а¹,
Літара, якая абазначае галосны гук [а] сярэдняга рада ніжняга пад’ёму. Доўгае а.
Ад а да я — ад пачатку да канца.
а²,
1. Злучае сказы і члены сказа са
2. Далучае сказы або члены сказа са
А то —
1) Іначай, у адваротным выпадку. Бяжы, сынок, а то спознішся;
2) Аказваецца, а на самай справе. Каб хоць рэчка была, а то ручаёк нейкі;
3) Далучае сказы і члены сказа, якія ўдакладняюць, развіваюць або паясняюць папярэднюю думку. Змрокам, а то і пазней, людзі ішлі дадому;
4) Ужыв. пры ўгаворванні, пажаданні. Пабудзьце яшчэ. А то пераначавалі б;
5) Або, ці. Хлопчык бегаў, смяяўся, а то хаваўся за дзеда.
А не то (дык) —
а³,
1. Ужыв. як пытальны водгук на зварот або пры перапытванні недачутага. — Гэй, уставай! — А? Чаго?
2. Ужыв. пры паўторным звароце да каго
3. Ужыв. ў пачатку рэплікі, якой пачынаецца гутарка, для ўзмацнення выразнасці, пераканаўчасці. А як нам будзе добра! А чаму ў вас цёмна?
а⁴,
Перадае здзіўленне, здагадку, прыпамінанне, прыкрасць, абурэнне, пагрозу, жах, адчай, боль і
а⁵,
Ужыв., каб паказаць прыблізны або дакладны час дзеяння. Цягнік адправіўся а самай поўначы. Гадзіне а дзявятай раніцы пачалася нарада.
а...¹ (а таксама аб..., аб’..., аба...), прыстаўка.
Абазначае:
1) пашырэнне дзеяння на ўсю паверхню прадмета, накіраванасць яго вакол або па краях прадмета: агарадзіць, агледзець, атынкаваць, ахапіць, акаваць, абпаліць, абабіць;
2) накіраванасць руху міма прадмета, абмінанне яго: абысці (лужыну), абагнуць;
3) ахоп дзеяннем многіх асоб, прадметаў, пашырэнне дзеяння на ўсе прадметы, на ўсіх асоб: абабегаць (усе хаты), адарыць, абдзяліць (падарункамі);
4) празмернасць якога
5) перавагу над кім-, чым
6) наяўнасць недахопу, памылкі ў дзеянні: агаварыцца, абмовіцца;
7) забеспячэнне чым
8) ператварэнне ў каго-, што
9) дасягненне выніку дзеяння, стану: адзічэць, абрыдзець, апасці, асесці, ажывіцца, аблезці.
а...² (а таксама ан...), прыстаўка.
Абазначае адсутнасць прыметы, уласцівасці, паказанай у асноўнай частцы слова (без прыстаўкі): амаральны, апалітычнасць, алагічны, анаэробы.
аа́зіс, -а,
1. Месца ў пустыні, дзе ёсць вада і расліннасць. Зялёны а. у моры пяскоў.
2. Аб чым
||
аарта́льны
аб,
1. з
2. з
3. з
аб..., прыстаўка (
Ужыв. замест «А...¹»:
а) перад галоснымі: абысці, абыграць, абумовіць, абярнуцца;
б) у некаторых выпадках перад зычнымі: абдумаць, абмяняць, абжаць;
2) нароўні з прыстаўкай «А...¹» перад зычнай: абгарадзіць, абкарыць, абкантаваць (агарадзіць, акарыць, акантаваць);
3) для ўтварэння дзеяслова са
4) для ўтварэння дзеяслова са
аб’... (
Ужыв. перад галоснымі літарамі «е», «ё», «і», «я»: аб’есці, аб’ём, аб’інець, аб’яднаць.
аба,
Ужыв. ў спалучэннях «аба мне» і (радзей) «аба ўсім (усёй, усіх)»: аба мне нічога не гаварылі, аба ўсім пытацца.
аба... (
Ужыв.:
1) перад словам, якое пачынаецца збегам зычных: абабраць, абагнаць, абазначыць;
2) перад зычнымі «б», «п» з наступным апострафам (’), а ў некаторых выпадках і без яго: абаб’ю, абап’ю, абабіць, абаперціся.
аба́бак, -бка,
Ядомы грыб з буравата-шэрай губчастай шапкай; падбярозавік, бабка. А. рос пад бярозай.
абабе́гаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тое, што і абабегчы (у 3
||
абабе́гчы, абабягу́, абабяжы́ш, абабяжы́ць; абабяжы́м, абабежыце́, абабягу́ць; абабе́г, -гла; абабяжы́; абабе́ганы;
1. без
2. Бегучы, абмінуць каго-, што
3. Паспешліва, бегаючы, пабываць у многіх, у розных месцах. А. ўсіх суседзяў.
4.
||
аба́біцца, -блюся, -бішся, -біцца;
1. Пра мужчыну: пераняць некаторыя жаночыя рысы характару, стаць дробязным.
2. Пра жанчыну: стаць неахайнай, перастаць сачыць за сабой.
абабі́цца, -б’ю́ся, -б’е́шся, -б’е́цца; -б’ёмся, -б’яце́ся, -б’ю́цца;
1. (1 і 2
2.
||
абабі́ць, -б’ю́, -б’е́ш, -б’е́, -б’ём, -б’яце́, -б’ю́ць; -бі́ты;
1. Удараючы, прымусіць адпасці што
2. Пашкодзіць паверхню чаго
3. Прыбіць, пакрыўшы, абцягнуўшы чым
4. Зрабіць прыгодным для язды. А. дарогу.
Абабіць капейку (
||
||
абабра́ць, абабяру́, абабярэ́ш, абабярэ́; абабяро́м, абабераце́, абабяру́ць; абабяры́; абабра́ны;
1. што. Зняць, сабраць плады з чаго
2. каго-што. Абакрасці, забраць усё, што ёсць. Суседа абабралі да ніткі.
3. што. Зняць лушпінне з чаго
||
||
абавя́зак, -зку,
Пэўнае кола дзеянняў, якія павінны абавязкова выконвацца тым, каму яны даручаны, або хто сам узяўся за іх выкананне. Усеагульны воінскі а. Ускласці на сябе абавязкі.
абавя́заны, -ая, -ае.
1. з
2. каму-чаму. Які знаходзіцца ў даўгу перад кім-, чым
абавяза́цельства, -а,
1. Грашовы пазыковы дакумент (
2. Афіцыйна дадзенае абяцанне або дамова, якія патрабуюць абавязковага выканання. Дагаворныя абавязацельствы.
абавяза́цца, -вяжу́ся, -вя́жашся, -вя́жацца; -вяжы́ся;
Узяць на сябе абавязацельства (у 2
||
абавяза́ць, -вяжу́, -вя́жаш, -вя́жа; -вяжы́;
Ускласці на каго
||
абавязко́вы, -ая, -ае.
1. Які безумоўна трэба выконваць. Абавязковая пастанова. Абавязкова (
2. Які заўсёды павінен быць, заўсёды прысутнічае. А. экзэмпляр.
||
абагаві́ць, -гаўлю́, -гаві́ш, -гаві́ць; -гаві́м, -гавіце́, -гавя́ць; -гаўлёны;
Аднесціся з захапленнем, з любасцю да каго
||
||
абагаці́цца, -гачу́ся, -гаці́шся, -гаці́цца; -гаці́мся, -гаціце́ся, -гаця́цца;
1. Стаць багатым, разбагацець.
2. (1 і 2
||
||
абагаці́ць, -гачу́, -гаці́ш, -гаці́ць; -гаці́м, -гаціце́, -гаця́ць; -га́чаны;
1. каго-што. Зрабіць багатым, багацейшым. А. народ. А. мову.
2. што. Палепшыць якасць, павысіць каштоўнасць чаго
||
||
абагача́льнік, -а,
1. Рэчыва, састаў, якія паляпшаюць якасць глебы, руды
2. Спецыяліст па абагачэнні выкапняў.
абагача́льны, -ая, -ае.
Які служыць для абагачэння выкапняў. А. завод.
абагна́ць, абганю́, абго́ніш, абго́ніць; абгані́; абагна́ны;
1. каго-што. Апярэдзіць у руху, бегу. А. калону машын.
2. каго-што. Вырасці большым, вышэйшым за каго-, што
3.
4. што. Акучыць. А. бульбу.
||
||
||
абагну́ць, -гну́, -гне́ш, -гне́; -гнём, -гняце́, -гну́ць; -гні́; -гну́ты;
1. каго-што. Абысці, аб’ехаць кругом; пайсці, паехаць у абход чаго
2. што. Згінаючы што
||
абаграва́льнік, -а,
Прылада для абагравання. Электрычны а.
абаграва́льны, -ая, -ае.
Які служыць для абагравання. Абагравальная сістэма.
абагрэ́цца, -рэ́юся, -рэ́ешся, -рэ́ецца;
Сагрэцца, зрабіцца цёплым. А. каля печы. Пакой абагрэўся.
||
||
абагрэ́ць, -рэ́ю, -рэ́еш, -рэ́е; -рэ́ты;
1. Сагрэць, зрабіць цёплым. А. рукі. А. кватэру.
2.
||
||
абагу́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць асабістае, уласнае калектыўным, грамадскім, агульным (сродкі вытворчасці, гаспадарчыя аб’екты, жывёлу
||
||
абагульне́нне, -я,
1.
2. Агульны вывад. Шырокае а. вопыту наватараў.
абагу́льніць, -ню, -ні́ш, -ні́ць; -нены;
Знайсці агульнае ў розных думках, крыніцах, фактах і на падставе гэтага зрабіць агульны вывад; аб’яднаць, злучыць у нешта адзінае. А. назіранні пісьменніка. А. творчы вопыт даследчыкаў.
||
||
абаджга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Скусаць (пра пчол, сляпнёў, аваднёў
2. Апячы крапівою. А. ногі жыгучкай.
||
абадзьму́ць, -му́, -ме́ш, -ме́; -мём, -мяце́, -му́ць; -мі́; -му́ты;
1. Абвеяць, абдаць паветранай плынню. Свежы вецер абадзьмуў твар.
2. Ачысціць, сагнаць што
||
||
абадо́вы
абадо́к, -дка́,
1. Памянш. да вобад; невялікі абруч або паўкруг, які ахоплівае што
2. Вузкая палоска, якая акаймоўвае што
||
абадо́чны
абадра́нец, -нца,
1. Чалавек, які ходзіць у падраным, зношаным адзенні.
2. Басяк, валацуга. Развялося абадранцаў, страх колькі.
||
абадра́ны, -ая, -ае (
1. Падраны, пашарпаны. Абадраныя сцены.
2. Абдрапаны кіпцюрамі. А. твар.
абадра́цца, абдзяру́ся, абдзярэ́шся, абдзярэ́цца; абдзяро́мся, абдзераце́ся, абдзяру́цца; абдзяры́ся;
1. (1 і 2
2. Пакрыцца драпінамі. А. ў лесе. Сцены абадраліся.
3. Знасіць вопратку, абутак (
||
абадра́ць, абдзяру́, абдзярэ́ш, абдзярэ́; абдзяро́м, абдзераце́, абдзяру́ць; абдзяры́; абадра́ны;
1. Здзерці з усіх бакоў, абдзерці, злупіць, ачысціць. А. кару. А. пяньку.
2. Пакрыць драпінамі; падрапаць. А. нос.
3.
||
||
абажу́р, -а,
Каўпак, які надзяецца на лямпу, каб засцерагчы вочы ад моцнага святла або каб прыдаць святлу лямпы пэўную афарбоўку. Ружовы а.
||
абазва́цца, абзаву́ся, абзаве́шся, абзаве́цца; абзавёмся, абзавяце́ся, абзаву́цца; абзаві́ся;
1. Падаць голас; адазвацца, адклікнуцца; аддацца рэхам. На досвітку абазваўся певень. А. на голас.
||
2. Даць знаць пра сябе якім
абазва́ць, абзаву́, абзаве́ш, абзаве́; абзавём, абзавяце́, абзаву́ць; абзаві́; абазва́ны;
Назваць зневажальным імем; даць каму-, чаму
||
абазна́цца, -на́юся, -на́ешся, -на́ецца;
1. Памыліцца, прыняць каго
2. Звыкнуцца з чым
||
абазна́чыцца, 1 і 2
Зрабіцца бачным, прыкметным, адчувальным, намеціцца; акрэсліцца. У тумане абазначылася цёмная палоска лесу.
||
абазна́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. Памеціць што
2. (1 і 2
3. Паказаць, абмаляваць галоўныя рысы якой
||
||
абазначэ́нне, -я,
1.
2. Знак, якім што
абакра́сці, -кра́ду, -кра́дзеш, -кра́дзе; абакра́дзены і абкра́сці, -кра́ду, -кра́дзеш, -кра́дзе; абкра́дзены;
Тайна (без дазволу) забраць чужое, зрабіць пакражу. А. краму.
||
||
абалва́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
1. Груба, зболыпага абчасаць што
2. Паспешліва, абы-як падстрыгчы (
3. Абдурыць, ашукаць. А. слухачоў.
||
||
абало́на, -ы,
1. Частка даліны ракі, якая ў паводку заліваецца вадою. Прылесная балоцістая а.
2. Малады слой драўніны, што знаходзіцца паміж стрыжнем і карою.
||
абало́ністы, -ая, -ае.
Які мае тоўстую абалону (у 2
абало́нка, -і,
1. Покрыва ў выглядзе шкарлупіны, скуркі (у пладах), верхні слой чаго
2.
Радужная а. Слізістая а.
||
абало́нне, -я,
Тое, што і абалона.
абало́нь, -і,
Тое, што і абалона (у 2
абамле́лы, -ая, -ае.
1. Які страціў прытомнасць. А. чалавек.
2. Анямелы, здранцвелы. А. ад спалоху. Абамлелыя ногі.
абамле́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Страціць прытомнасць. А. ад голаду.
2. Анямець, збянтэжыцца ад нечаканага страху, здзіўлення
3. Здранцвець, знямець (пра часткі цела). Абамлелі ногі.
абанеме́нт, -а,
1. Дакумент, які дае права на карыстанне чым
2. Аддзел бібліятэкі, дзе кнігі выдаюцца на дом.
||
абане́нт, -а,
1. Асоба, якая карыстаецца абанементам. А. бібліятэкі.
2. Асоба або ўстанова, якая карыстаецца паслугамі стацыянарнай тэлефоннай сеткі або мабільнай сувязі пэўнага аператара.
||
абані́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Набываць (набыць) права карыстання чым
||
абанкру́ціцца, -ру́чуся, -ру́цішся, -ру́ціцца;
Стаць банкрутам, зрабіцца неплацежаздольным. Фірма абанкруцілася.
аба́пал,
1.
2.
абапе́рці і апе́рці, -пру́, -прэ́ш. -прэ́; -про́м, -праце́, -пру́ць; абапёр, -пе́рла; абапры́; абапёрты;
Паставіць, прыставіць, упіраючы ў што
||
абапе́рціся і апе́рціся, -пру́ся, -прэ́шся, -прэ́цца; -про́мся, -праце́ся, -пру́цца; -пёрся, -пе́рлася; -пры́ся;
1. на каго-што і аб каго-што. Прыхіліцца да каго-, чаго
2.
3.
||
абапі́цца, -п’ю́ся, -п’е́шся, -п’е́цца; -п’ёмся, -п’яце́ся, -п’ю́цца; -пі́ўся, -піла́ся, -ло́ся;
Напіцца чаго
||
абапі́ць, -п’ю́, -п’е́ш, -п’е́; -п’ём, -п’яце́, -п’ю́ць; -пі́ў, -піла́, -ло́;
Увесці каго
||
абапрэ́лы, -ая, -ае.
Які абгніў, папрэў з усіх бакоў. Абапрэлая стрэшка.
абапрэ́ць, -прэ́ю, -прэ́еш, -прэ́е;
Папрэць з усіх бакоў.
||
абараназдо́льны, -ая, -ае.
Здольны абараняцца, падрыхтаваны да абароны.
||
абара́нак, -нка,
1. Булачны выраб з заварнога пшанічнага цеста ў выглядзе кольца. Купіць дзецям абаранкаў.
2.
3. у
Абаранкам не завабіш каго (
Дзірка ад абаранка (
Зарабіць на абаранкі (
||
абара́начнік, -а,
Той, хто пячэ або прадае абаранкі.
||
абарані́цца
абарані́ць, -раню́, -ро́ніш, -ро́ніць; -ро́нены;
1. каго-што. Адбіць напад ворага, не даць у крыўду каго
2. каго-што. Засцерагчы ад шкоднага дзеяння каго-, чаго
3. што. Адстаяць чые
Абараніць дысертацыю (праект, дыплом) — публічна на пасяджэнні вучонага савета (дзяржаўнай камісіі) адстаяць навуковую вартасць дысертацыі (праекта, дыплома) з мэтай атрымання адпаведнай вучонай ступені або пацвярджэння кваліфікацыі.
||
||
||
абараня́льны, -ая, -ае.
Тое, што і абарончы.
абараня́ць
абара́ць, -ару́, -арэ́ш, -арэ́; -аро́м, -араце́, -ару́ць; -ары́; -ара́ны;
Узараць зямлю вакол чаго
||
абарача́льнасць, -і,
1.
2. Перамяшчэнне транспартных сродкаў туды і назад за пэўны прамежак часу (
3. Праходжанне тавараў, грошай праз абарот (у 4
абарача́льны, -ая, -ае (
Здольны вяртацца ў свой першапачатковы, зыходны стан. Абарачальныя рэакцыі.
||
абарачэ́нне, -я,
Тое, што і абарот (у 1 і 4
абарва́цца, -ву́ся, -ве́шся, -ве́цца; -вёмся, -вяце́ся, -ву́цца; -ві́ся;
1. (1 і 2
2. Не ўтрымаўшыся, зваліцца, упасці адкуль
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5. Абнасіцца, знасіць да дзірак вопратку.
||
||
абарва́ць¹, -ву́, -ве́ш, -ве́; -вём, -вяце́, -ву́ць; -ві́; -ва́ны;
1. што. Сарваць што
2. што. Абабраць, пазрываць плады, ягады
3. што. Вырваць што
5.
6.
7. што. Пашкодзіць, пакусаць; разарваць, кусаючы (пра сабак;
Абарваць тэлефон (
||
||
абарва́ць², 1 і 2
Нарваць вакол; апухнуць і нагнаіцца. Палец абарваў.
||
абарда́ж, -у,
Старадаўні спосаб марскога бою — счэпліванне свайго судна з варожым для рукапашнай схваткі. Узяць на а.
||
абармо́т, -а,
Чалавек, учынкі і паводзіны якога выклікаюць абурэнне; нягоднік, прайдоха, ашуканец, грубіян.
||
абаро́г, -а,
Збудаванне ў выглядзе стрэшкі, узнятай на чатырох слупках, пад якім захоўваюцца снапы, салома, сена.
абаро́на, -ы,
1.
2. Сукупнасць сродкаў, неабходных для адпору ворагу. Мацаваць абарону краіны.
3. Сістэма абарончых збудаванняў. Прарваць абарону ворага.
4. Абарончы бок у судовым працэсе, у гульні. Сведкі абароны. Гуляць у абароне.
||
абаро́нца, -ы,
1. Той, хто каго-, што
2. Адвакат. На судзе выступіў а.
3. Гулец групы абароны ў футбольнай, хакейнай
абаро́нчы, -ая, -ае.
Які адносіцца да абароны, мае сваёй мэтай абарону, прызначаны для яе. Абарончая тактыка. Абарончыя збудаванні.
абаро́т, -у,
1. Поўны круг вярчэння. Кола робіць дзесяць абаротаў у секунду.
2. Асобная частка, стадыя якой
3. Сукупнасць работ, аперацый, якія складаюць поўны цыкл у выкарыстанні чаго
4. Абарачэнне грашовых сродкаў і тавараў для ўзнаўлення, атрымання прыбытку. А. капіталу. Пусціць грошы ў а. Гадавы а.
Узяць у абарот каго (
||
абаро́тлівы, -ая, -ае (
Умелы, энергічны, вынаходлівы, спрытны ў вядзенні спраў для ўласнай карысці. А. чалавек.
||
абаро́чвацца
абаро́чваць
абарты́ўны, -ая, -ае (
1. Які спыняе або рэзка змяняе развіццё якога
2. Які недаразвіўся. Абартыўныя органы раслін.
||
абарыге́н, -а,
Карэнны жыхар краіны, мясцовасці; туземец, аўтахтон.
||
аба́т, -а,
1. Настаяцель мужчынскага каталіцкага манастыра.
2. У Францыі: каталіцкі свяшчэннік.
||
абаткну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Заткнуць чым
2. Абгарадзіць што
||
абаты́са, -ы,
Настаяцельніца жаночага каталіцкага манастыра.
аба́цтва, -а,
Каталіцкі манастыр са сваімі ўладаннямі.
аба́члівы, -ая, -ае.
1. Асцярожны ў сваіх учынках, разважлівы. А. чалавек.
2. Абдуманы, узважаны. А. ўчынак.
||
абая́льны, -ая, -ае.
Прывабны, чароўны, поўны абаяння. А. чалавек. А. вобраз.
||
абая́нне, -я,
Прывабнасць, чароўнасць; прыцягальная сіла каго-, чаго
аббе́гаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тое, што і абабегчы (у 3
||
аббе́гчы, -бягу́, -бяжы́ш, -бяжы́ць; -бяжы́м, -бежыце́, -бягу́ць; -бег, -гла; -бяжы́; -бе́ганы;
Тое, што і абабегчы.
||
аббудава́цца, -ду́юся, -ду́ешся, -ду́ецца; -ду́йся;
Пабудаваць сабе жыллё і ўсе неабходныя гаспадарчыя будынкі; забудавацца. Перасяленцы ўжо аббудаваліся.
||
аббудава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
Пабудаваць будынкі вакол чаго
||
||
аббяга́ць
абвадні́ць, -ню́, -во́дніш, -во́дніць; -во́днены;
Забяспечыць вадой шляхам збудавання сістэмы каналаў і
||
||
абвадня́льны, -ая, -ае (
Які прызначаны для абваднення. А. канал. Абвадняльная сістэма.
абва́жыцца, -жуся, -жышся, -жыцца (
Памыліцца не ў сваю карысць пры ўзважванні чаго
||
абва́жыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
Адпускаючы каму
||
||
абва́л, -у,
1. Падзенне будынка
2. Снежная лавіна або абломкі скал, камяні, якія абрушваюцца з гор. А. у гарах.
||
абвалачы́, -лаку́, -лачэ́ш, -лачэ́; -лачо́м, -лачаце́, -лаку́ць; -ло́к, -лакла́, -лакло́; -лачы́; -ло́чаны;
1. (1 і 2
2. Правалачы, працягнуць каго-, што
||
абвалачы́ся, -лаку́ся, -лачэ́шся, -лачэ́цца; -лачо́мся, -лачаце́ся, -лаку́цца; -ло́кся, -лакла́ся, -лакло́ся; -лачы́ся;
Ахутацца, пакрыцца чым
||
абва́лісты, -ая, -ае.
Які лёгка абвальваецца. А. бераг.
абвалі́цца, 1 і 2
Абрынуцца, разбурыцца. Столь абвалілася.
||
абвалі́ць, -валю́, -ва́ліш, -ва́ліць; -ва́лены;
1. што. Абуры́ць, абрушыць што
2. каго-што. Паваліць каго-, што
3. каго. Адолець у барацьбе. Спрытна схапіў яго, абваліў на падлогу.
||
||
абвандрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
Абысці, аб’ездзіць, вандруючы, нейкую тэрыторыю, пабываць у многіх мясцінах. А. усю Еўропу.
абвары́ць, -вару́, -ва́рыш, -ва́рыць; -ва́раны;
1. Паварыць крыху. А. мяса.
2. Абліць варам, апячы гарачай вадой. А. рукі.
||
||
||
абвастры́цца, 1 і 2
1. Стаць больш тонкім, вострым, завастрыцца (пра рысы твару). Скулы абвастрыліся.
2. Стаць больш успрымальным. Зрок абвастрыўся.
3. Стаць больш моцным, цяжкім. Хвароба абвастрылася.
4. Стаць больш напружаным. Супярэчнасці абвастрыліся. Барацьба на шахматным турніры абвастрылася.
||
||
абвастры́ць, -вастру́, -во́стрыш, -во́стрыць; -во́страны;
1. Зрабіць больш вострым, успрымальным. А. пільнасць. А. слых.
2. Зрабіць больш моцным, цяжкім. А. боль. А. хваробу.
3. Зрабіць больш напружаным. А. супярэчнасці. А. адносіны.
||
||
абве́зці, -вязу́, -вязе́ш, -вязе́; -вязём, -везяце́, -вязу́ць; -вёз, -ве́зла; -вязі́; -ве́зены;
1. Правезці вакол чаго
2. Правезці кружным шляхам, мінаючы што
3. Развозячы ва ўсе пункты, азнаёміць з чым
||
||
абве́ргнуць, -ну, -неш, -не; абве́рг, -гла; -ні́; -нуты;
Выказаць нязгоду з якімі
||
||
абве́сны.
Абвесны лад — у граматыцы: сукупнасць асабовых форм дзеяслова, якія паказваюць на наяўнасць дзеяння ў
абве́стка, -і,
Тое, што і аб’ява. А. пра сход.
абве́сці, -вяду́, -вядзе́ш, -вядзе́; -вядзём, -ведзяце́, -вяду́ць; -вёў, -вяла́, -вяло́; -вядзі́; -ве́дзены;
1. каго-што. Правесці вакол або міма чаго
2. каго-што. У футболе, хакеі: ведучы мяч, шайбу, абысці праціўніка.
3. каго-што і без
4. каго-што. Водзячы каго
5. што і чым. Акружыць, акаймаваць што
6. што і чым. Абнесці, абгарадзіць чым
7. каго. Абдурыць, ашукаць (
Абвесці вакол пальца каго (
||
||
абве́траць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і абветрыцца. Твар абветраў. Снапы абветралі.
абве́трыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. Зрабіцца агрубелым, шурпатым ад ветру (пра твар, губы
2. Абсохнуць на ветры. Збажына абветрылася.
||
абве́трыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Зрабіць грубым, шурпатым (пра скуру на твары, руках). А. твар. Мне абветрыла (
||
абве́шаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Развешаць што
||
||
абве́яць, -ве́ю, -ве́еш, -ве́е; -ве́яў; -ве́й; -ве́яны;
1. Абадзьмуць паветранай плынню. Ветрык абвеяў калоссе.
2. Абарваць, абтрэсці (пра лісце, пялёсткі
3. Абсыпаць чым
||
абвінава́ўца, -ы,
1. Той, хто абвінавачвае каго
2. Асоба, якая падтрымлівае абвінавачванне ў судовым працэсе. Дзяржаўны а. Грамадскі а.
абвінава́ўчы, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе абвінавачанне. А. акт.
абвінава́ціць, -ва́чу, -ва́ціш, -ва́ціць; -ва́чаны;
1. Палічыць каго
2. Устанавіць віну каго
||
||
абвінава́чанне, -я,
1. Прызнанне каго
2. Той бок у судовым працэсе, які абвінавачвае (
абвінава́чаны, -ага,
Той, каму прад’яўлена абвінавачанне. А. быў апраўданы судом.
||
абвіну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Абгарнуцца, ахінуцца. А. хусткай.
||
абвіну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Абгарнуць, ахінуць чым
2.
||
||
абві́слы, -ая, -ае.
Які абвіс, адцягнуўся ўніз. А. плашч.
||
абві́снуць, -ну, -неш, -не; абвіс, -сла; -ні́;
1. Апусціцца ўніз. Галіны дрэва абвіслі.
2. Павіснуць ад знямогі. Рукі ў хворага абвіслі.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
||
абві́цца, абаўю́ся, абаўе́шся, абаўе́цца; абаўёмся, абаўяце́ся, абаўю́цца; абві́ўся, -віла́ся, -ло́ся;
1. (1 і 2
2. Абвіць, абхапіць што
||
абві́ць, абаўю́, абаўе́ш, абаўе́; абаўём, абаўяце́, абаўю́ць; абві́ў, -віла́, -ло́; -ві́; -ві́ты;
1. што. Абматаць што
2. каго-што. Аплесці галінамі (пра расліны). Хмель абвіў слупы паркана.
3. Ахутаць, абвалачы, ахапіць з усіх бакоў (пра дым, туман
4.
5. Абхапіць, абняць рукамі. Хлопчык абвіў бацькаву шыю.
||
||
абво́д, -у,
1.
2. Лінія ўмацаванняў вакол чаго
3. часцей
абво́дзіць
абво́дка
абво́з
абво́зіць
абво́рваць
абво́страны, -ая, -ае.
1. Пра рысы твару: завостраны, схуднелы. Твар з абвостранымі скуламі.
2. Больш востры, чым звычайна, павышаны, узмоцнены. А. слых.
3. Напружаны, непрыязны. Абвостраныя сямейныя адносіны.
||
абву́гліцца, 1 і 2
Абгарэць зверху, па краях. Палена абвуглілася.
||
абву́гліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Абпаліць зверху, па краях. А. палена. Пажар абвугліў дрэвы.
||
||
абвы́клы, -ая, -ае (
Такі, да якога прывыклі, які стаў звычайным, заўсёдным. Усё здавалася звычайным, абвыклым.
абвы́кнуць, -ну, -неш, -не; -вы́к, -кла; -ні́;
Прывыкнуць да чаго
||
абвяза́ць, -вяжу́, -вя́жаш, -вя́жа; -вяжы́; -вя́заны;
1. каго-што. Абгарнуць, абкруціць чым
2. Звязаць, каб змацаваць што
3. што. Зрабіць надвязку па краях чаго
||
||
||
абвя́зачны, -ая, -ае.
Прызначаны для абвязвання. А. матэрыял.
абвя́зка, -і,
1.
2. Тое, чым абвязана што
3. Прыстасаванне для змацавання частак якіх
абвя́ліцца, 1 і 2
Стаць абвяленым, падсохнуць. Рыба абвялілася.
||
абвя́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Падсушыць на сонцы або на ветры якія
||
||
абвя́лы, -ая, -ае.
1. Прывялы, без жыццёвых сокаў (пра расліны). Абвялая трава.
2.
абвя́нуць, -ну, -неш, -не; -вя́ў, -вя́ла; -вя́нь;
Тое, што і абвяць. Трава абвяла на сонцы. А. ад стомленасці.
абвяржэ́нне, -я,
1.
2. Паведамленне, прамова, артыкул
абвярце́ць, -вярчу́, -ве́рціш, -ве́рціць; -вярці́; -ве́рчаны;
Абкруціць, абгарнуць чым
||
абвясці́ць, -вяшчу́, -ве́сціш, -ве́сціць; -ве́шчаны;
1. Давесці да ўсеагульнага ведама. А. парадак галасавання.
2. Афіцыйным актам устанавіць што
3. Афіцыйна прызнаць каго
4. Урачыста аб’явіць, абнародаваць. А. незалежнасць краіны.
||
||
абвя́ць, -вя́ну, -вя́неш, -вя́не; -вя́ў, -вя́ла; -вя́нь;
1. Страціць свежасць, панікнуць (пра расліны). Абвяла лісце на дрэвах.
2.
абгаблява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Абстругаць, зрабіць гладкім пры дапамозе гэбля. А. дошку.
||
||
абгавары́ць, -вару́, -во́рыш, -во́рыць; -во́раны;
1. Усебакова абмеркаваць, разгледзець, выказваючы розныя думкі. А. пытанне на сходзе.
2. Нядобразычліва ахарактарызаваць каго
||
||
абгаво́ры, -аў;
Нядобразычлівыя выказванні пра каго
абганя́льны
абганя́ць
абгарадзі́ць, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
Абнесці што
||
||
||
абга́рак, -рка,
Абгарэлая рэшта (свечкі, бервяна
абгарну́ць, -гарну́, -го́рнеш, -го́рне; -гарні́; -го́рнены і -го́рнуты;
1. Абсыпаць чым
2. Ахінуць, пакрыць чым
3.
||
||
абгаро́дка, -і,
Невялікая, лёгкая агароджа. Прыгожая а. кветніка.
абгарэ́лы, -ая, -ае.
Пашкоджаны агнём, абпалены. А. будынак.
абгарэ́ць, -ру́, -ры́ш, -ры́ць; -ры́м, -рыце́, -ра́ць; -ры́;
1. Абвугліцца, пачарнець у агні. Сцяна абгарэла ў час пажару.
2. Атрымаць апёкі, пашкоджанні ад агню. А. у танку. А. на пажары.
||
абгіна́ць
абгла́дзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
1. Стаць гладкім (пра паверхню чаго
2. Патаўсцець, паправіцца. Конь крыху абгладзіўся.
||
абгла́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -ла́дзь; -джаны;
1. што. Зрабіць паверхню чаго
2. каго. Адкарміць, зрабіць гладкім. А. парсюка.
||
абгле́дзець, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Тое, што і агледзець.
||
||
абгні́лы, -ая, -ае.
Пашкоджаны зверху гніллю. А. слуп.
абгні́сці, 1 і 2
Тое, што і абгніць.
||
абгні́ць, 1 і 2
Стаць гнілым зверху ці з краёў. Паркан абгніў і абваліўся.
||
абго́йсаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Бегаючы, пабываць у многіх месцах. А. увесь горад.
абго́н, -у,
1.
2. Першая кругавая баразна на ворыве. Зрабіць а.
абго́нны
абго́ртачны, -ая, -ае.
1. Прызначаны для абгорткі (у 1
2. Які з’яўляецца абгорткай (у 2
абго́ртванне
абго́ртваць
абго́ртка, -і,
1. Тое, чым абгорнута што
2. Дробныя верхавінкавыя лісцікі, якія шчыльна акружаюць суквецце або плод некаторых раслін. Кукурузныя пачаткі пакрыты абгорткай з лісця.
абграба́нне
абграба́ць
абгрунтава́нне, -я,
1.
2. Тое, чым што
абгрунтава́ны, -ая, -ае.
Пацверджаны фактамі, сур’ёзнымі доказамі. А. адказ.
||
абгрунтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Прывесці пераканаўчыя доказы на карысць чаго
||
||
абгры́зці, -рызу́, -рызе́ш, -рызе́; -рызём, -рызяце́, -рызу́ць; -ры́з, -зла; -рызі́; -ры́зены;
Грызучы, аб’есці, абкусаць. Зайцы абгрызлі маладыя яблынькі.
||
абгрэ́бці, -рабу́, -рабе́ш, -рабе́; -рабём, -рабяце́, -рабу́ць; -ро́б, -рэ́бла; -рабі́; -рэ́бены;
Абграбаючы, падраўноўваючы, зняць з паверхні лішняе (пра сена
||
||
абгуля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Перамагчы каго
||
||
абдары́ць, -дару́, -до́рыш, -до́рыць; -до́раны;
Надзяліць усіх (многіх) падарункамі. А. дзяцей цацкамі.
||
||
абда́ць, -да́м, -дасі́, -да́сць; -дадзі́м, -дасце́, -даду́ць; -да́ў, -дала́, -дало́; -да́дзены;
1. Абліць, абсыпаць, абвеяць адразу вялікай колькасцю чаго
2.
Як варам абдало (
||
||
||
абдзернава́ць, -дзярну́ю, -дзярну́еш, -дзярну́е; -дзярну́й; -дзернава́ны;
Абкласці дзёрнам. А. абочыны дарогі.
||
||
абдзе́рці, -дзяру́, -дзярэ́ш, -дзярэ́; -дзяро́м, -дзераце́, -дзяру́ць; -дзёр, -дзёрла; -дзяры́; -дзёрты;
Тое, што і абадраць.
||
||
абдзе́рціся, -дзяру́ся, -дзярэ́шся, -дзярэ́цца; -дзяро́мся, -дзераце́ся, -дзяру́цца; -дзёрся, -дзёрлася; -дзяры́ся;
Тое, што і абадрацца.
||
абдзіра́ла, -ы,
Той (тая), хто вымагае непамерную цану, плату; хабарнік, махляр.
абдзіра́лаўка, -і,
Вымаганне непамерна высокай платы (за паслугі, тавар
абдзіра́цца
абдзіра́ць
абдзі́рка, -і,
1.
2.
||
абдзьму́хаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Дзьмухаючы, ачысціць ад чаго
||
||
абдзялі́ць, -дзялю́, -дзе́ліш, -дзе́ліць; -дзе́лены;
1. Нічога не даць ці даць менш, чым іншым, дзелячы ці размяркоўваючы што
2. Надзяліць усіх (многіх) чым
||
||
абдзяўбці́, -дзяўбу́, -дзяўбе́ш, -дзяўбе́; -дзяўбём, -дзеўбяце́, -дзяўбу́ць; -дзяўбі́; абдзяўба́ны;
1. Падзяўбаць, абкляваць, зрабіць паверхню няроўнай. Куры абдзяўблі агуркі.
2. Паадбіваць што
||
абдо́рванне
абдо́рваць
абдра́паны, -ая, -ае (
Пакрыты драпінамі, абадраны. Абдрапаныя рукі.
абдра́паць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Нанесці, зрабіць драпіну (многа драпін) на чым
||
абду́маны, -ая, -ае.
Зроблены свядома, усвядомлены, абгрунтаваны. А. адказ. А. ўчынак.
||
абду́мацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Асэнсаваць, сабрацца з думкамі. Спакойна а., заглянуць самому сабе ў душу.
2. Перадумаць, прыйсці да іншага рашэння. Сцвярджаў адно, але абдумаўся.
||
абду́маць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Усебакова ўзважыць, падрыхтавацца да вырашэння чаго
||
||
абдуры́ць, -дуру́, -ду́рыш, -ду́рыць; -ду́раны;
Ашукаць, перахітрыць каго
||
||
абдыма́цца
абдыма́ць
абдымі́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць; -мі́м, -міце́, -мя́ць; -ды́млены;
1. Абдаць дымам. А. пчол.
2. Пакрыць сажай, задыміць (
абды́мкі, -аў.
Ахопліванне рукамі каго
Сустрэць з распасцёртымі абдымкамі — з радасцю, прыветна.
абе́гчы, абягу́, абяжы́ш, абяжы́ць; абяжы́м, абежыце́, абягу́ць; абяжы́; абе́ганы;
Тое, што і абабегчы.
||
абе́д, -у,
1. Яда сярод дня, полудзень. Запрасіць на а.
2. Ежа для спажывання ў абедзенны час. А. з трох страў. Смачны а.
3. Час, у які звычайна абедаюць; поўдзень. Быў дождж у а. Выехаць у вёску пасля абеду.
4. Час для абеду, перапынак у працы. У магазіне а.
5. Форма прыёму гасцей з нагоды якой
Царскі абед — вельмі багаты, пышны абед.
||
абе́даць, -аю, -аеш, -ае;
Есці ў абедзенны час; есці абед. Пара а.
||
абе́дзве
аб’е́дкі, -аў.
Рэшткі ад яды, недаедзеныя кавалкі.
абе́дня, -і,
Набажэнства ў хрысціян, якое адбываецца раніцай або ў першай палове дня; тое, што і літургія. Хадзілі на абедню.
абезгало́віць, -ло́ўлю, -ло́віш, -ло́віць; -ло́ўлены;
1. Зняць, адсячы галаву каму
2.
||
||
аб’е́зд, -у і -а,
1. -у,
2. -а. Месца, па якім можна аб’ехаць. Часовы а.
аб’е́здзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. што. Часта выязджаючы, пабываць у многіх месцах. А. усю краіну.
2. каго. Прывучыць каня да язды, хадзіць пад сядлом. А. жарэбчыка.
3. што. Абкатаць або зрабіць больш прыдатным, яздой праверыць машыну. А. машыну. 4. што. Укатаць, зрабіць роўным, гладкім (пра дарогу).
||
||
аб’е́здка, -і,
1.
2. Дарога, па якой можна аб’ехаць якую
аб’е́здчык, -а,
1. Вартаўнік, які пастаянна аб’язджае, ахоўвае вялікі ўчастак чаго
2. Спецыяліст па аб’ездцы коней.
абеззара́жвальны, -ая, -ае.
Прызначаны для абеззаражвання, дэзынфекцыі. Абеззаражвальныя сродкі.
абеззара́зіць, -ра́жу, -ра́зіш, -ра́зіць; -ра́жаны;
Зрабіць незаразным, дэзынфіцыраваць. А. памяшканне.
||
||
абеззяме́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Пазбавіць каго
||
||
абезнадзе́іць, -дзе́ю, -дзе́іш, -дзе́іць; -дзе́ены;
Пазбавіць каго
||
аб’е́кт, -а,
1. У філасофіі: тое, што існуе па-за намі і незалежна ад нашай свядомасці, навакольны свет, матэрыяльная рэчаіснасць (
2. З’ява, асоба, якія падпадаюць пад уздзеянне чыёй
3. Прадпрыемства, будоўля, установа як адзінка гаспадарчага або абароннага значэння, а таксама ўсё тое, што з’яўляецца месцам якой
4. У граматыцы: семантычныя катэгорыі са значэннем таго, на каго (што) накіравана дзеянне; тое, што і дапаўненне (
||
аб’ектывава́ць, -тыву́ю, -тыву́еш, -тыву́е; -тыву́й; -тывава́ны;
Увасобіць (увасабляць) што
||
аб’ектыві́зм, -у,
1. Філасофскае вучэнне аб аб’ектыўнасці рэчаіснасці, згодна з якім грамадскае жыццё не паддаецца пераўтварэнням, актыўнаму ўздзеянню.
2. Непрадузятасць, бесстароннасць, аб’ектыўны падыход да чаго
||
аб’ектыві́ст, -а,
Прыхільнік аб’ектывізму (у 1
аб’екты́ў, -ты́ва,
Лінзавая сістэма ў аптычным прыборы, якая дае паменшаны або павялічаны відарыс аб’екта. А. тэлескопа. А. фотаапарата.
аб’екты́ўны, -ая, -ае.
1. Які існуе паза намі як аб’ект (у 1
2. Пазбаўлены суб’ектывізму, праўдзівы, бесстаронні. А. падыход. Аб’ектыўная ацэнка.
||
абелі́ск, -а,
Помнік у выглядзе гранёнага, звужанага ўверсе слупа, які ставіцца ў гонар якой
||
абе́льваць
аберага́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Ахоўваць, засцерагаць ад чаго
||
||
абера́цыя, -і,
Адхіленне ад чаго
||
аберто́н, -у,
Дадатковы тон, які надае асноўнаму гуку асобае адценне або тэмбр.
абе́руч,
Абедзвюма рукамі (узяць, абхапіць, трымаць што
аб’е́сці, аб’е́м, аб’ясі́, аб’е́сць; аб’ядзі́м, аб’ясце́, аб’яду́ць; аб’е́ў, аб’е́ла; аб’е́ш; аб’е́дзены;
1. Абгрызці, абкусаць з бакоў, з’есці што
2. З’еўшы многа, прычыніць страту каму
||
аб’е́сціся, аб’е́мся, аб’ясі́ся, аб’е́сца; аб’ядзі́мся, аб’ясце́ся, аб’яду́цца; аб’е́ўся, аб’е́лася; аб’е́шся;
З’есці занадта многа, пераесці. А. тортам.
||
аб’е́хаць, -е́ду, -е́дзеш, -е́дзе; -е́дзь;
1. Праехаць вакол каго-, чаго
2. Праехаць збоку, абмінуць каго-, што
3. Ездзячы, пабываць у многіх месцах. А. паўсвету.
4. Апусціцца, з’ехаць уніз. Аб’ехала павозка.
5.
||
||
абе́чак, -чка,
Лубяны абадок у рэшаце, сіце
||
аб’ём, -у,
1. Велічыня чаго
2.
||
||
аб’ёмісты, -ая, -ае.
Вялікі паводле аб’ёму (у 2
||
АБ’ЁМНЫ, -ая, -ае.
1.
2. Вялікі паводле аб’ёму, памеру. Аб’ёмныя блокі.
||
абжа́ць, абажну́, абажне́ш, абажне́; абажнём, абажняце́, абажну́ць; абажні́; абжа́ты;
Зжаць што
||
||
абжо́ра, -ы,
Прагны да яды, пражэрлівы, ненасытны чалавек.
абжу́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Ашукаць, абдурыць у карыслівых мэтах.
||
абжы́ты, -ая, -ае.
Такі, у якім ужо жывуць, асвоены, добраўпарадкаваны. А. дом.
||
абжы́цца, -жыву́ся, -жыве́шся, -жыве́цца; -жывёмся, -жывяце́ся, -жыву́цца; -жы́ўся, -жыла́ся, -ло́ся;
1. Набыць, нажыць усё неабходнае на новым месцы жыхарства. А. ў новай кватэры.
2. Прывыкнуць да жыцця на новым месцы, звыкнуцца з новымі ўмовамі. А. ў горадзе.
||
абжы́ць, -жыву́, -жыве́ш, -жыве́; -жывём, -жывяце́, -жыву́ць; -жы́ў, -жыла́, -ло́; -жы́ты;
Асвоіць, зрабіць жылым, прыстасаваць для жыцця. А. новае месца. А. кватэру.
||
абза́, -ы́,
Неабрэзаны край дошкі. Дошка з абзой.
абзаве́сціся, -вяду́ся, -вядзе́шся, -вядзе́цца; -вядзёмся, -ведзяце́ся, -вяду́цца; -вёўся, -вяла́ся, -ло́ся; -вядзі́ся;
Набыць, стварыць што
||
||
абзада́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Даць задатак за што
||
абза́ц, -а,
1. Чырвоны радок, водступ управа ў пачатку першага радка тэксту. Пісаць з абзаца.
2. Частка тэксту паміж двума такімі водступамі. Прачытаць першы а. на памяць.
абзвані́ць, -званю́, -зво́ніш, -зво́ніць;
1. Пазваніць многім ці ў многія месцы па тэлефоне. А. знаёмых. А. усе арганізацыі.
2.
||
абзеляні́ць, -зеляню́, -зяле́ніш, -зяле́ніць; -зяле́нены;
Пасадзіць дрэвы, кусты там, дзе няма расліннасці. А. вуліцы горада.
||
||
абзыва́цца
абзыва́ць
абібо́к, -а,
Гультай, лежабок, лайдак. А. заўсёды шукае лёгкай работы.
||
абібо́цтва, -а,
Гультайства. Абібоцтвам сям’ю не накорміш.
абіва́льшчык, -а,
Спецыяліст па абіўцы мэблі.
||
абіва́ць
аб’і́нелы, -ая, -ае.
Пакрыты інеем. Аб’інелыя дрэвы.
аб’і́нець, -ею, -ееш, -ее;
Пакрыцца інеем з усіх бакоў. Барада аб’інела на марозе. Дрэвы аб’інелі.
||
абіра́ла, -ы,
Той, хто бессаромна, нахабна абірае каго
абіра́лаўка, -і,
Тое, што і абдзіралаўка.
абіра́ны, -ая, -ае.
1. Ачышчаны ад лупін. Абіраная бульба.
2. Зняты з дрэва. Абіраныя яблыкі.
абіра́ць
абі́ркі, -рак.
Лушпінне, шалупінне і
абісі́нцы, -аў,
Ранейшая назва насельніцтва Эфіопіі (Абісініі); эфіопы.
||
||
абітурые́нт, -а,
Чалавек, які паступае ў вышэйшую або спецыяльную навучальную ўстанову.
||
||
абі́ўка, -і,
1.
2. Матэрыял, якім абіваюць што
||
абкалаці́ць, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць; -ло́чаны;
Абтрэсці, абабіць, калоцячы. А. яблыню. Вецер абкалаціў садавіну.
||
абкало́цца, -калю́ся, -ко́лешся, -ко́лецца; -калі́ся;
Параніць сябе чым
абкало́ць¹, -калю́, -ко́леш, -ко́ле; -калі́; -ко́латы;
Адбіць, адкалоць кавалкамі што
||
||
абкало́ць², -калю́, -ко́леш, -ко́ле; -калі́; -ко́латы;
1. Пакалоць чым
2. Зрабіць ін’екцыю або некалькі ін’екцый лекавых сродкаў вакол якога
3. Уздзейнічаць на вышэйшую нервовую дзейнасць, зрабіўшы ін’екцыю псіхатропных рэчываў (
||
||
абка́пацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Абка́паць сябе чым
||
абкапа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Абкружыць сябе землянымі збудаваннямі.
||
абка́паць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Запэцкаць, абліць кроплямі чаго
||
абкапа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Ускапаць зямлю вакол чаго
||
||
абкармі́ць, -кармлю́, -ко́рміш, -ко́рміць; -ко́рмлены;
Накарміць звыш меры, на шкоду здароўю. А. дзіця.
||
||
абкарна́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Падрэзаць, абстрыгчы вельмі коратка, няроўна. А. валасы.
2.
абкары́ць, -кару́, -ко́рыш, -ко́рыць; -ко́раны;
Тое, што і акарыць. А. бервяно.
||
||
абкарэ́лы, -ая, -ае.
Які пакрыўся брудам, засохлай граззю
абкарэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Пакрыцца брудам, засохлай граззю
абкасі́ць, -кашу́, -ко́сіш, -ко́сіць; -ко́шаны;
1. што. Скасіць траву вакол чаго
2. што. Скасіць усё, пакасіць. А. лугі. А. балота.
3. каго. Апярэдзіць, перамагчы ў касьбе. Хто каго абкосіць.
||
||
абката́цца, 1 і 2
1. Стаць роўным, гладкім; утрамбавацца ад язды. Дарога абкаталася.
2. Прайсці абкатку (
||
абката́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Ездзячы, зрабіць роўным, гладкім, прыгодным для язды. А. дарогу.
2. Пробнай яздой праверыць прыгоднасць чаго
||
||
абка́тачны, -ая, -ае (
Звязаны з абкаткай. А. тэрмін.
абка́тчык, -а,
Спецыяліст па абкатцы.
||
абкаці́ць, -качу́, -ко́ціш, -ко́ціць; -ко́чаны;
1. Пракаціць што
2. Аб’ехаць, праехаць пэўную тэрыторыю (
абкача́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Качаючыся, пакрыць сябе чым
||
абкача́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Пераварочваючы з боку на бок, пакрыць чым
||
||
абквэ́цацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Абмазацца чым
абквэ́цаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Абмазаць што
абкі́даць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго-што. Кідаючы, пакрыць каго-, што
2. (1 і 2
3. што. Абшыць краі тканіны. А. петлі ў кашулі.
||
||
абкітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Замазаць кітам шчыліны, пазы. А. вокны.
||
||
абкла́д, -а,
1. Абкружэнне звера ў часе палявання (
2. Аздабленне паверхні абразоў і пераплёту царкоўных кніг. Абраз у сярэбраным абкладзе.
абкла́дка, -і,
1.
2. Тое, чым абкладзена (абложана) што
абкла́сці, -кладу́, -кладзе́ш, -кладзе́; -кладзём, -кладзяце́, -кладу́ць; -кладзі́; -кла́дзены;
1. Пакласці што
2. што. Загарнуць, абгарнуць. А. кнігу газетай.
3. (1 і 2
4. каго-што. Акружыць; асадзіць (звера на паляванні, які
5. Вызначыць падатак, пошліну
6. Груба аблаяць (
||
||
||
абкле́іць, -е́ю, -е́іш, -е́іць; -е́ены;
Пакрыць чым
||
||
абко́лванне¹
абко́лванне²
абко́лваць¹
абко́лваць²
абко́пванне
абко́пваць
абко́пка
абко́рм
абко́рмліванне
абко́рмліваць
абко́ўзаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Коўзаючыся, зрабіць пэўнае месца слізкім, прыгодным для катання.
||
абкрада́нне
абкрада́ць
абкра́дванне
абкра́дваць
абкра́сці
абкружы́ць, -ружу́, -ру́жыш, -ру́жыць; -ру́жаны;
Тое, што і акружыць. А. увагай і клопатамі хворага.
||
||
абкруці́цца, -ручу́ся, -ру́цішся, -ру́ціцца;
1. Укруціць сябе ў што
2. Абвіцца вакол чаго
3. Абысці, аб’ехаць, абляцець вакол чаго
||
абкруці́ць, -ручу́, -ру́ціш, -ру́ціць; -ру́чаны;
1. што. Абматаць, абвіць што
2. што. Заматаць, укруціць што
3. каго. Абхітрыць (
||
абкрыва́віцца, -ва́ўлюся, -ва́вішся, -ва́віцца;
Тое, што і акрывавіцца.
||
абкрыва́віць, -ва́ўлю, -ва́віш, -ва́віць; -ва́ўлены;
Тое, што і акрывавіць. А. вопратку.
||
абкры́цца, -ы́юся, -ы́ешся, -ы́ецца;
Тое, што і акрыцца. А. хусткай.
||
абкры́ць, -ы́ю, -ы́еш, -ы́е; -ы́ты;
Тое, што і акрыць. А. плечы хусткай. Маладое жыта поле ўсё абкрыла.
||
абкрышы́цца, 1 і 2
Раскрышыцца па паверхні, па краях. Цэгла старога муру абкрышылася.
||
абкрышы́ць, -рышу́, -ры́шыш, -ры́шыць; -ры́шаны;
Раскрышыць што
||
абкуро́дымець, -ею, -ееш, -ее; -млены;
Пакрыцца сажай, гарам, зрабіцца чорным ад дыму; абкурэць. А. на пажары.
абкуро́дыміць, -млю, -міш, -міць; -млены;
Пакрыць гарам, сажай што
||
абкуры́цца, -куру́ся, -ку́рышся, -ку́рыцца;
1. Зрабіцца чорным, рудым ад дыму. А. каля вогнішча.
2. Скурыць свой тытунь да рэшты. Абкурыўся дзед, няма чаго закурыць.
3. Зазнаць уздзеянне наркатычных рэчываў. А. опіумам.
абкуры́ць, -куру́, -ку́рыш, -ку́рыць; -ку́раны;
1. каго-што. Абдаць каго-, што
2. што. Зрабіць што
3. каго. Скурыць чый
4. што. Зрабіць больш зручным для курэння. А. люльку.
||
||
абкурэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Тое, што і абкуродымець. Сцены абкурэлі.
абкуса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -ку́саны і -куса́ны;
Кусаючы, аб’есці, абгрызці. А. яблык з усіх бакоў. А. пазногці.
||
||
абла́ва, -ы,
1. Паляванне, пры якім месца, дзе знаходзіцца зверына, акружаецца, ачэпліваецца паляўнічымі і загоншчыкамі. А. на ваўкоў.
2. Акружэнне якога
||
аблаву́ха, -і,
Зімовая шапка; вушанка. Надзеў сваю аблавуху.
аблаву́хі, -ая, -ае.
1. З абвіслымі вушамі. А. сабака.
2.
аблаго́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Выклікаць, выхаваць у кім
||
абла́дзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
Навесці лад у гаспадарцы, адбудавацца, абжыцца. А. на новым месцы.
||
абла́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Прывесці да ладу, адрамантаваць, паправіць. А. старую хату.
2. Уладзіць, арганізаваць (
||
||
аблажны́, -а́я, -о́е.
Тое, што і абложны (у 2
аблажы́ць, -лажу́, -ло́жыш, -ло́жыць; -ло́жаны;
1. каго-што. Палажыць што
2. што. Аздабляючы, умацоўваючы што
3. (1 і 2
4. каго-што. Акружыць (звера на паляванні, які
5. каго-што. Абавязаць да выплаты чаго
6. што. Адвярнуць, апусціць. А. каўнер.
7. што. Абшыць чым
8. каго-што. Паваліць, абваліць; забіць (
9. каго-што, чым і без
||
||
абла́зіць¹, -ла́жу, -ла́зіш, -ла́зіць;
Лазячы, шукаючы каго-, што
абла́зіць²
аблакаці́цца, -качу́ся, -ко́цішся, -ко́ціцца;
Абаперціся локцем (локцямі) на што
||
аблама́цца, -ламлю́ся, -ло́мішся, -ло́міцца; -ламі́ся;
Ломячыся, аддзяліцца, адваліцца. Галіна дрэва абламалася.
||
||
аблама́ць, -ламлю́, -ло́міш, -ло́міць; -ламі́; -лама́ны;
1. што. Ломячы, аддзяліць частку, кавалак чаго
2. што. Паабломваць усё або многае. А. сухія галінкі. А. бэз.
3.
Абламаць рогі каму (
||
||
аблапо́шыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Ашукаць з карыслівай мэтай, абабраць.
||
абласны́, -а́я, -о́е.
1.
2. Уласцівы якой
аблаташы́ць, -ташу́, -то́шыш, -то́шыш; -то́шаны;
Хаатычна абабраць, абарваць плады з дрэў, дапускаючы глум. А. яблыкі. А. сад.
аблахма́цець, -ею, -ееш, -ее;
Стаць лахматым, абрасці барадой, валасамі. А. за лета.
аблачы́нка
абла́шчыць, -шчу, -шчыш, -шчыць; -шчаны;
1. Ласкава, са спагадай абысціся з кім
2. Лашчачы, зрабіць жывёліну рахманай. А. сабаку.
||
абла́яць
аблвыканка́м, -а,
Скарачэнне: абласны выканаўчы камітэт.
||
абле́глы, -ая, -ае.
1. Які аблёг, ушчыльніўся. А. грунт.
2. Які ўжо не рупіць, супакоены, сціхлы. Яшчэ не аблеглыя пачуцці.
абле́гчаны, -ая, -ае.
1. Больш лёгкі па вазе. А. інструмент.
2. Менш складаны па сваёй будове, спосабе выканання. Аблегчаная канструкцыя.
3. Які адчуў палёгку. Аблегчана (
||
абле́гчы, -ля́гу, -ля́жаш, -ля́жа; -ля́жам, -ля́жаце, -ля́гуць; -лёг, -ле́гла і -лягла́, -лягло́; -ля́ж;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Злегчы, захварэць. Аблегла бабуля, не ўстае.
||
||
абледзяне́лы, -ая, -ае.
Пакрыты лёдам. Абледзянелыя шыбы акна.
||
абледзяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Пакрыцца лёдам. Самалёт абледзянеў.
||
||
абле́злы, -ая, -ае (
1. Той (такі), у каго (якім) вылезлі валасы або поўсць ці пер’е. А. кот.
2. З выцвілай фарбай, з абабітым тынкам, палінялы. Аблезлыя сцены. Аблезлая сукенка.
3. Які пачаў мяняць скуру, згарэўшы на сонцы. А. твар.
||
абле́зці, -зу, -зеш, -зе; -ле́зь;
1. Страціць валасы або поўсць ці пер’е, скуру; выпасці, вылезці (пра валасы, поўсць, пер’е). Кот аблез.
2. (1 і 2
3. Змяніць скуру, згарэўшы на сонцы. За лета ўвесь твар аблез.
||
абле́таваць, 1 і 2
1. Астацца з зімы на лета. Сена ў стозе аблетавала.
2. Праляжаўшы лета, высахнуць (пра дровы
абле́так, -тка,
Маладая жывёліна, якая пералетавала. Бычок-аблетак.
На аблетак (
абле́тнік, -у, м.,
Дровы, нарыхтаваныя вясною на зіму, якія аблетавалі, падсохлі за лета. А. зімой добра гарыць.
аблёт
аблётаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго-што. Лётаючы, пабываць (за кароткі час) у розных месцах (
2. што. Выпрабаваць у час палётаў. А. самалёт.
||
||
аблётваць
аблётны
абліва́нне, -я,
1.
2. Водная працэдура. Халодныя абліванні.
абліва́ха, -і,
Зімовы дождж, які замярзае на зямлі, на дрэвах
абліва́цца
абліва́ць
абліга́цыя, -і,
Каштоўная папера, па якой яе ўладальніку выплачваецца даход у форме працэнтаў або выйгрышаў
||
абліза́цца, -ліжу́ся, -лі́жашся, -лі́жацца; -ліжы́ся;
1. Аблізаць сабе губы.
2.
3. Пра жывёлу: аблізаць на сабе поўсць.
||
||
абліза́ць, -ліжу́, -лі́жаш, -лі́жа; -ліжы́; -лі́заны;
1. Правесці языком па паверхні чаго
2. Ачысціць каго-, што
3.
Пальчыкі абліжаш — пра што
||
||
аблі́звацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1.
2.
аблі́к
аблі́пка,
У выразе: у абліпку (
аблі́пнуць, -ну, -неш, -не; -лі́п, -пла; -ні́;
1. Пакрыцца з усіх бакоў чым
2. Шчыльна прыстаць, прыліпнуць на чым
||
абліцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Пакрыць паверхню чаго
||
||
абліцо́ўка, -і,
1.
2. Каменны, драўляны, металічны
||
абліцо́ўшчык, -а,
Спецыяліст па абліцоўцы будынкаў
||
аблі́ць, абалью́, абалье́ш, абалье́; абальём, абальяце́, абалью́ць і аблію́, абліе́ш, абліе́; абліём, абліяце́, аблію́ць; аблі́ў, -ліла́, -ліло́; аблі́; аблі́ты;
1. Намачыць, разліўшы што
2. Абдаць, паліць чым
3.
Абліць граззю (памыямі) каго (
Як халоднай вадой абліць — збянтэжыць, астудзіць чый
||
||
аблі́чча, -а,
1. Знешні выгляд, сукупнасць адметных рыс каго-, чаго
2.
аблічы́цца, -лічу́ся, -лі́чышся, -лі́чыцца;
Памыліцца пры падліку. А. на пяць тысяч рублёў.
||
аблічы́ць, -лічу́, -лі́чыш, -лі́чыць; -лі́чаны;
1. каго (што). Недадаць, ашукаць пры падліку. А. пакупніка.
2. каго-што. Зрабіць падлік, падлічыць што
||
||
абло́га, -і,
1. Даўно не аранае поле, пакрытае травою, дзірваном. Узараць аблогу.
2. Акружэнне войскамі ўмацаванага пункта з мэтай яго захопу. Зняць аблогу.
3. Акружэнне лесу з мэтай правядзення аблавы на звера. А. мядзведзя.
||
абло́жны, -ая, -ае.
1.
2. Які пакрывае ўсё неба, зацяжны. Абложная хмара. А. дождж.
абло́м, -у,
1. Дзеянне паводле
2. Месца, дзе што
абло́мак, -мка,
1. Абламаны, адбіты кавалак чаго
2.
||
абло́маўшчына, -ы,
Агульнае слова для абазначэння грамадскага і асобаснага застою, руціны, апатыі, бязволля, ляноты, бяздзейнасці (ад імя І.
Абломава, героя аднайменнага рамана рускага пісьменніка І. А. Ганчарова).
абло́мванне
абло́мвацца
абло́мваць
абло́мліванне
абло́млівацца
абло́мліваць
аблу́дны, -ая, -ае.
1. Які апусціўся, збіўся з правільнай жыццёвай дарогі. А. чалавек.
2. Ілжывы, няправільны, памылковы. А. шлях.
||
аблуза́ць
аблупі́цца
аблупі́ць
аблу́шчыць
аблысе́нне
аблысе́ць
аблы́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Абматаць, апавіць, абвязаць чым
2.
3.
||
аблюбава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й; -бава́ны;
Выбраць сабе каго-, што
||
абляга́нне
абляга́ць
аблягчы́ць, -лягчу́, -ле́гчыш, -ле́гчыць; -лягчы́ў, -чы́ла; -ле́гчаны;
1. каго-што. Зрабіць лягчэйшым, вызваліць ад лішняга грузу. А. лодку.
2. што. Спрасціць, зрабіць прасцей і лягчэй. А. канструкцыю самалёта.
3. што. Зрабіць менш цяжкім. А. працу. А. сваё становішча.
4. каго-што. Супакоіць, утаймаваць пакуты. А. боль.
||
||
аблягчэ́нне, -я,
1.
2. Стан лёгкасці, вызвалення ад чаго
аблямава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
1. Абшыць па краях палоскай з іншага матэрыялу. А. рукавы сукенкі.
2.
||
||
аблямо́ўка, -і,
1.
2. Матэрыял, якім аблямоўваюць; тое, што паласой акаймоўвае па краях што
||
абля́пацца, -аюся, -аешся, -аецца;
абля́паць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Апырскаць, запэцкаць чым
||
абляпі́ха, -і,
Высокая калючая кустовая расліна з ядомымі кіславатымі ягадамі, а таксама самі ягады. Варэнне з абляпіхі.
||
абляпі́цца, -ляплю́ся, -ле́пішся, -ле́піцца;
Абляпіць сябе чым
||
абляпі́ць, -ляплю́, -ле́піш, -ле́піць; -ле́плены;
1. (1 і 2
2. Наклейваючы, пакрыць чым
3.
||
аблясі́ць, 1
Засадзіць лесам якую
||
аблята́ць
абляце́ць, -лячу́, -ляці́ш, -ляці́ць; -ляці́м, -леціце́, -ляця́ць; -ляці́;
1. каго-што і вакол каго-чаго. Праляцець вакол або збоку, абмінуўшы каго-, што
2. каго-што. Лётаючы, пабываць у многіх месцах. А. усю краіну.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5. (1 і 2
||
||
||
абма́заць, -ма́жу, -ма́жаш, -ма́жа; -ма́ж; -ма́заны;
1. Пакрыць, намазаць якім
2. Забрудзіць, запэцкаць. А. рукі фарбай.
||
||
||
абмазгава́ць, -гу́ю, -гу́еш, -гу́е; -гу́й; -гава́ны;
Старанна абдумаць што
||
абма́зка, -і,
1.
2. Рэчыва, якім абмазана ці абмазваюць што
||
абмака́ць
абмакну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Апусціць на кароткі час што
||
абмакрэ́лы, -ая, -ае.
Мокры, змочаны. Абмакрэлая вопратка.
абмакрэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Змокнуць; зрабіцца мокрым. А., ходзячы па расе.
абмалаці́ць, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць; -ло́чаны;
Малоцячы, аддзяліць зерне ад калосся, саломы. А. жыта.
||
||
||
абмалява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
1. Абвесці фарбай ці алоўкам што
2.
||
||
абма́н, -у,
1.
2. Памылковае ўяўленне аб чым
||
абма́нлівы, -ая, -ае.
Здольны ўвесці ў зман. Абманлівае ўражанне.
||
абману́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Памыліцца, ашукацца; расчаравацца ў кім-, чым
||
абману́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Схлусіць, наўмысна сказаць каму
2. Увесці ў зман непраўдзівымі адносінамі, ашукаць. А. пакупніка.
3. Не апраўдаць чыіх
||
||
абма́ншчык, -а,
Той, хто абмануў або абманвае каго
||
||
абмаро́зіцца, -ро́жуся, -ро́зішся, -ро́зіцца;
Атрымаць пашкоджанні ад марозу.
||
абмаро́зіць, -ро́жу, -ро́зіш, -ро́зіць; -маро́зь; -ро́жаны;
Пашкодзіць марозам, памарозіць, змарозіць. А. вушы.
||
||
абмаро́чыць
абмата́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Абматаць сябе чым
2. (1 і 2
||
абмата́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Абкруціць, апавіць чым
||
||
абматы́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Узрыхліць матыкай зямлю вакол чаго
абмаўля́цца
абмахну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Махаючы чым
2. Ачысціць, змахнуць што
||
||
абма́цаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Памацаць з усіх бакоў з мэтай агляду; уважліва агледзець. Доктар абмацаў хворага.
2.
||
абмачы́ць, -мачу́, -мо́чыш, -мо́чыць; -мо́чаны;
1. Зрабіць мокрым, намачыць. Дождж абмачыў усяго да нітачкі.
2. Зрабіць мокрым, абмакнуўшы ў што
||
||
абмежава́льнік, -а,
Прыстасаванне, якое абмяжоўвае дзеянне чаго
абмежава́льны, -ая, -ае.
Які прадугледжвае абмежаванне; накіраваны на абмежаванне. Абмежавальныя меры.
абмежава́нне, -я,
1.
2. Тое, што стрымлівае, абмяжоўвае пэўныя дзеянні, ставіць каго-, што
абмежава́ны, -ая, -ае.
1. Нязначны, невялікі. Абмежаваныя грашовыя сродкі.
2.
||
абмежава́цца, -мяжу́юся, -мяжу́ешся, -мяжу́ецца; -мяжу́йся;
1. Не пайсці ў сваіх дзеяннях далей чаго
2. Вызначыць мяжу якога
||
абмежава́ць, -мяжу́ю, -мяжу́еш, -мяжу́е; -мяжу́й; -межава́ны;
Паставіць у пэўныя рамкі, межы; звузіць чыю
||
||
абме́жак, -жка,
Тое, што і ўзмежак.
абме́н, -у,
1.
2. У эканоміцы: працэс руху тавараў як форма размеркавання вырабленых грамадствам каштоўнасцей.
Абмен рэчываў — сукупнасць працэсаў, якія адбываюцца ў арганізме пры засваенні ежы.
абме́нны, -ая, -ае.
Прызначаны для абмену чаго
абме́ньвацца
абме́ньваць
абме́раць, -аю, -аеш, -ае; -раны;
1. Тое, што і памераць (у 1
2. Адмераць менш, чым трэба, ашукаць. А. пакупніка.
||
||
||
абме́рзлы, -ая, -ае.
Пакрыты лёдам, шэранню, абледзянелы. Абмерзлыя дрэвы.
абме́рзнуць, -ну, -неш, -не; -мёрз, -ме́рзла; -ні́;
Пакрыцца лёдам, шэранню, абледзянець. Дарога абмерзла.
||
абмеркава́ць, -мярку́ю, -мярку́еш, -мярку́е; -мярку́й; -меркава́ны;
Калектыўна абгаварыць што
||
||
абме́рці, абамру́, абамрэ́ш, абамрэ́; абамро́м, абамраце́, абамру́ць; абмёр, -ме́рла; абамры́;
1. Самлець, страціць прытомнасць.
2. Знямець ад нечаканага і моцнага ўзрушэння. А. ад страху.
||
абме́сці, -мяту́, -мяце́ш, -мя́це; -мяцём, -мецяце́, -мяту́ць; -мёў, -мяла́, -мяло́; -мяці́; -ме́цены;
Змятаючы, змахваючы, ачысціць ад пылу, снегу
||
абме́шванне
абме́шваць
абме́шка
абміна́нне
абміна́ць
абміна́ць²
абміну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Прайсці, праехаць міма каго-, чаго
2. Рухаючыся хутчэй, абагнаць каго-, што
3. Не зачапіць, не закрануць. Куля мяне абмінула.
4.
||
абмо́віцца, -мо́ўлюся, -мо́вішся, -мо́віцца;
1. Агаварыцца, сказаць не тое, што трэба.
2. Нечакана прыгадаць што
Не абмовіцца (ні адным) словам (
||
абмо́клы, -ая, -ае.
Змакрэлы, мокры. А. армяк.
абмо́кнуць, -ну, -неш, -не; -мо́к, -кла; абмо́кні;
Стаць мокрым, змокнуць. А. на дажджы.
||
абмо́тванне
абмо́твацца
абмо́тваць
абмо́тка, -і,
1.
2. Тое, чым абматана што
3. звычайна
||
абмо́чвацца
абмо́чваць
абму́ляць, -яю, -яеш, -яе; -яны;
Пашкодзіць скуру трэннем, нацерці. А. ногі.
||
абмундзірава́нне, -я,
1.
2. Камплекг ваеннага форменнага адзення. Афіцэрскае а.
абмундзірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Забяспечыць абмундзіраваннем (у 2
||
||
||
||
абмундзіро́ўка, -і,
1.
2. Тое, што і абмундзіраванне. Летняя а.
||
абмурава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Абкласці цэглай, каменнем што
||
||
абмуро́ўка, -і,
1.
2. Тое, чым што
||
абмыва́ць
абмы́ць, -мы́ю, -мы́еш, -мы́е; -мы́ты;
1. Змыць пыл, бруд, зрабіць чыстым. А. ногі. А. дзіця.
2. Памыць бялізну ўсім, многім. А. сям’ю.
3.
||
||
||
абмяжо́ўвацца
абмяжо́ўваць
абмя́клы, -ая, -ае.
1. Які страціў першапачатковую цвёрдасць, пругкасць; зрабіўся вялым, расслабленым. А. хлеб.
2.
||
абмя́кнуць, -ну, -неш, -не; -мя́к, -кла; -ні́;
1. (1 і 2
2. Стаць больш мяккім, спагадлівым, лагодным пад уплывам чаго
||
абмяле́лы, -ая, -ае.
Які абмялеў, зрабіўся мелкім. Абмялелая затока.
абмяле́ць
абмяня́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
1. Зрабіць абмен, памяняцца кім-, чым
2. Выпадкова памяняцца якімі
3.
||
||
абмяня́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -ме́нены;
1. Аддаць адно што
2. Памылкова ці наўмысна ўзяць чужую рэч замест сваёй. У гардэробе абмянялі паліто.
||
||
||
абмяра́ць
абмярза́ць
абмярко́ўванне
абмярко́ўваць
абмярцве́лы, -ая, -ае.
1. Які страціў адчувальнасць, зрабіўся нежывым (пра клеткі, тканкі, часткі цела). Абмярцвелыя ногі.
2.
||
абмярцве́ць
абмята́ць
абмя́ць, абамну́, абамне́ш, абамне́; абамне́м, абамняце́, абамну́ць; абамні́; абмя́ты;
Прымяць, прыціснуць зверху, зрабіць шчыльнейшым. А. салому.
||
||
абмяша́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Прыправіць корм (сечку, мякіну, ахрап’е) мукою, бульбай. А. сечку карове.
||
||
абнаві́цца, -наўлю́ся, -но́вішся, -но́віцца;
1. Стаць новым, абноўленым; набыць выгляд новага. Свет абнавіўся.
2. Папоўніцца чымсьці новым, змяніцца. Рэпертуар тэатра абнавіўся. Абнавіўся склад рэдкалегіі.
3.
||
||
абнаві́ць, -наўлю́, -но́віш, -но́віць; -но́ўлены;
1. што. Замяніць устарэлае (або папоўніць) чым
2. каго-што. Надаць чаму
3. што. Упершыню ўжыць, выкарыстаць новую рэч (
||
||
абнадзе́іць, -дзе́ю, -дзе́іш, -дзе́іць; -дзе́ены;
Супакоіць, абудзіўшы надзею, суцешыць. А. цяжкахворага.
||
абнаро́даваць, -дую, -дуеш, -дуе; -дуй; -даваны;
Абвясціць, апублікаваць для ўсеагульнага азнаямлення. А.
||
абнасе́ніць, 1 і 2
Засеяць насеннем ніву, зямлю. Лісцёвыя пароды абнасенілі ўчастак лесу.
||
абнасі́цца, -нашу́ся, -но́сішся, -но́сіцца;
1. Знасіць усё сваё адзенне, увесь абутак. А. за гады вучобы.
2. (1 і 2
||
абнасі́ць, -нашу́, -но́сіш, -но́сіць; -но́шаны;
Панасіўшы адзенне, абутак, зрабіць яго зручным, прывычным. А. новыя чаравікі.
||
абнемагчы́, -немагу́, -нямо́жаш, -нямо́жа; -нямо́г, -немагла́, -ло́; -немажы́;
Страціць здароўе, сілы, абнядужаць. Абнемагла жанчына.
||
абне́сці, -нясу́, -нясе́ш, -нясе́; -нясём, -несяце́, -нясу́ць; -нёс, -не́сла; -нясі́; -не́сены;
1. каго-што. Пранесці каго-, што
2. што і чым. Абгарадзіць, акружыць сцяною
3. каго (што). Падыходзячы да кожнага, пачаставаць. А. ўсіх пачастункамі.
4. каго (што). Частуючы, прапусціць каго
||
абніма́цца
абніма́ць
абні́мкі, -аў.
Тое, што і абдымкі. А. сяброў.
абно́скі, -аў,
Падношанае кім
абно́ўка, -і,
Новая, нядаўна набытая рэч (звычайна адзенне, абутак). Надзець абноўку.
абно́швацца
абно́шваць
абню́хаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Панюхаць з усіх бакоў. Мядзведзь абнюхаў барсукову нару і пайшоў.
2. Знайсці, нюхаючы; знюхаць. Сабака абнюхаў след.
3.
||
абняду́жаць, -аю, -аеш, -ае;
Страціць сілы, здароўе, аслабець. Абнядужаў дзед.
||
абнясла́віць, -ла́ўлю, -ла́віш, -ла́віць; -ла́ўлены;
Распаўсюдзіць нядобрую славу пра каго-, што
||
||
абня́цца, абніму́ся, абні́мешся, абні́мецца і (радзей) абдыму́ся, абды́мешся, абды́мецца; абня́ўся, -няла́ся, -ло́ся; абнімі́ся і (радзей) абдымі́ся;
Абняць адзін аднаго. А. пры сустрэчы.
||
абня́ць, абніму́, абні́меш, абні́ме і абдыму́, абды́меш, абды́ме; абня́ў, -няла́, -ло́; абнімі́ і абдымі́; абня́ты;
1. Ласкава абхапіць рукамі каго-, што
2. Акінуць, ахапіць позіркам. Не а. вачамі прасторы палёў.
3.
4.
(Як) вокам (позіркам) абняць (
||
або́,
1. размеркавальны. Ужыв. для супастаўлення членаў сказа і сказаў з узаемным выключэннем, паказваючы на катэгарычнасць выбару аднаго з іх. Або заўтра, або паслязаўтра. Або пан, або прапаў (прыказка). Пашукай на паліцы або ў шафе. Дрыгва зацягне кожнага, хто аступіцца або зробіць неасцярожны крок.
2. пералічальна-размеркавальны. Аб’ядноўвае члены сказа і сказы пры пералічэнні. Каго ты ні вазьмі, дык гэта або матэматык, або фізік, або хімік.
3. далучальны. Ужыв. для злучэння розных назваў аднаго і таго ж паняцця, для паяснення, у
4. у
або́два, або́двух,
Як той, так і другі. А. сыны служаць у арміі. Абедзве дачкі вучацца.
або́ддзе, -я,
Абады. Гнуць а.
або́дны
або́е, абаіх,
Як той, так і другі; як той, так і другая; як тое, так і другое. Жонка мужу нешта шэпча і а. выходзяць.
Абое рабое (
або́з, -у,
1. Некалькі фурманак, падвод з людзьмі або грузам, якія едуць адна за другой. Абозы з раненымі. А. з фуражом.
2. Сукупнасць транспартных сродкаў спецыяльнага прызначэння. Пажарны а.
Плесціся ў абозе (
||
або́знік, -а,
1. Абозны возчык, фурман.
2. Ваеннаслужачы абозных часцей (
3.
або́зня, -і,
Халодная будыніна, дзе знаходзяцца калёсы, сані
або́і, -яў.
Тое, што і шпалеры.
||
або́йма, -ы,
1. Металічная рамка для патронаў, якая ўстаўляецца ў магазінную каробку агнястрэльнай зброі; колькасць патронаў у такой рамцы. А. патронаў.
2. Скаба, абруч
3.
або́ймы, -аў.
Абрамленне, акружэнне. Азёры ў пышных абоймах лазы.
або́йшчык, -а,
Майстар, спецыяліст па абіўцы мэблі, дзвярэй.
або́лтус, -а,
Нядбайнік, гультай, дурань; невук.
або́ра¹, -ы,
Аборай хлеб кроіць (
||
або́ра², -ы,
Хлеў для кароў, кароўнік.
або́рка¹, -і,
Невялікая, тонкая вяровачка; шпагаціна. Перавязаць пакунак аборкай.
або́рка², -і,
Палоска матэрыі, прышытая складкамі ці зборкамі на адзенні. Сукенка з аборкамі.
або́рка³, -і,
Размяшчэнне ўкарочаных радкоў тэксту вакол нешырокага малюнка, табліцы
або́рт, -у,
Дачаснае адвольнае або штучнае наўмыснае спыненне цяжарнасці, спарон.
або́чны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца ўбаку ад дарогі. Ішлі абочнымі сцежкамі.
або́чына, -ы,
Бакавая частка дарогі, ускраіна чаго
абпа́ліна, -ы,
Абпаленае месца. Сасна з абпалінай.
абпалі́ць, -палю́, -па́ліш, -па́ліць; -па́лены;
1. Прымусіць абгарэць, абвугліцца з усіх бакоў. Маланка абпаліла ствол елкі.
2. Апрацаваць выраб з гліны
||
||
абпа́льны, -ая, -ае (
Які служыць для апрацоўкі агнём, тэмпературай, прызначаны для абпальвання. Абпальныя печы.
абпа́льшчык, -а,
Рабочы, спецыяліст па абпальванні. А. вапны.
||
абпаўзці́, -паўзу́, -паўзе́ш, -паўзе́; -паўзём, -паўзяце́, -паўзу́ць; -по́ўз, -паўзла́, -ло́; -паўзі́;
Прапаўзці вакол ці міма каго-, чаго
||
абпілава́ць, -лу́ю, -лу́еш, -лу́е; -лу́й; -лава́ны;
Тое, што і апілаваць. А. бервяно.
||
||
абпла́ваць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Плаваючы, пабываць усюды, у розных месцах. А. усе моры і акіяны.
абпле́сці, -ляту́, -ляце́ш, -ляце́; -ляцём, -лецяце́, -ляту́ць; -лёў, -ляла́, -ло́; -ляці́; -ле́цены;
Тое, што і аплесці.
||
абплы́сці і абплы́ць, -лыву́, -лыве́ш, -лыве́; -лывём, -лывяце́, -лыву́ць; -лы́ў, -лыла́, -ло́;
Праплысці міма ці вакол каго-, чаго
||
абпо́ўзаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Поўзаючы, пабываць у розных месцах. Дзіця абпоўзала ўвесь пакой.
||
абпраме́ніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Падвергнуцца ўздзеянню якіх
абпраме́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Накіраваць на каго-, што
||
||
абпы́рскаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тое, што і апырскаць.
||
||
||
абпячы́, -пяку́, -пячэ́ш, -пячэ́; -пячо́м, -печаце́, -пяку́ць; -пёк, -пякла́, -ло́; -пячы́; -пе́чаны;
Тое, што і апячы.
||
абпячы́ся, -пяку́ся, -пячэ́шся, -пячэ́цца; -пячо́мся, -печаце́ся, -пяку́цца; -пёкся, -пякла́ся, -ло́ся; -пячы́ся;
Тое, што і апячыся.
||
абрабава́нне
абрабава́ць
абрабі́ць, -раблю́, -ро́біш, -ро́біць; -ро́блены;
1. што. Апрацаваць, дагледзець. А. зямлю.
2. што. Апрацоўваючы, прыдаць чаму
3. каго-што. Запэцкаць, забрудзіць чым
||
абра́д, -у,
Сукупнасць строга акрэсленых дзеянняў, якімі суправаджаецца выкананне рэлігійных рытуалаў або бытавых традыцый. А. хрышчэння. Вясельны а.
||
абра́давацца
абра́даваць
абрадзі́ніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Тое, што і абрадзіцца.
абрадзі́цца, -раджу́ся, -ро́дзішся, -ро́дзіцца;
Нарадзіць. Абрадзілася маладзіца.
абра́днасць, -і,
1. Сістэма абрадаў. Зімовая народная а.
2. Абрадавы звычай. Выконваць усе абраднасці.
абража́льнік, -а,
Той, хто абражае каго
||
абра́з, -а́,
Выява Бога, святога або падзей іх жыцця як прадмет рэлігійнага пакланення вернікаў. У хаце на покуці віселі абразы.
||
абра́за, -ы,
1.
2. Абразлівае слова, абразлівы ўчынак. Цяжкая а.
абраза́нне, -я,
1.
2. Рэлігійны абрад у яўрэяў і мусульман, звязаны з выдаленнем крайняй плоці ў хлопчыкаў.
абраза́цца
абраза́ць
абразі́на, -ы,
Агідны, брыдкі твар, а таксама благі чалавек.
абра́зіцца, -ра́жуся, -ра́зішся, -ра́зіцца; -ра́зься;
Адчуць сябе абражаным, зняважаным, моцна пакрыўдзіцца.
||
абра́зіць, -ра́жу, -ра́зіш, -ра́зіць; -ра́зь; -ра́жаны;
Пакрыўдзіць, моцна ўнізіць. А. словам. А. дзеяннем.
||
||
абразкі́, -о́ў,
Жанр лірычных мініяцюр у беларускай прозе, у якіх адлюстроўваецца ўнутраны свет чалавека.
||
абра́злівы, -ая, -ае.
Такі, які нясе ў сабе абразу. Абразлівыя словы.
||
абразу́міцца, -млюся, -мішся, -міцца; -мся;
Абдумацца, стаць разважлівым. З гадамі абразумілася.
абразу́міць, -млю, -міш, -міць; -зу́м; -млены;
Пераканаць, прымусіць абдумацца. А. дурасліўца.
абракада́бра, -ы,
1. Лацінскае магічнае слова, заклінанне супраць хвароб.
2. Незразумелае слова ці бяссэнсавы, незразумелы набор слоў, бязглуздзіца.
абрамі́зіцца
абра́міць, -млю, -міш, -міць; -млены;
1. Уставіць у раму. А. партрэт.
2.
3.
||
||
абрамле́нне, -я,
1.
2. Устаўленае што
абра́ннік, -а,
1. Той, хто абраны кім
2.
3. Любімы чалавек, каханак. А. сэрца.
||
||
абрасе́лы, -ая, -ае.
Мокры ад расы, пакрыты расою. А. куст.
абрасі́ць, -рашу́, -ро́сіш, -ро́сіць; -ро́шаны;
1. Змачыць кроплямі расы. А. ногі.
2. Увільгатніць, пакрыць кроплямі вадкасці. Дожджык вясновы абрасіў зямлю.
||
абрасці́, -сту́, -сце́ш, -сце́; -сцём, -сцяце́, -сту́ць; -ро́с, -расла́, -ло́;
1. Зарасці, пакрыцца якой
2.
||
||
абраўнава́цца, 1 і 2
Зрабіцца роўным, гладкім; выраўняцца (аб краях, паверхні чаго
||
абраўнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Зрабіць роўным, гладкім (край, паверхню чаго
||
абра́ць, абяру́, абярэ́ш, абярэ́; абяро́м, абераце́, абяру́ць; абяры́; абра́ны;
Тое, што і выбраць. А. дэпутата.
||
||
абрашэ́ціць, -шэ́чу, -шэ́ціш, -шэ́ціць; -шэ́чаны;
Зрабіць рашотку на чым
||
||
абро́к¹, -у,
У час прыгону: натуральны або грашовы падатак, які спаганяўся памешчыкамі з сялян; чынш. Збіраць а.
||
абро́к², -у,
Корм для коней, звычайна авёс. Не даўшы аброку, не бі кіем па боку (прыказка).
||
абро́слы, -ая, -ае.
Які зарос; пакрыўся расліннасцю, валасамі, шчаціннем. Аброслая алешнікам канава. Аброслыя шчокі.
абро́ць, -і,
Прадмет вупражы, які надзяваецца каню на галаву. Трымаць каня за а. Трымаць на аброці (
||
абро́шваць
абру́бак, -бка,
1. Адсечаная частка дрэва, палена
2. Тое, ад чаго адсечана якая
||
абрубі́ць¹, -рублю́, -ру́біш, -ру́біць; -ру́блены;
Адсячы частку чаго
||
||
абрубі́ць², -рублю́, -ру́біш, -ру́біць; -ру́блены;
Падрубіць, падшыць, загнуўшы край чаго
||
||
абру́с, -а,
Кавалак тканіны спецыяльнага вырабу, якім засцілаюць стол; настольнік. Кужэльны а.
||
абрусе́лы, -ая, -ае.
Які стаў рускім па мове, звычаях, культуры.
||
абрусе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Зрабіцца рускім па мове, звычаях, культуры.
||
абру́ч, -а́,
1. Вузкі драўляны ці металічны вобад, які набіваецца на бочку, кадушку
2. Сагнутая ў кольца пласціна (або стрыжань, прут
3. Упрыгожанне, якое надзяецца на галаву. Залаты а.
||
абру́шыцца, -шуся, -шышся, -шыцца;
1.
2.
||
||
абру́шыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
1.
2.
||
абры́вак, -ры́ўка,
Адарваны кавалак, частка чаго
||
абрыва́цца
абрыва́ць¹
абрыва́ць²
абры́вісты, -ая, -ае.
Круты, з абрывамі. А. бераг.
||
абры́даць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і абрыдзець. Яму абрыдла праца.
||
абры́дзець, -ею, -ееш, -ее; абры́дзеў, -дзела і абры́д, -дла;
Надакучыць, апрацівець, апрыкраць, прыесціся.
абры́длівы, -ая, -ае.
Надакучлівы. Абрыдлівая імжа.
абры́длы, -ая, -ае (
Які абрыдзеў, надакучыў. А. халодны дождж.
абры́днуць, -ну, -неш, -не; абры́днуў, -нула і абры́д, -дла; абры́дні́;
Тое, што і абрыдзець. Хлеб ніколі не абрыдне.
абры́зглы, -ая, -ае.
Пра малако, якое пачало скісаць. Абрызглае малако.
абры́згнуць, 1 і 2
Набыць кіслы смак, закіснуць (пра малако). Малако абрызгла.
||
абрыко́с, -а,
Паўднёвае фруктовае дрэва з жоўта-чырвонымі салодкімі пладамі з буйной костачкай, а таксама плод гэтага дрэва.
||
абры́нуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
1. Раптам упасці зверху, абваліцца. Столь абрынулася.
2.
||
абры́нуць, -ну, -неш, -не; -ры́нь; -нуты;
1. Імкліва абрушыць што
2.
||
абры́с, -у,
Лінія, якая абмяжоўвае прадмет адной вонкавай рысай; контурны малюнак.
||
абрысава́цца, 1 і 2
Стаць бачным, выразным. Удалечыні абрысаваліся скалы.
||
абрысава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1. што. Абвесці рысай, абчарціць.
2.
||
||
абры́ў, -ры́ву,
1.
2. Месца, дзе што
3. Круты схіл, адкос берага ракі. Скочыць з абрыву.
абрэвізава́ць
абрэвіяту́ра, -ы,
Складанаскарочанае слова, утворанае шляхам скарачэння матывуючай адзінкі,
||
абрэ́з, -а,
1. Абрэзаны край, беражок. Кніга з зялёным абрэзам.
2. Вінтоўка з укарочаным канцом ствала. Страляць з абрэза.
У абрэз (
абрэ́зак, -зка,
Астатак ад рэзкі чаго
||
абрэ́зацца, -рэ́жуся, -рэ́жашся, -рэ́жацца; -рэ́жся;
Параніць сябе чым
||
абрэ́заць, -рэ́жу, -рэ́жаш, -рэ́жа; -рэ́ж; -рэ́заны;
1. Адразаючы па краях ці з канцоў, пакараціць, паменшыць што
2. Аддзяліць, адрэзаць што
3. што. Параніць чым
4.
5.
||
||
абрэ́к, -а,
Горац, які прымаў удзел у барацьбе супраць царскіх войск і адміністрацыі.
абса́да, -ы,
1. Дрэвы, кусты, пасаджаныя ўздоўж ці вакол чаго
2. Тое, што і шуфляда (у 2
||
абсадзі́ць, -саджу́, -са́дзіш, -са́дзіць; -са́джаны;
1. што і чым. Пасадзіць дрэвы, кусты вакол чаго
2. каго. Перамагчы, паваліць каго
||
||
||
абсалю́т, -у,
1. У ідэалістычнай філасофіі: вечная нязменная першааснова ўсяго існага (дух, ідэя, бажаство).
2. Нешта безадноснае, незалежнае, самаіснае. Узвесці ў а.
3. Мяжа дасканаласці, узор; найвышэйшае разумовае ўяўленне пра што
абсалю́тны, -ая, -ае.
1. Безумоўны, неабмежаваны, узяты па-за ўсякім параўнаннем. Абсалютныя і адносныя паказчыкі. А. чэмпіён (спартсмен-пераможац у мнагабор’і).
2. Поўны, канчатковы. А. спакой. Абсалютная большасць (пераважная большасць). Абсалютная манархія (самадзяржаўе). А. слых (слых, які дакладна вызначае вышыню любога тону). Абсалютна (
Абсалютны нуль — самая нізкая тэмпература (-273,15 °С).
Абсалютны нуль — пра нікчэмнага, зусім бескарыснага ў якой
абсалюты́зм, -у,
Форма дзяржаўнага кіравання, пры якой вярхоўная ўлада цалкам належыць самадзяржаўнаму манарху; неабмежаваная манархія.
||
абсвіста́ць, -ві́шчу, -ві́шчаш, -ві́шча; -вішчы́; -віста́ны;
Свістам выказаць каму
||
абсе́вак, -се́ўка,
1. Лапік на ніве, які застаўся незасеяным.
2. толькі
3.
||
абсе́дзець, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Седзячы, абмяць. А. крэсла.
||
абсе́йваць
абсе́кчы, -сяку́, -сячэ́ш, -сячэ́; -сячо́м, -сечаце́, -сяку́ць; -се́к, -кла; -сячы́; -се́чаны;
Тое, што і абсячы.
||
||
абсемяні́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -ні́м, -меніце́, -мяня́ць; -нёны;
1. Засеяць насеннем. А. поле.
2. Тое, што і асемяніць (
||
||
абсентэі́зм, -у,
Ухіленне выбаршчыкаў ад удзелу ў выбарах у дзяржаўныя органы.
||
абсервато́рыя, -і,
Навуковая ўстанова, абсталяваная для астранамічных, метэаралагічных, геафізічных назіранняў, а таксама будынак, у якім вядуцца такія назіранні.
||
абсе́сці, 1 і 2
1. каго-што. Сеўшы, размясціўшыся вакол каго-, чаго
2. каго-што. Сеўшы ў вялікай колькасці, заняць паверхню чаго
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5. Страціўшы апору ў нагах, зваліцца; асунуцца ўніз. Ад страху чалавек абсеў на зямлю.
||
абсе́ў, -се́ву,
Тое, што і абсевак.
абсе́яць, -се́ю, -се́еш, -се́е; -се́й; -се́яны;
Правесці сяўбу, засеяць. Абсеялі загоны адборным насеннем.
||
абсі́вераць
абскака́ць, -скачу́, -ска́чаш, -ска́ча; -скачы́; -скака́ны;
1. Праскакаць вакол каго-, чаго
2. Скачучы, абагнаць. Рысісты конь усіх абскакаў на скачках.
3.
||
абска́рдзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Падаць афіцыйную скаргу ў вышэйшую інстанцыю наконт чаго
||
||
абсклюдава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
Абчасаць склюдам. А. бервяно.
||
абскрэ́бці, -рабу́, -рабе́ш, -рабе́; -рабём, -рабяце́, -рабу́ць; -ро́б, -рэ́бла; -рабі́; -рэ́бены;
Скрабучы, ачысціць што
||
абску́бці, -о́ў, -бе́ш, -бе́; -бём, -бяце́, -бу́ць; -ку́б, -бла; -бі́; -куба́ны і -ку́бены;
1. Скубучы, ачысціць (ад пер’я). А. курыцу.
2. Скубучы, зрабіць больш роўным. А. стог сена.
3. Сашчыпаць, паз’ядаць (траву
||
абскура́нт, -а,
Вораг асветы, навукі, цемрашал, рэакцыянер.
||
||
абскуранты́зм, -у,
Варожае стаўленне да асветніцтва і культурнага прагрэсу, цемрашальства; склад думак, характар дзеянняў абскуранта.
||
абсле́даваць, -дую, -дуеш, -дуе; -дуй; -даваны;
1. Зрабіць (рабіць) агляд, праверку чаго
2. Уважліва азнаёміцца (знаёміцца) з чым
||
абслі́згаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Зрабіць што
||
абслі́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Намачыць слінай; запэцкаць. А. нагруднік.
||
абслу́га, -і,
1. Сістэма сродкаў бытавога абслугоўвання насельніцтва; сэрвіс. На добрым узроўні а. ў горадзе.
2.
||
абслуго́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
1. каго-што. Выконваць работу, звязаную з задавальненнем чыіх
2. што. Выконваць работу, звязаную з эксплуатацыяй машын, станкоў
||
||
абслу́хаць, -аю, -аеш, -ае;
Абследаваць стан унутраных органаў шляхам выслухвання. А. хворага.
||
абсма́жыцца, 1 і 2
Стаць абсмажаным. Мяса абсмажылася.
||
абсма́жыць, -жу, -жыш, -жыць; -ма́ж; -жаны;
Абпячы з усіх бакоў, падсмажыць. А. качку. А. кавалак мяса.
||
||
абсмакава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Упадабаць што
абсмакта́ць, -макчу́, -мо́кчаш, -мо́кча; -макчы́; -макта́ны;
1. Пасмактаць з усіх бакоў. А. цукерку.
2.
||
абсмалі́цца, -смалю́ся, -сма́лішся, -сма́ліцца;
Тое, што і асмаліцца.
||
абсмалі́ць¹
абсмалі́ць²
абсмяя́ць, -мяю́, -мяе́ш, -мяе́; -мяём, -меяце́, -мяю́ць; -ме́й; -мяя́ны;
Паказаць каго-, што
||
||
абсо́ўвацца
абсо́ўваць
абсо́хлы, -ая, -ае.
Які стаў сухім. Абсохлае бервяно.
абсо́хнуць, -ну, -неш, -не; абсо́х, -хла; -со́хні́;
Стаць сухім, высахнуць зверху. Зямля абсохла.
Малако на губах не абсохла ў каго
||
абста́віцца, -та́ўлюся, -та́вішся, -та́віцца;
1. Паставіць што
2. Абзавесціся мэбляй (
||
абста́віць, -та́ўлю, -та́віш, -та́віць; -та́ўлены;
1. каго-што, чым. Паставіць што
2. што. Уставіць, заставіць што
3. што. Паставіць у пакоі, кабінеце, кватэры мэблю, набыць абстаноўку (у 1
4.
5.
||
абсталява́нне, -я,
1.
2. Сукупнасць прылад, механізмаў, машын
абсталява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
1. Забяспечыць патрэбным абсталяваннем, інвентаром. А. фізічны кабінет. А. лектарскую залу нагляднымі дапаможнікамі.
2. Набыць абстаноўку (у 1
3. Арганізаваць што
||
||
абстано́ўка, -і,
1. Мэбля, хатнія рэчы. А. кватэры.
2. Умовы, абставіны, у якіх што
||
абстрагава́цца, -гу́юся, -гу́ешся, -гу́ецца; -гу́йся;
У думках адарвацца (адрывацца) ад тых ці іншых уласцівасцей ці сувязей прадметаў, з’яў з мэтай выдзялення найбольш істотных і заканамерных іх прыкмет.
абстрагава́ць, -гу́ю, -гу́еш, -гу́е; -гу́й; -гава́ны;
Зрабіць (рабіць) абстракцыю (у 1
абстра́ктны, -ая, -ае.
Заснаваны на абстракцыі (у 1
||
абстра́кцыя, -і,
1. Мысленнае адцягненне, адасабленне ад тых ці іншых бакоў, уласцівасцей або сувязей прадметаў і з’яў для выдзялення асноўных, істотных іх прыкмет, агульных уласцівасцей. Пры дапамозе абстракцыі ўзніклі ўсе лагічныя паняцці.
2. Адцягненае паняцце, тэарэтычнае абагульненне вопыту. Навуковая а.
абстракцыяні́зм, -у,
Кірунак у жывапісе, скульптуры, графіцы 20
||
абстракцыяні́ст, -а,
Мастак — паслядоўнік абстракцыянізму.
||
абстраля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Пабываць у баях, прывыкнуць да баявой абстаноўкі. Навабранцы абстраляліся.
абстраля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
1. Адкрыць агонь па кім-, чым
2. Выпрабаваць у стральбе. А. ружжо.
||
абстрачы́ць, -рачу́, -ро́чыш, -ро́чыць; -ро́чаны;
Прастрачыць што
||
абструга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -ру́ганы і -руга́ны;
Стругаючы, зрабіць гладкім. А. дошку.
||
абстру́кцыя, -і,
Дзеянне, адкрыта накіраванае на зрыў чаго
||
абстры́гчы
абстры́гчыся
абстрэ́л, -у,
Стральба па якой
Узяць (браць) пад абстрэл — рэзка крытыкаваць каго
абступі́ць, 1 і 2
Акружыць; ахапіць з усіх бакоў. Дзеці абступілі казачніка. Лазняк абступіў возера. Горад абступілі высокія горы.
||
абсу́нуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
Тое, што і асунуцца.
||
абсу́нуць, -ну, -неш, -не; -су́нь; -нуты;
Тое, што і асунуць.
||
абсу́рд, -у,
Недарэчнасць, бязглуздзіца. Дайсці да абсурду.
абсу́рдны, -ая, -ае.
Недарэчны, бязглузды. Абсурдная думка.
||
абсушы́цца, -сушу́ся, -су́шышся, -су́шыцца;
Высушыць сваю вопратку. А. ля вогнішча.
||
абсушы́ць, -сушу́, -су́шыш, -су́шыць; -су́шаны;
Высушыць зверху, кругом. А. мокрае адзенне.
||
||
абсцы́са, -ы,
Адна з каардынат, якая вызначае месца пункта ў прасторы.
||
абсцэ́с, -у,
Запаленне тканак якога
||
абсы́пацца, 1 і 2
1. Абваліцца, разваліцца, сыплючыся; апасці. Лісце даўно абсыпалася з дрэў. Склеп абсыпаўся.
2. Пакрыцца мноствам чаго
||
абсы́паць, -плю, -плеш, -пле; -сы́п; -паны;
1. каго-што. Пасыпаць, пакрыць каго-, што
2.
3.
||
||
5. Абтрэсці што
абсява́ць
абся́г, -у,
1. Прастора, абшар, далягляд. Любавацца абсягам палёў.
2.
||
абсяда́ць
абсядла́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Тое, што і асядлаць (у 1 і 2
абсяка́нне
абсяка́ць
абсячы́, -сяку́, -сячэ́ш, -сячэ́; -сячо́м, -сечаце́, -сяку́ць; -се́к, -кла; -сячы́; -се́чаны;
1. што. Адсякаючы, аддзяліць. А. сукі на дрэве.
2.
||
||
абсячы́ся, -сяку́ся, -сячэ́шся, -сячэ́цца; -сячо́мся, -сечаце́ся, -сяку́цца; -се́кся, -лася, -сячы́ся;
Тое, што і асячыся (у 2
||
абта́лы, -ая, -ае.
Які абтаў, вызваліўся ад лёду, снегу (зверху, па краях) у выніку яго раставання. А. бераг ракі.
абтапта́цца, -тапчу́ся, -то́пчашся, -то́пчацца; -тапчы́ся;
1. (1 і 2
2. Знасіць, стаптаць абутак. Зусім абтаптаўся, няма чаго на ногі насунуць.
||
абтапта́ць, -тапчу́, -то́пчаш, -то́пча; -тапчы́; -тапта́ны;
Утаптаць што
||
абта́ць, 1 і 2
Вызваліцца зверху ці па краях ад снегу, лёду пры яго раставанні́; растаць зверху, з краёў; зменшыцца ў выніку раставання. Шыбы абталі. Ільдзіна абтала.
||
абтачы́цца, 1 і 2
Стаць гладкім, абточаным.
||
абтачы́ць¹, -тачу́, -то́чыш, -то́чыць; -то́чаны;
На такарным станку ці з дапамогай якіх
||
||
абтачы́ць², 1 і 2
Абгрызці, аб’есці з усіх бакоў (пра чарвей, насякомых). Чарвякі абтачылі ўсю кару.
||
абто́чны, -ая, -ае.
Прызначаны для абточкі. А. станок.
абтрапа́цца, -раплю́ся, -рэ́плешся, -рэ́плецца; -рапі́ся;
1. Ачысціць сябе ад чаго
2. (1 і 2
3. (1 і 2
абтрапа́ць, -раплю́, -рэ́плеш, -рэ́пле; -рапі́; -рапа́ны;
1. Абабіць, стрэсці што
2. Ачысціць трапаннем (лён, пяньку). А. валакно.
3. Падраць, абабіць, абнасіць па краях (пра вопратку). А. рукавы.
абтрэ́сці, -расу́, -расе́ш, -расе́; -расём, -расяце́, -расу́ць; -ро́с, -рэ́сла; -расі́; -рэ́сены;
Тое, што і атрэсці.
||
абтрэ́сціся, -расу́ся, -расе́шся, -расе́цца; -расёмся, -расяце́ся, -расу́цца; -ро́сся, -рэ́слася; -расі́ся;
Тое, што і атрэсціся.
||
абту́хнуць, 1 і 2
Тое, што і атухнуць.
||
абтушы́ць
абты́каць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Натыкаць што
2. Утыкаць чым
3. Заканапаціць, абканапаціць што
||
абтыка́ць
абтынкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Тое, што і атынкаваць. А. сцены дома.
||
||
абува́цца
абува́ць
абуджа́льны, -ая, -ае.
Які абуджае да чаго
абудзі́цца, абуджу́ся, абу́дзішся, абу́дзіцца;
1. Тое, што і прачнуцца. А. на досвітку. А. ад крыку.
2.
3.
4. Вярнуцца да жыцця, дзейнасці, аднавіць жыццёвыя працэсы. Прырода абудзілася да новага жыцця.
||
абудзі́ць, абуджу́, абу́дзіш, абу́дзіць; абу́джаны;
1. каго-што. Перапыніць чый
2.
3.
||
||
абу́за, -ы,
1. Непрыемны абавязак, лішні клопат, турбота. Узваліць абузу на чалавека.
2. Той (тое), хто (што) абцяжарвае каго-, што
абумо́віць, -мо́ўлю, -мо́віш, -мо́віць; -мо́ўлены;
1. Выклікаць што
2. Абмежаваць што
||
абура́льны, -ая, -ае.
Які выклікае гнеў, абурэнне. А. ўчынак.
||
абу́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Стаць абураным; разгневацца. А. дрэнным учынкам. А. на таварыша.
||
абуры́цца, 1 і 2
Абрушыцца, абваліцца. Сцяна абурылася.
||
абу́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Давесці да абурэння; выклікаць гнеў, незадавальненне. Яго ўчынак абурыў усіх.
||
||
абуры́ць, абуру́, абу́рыш, абу́рыць; абу́раны;
Абваліць, абрушыць. А. сцены склепа.
||
абурэ́нне, -я,
1.
2. Вельмі моцнае незадавальненне, гнеў. Выказаць сваё а.
абу́так, -тку,
Выраб са скуры ці іншых матэрыялаў, звычайна з цвёрдай падэшвай, які носяць на нагах. Зімовы а. Вытворчасць абутку.
||
абу́тнік, -а,
Працаўнік абутковай прамысловасці.
||
||
абу́х, -а́,
1. Тупая патоўшчаная частка вострай прылады (звычайна сякеры), процілеглая лязу. Удар абухом.
2.
Падвесці пад абух — загубіць.
Як абухом па галаве — уразіць раптоўнай непрыемнай весткай.
||
||
абу́цца, абу́юся, абу́ешся, абу́ецца;
1. Надзець сабе на ногі абутак. Бацька абуўся і пайшоў на вуліцу.
2. Набыць сабе абутак, забяспечыць сябе абуткам. Трэба думаць, як на зіму а.
||
абу́ць, абу́ю, абу́еш, абу́е; абу́ты;
1. Надзець на ногі сабе ці каму
2. Забяспечыць каго
Абуць у лапці — абхітрыць, давесці да беднасці. Гу́лі не аднаго ў лапці абулі (прыказка).
||
абуча́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Праходзіць ваенную падрыхтоўку.
||
||
абуча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Праводзіць ваенную падрыхтоўку. А. навабранцаў.
||
||
абушо́к, -шка́,
1.
2. Ручны інструмент для абколвання пластоў ломкіх горных парод.
абфутрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Абшыць футравінай што
||
абхадзі́ць, -хаджу́, -хо́дзіш, -хо́дзіць; -хо́джаны;
Ходзячы, пабываць усюды (у многіх месцах), абысці ўдоўж і ўпоперак. Абхадзіў ён усе ваколіцы.
абха́зы і абха́зцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае, карэннае насельніцтва Абхазіі.
||
||
абхапі́ць, -хаплю́, -хо́піш, -хо́піць; -хо́плены;
1. Абняць (рукамі, лапамі
2.
3. Успрыняць цалкам што
4. Распаўсюдзіць сярод каго
5. Зрабіць абход праціўніка з флангаў з мэтай нанясення ўдару. Партызаны абхапілі ворага з трох бакоў.
||
абхваста́ць, -хвашчу́, -хво́шчаш, -хво́шча; -хвашчы́; -хваста́ны;
Хвошчучы, абабіць. А. пугай лісце з куста.
||
абхва́т, -у,
1. Даўжыня па акружнасці, роўная адлегласці паміж распасцёртымі рукамі, якімі ахопліваецца што
2. Таўшчыня чаго
абхіну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Тое, што і ахінуць.
||
абхітры́ць, -ру́, -ры́ш, -ры́ць; -ры́м, -рыце́, -ра́ць;
Перамагчы каго
абхо́д, -у,
1.
2. Месца, шлях, па якім можна абысці. Зручны а.
3. Участак лесу (адзін або некалькі кварталаў), які даглядаецца адным лесніком. Парадак у абходзе.
4. Манеўр для ўдару ў фланг ці ў тыл праціўніка. Рушыць палкі ў а.
абхо́джваць, -аю, -аеш, -ае;
Паддобрываючыся, імкнуцца пераканаць каго
абхо́дзіцца
абхо́дзіць
абхо́дны, -ая, -ае.
1. Такі, па якім можна ісці ў абход; кружны. А. шлях.
2.
3. Звязаны з абходам, акружэннем ворага. А. манеўр.
Абходны ліст (лісток) — дакумент, у якім адзначаецца, што няма матэрыяльнай запазычанасці ў тых, хто ідзе ў адпачынак ці звальняецца.
абхо́дчык, -а,
Рабочы, які даглядае ўчастак дарогі. Дарожны а. Пуцявы а.
||
абхо́пліваць
абцалава́ць, -лу́ю, -лу́еш, -лу́е; -лу́й; -лава́ны;
Пацалаваць усіх, кожнага, усё, многае.
||
абца́с, -а,
Дэталь абутку ў выглядзе падстаўкі, якая прыпадымае пятку вышэй узроўню наска. Боты на высокіх абцасах.
Трымаць пад абцасам каго
||
||
абцерабі́ць, -цераблю́, -цярэ́біш, -цярэ́біць; -цярэ́блены;
1. Ачысціць ад галля, бацвіння, лісця
2. Аб’есці (
||
абцерушы́ць, -церушу́, -цяру́шыш, -цяру́шыць; -цяру́шаны;
1. Абтрэсці, абабіць (пыл, снег
2. Памяўшы, аддзяліць, вытрасці. А. каласы.
||
абце́рці, абатру́, абатрэ́ш, абатрэ́; абатро́м, абатраце́, абатру́ць; абцёр, -це́рла; абатры́; абцёрты;
1. каго-што. Выцерці, зрабіць сухім, чыстым. А. рукі. А. твар.
2. што. Зняць, сцерці верхні слой чаго
||
||
||
абці́нак, -нка,
1. Адсечаны кавалак дрэва, бервяна
2. Тое, ад чаго адсечана якая
||
абціна́нне
абціна́ць
абціра́цца
абціра́ць
абці́рка, -і,
1.
2. Тое, чым абціраюць што
||
абціска́льны, -ая, -ае (
Які прызначаны для абціскання. А. цэх.
абціскны́, -а́я, -о́е.
Тое, што і абціскальны.
абці́снуцца, 1 і 2
Стаць абціснутым; прымяцца. Салома абціснулася.
||
абці́снуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты;
Сціснуць з усіх бакоў (для выдалення вільгаці, для ўшчыльнення, надання патрэбнай формы
||
абцугі́, -о́ў.
1. Металічны інструмент у выглядзе двух змацаваных на шарніры стрыжняў, які служыць для сціскання, захоплівання, расколвання, вырывання. Сталярныя а.
2. Інструмент, які выкарыстоўваецца ў кавальскай справе для захоплівання і заціскання жалеза. Кавальскія а.
3.
4.
Абцугамі не выцягнеш — нічога не даб’ешся ад каго
Узяць у абцугі — стварыць каму
||
абцужкі́, -о́ў.
Маленькія абцугі.
||
абцягну́цца, 1 і 2
Апусціцца, абвіснуць пад цяжарам. Канат абцягнуўся.
||
абцягну́ць, -цягну́, -ця́гнеш, -ця́гне; -цягні́; -ця́гнуты;
1. Туга нацягнуўшы, абшыць, абабіць тканінай
2. Прывесці ў парадак на сабе адзенне, паправіць, пацягнуўшы ўніз.
3. Адцягнуць, апусціць. Груз абцягнуў вяроўку.
4. Абгарадзіць. А. дротам участак пашы.
||
||
абцяжа́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -жа́р; -раны;
1. Зрабіць цяжкім. Плады абцяжарылі дрэўцы.
2. Выклікаць адчуванне стомленасці. Зморанасць абцяжарыла рукі і ногі.
3.
||
||
абця́жка, -і,
1.
2. Тое, чым абцягнута што
||
абцяка́льны, -ая, -ае.
1. Які мае такія вонкавыя абрысы, што забяспечваюць пры руху найменшае супраціўленне паветра, вады
2.
||
абцяка́ць
абцярпе́цца, -цярплю́ся, -це́рпішся, -це́рпіцца; -цярпі́ся;
Звыкнуцца з чым
абцярэ́бліваць
абця́ць, абатну́, абатне́ш, абатне́; абатнём, абатняце́, абатну́ць; абатні́; абця́ты;
1. што. Абсячы, абрэзаць канцы чаго
2.
||
||
абцячы́, 1 і 2
1. каго-што. Абагнуць, абысці сваім цячэннем. Рака абцякла вёску з абодвух бакоў.
2. Сцячы з чаго
||
||
абчапі́ць, -чаплю́, -чэ́піш, -чэ́піць; -чэ́плены;
Тое, што і абчапляць.
||
||
абчапля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Абвешаць чым
||
||
абчаса́цца, 1 і 2
Стаць роўным, гладкім ад часання. Бервяно добра абчасалася.
||
абчаса́ць, -чашу́, -чэ́шаш, -чэ́ша; -чашы́; -часа́ны;
Зрабіць што
||
||
абча́хлы, -ая, -ае.
Тое, што і ачахлы.
абча́хнуць, 1 і 2
Тое, што і ачахнуць.
абчы́сціцца, -чы́шчуся, -чы́сцішся, -чы́сціцца;
Счысціць бруд, пыл з сябе, са сваёй вопраткі. А. з дарогі.
||
абчы́сціць, -чы́шчу, -чы́сціш, -чы́сціць; -чы́шчаны;
1. каго-што. Зрабіць чыстым, ачысціць ад бруду, пылу
2. што. Зняць налёт з паверхні чаго
3. што. Зняць скурку, лушпіны
4.
||
абшалёўка, -і,
Тое, што і шалёўка.
||
абшалява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Абабіць, абшыць шалёўкай. А. хату.
||
||
абша́р, -у,
Неабсяжная прастора, разлегласць; участак вялікіх памераў. А. зямлі нязмерны. Абшары балот.
||
абша́рнік, -а,
Уладальнік вялікіх абшараў зямлі; памешчык.
||
абшарпа́нец, -нца,
Той, хто ходзіць у абшарпаным адзенні, у рызманах.
абшарпа́ны, -ая, -ае.
Падраны, зношаны, абдзёрты, абабіты. Абшарпанае паліто.
абшарпа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. (1 і 2
2. Абнасіцца, абадрацца (пра чалавека). Абшарпаўся за лета.
абшарпа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Падраць носячы, знасіць. А. паліто.
2. Падрапаць, нарабіць драпін на паверхні чаго
абшла́г, -а,
Адварот на канцы рукава, а таксама наогул ніжняя прышыўная частка рукава.
||
абшліфава́цца, -фу́юся, -фу́ешся, -фу́ецца; -фу́йся; -фава́ны;
1. Паддацца шліфоўцы. Камень добра абшліфаваўся.
2.
||
абшліфава́ць, -фу́ю, -фу́еш, -фу́е; -фу́й; -фава́ны;
1. што. Пашліфаваць што
2.
||
абшмальцава́цца, -цу́юся, -цу́ешся, -цу́ецца; -цу́йся;
Тое, што і зашмальцавацца.
||
абшмальцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Тое, што і зашмальцаваць.
||
абшмо́ргаць, -аю, -аеш, -ае, -аны;
Шморгаючы, сарваць лісце
||
||
абшму́ляць, -яю, -яеш, -яе; -яны;
1. Шмуляючы, выцерці, пашкодзіць, падраць (пра вопратку). А. локці.
2. Тое, што і абмуляць. А. ногі.
||
абшна́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Пільна, уважліва абшукаць. А. усе закуткі.
||
абшны́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Тое, што і абшнарыць. А. усе куткі.
||
абшука́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. каго-што. Зрабіць вобыск дзе
2. што. Шукаючы, агледзець усё старанна. А. усе кішэні. А. лес.
||
абшчы́на, -ы,
1. Самакіравальная арганізацыя жыхароў якой
2. Добраахвотнае аб’яднанне для сумеснай дзейнасці; садружнасць, брацтва, арганізацыя. А. хрысціян.
||
абшчыпа́ць
абшчы́пванне
абшыва́нка, -і,
Лодка з дошак, у адрозненне ад чаўна, які выдзёўбваецца з суцэльнага ствала дрэва. Пераплыць на абшыванцы Дняпро.
||
абшы́ўка, -і,
1.
2. Тое, чым абшыта што
||
абшы́ць, -шы́ю, -шы́еш, -шы́е; -шы́ты;
1. што. Прышыць па краях або паверхні; зашыць у што
2. што. Абабіць дошкамі, бляхай
3. каго-што. Пашыць усё неабходнае для каго
||
||
||
абшэ́рхлы, -ая, -ае (
Крыху абсохлы, зацвярдзелы. Абшэрхлая зямля.
абшэ́рхнуць, 1 і 2
Крыху абсохнуць зверху, зацвярдзець. Зямля абшэрхла на ветры.
абшэ́ўка, -і,
Ніжняя прышыўная частка ў адзенні, адварот манжэта.
||
абы́¹,
1. Далучае ўмоўныя і мэтавыя даданыя сказы;
2. Ужыв. з даданымі сказамі часу; адпавядае
абы́²,
1. Надае значэнне непаўнацэннасці дзеянню, прадмету, паслабляе патрабаванні да дзеяння, прадмета. Яму абы сказаць.
2. Ужыв. ў сказах, якія выражаюць пажаданне чаго
абы-адку́ль,
Усё роўна адкуль. А. не браць цытаты!
абыва́цель, -я,
1. Сталы жыхар якой
2. Чалавек, які жыве дробнымі асабістымі інтарэсамі. Ператварыцца ў абывацеля.
||
||
абыва́цельшчына, -ы,
Вузкасць інтарэсаў, коснасць, адсутнасць шырокага кругагляду. Трапіць у балота абывацельшчыны.
абыгра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны і абы́граны;
1. каго-што. Перамагчы каго
2. што. Наладзіць гучанне музычнага інструмента, пайграўшы на ім нейкі час (
3. што. Выкарыстаць у сваіх мэтах для стварэння большага ўражання (
||
абы-дзе́,
Дзе папала, дзе ўздумаецца. Бадзяцца а.
абы-калі́,
Усё роўна калі, хоць калі. Прыходзь а.
абы-ко́лькі,
Усё роўна колькі; колькі можна.
абы-куды́,
Куды папала, куды
абылга́ць, -лгу́, -лжэ́ш, -лжэ́; -лжо́м, -лжаце́, -лгу́ць; -лжы́; -лга́ны;
Абгаварыць каго
абымшы́ць, -мшу́, -мшы́ш, -мшы́ць; -мшы́м, -мшыце́, -мша́ць; абы́мшаны;
Перакласці мохам бярвенне ў зрубе; пазатыкаць мохам шчыліны ў сценах. А. хату.
абымшэ́лы, -ая, -ае.
Які аброс, пакрыўся мохам. Абымшэлая страха.
абымшэ́ць, 1 і 2
Абрасці мохам. Страха хаты абымшэла.
абыржаве́лы, -ая, -ае.
Пакрыты ржой, іржавы. Абыржавелае жалеза.
абыржаве́ць, 1 і 2
Пакрыцца ржой. Металічны дах абыржавеў.
абыскны́
абысці́, абыду́, абы́дзеш, абы́дзе; абышо́ў, -шла́, -шло́; абыдзі́;
1. Рухаючыся па крузе, прайсці вакол каго-, чаго
2. У ваеннай справе: зайсці ворагу з тылу або з фланга, каб акружыць яго. Нямецка-фашысцкія войскі абышлі Брэсцкую крэпасць.
3. Прайсці бокам, мінуўшы каго
4.
5.
6.
7.
8. Прайсці па ўсёй прасторы чаго
9. Падысці да кожнага па чарзе.
10. Пашырыцца, стаць усюды вядомым. Навіна абышла ўвесь раён.
11. Падмануць, ашукаць. Ён умеў абысці начальства.
12. Перамагчы, узяць верх; выперадзіць. А. ўсіх на раённых спаборніцтвах.
За вярсту абысці каго-што (
||
||
абысці́ся, абыду́ся, абы́дзешся, абы́дзецца; абышо́ўся, -шла́ся, -шло́ся; абыдзі́ся;
1. Задаволіцца тым, што ёсць; здолець пражыць без каго-, чаго
2. Так ці інакш паставіцца да каго-, чаго
3. (1 і 2
4. (1 і 2
||
||
абыхо́д, -у,
1.
2. Тое, што і абыходак (у 1 і 3
абыхо́дак, -дку,
1. Патрэбы штодзённага жыцця. Мець грошы на а.
2. Неабходныя рэчы, абстаноўка (
3. Карыстанне, ужытак. Літаратура ўвайшла ў навуковы а.
На першы абыходак (
абыхо́джанне, -я,
1. Выяўленне сваіх адносін, манера паводзін у дачыненні да каго
2. Уменне карыстацца чым
абыхо́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
1.
2.
абыхо́длівы, -ая, -ае.
Ветлівы, далікатны ў абыходжанні. Абыходлівая і ласкавая медсястра.
||
абы-хто́, абы-кагб,
1. Хто
2. (з адмоўем). Пра асобу, якая чым
абы-чы́й, абы-чыйго́,
Чый
абы-што́, абы-чаго́.
1.
2. у
абы-я́к,
Як папала, неахайна, нядбала. Склалі хату а.
абыя́кавы, -ая, -ае.
Які не выяўляе ніякай цікавасці да каго-, чаго
||
абы-які́, -а́я, -о́е,
1. Які
2. Звычайны, усякі (
абюракра́ціцца, -ра́чуся, -ра́цішся, -ра́ціцца;
Стаць бюракратам. Нешта ж ты вельмі хутка абюракраціўся.
||
абюракра́ціць, -ра́чу, -ра́ціш, -ра́ціць; -ра́чаны;
Зрабіць бюракратам, бюракратычным. А. работу канцылярыі.
||
аб’я́ва, -ы,
1.
2. Паведамленне, якое даводзіцца да ўсеагульнага ведама. Даць аб’яву ў газету.
аб’яві́цца, -яўлю́ся, -я́вішся, -я́віцца;
1. З’явіцца, выявіцца; знайсціся; падаць вестку. Не гаруй, яшчэ а. твой брат.
2. Выказаць жаданне што
||
аб’яві́ць, -яўлю́, -я́віш, -я́віць; -я́ўлены;
Тое, што і абвясціць. А. аб сходзе.
||
||
абяга́ць
аб’яда́цца
аб’яда́ць
аб’ядзе́нне, -я,
Пра што
аб’ядна́льны, -ая, -ае.
Які вядзе да аб’яднання, згуртавання. А. з’езд.
аб’ядна́нне, -я,
1.
2. Арганізацыя, саюз. Вытворчае а. Літаратурнае а.
аб’ядна́ны, -ая, -ае.
Сумесны, злучаны. Арганізацыя Аб’яднаных Нацый. Аб’яднаныя дзеянні ўсіх прагрэсіўных сіл.
||
аб’ядна́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Утварыць адно цэлае, злучыцца. А. ў саюз жанчын.
2. Згуртавацца. А. ў барацьбе за мір.
||
||
аб’ядна́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Утварыць адно цэлае з чаго
2. Згуртаваць. А. сілы ўсіх прыхільнікаў міру.
||
||
абядне́лы, -ая, -ае.
Тое, што і збяднелы.
||
абядне́ць
абядні́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -ні́м, абедніце́, -ня́ць; абе́днены;
1. Зрабіць бедным на што
2. Пазбавіць каго-, што
||
абязбо́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць бязбольным, зняць боль. А. зуб замарожваннем.
||
абязве́чыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Тое, што і знявечыцца.
||
абязве́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Тое, што і знявечыць.
||
абязво́дзець, 1 і 2
Стаць бязводным. Пустыня абязводзела.
абязво́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Зрабіць бязводным. А. драўніну. А. арганізм.
||
||
абязво́лець, -ею, -ееш, -ее;
Стаць бязвольным; страціць здольнасць валодаць сабою. Без працы чалавек абязволеў.
абязво́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Пазбавіць волі; зрабіць бязвольным. А. чалавека.
||
абязгро́шаць, -аю, -аеш, -ае;
Застацца без грошай. А. у дарозе.
абязгро́шыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Пакінуць без грошай; пазбавіць грошай.
||
абязгу́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Пазбавіць гучання.
||
аб’язджа́ць
абяздо́лець, -ею, -ееш, -ее;
Стаць абяздоленым, няшчасным.
абяздо́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць няшчасным, пазбавіўшы самага неабходнага. Вайна абяздоліла многіх людзей.
||
абяззбро́іць, -ро́ю, -ро́іш, -ро́іць; -ро́ены;
1. Адабраць зброю, зрабіць бяззбройным. А. канвой.
2.
||
абяззу́бець, -ею, -ееш, -ее;
Страціць зубы. Абяззубеў пад старасць.
абязле́сець, 1 і 2
Страціць лясы, стаць бязлесным. Абязлеселі нашы мясціны.
абязле́сіць, 1
Пазбавіць лясоў, зрабіць бязлесным. А. край.
абязлю́дзелы, -ая, -ае.
Які стаў бязлюдным, пустэльным. Абязлюдзелая вёска.
абязлю́дзець, 1 і 2
Стаць бязлюдным, пустэльным. Пляж абязлюдзеў.
абязлю́днець, 1 і 2
Тое, што і абязлюдзець.
аб’язны́, -а́я, -о́е.
Такі, па якім аб’язджаюць; кружны. А. шлях. Аб’язная дарога.
абязры́бець, 1 і 2
Стаць бязрыбным. Возера абязрыбела.
абялі́ць, абялю́, абе́ліш, абе́ліць; абе́лены;
1. Зрабіць белым. А. дрэвыў садзе.
2. Зняць скуру з забітай жывёліны (
3. Зняць кару з дрэва. А. ліпу.
4.
||
абярну́цца, абярну́ся, абе́рнешся, абе́рнецца; абярні́ся;
1. Павярнуць галаву, тулава назад, убок, аглянуцца. А. на знаёмы голас.
2. Паваліцца на бок, перакуліцца; разліцца, высыпацца з перавернутай пасудзіны. Малако абярнулася. Воз з сенам абярнуўся.
3. Схадзіць, з’ездзіць куды
4. (1 і 2
5. кім-чым або ў каго-што. У казках і павер’ях: ператварыцца ў каго-, што
6. (1 і 2
7. Змяніць веру. А. ў іншую веру.
||
абярну́ць, абярну́, абе́рнеш, абе́рне; абярні́; абе́рнуты;
1. Паваліць на бок, перакуліць; разліць што
2. Павярнуць назад, убок. А. твар да суседа.
3. Накіраваць, пусціць у абарот. А. капітал.
4. Ператварыць, змяніць, перавесці адну якасць у другую. А. здарэнне ў
5. кім-чым або ў каго-што. У казках і павер’ях: ператварыць у каго-, што
6. Схіліць да чаго
7. Прыдаць іншы кірунак, змяніць (пра ход якой
||
абярэ́мак, -мка,
Ноша ўтакім памеры (аб’ёме), якую можна ўзяць, панесці, абхапіўшы рукамі; ахапак, бярэмя. Цягалі сена віламі і абярэмкамі. Схапіць у а. (абхапіўшы рукамі). А. дроў. А. саломы.
абяско́лерыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. Стаць бясколерным, менш яркім па афарбоўцы. Тканіна абясколерылася.
2.
||
абяско́лерыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. што. Зрабіць бясколерным, зменшыць яркасць афарбоўкі. А. тканіну.
2.
||
||
абяскро́вець, -ею, -ееш, -ее;
Страціць многа крыві.
||
абяскро́віць, -ро́ўлю, -ро́віш, -ро́віць; -ро́ўлены;
1. Выпусціць усю кроў або многа крыві.
2.
||
||
абяскры́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. Адарваць, адрэзаць крылы, пазбавіць магчымасці лятаць.
2.
||
абяспа́мяцець, -ею, -ееш, -ее;
Страціць памяць. Абяспамяцеў пад старасць.
абяспло́дзець, 1 і 2
Стаць бясплодным.
абяспло́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Зрабіць бясплодным. А. глебу.
||
||
абяссі́лець, -ею, -ееш, -ее;
Тое, што і знясілець. Хворы зусім абяссілеў.
||
абяссі́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць бяссільным. Хвароба яго абяссіліла.
||
||
абяссла́віць, -ла́ўлю, -ла́віш, -ла́віць; -ла́ўлены;
Зняславіць, зняважыць, зганьбаваць. Злыя языкі абясславілі чалавека.
||
абяссме́рціць, -рчу, -рціш, -рціць; -рчаны;
Зрабіць незабыўным у памяці народа, праславіць. А. імя паэта.
абяссэ́нсіць, -ншу, -нсіш, -нсіць; -ншаны;
Пазбавіць сэнсу што
||
||
абястлу́сціць, -лу́шчу, -лу́сціш, -лу́сціць; -лу́шчаны;
Выдаліць тлушч, тлушчавыя рэчывы. А. гліну.
||
||
абясхле́бець, -ею, -ееш, -ее;
Застацца без хлеба.
абясхле́біць, -блю, -біш, -біць; -блены;
Пазбавіць хлеба.
абясцэ́ніцца, 1 і 2
Страціць каштоўнасць. Грошы абясцэніліся.
||
абясцэ́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Пазбавіць каштоўнасці. А. тавар.
||
||
абясшко́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Зрабіць бясшкодным. А. бомбу.
||
||
аб’яўле́нне, -я,
1.
2. Паведамленне, аб’ява аб чым
аб’яўля́цца
аб’яўля́ць
абяца́нка, -і,
Абяцанне (часцей нявыкананае). Абяцанкі-цацанкі, а дурню радасць (прыказка).
Карміць абяцанкамі каго (
абяца́нне, -я,
Добраахвотнае абавязацельства зрабіць што
абяца́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Тое, што і абяцаць (у 1
абяца́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Даць (даваць) якое
2.
||
авадзе́нь, -дня́,
Двухкрылае насякомае, лічынкі якога паразітуюць у целе жывёлы.
||
ава́л, -а,
Фігура, якая ўтворана замкнутай крывой лініяй і нагадвае формай падоўжаны круг. Прыгожы а. твару.
||
авало́даць, -аю, -аеш, -ае;
1. кім-чым. Узяць сілай, захапіць, завалодаць. А. крэпасцю.
2.
3. (1 і 2
4.
||
||
аванга́рд, -а,
1. Частка войска або флоту, якая знаходзіцца наперадзе галоўных сіл.
2.
У авангардзе — наперадзе, у першых радах.
||
авангарды́зм, -у,
Агульная назва розных плыней у мастацтве 20
||
авангарды́ст, -а,
Прыхільнік авангардызму.
||
аванза́ла, -ы,
Пярэдняя зала, пакой перад галоўнай залай у вялікіх грамадскіх памяшканнях, палацах.
||
аванло́жа, -ы,
Невялікае памяшканне перад уваходам у тэатральную ложу.
аванпо́рт, -а,
Абароненая ад хваль знешняя частка порта.
||
аванпо́ст, -а,
Перадавы вартавы пост, а таксама месца размяшчэння такога паста.
||
ава́нс, -у,
Грошы або іншыя маёмасныя каштоўнасці, што выдаюцца ў лік будучых плацяжоў. Атрымаць а. Грашовы а.
||
авансава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Даць (даваць) аванс каму-, чаму
ава́нсам,
У якасці авансу; наперад, загадзя, у лік будучага разліку. Атрымаць а. грошы.
авансцэ́на, -ы,
Пярэдняя, адкрытая частка сцэны, што выступае ў залу.
аванту́ра, -ы,
1. Рызыкоўная, беспрынцыповая справа, распачатая ў разліку на выпадковы поспех. Ваенная а. Палітычная а.
2. Сварка, скандал. Учыніць авантуру.
||
аванту́рны, -ая, -ае.
1.
2. Прыгодніцкі. А. раман.
||
авантуры́зм, -у,
Схільнасць да авантур (у 1
||
авантуры́ст, -а,
Беспрынцыповы дзялок, прайдзісвет, які займаецца авантурамі.
||
||
ава́рцы, -аў,
Народ, які складае частку насельніцтва паўночнага Каўказа (Дагестана, Азербайджана і
||
||
авары́йнасць, -і,
Наяўнасць аварый. Змагацца з аварыйнасцю на транспарце.
авары́йшчык, -а,
1. Работнік аварыйнай службы.
2. Нядбайны работнік, які дапускае аварыі.
ава́рыя, -і,
Пашкоджанне, выхад са строю якога
||
ава́цыя, -і,
Працяглыя, бурныя воплескі, радасныя воклічы як адабрэнне чаго
аве́чка, -і,
1. Свойская жвачная жывёла, якая дае воўну, мяса, малако; самка барана. Стрыжка авечак.
2.
3.
Блудная (аблудная) авечка — пра чалавека, які збіўся з правільнага жыццёвага шляху, адарваўся ад свайго асяроддзя, сям’і і
||
авечкаво́д, -а,
Тое, што і авечкагадовец.
авечкагадо́вец, -до́ўца,
Спецыяліст па авечкагадоўлі.
авечкагадо́ўля, -і,
Развядзенне авечак як галіна жывёлагадоўлі. Танкарунная а.
||
аве́чнік, -а,
Авечы хлеў; аўчарня.
аве́яць, аве́ю, аве́еш, аве́е; аве́яў, аве́яла; аве́й; аве́яны;
1. Тое, што і абвеяць.
2.
||
авёс, аўса́, часцей
Яравая збажына, зерне якой ідзе на корм коням і на крупы; зерне гэтага злака. Даць каню аўса. Не гані каня дубцом, а гані аўсом (прыказка). Аўсы зазелянелі.
||
авітаміно́з, -у,
Захворванне, якое развіваецца пры недахопе вітамінаў у ежы.
||
авія...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае:
1)
2)
авіяканстру́ктар, -а,
Канструктар лятальных апаратаў і рухавікоў да іх.
||
авіямадэлі́зм, -у,
Канструяванне, пабудова і запуск мадэлей самалётаў, планёраў і іншых лятальных апаратаў.
||
авіямадэлі́ст, -а,
Той, хто займаецца авіямадэлізмам.
||
||
авіямадэ́ль, -і,
Мадэль лятальнага апарата.
||
авіяно́сец, -но́сца,
Ваенны карабель, які служыць плывучай базай для баявых самалётаў, прыстасаваны для іх узлёту, пасадкі і перавозкі.
авіяно́сны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да авіяцыі, што базіруецца на авіяносцах. Авіяноснае злучэнне.
авіяпо́шта, -ы,
Перавозка пошты паветраным транспартам; паветраная пошта.
авія́тар, -а,
Той, хто займаецца авіяцыяй, лётнай справай; лётчык.
||
авія́цыя, -і,
1. Сукупнасць лятальных апаратаў; паветраны флот. Ваенная а. Налёт авіяцыі.
2. Тэорыя і практыка перамяшчэння ў паветры на лятальных апаратах, цяжэйшых за паветра: самалётах, верталётах
||
аво́й,
Выгук пры выказванні здзіўлення, захаплення
аво́хці,
Выгук пры выказванні жалю, бядоты.
Авохці мне (
авява́ць
ага́.
1.
2.
агаблява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Зрабіць гэблем роўнай, гладкай паверхню чаго
||
||
ага́ва, -ы,
Шматгадовая травяністая трапічная расліна з шорсткім буйным лісцем, якая разводзіцца як дэкаратыўная і для здабывання валакна.
||
агавары́цца, -вару́ся, -во́рышся, -во́рыцца;
1. Зрабіць агаворку; загадзя папярэдзіць, растлумачыць. Перш як чытаць даклад, трэба а.
2. Памылкова сказаць не тое, што трэба. А. ад хвалявання.
||
агавары́ць, -вару́, -во́рыш, -во́рыць; -во́раны;
Спецыяльна адзначыць, зрабіць агаворку. А. сваю нязгоду.
||
агаво́рка, -і,
1. Дадатковае тлумачэнне, заўвага. Згадзіцца без усякіх агаворак.
2. Памылкова ўжытае слова або выраз. Выпадковая а.
||
агаласі́цца, 1 і 2
Напоўніцца якімі
||
агаласі́ць, -лашу́, -ло́сіш, -ло́сіць; -ло́шаны;
1. Напоўніць якімі
2. Урачыста абвясціць, абнародаваць. А. тэкст прывітальнай тэлеграмы.
||
||
агале́лы, -ая, -ае.
1. Голы, апусцелы. Агалелае дрэва. Агалелыя палі.
2.
||
агале́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Агаліцца, страціць покрыва. Агалелі дрэвы, палі.
2.
||
агалі́цца, агалю́ся, аго́лішся, аго́ліцца;
1. Зняць вопратку, стаць голым (
2. Скінуць покрыва, лісце
3. (1 і 2
||
||
агалі́ць, агалю́, аго́ліш, аго́ліць; аго́лены;
1. Зняць адзенне, покрыва, верхні слой
2. Пазбавіць дрэвы лісця
3.
4.
||
||
агало́мшыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Ашаламіць, паставіць каго
||
агало́шваць
аганёк¹
аганёк², -нька́,
Пакаёвая расліна, якая найчасцей цвіце ярка-чырвонымі кветкамі. Усё лета цвіце а. на акне.
||
аганізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й;
Знаходзіцца ў стане агоніі, канаць.
агані́чны
аганьбава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й; -бава́ны;
Абняславіць, зганьбіць. Ён сваім учынкам аганьбаваў усіх.
агараджа́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для абгароджвання, засцярогі чаго
агарадзі́ць, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
1. што. Тое, што і абгарадзіць.
2.
||
||
||
ага́рак, -рка,
Астача недагарэлай свечкі
||
агарну́ць, агарну́, аго́рнеш, аго́рне; агарні́; аго́рнуты;
1. Укрыць з усіх бакоў, абкруціць, абгарнуць. А. коўдрай дзіця.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Абняць, абхапіць, ахапіць. Полымя агарнула ўвесь дом.
||
||
агаро́д, -а,
Участак зямлі (звычайна каля дома) для вырошчвання агародніны. Пасадзіць моркву ў агародзе.
Агарод гарадзіць (
1) пачынаць якую
2) гаварыць бяссэнсіцу, выдумляць.
Кідаць каменьчыкі ў агарод чый (
||
агаро́джа, -ы,
Плот, тын
||
агаро́джванне
агаро́джвацца
агаро́джваць
агаро́днік, -а,
Чалавек, які займаецца агародніцтвам; гаспадар агарода.
||
||
агаро́дніна, -ы, ж.,
Агародныя плады і зеляніна, якія скарыстоўваюцца ў ежу (агуркі, цыбуля, морква, буракі
||
агаро́дніцтва, -а,
Развядзенне, вырошчванне агародніны як галіна сельскай гаспадаркі. Парніковае а. Прамысловае а.
||
агаро́днічаць, -аю, -аеш, -ае;
Займацца агародніцтвам.
агаро́дчык, -а,
Абгароджаны кавалачак зямлі каля сядзібы, дзе садзяць кветкі, сеюць расаду; кветнік.
||
ага́т, -у,
Цвёрды мінерал, які складаецца са слаёў рознай афарбоўкі, выкарыстоўваецца для ўпрыгажэнняў, дробных вырабаў і ў тэхніцы.
||
ага́ткі, -так,
Лекавая і дэкаратыўная расліна сямейства складанакветных з белымі або ружовымі кветкамі.
||
аге́нт, -а,
1. Асоба, упаўнаважаная ўстановай, прадпрыемствам для выканання службовых, дзелавых даручэнняў. Страхавы а.
2. Шпіён.
||
агенту́ра, -ы,
1. Разведвальная служба для збірання сакрэтных звестак і правядзення падрыўной работы.
2.
||
аге́нцтва, -а,
Мясцовае аддзяленне якой
аге́ньчык, -а і -у,
1.
2. -а. Святло ад чаго
3. -у,
4.
агіба́ць
агі́да, -ы,
1. Вельмі непрыемнае пачуццё, якое выклікаецца кім-, чым
2. Нягоднік, гадасць (
агі́длівы, -ая, -ае.
Які выклікае агіду, поўны агіды да каго-, чаго
||
агі́днік, -а,
Нягоднік, паганец, брыдота.
||
агі́дны, -ая, -ае.
Які выклікае агіду (у 1
||
агіна́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Ухіляцца ад чаго
агіна́ць
агіт...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае
агітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
1. за каго-што і без
2. каго (што). Пераконваць у чым
||
||
агіта́тар, -а,
Асоба, якая займаецца агітацыяй.
||
||
агіта́цыя, -і,
1.
2. Дзейнасць, якая мае сваёй мэтай палітычнае ўздзеянне на свядомасць і настрой шырокіх мас, распаўсюджанне сярод іх пэўных ідэй. Наглядная а. Перадвыбарная а.
||
агітбрыга́да, -ы,
Агітацыйная брыгада, якая вядзе агітацыйна-масавую работу. А. выступіла перад выбаршчыкамі.
агі́тка, -і,
Твор літаратуры, кіно, рэкламы або жывапісу, які ставіць вузкаагітацыйныя мэты. Палітычная а.
агітма́савы, -ая, -ае.
Які мае дачыненне да агітацыйнай, грамадска-палітычнай работы сярод мас. Агітмасавая работа.
агітпу́нкт, -а,
Агітацыйны пункт, мясцовая ўстанова для масава-палітычнай работы сярод насельніцтва. А. пры выбарчым участку.
||
аглабі́льна, -а,
Біла, якім мацуюць лёсткі ў калёсах.
агле́дзецца, -джуся, -дзішся, -дзіцца; аглёдзься;
1. Паглядзець вакол сябе. А. па баках.
2.
3. Хапіцца, пачаць шукаць; заўважыць што
агле́дзець, -джу, -дзіш, -дзіць; агле́дзь; -джаны;
1. Акінуць позіркам, разгледзець з усіх бакоў, азнаёміцца з кім-, чым
2. Абследаваць, вызначыць стан каго-, чаго
3. Прывесці ў парадак; падправіць, паднавіць. А. хату на зіму.
4. Заглянуць усюды, шукаючы каго-, чаго
5. Выпадкова ці знарок адшукаць, напаткаць прыхаванае. Назаўтра раніцай агледзеў ён скарб.
||
||
агле́дзіны, -дзін.
1. Агляд каго-, чаго
2. Бытавы абрад знаёмства жаніха і яго сваякоў з нявестай. Назаўтра пасля агледзін былі змовіны.
агло́блі, аглабе́ль,
Пара жардзін, прымацаваных канцамі да пярэдняй восі воза, у якія запрагаюць каня. Прымацаваць новыя а.
Павярнуць аглоблі (
||
аглу́хлы, -ая, -ае.
Які стаў глухім. А. чалавек.
аглу́хнуць
аглуша́льны, -ая, -ае.
Які можа аглушыць, надта моцны. А. выбух.
||
аглушы́ць, аглушу́, аглу́шыш, аглу́шыць; аглу́шаны;
1.
2. Моцным гукам, шумам пазбавіць слыху або яснасці слыху. А. выбухам.
3.
4. Моцна ўдарыць па галаве; ударам давесці да непрытомнасці (
5.
||
агля́д, -у,
1.
2. Абследаванне якога
3. Афіцыйнае інспектаванне войск камандаваннем на парадзе.
4. Грамадская праверка, паказ чаго
5. Кароткае паведамленне пра з’явы, падзеі, факты, звязаныя паміж сабою. А. творчасці пісьменніка. Міжнародны а.
||
агляда́льнік, -а,
Аўтар пісьмовых, вусных і
||
агляда́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Тое, што і аглядвацца.
агля́двацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1.
2.
||
агля́дка, -і,
1.
2. Асцярога ў дзеяннях, увага.
Бегчы без аглядкі (
Дзейнічаць з аглядкай — улічваць абставіны.
агля́дчык, -а,
Службовая асоба, якая робіць агляд чаго
||
||
агляну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Паглядзець, павярнуўшы галаву назад; азірнуцца. Хлопец ні разу не аглянуўся.
2. Паглядзець вакол сябе. А. навокал. А. на мінулыя вякі (
||
||
агля́нуць, -ну, -неш, -не; агля́нь;
Акінуць позіркам; азірнуць. А. поле.
агнастыцы́зм, -у,
Ідэалістычнае філасофскае вучэнне, якое адмаўляе магчымасці пазнання аб’ектыўнага свету і яго заканамернасцей.
||
агнездава́цца, агнязду́юся, агнязду́ешся, агнязду́ецца; агнязду́йся;
1. (1 і 2
2.
||
агнёвы
агнёўка, -і,
Невялікі стракаты матыль — шкоднік раслін.
агні́сты, -ая, -ае.
1.
2. Які свеціцца як агонь, падобны да яго колерам, адлівае фарбамі агню. Агністае лісце на дрэве.
3. Гарачы, пякучы як агонь. Агністая спёка.
4.
5.
||
агні́шча, -а,
1. Месца, дзе ў старажытнасці распальвалі і зберагалі агонь (
2. Вялікі агонь (
агно́стык, -а,
Паслядоўнік агнастыцызму.
агня...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае
агнябу́р, -а,
Бур для агнявога свідравання.
агнявы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Які мае колер агню; ярка-чырвоны. Агнявыя валаконцы ткуцца ў шоўк чырвоны.
3.
4. Звязаны з абстрэлам, стральбой. Агнявая пазіцыя.
агняды́шны, -ая, -ае.
Які вывяргае агонь, лаву (пра вулкан). Агнядышная гара.
агнямёт, -а,
Зброя, якая паражае праціўніка струменем агню.
||
агнястрэ́льны, -ая, -ае.
1. Які страляе пры дапамозе пораху і іншых выбуховых рэчываў. Агнястрэльная зброя.
2. Прычынены, зроблены куляй, асколкам снарада. Агнястрэльная рана.
агняцве́т, -у,
1. Аднагадовая травяністая расліна з жоўтымі кветкамі; братаўка (братоўка).
2. Агульная назва каштоўных камянёў.
аго́йтацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Асвойтацца, прывыкнуць да чаго
аго́льванне
аго́льваць
аго́нія, -і,
Кананне, перадсмяротны стан арганізма.
||
аго́нь, агню́,
1. Гаручыя святлівыя газы высокай тэмпературы; полымя. Згарэць у агні.
2. Святло ад асвятляльных прыбораў. Запаліць а. Агні горада.
3. Стральба (ружэйная, артылерыйская). Адкрыць а. Шквальны а. Агонь! (каманда страляць).
4.
Антонаў агонь — гангрэна, заражэнне крыві (
Баяцца як агню — вельмі баяцца.
Днём з агнём не знойдзеш — нідзе не знойдзеш (
З агню ды ў полымя — з адной непрыемнаці ў другую, яшчэ большую (
Паміж двух агнёў — пра небяспеку з двух бакоў.
Прайсці (праз) агонь, ваду і медныя трубы — шмат зведаць у жыцці; з поспехам пераадолець цяжкасці.
У агонь і ў ваду пойдзе за каго
Гарэць (пячы) агнём — вельмі моцна балець.
Увесь у агні — у гарачцы.
Не жартаваць (не гуляць) з агнём — не рабіць таго, што можа пацягнуць за сабой непрыемныя вынікі.
Агнём і мячом — з бязлітаснай жорсткасцю.
Як агню ўхапіўшы — вельмі хутка.
На агеньчык зайсці да каго
Працаваць з аганьком — з запалам, з захапленнем, праяўляючы ініцыятыву, выдумку.
||
||
аго́раць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Купіць, набыць што
2. Справіцца з чым
аго́рклы, -ая, -ае.
1. Які набыў горкі смак. А. сыр. А. квас.
2.
аго́ркнуць, -ну, -неш, -не; агорк, -кла і аго́ркнуў, -нула; -ні; -нуты;
1. (1 і 2
2.
аго́ртвацца
аго́ртваць
агра...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае
аграба́нне
аграба́ць
агра́біць
аграбле́нне
аграбіяло́гія, -і,
Навука аб агульных біялагічных заканамернасцях у земляробстве, раслінаводстве і жывёлагадоўлі.
||
агракульту́ра, -ы,
Сістэма мерапрыемстваў, накіраваных на павышэнне культуры земляробства, паляпшэнне тэхнікі паляводства.
||
аграма́дзіна, -ы,
Прадмет велізарных памераў.
аграма́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Абагуліць, ператварыць прыватнае, індывідуальнае ў калектыўна-грамадскае. А. зямлю. А. жывёлу.
||
||
аграма́дны, -ая, -ае.
Вельмі вялікі. А. дом.
аграні́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -ні́м, -ніце́, -ня́ць; агра́нены;
Апрацаваць, зрабіўшы гранёным. А. хрусталь.
||
||
аграно́м, -а,
Спецыяліст па аграноміі.
аграно́мія, -і,
Комплекс навук аб апрацоўцы сельскагаспадарчых культур.
||
аграпрамысло́вы, -ая, -ае.
Які мае адносіны да сельскагаспадарчай вытворчасці, яе матэрыяльна-тэхнічнай базы і рэалізацыі яе прадукцыі. А. комплекс.
агра́рнік, -а,
Спецыяліст па аграрных пытаннях.
агра́рны, -ая, -ае.
Зямельны, сельскагаспадарчы, звязаны з землекарыстаннем, землеўладаннем. Аграрная палітыка. Аграрныя рэформы.
агра́рый, -я,
1. Буйны землеўладальнік (
2. Член аграрнай партыі.
агратэ́хнік, -а,
Спецыяліст па агратэхніцы.
агратэ́хніка, -і,
Тэхналогія вырошчвання і апрацоўкі сельскагаспадарчых культур.
||
аграхі́мік, -а,
Спецыяліст па аграхіміі.
аграхі́мія, -і,
Навука аб хімічных працэсах у глебе і раслінах, сілкаванні раслін, прымяненні ўгнаенняў і хімічных сродкаў абароны раслін з мэтай атрымання высокіх устойлівых ураджаяў.
||
агро́мністы, -ая, -ае.
Вельмі вялікі; велізарны. А. дуб. Агромністая зала.
агрубе́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў грубым, шорсткім, цвёрдым, шурпатым (пра скуру, паверхню чаго
2. Які стаў больш нізкім (пра голас).
3. Які страціў вастрыню, сілу. Агрубелы нюх.
4. Які стаў знешне нязграбны, страціў мяккасць, тонкасць (пра аблічча, выгляд).
5. Які страціў душэўную далікатнасць, стаў менш чулым, чэрствым. Агрубелая натура (
||
агрубе́ць
агры́зак, -зка,
1. Абгрызены кавалак чаго
2. Рэшта якога
3.
агрыза́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Звычайна пра сабаку: злосна бурчаць ці брахаць, пагражаючы ўкусіць таго, хто закрануў.
2.
||
агрэ́бкі, -аў (
Рэшткі сена пасля стагавання, накладвання воза
агрэ́бці, аграбу́, аграбе́ш, аграбе́; аграбём, аграбяце́, аграбу́ць; агро́б, агро́бла; аграбі́; агрэ́бены;
1. Тое, што і абгрэбці. А. стог сена.
2. Згрэбці ўсё навокал, падбіраючы (
3.
||
||
агрэга́т, -а,
1. Канструктыўнае спалучэнне ў адно цэлае некалькіх рознатыповых машын для эфектыўнай сумеснай работы. Уборачны а.
2. Складаная частка якой
||
агрэ́сар, -а,
Той, хто ўчыняе агрэсію; захопнік. Даць адпор агрэсару.
||
агрэсі́ўны, -ая, -ае.
Наступальны, захопніцкі, варожы. Агрэсіўная палітыка. Агрэсіўныя дзеянні.
||
агрэ́сія, -і,
1. Дэструктыўныя паводзіны або форма адносін, якія наўмысна прычыняюць шкоду
2. Паводле міжнароднага права незаконнае прымяненне ўзброенай сілы адной дзяржавай супраць суверэнітэту, тэрытарыяльнай недатыкальнасці або палітычнай незалежнасці другой дзяржавы. Імперыялістычная а.
||
агрэ́ст, -у,
Калючая садовая кустовая расліна з кісла-салодкімі буйнымі ягадамі, а таксама ягады гэтай расліны.
||
агрэ́х, -а,
1. Дрэнна ўзараная або прапушчаная пры ворыве, сяўбе лапіна на полі. Араць без агрэхаў. У ворыве агрэхі — у кішэні прарэхі (прыказка).
2.
агрэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е; -рэ́ты;
Моцна ўдарыць; выцяць. А. палкай.
агу́,
1. Узаемнае акліканне з мэтай знайсці або не згубіць адзін аднаго. — Агу! — чуваць у лесе.
2. Зварот да малога дзіцяці, каб забавіць яго. — Агу-агу, маленькі хлопчык!
агу́зак, -зка,
1. Сцягновая частка мясной тушы; азадак.
2. Скура з задняй часткі жывёліны.
3. Тое, што і камель.
||
агу́лам,
1. Усе разам, гуртам. А. малаціць збожжа.
2. Усё адразу, цалкам (купіць, прадаць
3. Неканкрэтна, не звяртаючы ўвагі на паасобныя факты. Разабрацца ў справе не а., а канкрэтна.
агульна...
Першая састаўная частка складаных прыметнікаў у
1) агульны для чаго
2) уласцівы ўсім; датычыцца ўсіх, усяго, самага істотнага,
агульнаадукацы́йны, -ая, -ае.
Які дае не спецыяльную, а агульную адукацыю; звязаны з агульнай адукацыяй. Агульнаадукацыйная школа.
агульнавайско́вы, -ая, -ае.
Агульны для ўсіх родаў войск, які ахоплівае ўсе роды войск. Агульнавайсковая падрыхтоўка.
агульнавядо́мы, -ая, -ае.
Вядомы ўсім. Агульнавядомая ісціна.
||
агульнадасту́пны, -ая, -ае.
1. Даступны для ўсіх па цане, па магчымасці карыстацца. Агульнадаступныя цэны.
2. Зразумелы, просты паводле выкладу. Агульнадаступная лекцыя.
||
агульнадзяржа́ўны, -ая, -ае.
Агульны, адзіны для ўсёй дзяржавы, які датычыць усёй дзяржавы. А. бюджэт.
агульнажыццёвы, -ая, -ае.
Уласцівы штодзённаму жыццю. Агульнажыццёвыя інтарэсы.
агульнакары́сны, -ая, -ае.
Карысны для ўсіх. Агульнакарысная праца.
агульнанаро́дны, -ая, -ае.
Агульны для ўсяго народа, усенародны. Агульнанародная мова. Агульнанароднае свята.
агульнапрызна́ны, -ая, -ае.
Прызнаны ўсімі. А. факт.
агульнапрыня́ты, -ая, -ае.
Звычайны, прыняты ўсімі і які прымяняецца ўсімі. А. парадак.
агульнаўжыва́льны, -ая, -ае.
Які ўжываецца ўсімі. Агульнаўжывальнае слова.
||
агульначалаве́чы, -ая, -ае.
Уласцівы ўсім людзям, усяму чалавецтву. Агульначалавечая мараль.
агу́льны, -ая, -ае.
1. Які ажыццяўляецца ўсімі, у якім усе ўдзельнічаюць. Агульная справа.
2. Які належыць усім (пэўнай групе, калектыву); калектыўны; прызначаны для сумеснага карыстання. Агульная гаспадарка. Агульная кухня.
3. Які аб’ядноўвае ўсіх у якую
4. Аднолькавы, уласцівы каму
5. Які ахоплівае ўсіх і ўсё, пашыраецца на ўсіх і на ўсё навокал; які распаўсюджваецца на ўвесь арганізм. Агульнае правіла. Агульныя недахопы. Агульная паўза сэрца.
6. Які не мае спецыяльнага прызначэння. Агульная адукацыя.
7. Увесь, у поўным аб’ёме, сукупны. А. аб’ём вытворчасці.
8. Які датычыцца асноў чаго
9. Які ўспрымаецца ў цэлым, без уліку дэталей, дробязей; галоўны, вызначальны, асноўны. Агульнае ўражанне. А. ход падзей. А. план экспедыцыі. Агульная накіраванасць твора. А. кірунак дзейнасці.
10. Схематычны, павярхоўны, неканкрэтны. Агульныя апісанні. Агульныя словы.
Агульная мова (у каго, з кім) — поўнае ўзаемаразуменне, поўная дамоўленасць у чым
||
агуро́к, -рка́,
Агародная расліна сямейства гарбузовых з паўзучым сцяблом і даўгаватым зялёным плодам, а таксама плод гэтай расліны. Насенне агуркоў. Маласольныя агуркі.
||
||
агуро́чнік, -у, м.,
Агурочнае бацвінне.
агу́чыць, агу́чу, агу́чыш, агу́чыць; агу́чаны;
Зрабіць гукавым. А. фільм.
||
||
ад (ада),
1. Указвае на зыходны пункт чаго
2. Указвае на крыніцу чаго
3. Указвае на непасрэдную сувязь з чым
4. Указвае на цэлае, якому належыць частка. Крошкі ад хлеба. Ножка ад крэсла.
5. Указвае на што
6. Указвае на прычыну, падставу чаго
7. Указвае на другі прадмет, які супрацьпастаўляецца першаму. Трэба адрозніваць дабро ад зла.
8. Ужыв. пры абазначэнні даты дакумента. Загад ад 10 мая.
9. У выразах: год ад году, час ад часу, дзень ада дня
ад... (ада..., ад’...), прыстаўка.
1. Утварае дзеясловы са
а) канца, спынення, канчатковага выканання дзеяння,
б) устаранення чаго
в) інтэнсіўнасці дзеяння,
г) давядзення да непажаданага стану,
д) з марфемай «цца» — дзеяння, учыненага з мэтай ухілення ад чаго
е) з марфемай «цца» — заканчэння працяглага дзеяння,
2. Утварае назоўнікі са
3. Утварае прыметнікі са
4. Утварае прыслоўі,
адабра́ць¹, адбяру́, адбярэ́ш, адбярэ́; адбяро́м, адбераце́, адбяру́ць; адбяры́; адабра́ны;
1. каго-што. Сілай забраць у каго
2. Пазбавіць каго
3. што. Адняць час, здароўе
4. што.,
5. каго-што. Выбраць з аднастайных прадметаў такія, якія вылучаюцца якой
||
||
адабра́ць²
адабрэ́нне, -я,
1.
2. Пахвала, станоўчы водгук. Учынак заслугоўвае адабрэння.
адагна́цца, адганю́ся, адго́нішся, адго́ніцца; адгані́ся;
1. Адагнаць каго
2. Гонячы (жывёлу), аддаліцца, адысці куды
||
адагна́ць, адганю́, адго́ніш, адго́ніць; адгані́; адагна́ны;
1. каго-што. Прагнаць; пазбавіцца ад чаго
2. што. Перамясціць (ветрам, плынню
3. каго-што. Адвесці на ранейшае месца, адправіць куды
4. што. Зрабіць шляхам перагонкі (
||
||
адагну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. (1 і 2
2. Разагнуўшыся, падняцца; выпрастаць спіну.
||
адагну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Выпрастаць, адвярнуць загнутае. А. цвік.
||
||
адагрэ́цца, -э́юся, -э́ешся, -э́ецца;
1. Сагрэцца, зрабіцца цёплым; вярнуць сабе нармальны стан. А. каля печкі. А. ў цёплай хаце.
2.
||
||
адагрэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
1. Зрабіць цёплым, сагрэць; вярнуць нармальны стан. А. настылыя ногі.
2.
||
||
ададзьму́ць, -му́, -ме́ш, -ме́; -мём, -мяце́, -му́ць; -мі́; -му́ты;
Дзьмучы, аддаліць, перамясціць што
ададра́цца, 1 і 2
Аддзяліцца ад чаго
||
ададра́ць, аддзяру́, аддзяро́ш, аддзяро́; аддзяро́м, аддзераце́, аддзяру́ць; аддзяры́; ададра́ны;
Аддзяліць што
||
ада́жыа (
1.
2.
адазва́цца, адзаву́ся, адзаве́шся, адзаве́цца; адзавёмся, адзавяце́ся, адзаву́цца; адзаві́ся;
1. Адказаць на кліч, адгукнуцца; падаць голас, абазвацца; прагучаць у адказ на які
2. аб кім-чым. Выказаць сваю думку, даць ацэнку каму-, чаму
3. (1 і 2
4.
||
адазва́ць, адзаву́, адзаве́ш, адзаве́; адзавём, адзавяце́, адзаву́ць; адзаві́; адазва́ны;
Тое, што і адклікаць.
||
||
адамкну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. (1 і 2
2. Адчыніць памяшканне, у якім знаходзішся; зрабіць свабодным уваход да сябе.
||
адамкну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -нёны і -ну́ты;
1. Адчыніць што
2. Зняць прымкнутае. А. штык (ад вінтоўкі).
||
адапну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Тое, што і адпяць.
||
адапрэ́ць, 1 і 2
Адстаць, аддзяліцца ад чаго
||
адаптава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Зрабіць, правесці адаптацыю; прыстасаваць (прыстасоўваць), спрасціць (спрашчаць). А. пераклад.
адапта́цыя, -і,
1. Прыстасаванне да новай сістэмы або ўмоў арганізма да новых знешніх умоў.
2. Спрашчэнне тэксту для малападрыхтаваных чытачоў.
3. Усынаўленне. А. дзіцяці ў сям’ю.
адапхну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Адштурхнуўшыся ад чаго
||
адапхну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Штуршком адсунуць, аддаліць. А. нагой крэсла.
2. Моцна напіраючы, адціснуць, прымусіць адысці. Ён адапхнуў мяне і стаў наперадзе.
||
адара́ць, -ару́, -арэ́ш, -арэ́; -аро́м, -араце́, -ару́ць; -ары́; -ара́ны;
1. Папрацаваць пэўны час на ворыве; адпрацаваць на ворыве ўзамен за што
А. цэлы дзень. А. за доўг.
2. Узараць нанава поле, на якім загінулі пасевы.
||
адарва́насць, -і,
Адсутнасць сувязі з кім-, чым
адарва́цца, -ву́ся, -ве́шся, -ве́цца; -вёмся, -вяце́ся, -ву́цца; -ві́ся;
1. (1 і 2
2. ад каго-чаго. Аддзяліцца, адысці. Самалёт адарваўся ад зямлі. Не а. ад такой прыгажосці.
3. ад чаго. Аддаліўшыся, страціць сувязь з іншымі. Абоз адарваўся ад атрада. А. ад кампаніі.
4. ад каго. Пра войскі: аддаліўшыся, страціць сутыкненне з праціўнікам. А. ад праціўніка.
5. ад чаго. Перастаць часова займацца чым
||
адарва́ць, -ву́, -ве́ш, -ве́; -вём, -вяце́, -ву́ць; -ві́; -ва́ны;
1. Рыўком, пацягнуўшы, аддзяліць (частку ад цэлага, што
2. звычайна
3. ад каго-чаго. Рэзкім рухам, пераадольваючы супраціўленне, адняць, аддаліць. А. ад падлогі.
4.
5.
Адарваць з пупавінай — вырваць з коранем, выкараніць.
Вачэй не адарваць — вельмі захапіцца прыгажосцю каго-, чаго
Вушы (галаву) адарваць (
З рукамі адарваць — узяць, купіць што
||
||
адары́ць, адару́, адо́рыш, адо́рыць; адары́; адо́раны;
1. Тое, што і абдарыць. А. дзяцей цукеркамі.
2.
||
адасла́ць, адашлю́, адашле́ш, адашле́; адашлём, адашляце́, адашлю́ць; адашлі́; -сла́ны;
1. што. Паслаць, адправіць што
2. каго. Адправіць, накіраваць каго
3. каго (што). Прапанаваць звярнуцца куды
4. што. Адправіць назад пасланае, вярнуць. А. назад бандэроль.
||
||
||
адасо́біцца, -блюся, -бішся, -біцца;
1. Выдзеліцца з агульнага, заняць асобае, ізаляванае становішча.
2. Адмежавацца ад людзей. А. ад кампаніі сяброў.
||
||
адасо́біць, -блю, -біш, -біць; -блены;
1. каго-што. Аддзяліцца, выдзеліць з агульнага, цэлага; паставіць у асобае становішча. А. участак зямлі ў садзе.
2. што. У граматыцы: зрабіць адасобленым (у 2
||
||
адасо́блены, -ая, -ае.
1. Асобны. Жыць адасоблена (
2. У граматыцы: выдзелены ў гаворцы інтанацыяй і паўзамі, на пісьме — знакамі прыпынку. А. зварот.
||
адаспа́цца, -плю́ся, -пі́шся, -пі́цца; -пімся, -піце́ся, -пя́цца; -піся;
Выспацца пасля недасыпання; аднавіць сілы працяглым сном, адпачыць. А. як належыць.
||
адасса́ць, -ссу́, -ссе́ш, -ссе́; -ссём, -ссяце́, -ссу́ць; -ссі́; -сса́ны;
1. што і чаго. Смактаннем аддзяліць, убавіць, высмактаць нейкую колькасць якой
2. Кончыць смактаць.
||
адаткну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Адкрыць, выцягнуўшы корак, затычку. А. бутэльку.
||
||
адахво́ціць, -во́чу, -во́ціш, -во́ціць; -во́чаны;
Адвучыць, адбіць ахвоту рабіць што
||
адба́віць, -ба́ўлю, -ба́віш, -ба́віць; -ба́ўлены;
Аддзяліць, адліць, адсыпаць, адняць
||
Хоць адбаўляй (каго-, чаго
||
адбале́ць, 1 і 2
Перастаць балець, супакоіцца.
адбамбі́цца, -блю́ся, -бі́шся, -бі́цца; -бімся, -біце́ся, -бя́цца;
Кончыць бамбіць. Лётчыкі адбамбіліся.
адбараба́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
1. Кончыць барабаніць.
2. што і без
3. Адслужыць, адпрацаваць доўгі час на якой
4. каго і без
адбарані́ць, -раню́, -ро́ніш, -ро́ніць; -ро́нены;
Абараніць каго
||
||
адбе́гчы, -бягу́, -бяжы́ш, -бяжы́ць; -бяжы́м, -бежыце́, -бягу́ць; -бяжы́;
1. Бягом аддаліцца на нейкую адлегласць ад каго-, чаго
2.
||
адбе́гчыся, -бягу́ся, -бяжы́шся, -бяжы́цца; -бяжы́мся, -бежыце́ся, -бягу́цца; -бяжы́ся;
Тое, што і адбегчы. Хлопчык адбегся ад хаты.
||
адбе́лачны
адбе́лка
адбе́льванне
адбе́льваць
адбе́льны
адбіва́льнік, -а,
Прыстасаванне для адбівання светлавых, цеплавых і
адбіва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. што і без
адбіра́нне
адбіра́ць
адбі́так, -тка і -тку,
1. -тка. Адлюстраванне чаго
2. -тка. След, які застаўся на чым
3. -тка. Тэкст, малюнкі
4. -тку. Перадача ў вобразах і паняццях чаго
5. -тку. Адзнака, след, знак якіх
адбі́цца, адаб’ю́ся, адаб’е́шся, адаб’е́цца; адаб’ёмся, адаб’яце́ся, адаб’ю́цца; адбі́ся;
1. (1 і 2
2. Даць адпор, абараніцца; вызваліцца; пазбавіцца. А. ад ворага.
3. ад каго-чаго. Адстаць ад тых, з кім быў разам (
4. ад каго-чаго. Парваць сувязь з кім-, чым
5. (1 і 2
6. Адлюстравацца на гладкай, бліскучай паверхні. Дрэва адбілася ценем у вадзе.
7.
8. (1 і 2
9. (1 і 2
10. (1 і 2
11. (1 і 2
Адбіцца ад рук — перастаць слухацца, падпарадкоўвацца.
||
адбі́ць, адаб’ю́, адаб’е́ш, адаб’е́, адаб’ём, адаб’яце́, адаб’ю́ць; адбі́; адбі́ты;
1. што. Адламаць, аддзяліць, адкалоць, адшчапіць, адарваць, адкрышыць ударам. А. ручку кубка. А. дошку.
2. што. Адкінуць сустрэчным ударам. А. мяч рукою. А. атаку.
3.
4. каго-што. Вярнуць сабе сілаю, з боем. А. горад.
5. каго-што. Прыцягнуць, прывабіць да сябе, аддаліўшы ад другога (
6.
7. (1 і 2
8. каго-што. Адлюстраваць, паказаць у вобразах. А. жыццё ў мастацтве.
9. што. Абазначыць ударамі, звонам
10. што. Ударам пашкодзіць што
11. што. Навастрыць, выраўнаваць лязо касы
12. што. Размякчыць ударамі. А. мяса.
13. што. Памераўшы, выдзеліць участак чаго
||
||
адблі́скваць, 1 і 2
Даваць водбліск; адсвечваць. Маланкі адблісквалі далёкім святлом.
||
адбо́й, -бо́ю,
1.
2. Сігнал (першапачаткова барабанны), які апавяшчае аб заканчэнні чаго
3.
Адбою няма (не будзе) ад каго-чаго (
адбо́йны, -ая, -ае.
Які служыць для адбівання чаго
адбо́йшчык, -а,
Горнарабочы, які пры дапамозе адбойнага малатка аддзяляе кавалкі карысных выкапняў ад масіву.
адбо́р, -у,
1.
2. Вылучэнне каго-, чаго
адбо́рачны, -ая, -ае.
Які служыць для адбору каго-, чаго
адбо́рны, -ая, -ае.
1. Адабраны з ліку іншых як лепшы па якасці; першагатунковы, выдатны. Адборная бульба.
2.
адбрадзі́ць¹, 1 і 2
Кончыць, перастаць брадзіць². Квас адбро́дзіў. Піва адбро́дзіла.
адбрадзі́ць², -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
Правесці мяжу на сенакосе, адмежаваць.
||
адбракава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Аддзяліць бракованае, недабраякаснае. А. маладняк. А. фрукты.
||
||
адбраха́цца, -рашу́ся, -ро́шашся, -рэ́шацца; -рашы́ся;
Сварачыся, спрачаючыся, адказаць на папрокі, нападкі; адмовіцца ад чаго
||
адбрыка́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Брыкаючыся, адбіцца ад каго-, чаго
2.
||
адбры́ць, -ры́ю, -ры́еш, -ры́е; -ры́ты;
Рэзка або абразліва адказаць каму
||
адбудава́цца, -ду́юся, -ду́ешся, -ду́ецца; -ду́йся;
1. Закончыць пабудову чаго
2. Пабудавацца нанава, аднавіць жыллё пасля разбурэння, пажару
||
адбудава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
1. Закончыць пабудову чаго
2. Пабудаваць нанава, аднавіць што
||
||
адбуксі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Адвесці на буксіры. А. баржу.
адбы́цца, 1 і 2
Ажыццявіцца, прайсці, быць праведзеным; здарыцца. Раніцай на заводзе адбыўся мітынг. Прэм’ера спектакля адбылася вечарам.
||
адбы́ць, -бу́ду, -бу́дзеш, -бу́дзе; -бы́ў, -была́, -ло́; -бу́дзь;
1. што. Выканаць якую
2. Выканаць што
3. Правесці, зрабіць, закончыць што
4. Абысціся, абмежавацца чым
Не адбудзе і не прыбудзе (
||
||
адбяга́цца
адбяга́ць
адбялі́ць, -бялю́, -бе́ліш, -бе́ліць; -бе́лены;
Зрабіць белым, выбеліць. А. палатно.
||
||
||
адва́біць, -блю, -біш, -біць; -блены;
Вабячы, адцягнуць, адвесці. А. паляўнічага.
||
адва́га, -і,
Смеласць, рашучасць. Узнагародзіць за адвагу. А. гарады бярэ (прыказка).
адва́дзіць, -ва́джу, -ва́дзіш, -ва́дзіць; -ва́джаны;
Адвучыць ад якой
||
адвадзяне́ць, 1 і 2
Стаць вадзяністым, звадзянець. Чарніла адвадзянела.
адваёўваць
адва́жны, -ая, -ае.
Смелы, рашучы. А. баец.
||
адва́жыцца, -жуся, -жышся, -жыцца;
Праявіць адвагу, рашучасць, асмеліцца. А. на смелы ўчынак.
||
адва́жыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
Аддзяліўшы, узважыць частку чаго
||
адвака́т, -а,
Юрыст, які абараняе на судзе чые
||
адвакату́ра, -ы,
1.
2. Дзейнасць адваката. Займацца адвакатурай.
адвака́цтва, -а,
Дзейнасць адваката.
адва́л, -а і -у,
1. -у,
2. -а. Прыстасаванне ў плузе для адразання і пераварочвання пласта зямлі.
3. -а. Перавернуты пласт зямлі.
4. -а. Насып з пустых парод, шлаку
||
Да адвалу (
адвалачы́, -лаку́, -лачэ́ш, -лачэ́; -лачо́м, -лачаце́, -лаку́ць; -ло́к, -лакла́, -лакло́; -лачы́; -ло́чаны;
Валочачы, адцягнуць. А. мяшок з бульбай.
||
адвалі́цца, -валю́ся, -ва́лішся, -ва́ліцца;
1. (1 і 2
2. Схіліць тулава назад; адкінуцца (
3. Наеўшыся, адсунуцца ад стала, пакінуць есці (
4.
5.
||
адвалі́ць, -валю́, -ва́ліш, -ва́ліць; -ва́лены;
1. Адвярнуць, адкінуць што
2. Выдзеліць, даць, адрэзаць, расшчодрыўшыся (
3. ад чаго і без
||
||
||
адва́р, -у,
Вадкасць, насычаная варам таго, што ў ёй варылася. Рысавы а.
||
адваражы́ць, -ражу́, -ро́жыш, -ро́жыць; -ро́жаны;
Варажбой зняць чары з каго
||
адва́раны, -ая, -ае.
Вараны, звараны. Адвараная бульба. Адваранае мяса.
адваро́т, -у,
1. Адагнуты і прыгладжаны край адзення ці абутку. Пінжак з шырокімі адваротамі.
2. Адваротны бок чаго
адваро́тны, -ая, -ае.
1. Які накіраваны ў супрацьлеглы папярэдняму руху бок. Адваротнае вярчэнне. Кінуцца ў а. бок.
2. Які прыводзіць да зыходнага выніку. А. хімічны працэс. Адваротнае ператварэнне тавару ў грошы.
3. Супрацьлеглы. Адыманне ёсць дзеянне, адваротнае складанню. А. сэнс.
4. Супрацьлеглы вонкаваму, левы бок прадмета. Распісацца на адваротным баку паштоўкі. Доказ ад адваротнага (
Адваротны бок медаля — другі, супрацьлеглы, ценявы, непажаданы, адмоўны бок якой
адваро́чвацца
адваро́чваць
адвары́цца, 1 і 2
Зварыцца. Бульба адварылася.
||
адвары́ць, -вару́, -ва́рыш, -ва́рыць; -ва́раны;
Зварыць. А. грыбы.
||
адвастры́ць, -вастру́, -во́стрыш, -во́стрыць; -во́страны;
Навастрыць, завастрыць. А. косы. А. зброю (
||
||
адваява́цца, -ваю́юся, -ваю́ешся, -ваю́ецца; -ваю́йся;
Тое, што і адваяваць (у 3
адваява́ць, -ваю́ю, -ваю́еш, -ваю́е; -ваю́й; -ваява́ны;
1. каго-што. Вярнуць у барацьбе, у вайне. А. сваю зямлю ў захопнікаў.
2.
3. Кончыць ваяваць (
4. Пазбавіцца сілы, моцы ваяваць (
||
адве́даць, -аю, -аеш, -ае;
1. каго-што. Наведаць каго-, што
2. чаго. Пакаштаваць, паспытаць. А. спелых груш.
3. чаго. Спазнаць, зведаць, паспытаць. А. шчасця.
||
||
адве́дзіны, -дзін.
Сяброўскае наведванне каго
адве́дкі і во́дведкі, -дак.
1. Наведванне жанчыны, якая нарадзіла дзіця. Прыйсці ў а. з пірагамі.
2. Тое, што і адведзіны.
адве́зці, -вязу́, -вязе́ш, -вязе́; -вязём, -везяце́, -вязу́ць; -вёз, -ве́зла; -вязі́; -ве́зены;
Везучы, даставіць каго-, што
||
||
адве́йваць
адве́ку,
Спрадвеку, з даўніх часоў. Тут ваўкі а. вядуцца.
адве́с, -а,
Невялікі груз на шнуры або нітцы для вызначэння вертыкальнага напрамку; грунтвага. Шнур з адвесам.
адве́сіць, -ве́шу, -ве́сіш, -ве́сіць; -ве́шаны;
Адкрыць што
Адвесіць губы (
||
адвеслава́ць, -вяслу́ю, -вяслу́еш, -вяслу́е; -вяслу́й;
Вяслуючы, аддаліцца, адплыць ад чаго
||
адве́сці, -вяду́, -вядзе́ш, -вядзе́; -вядзём, -ведзяце́; -вёў, -вяла́, -вяло́; адвядзі́;
1. Ведучы, суправаджаючы, даставіць у якое
2. Перавесці (войскі
3. Завесці на некаторую адлегласць ад каго-, чаго
4. Адхіліць; змяніць напрамак руху чаго
5. Змяніць напрамак позірку, перастаўшы глядзець на што
6.
7.
8.
9. Даць у чыё
10. Надаць тое або іншае значэнне, вызначыць ролю, месца каму-, чаму
11. Правесці, адчарціць. А. палі ў сшытку.
Адвесці вочы — хітруючы, адцягнуць чыю
Адвесці душу — падзяліцца з кім
Вачэй не адвесці — аб чым
||
||
адве́чны, -ая, -ае.
Спрадвечны; які існуе з даўніх часоў. Адвечныя балоты. Адвечная таямніца.
||
адве́шваць
адве́яць, -ве́ю, -ве́еш, -ве́е; -ве́й; -ве́яны;
1. Выдаліць веяннем мякіну
2. Кончыць веяць.
||
адвёртка, -і,
Інструмент для закручвання і выкручвання шрубаў.
||
адвіва́ць
адві́льваць, -аю, -аеш, -ае;
Адмаўляцца, ухіляцца ад чаго
||
||
адвісе́цца, 1 і 2
Павісеўшы пэўны час, разгладзіцца. Сукенка адвіселася.
адві́слы, -ая, -ае.
Які адвіс, апусціўся, адцягнуўся ўніз; абвіслы. Адвіслыя кішэні. Адвіслыя губы.
||
адві́снуць, 1 і 2
Апусціцца, страціўшы пругкасць. Шчокі адвіслі.
||
адвіта́льны, -ая, -ае.
Які бывае пры адвітанні; развітальны. А. поціск рук.
адвіта́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Развітацца, абмяняцца адвітальнымі словамі, поціскам рук
||
||
адві́ць, адаўю́, адаўе́ш, адаўе́; адаўём, адаўяце́, адаўю́ць; адві́ў, -віла́, -віло́; -ві́; -ві́ты;
Развіваючы, аддзяліць частку навітага. А. частку пражы на клубок.
||
адво́д, -у,
1.
2. Заява аб адхіленні каго
3. Адгалінаванне (у трубе, электрасетцы
Для адводу вачэй (
адво́дак, -дка,
1. Галінка або частка кораня з вочкамі, пасаджаныя асобна для самастойнага росту. Размнажэнне адводкамі.
2. Пчаліны рой, які толькі што ўтварыўся і аддзяліўся ад старога.
адво́дзіць
адво́дны, -ая, -ае.
Які служыць для адводу чаго
адво́з
адво́зіць
адво́зка
адво́льны -ая, -ае.
1. Нічым не абмежаваны, вольны. Адвольныя рухі.
2. Які праводзіцца самавольна. Адвольнае рашэнне.
3. Бяздоказны, непераканаўчы, беспадстаўны. Адвольнае тлумачэнне.
||
адво́рваць
адво́стрыванне
адво́стрываць
адвучы́цца, -вучу́ся, -ву́чышся, -ву́чыцца;
1. ад чаго і з
2. Закончыць навучанне або знаходзіцца на вучобе нейкі час (
||
адвучы́ць, -вучу́, -ву́чыш, -ву́чыць; -ву́чаны;
1. каго (што) ад чаго і з
2. каго (што) і без
||
адвы́кнуць, -ну, -неш, -не; -вы́к, -кла; -ні;
1. ад чаго і з
2. ад каго-чаго. Перастаўшы бываць дзе
||
||
адвядзе́нне
адвяза́цца, -вяжу́ся, -вя́жашся, -вя́жацца; -вяжы́ся;
1. (1 і 2
2.
3.
||
адвяза́ць, -вяжу́, -вя́жаш, -вя́жа; -вяжы́; -вя́заны;
Вызваліць ад прывязі, аддзяліць ад чаго
||
адвярну́цца, -вярну́ся, -ве́рнешся, -ве́рнецца; -вярні́ся;
1. Павярнуцца ўбок; павярнуць галаву. А. ад акна.
2.
Бог адвярнуўся ад каго (
||
адвярну́ць, -вярну́, -ве́рнеш, -ве́рне; -вярні́; -ве́рнуты;
1. Павярнуць у другі бок. А. галаву ўбок.
2. Варочаючы, адняць, адсунуць. А. камень.
3. Паставіць на месца што
4. Адагнаць, накіраваць у другі бок (пра жывёлу). А. карову ад жыта.
5. Адагнуць край чаго
6.
7.
Нос адвярнуць (
||
адвясло́ўваць
адвячо́рак, -рка,
Перадвячэрні час. Быў ранні а.
||
адвячо́ркам,
Перад самым вечарам. Зайсці а. да суседа.
адгаблява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Габлюючы, зрабіць роўным, гладкім. А. падлогу ў новай хаце.
||
адгавары́цца, -вару́ся, -во́рышся, -во́рыцца;
Ухіліцца ад чаго
||
адгавары́ць, -вару́, -во́рыш, -во́рыць; -во́раны;
Пераканаць не рабіць чаго
||
адгаво́рка, -і,
Спасылка на што
адгаво́ры, -аў (
Просьбы, угаворы не рабіць чаго
адгадава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
1. што. Даць адрасці чаму
2. каго-што. Выгадаваць, адкарміць. А. кабана.
||
||
адгада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Угадаць, разгадаць; правільна вырашыць; здагадацца, прадбачыць. А. загадку. А. ход падзей. А. думку сябра.
||
адга́дваць, -аю, -аеш, -ае.
||
адгадзі́ць, -гаджу́, -го́дзіш, -го́дзіць;
Робячы што
||
адга́дка, -і,
1.
2. Адказ на загадку; рашэнне, якое раскрывае якую
адга́дчык, -а,
Чалавек, які ўмее адгадваць, адгадвае што
||
адгалінава́нне, -я,
1.
2. Бакавы адростак, галіна. Таполя дае шмат адгалінаванняў.
3. Частка дарогі, ракі
4.
адгалінава́цца, 1 і 2
Утварыцца (пра адгалінаванні). Ад шашы адгалінавалася некалькі дарог.
||
||
адгалінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Зрабіць адгалінаванне (у 2 і 3
||
||
адгаліне́нне, -я,
1.
2. Тое, што і адгалінаванне (у 2—4
адгало́сак, -ску,
1. Рэха, водгулле. Плывуць адгалоскі ад песень.
2. чаго. Аслаблены адлегласцю гук чаго
3.
адгамані́ць, -маню́, -мо́ніш, -мо́ніць;
1. Скончыць гамонку, перастаць гаманіць. Адгаманілі дзядзькі і разышліся.
2.
адганя́цца
адганя́ць
адгарадзі́цца, -раджу́ся, -ро́дзішся, -ро́дзіцца;
1. Аддзяліцца, паставіўшы якую
2.
||
адгарадзі́ць, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
1. Аддзяліць, паставіўшы якую
2.
3.
А. ад крытыкі.
||
адгарну́цца, 1 і 2
Павярнуцца з аднаго боку на другі (пра лісты ў кнізе), перагарнуцца.
||
адгарну́ць, -гарну́, -го́рнеш, -го́рне; -гарні́; -го́рнуты;
1. Адгрэбці, адсунуць убок. А. попел.
2. Адхіліць, адвесці ўбок, адсунуць. А. валасы.
3. Разгарнуць, адкрыць (кнігу, сшытак
||
адгаро́дка, -і,
Тое, што і перагародка. Дашчаная а.
адгарта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Гартаючы, перакінуць некалькі лістоў (кнігі, сшытка
||
адгарэ́лы, -ая, -ае.
Які адгарэў, адпаў, адваліўся. А. сучок.
адгарэ́ць, 1 і 2
1. Кончыць гарэць.
2. Перагарэўшы, адваліцца, адпасці. Сук адгарэў.
3.
||
адгасці́ць, -гашчу́, -го́сціш, -го́сціць;
1. Правесці ў гасцях некаторы час, гасціць. Цэлы месяц адгасціў у сяброў.
2. Скончыць гасціць.
адгасцява́ць, -цю́ю, -цю́еш, -цю́е; -цю́й;
Тое, што і адгасціць.
адгіна́нне
адгіна́цца
адгіна́ць
адглыну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Адпіць, крыху глынуўшы. А. вады.
адглянцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Навесці глянец, бляск на што
адгні́сці, 1 і 2
Тое, што і адгніць.
адгні́ць, 1 і 2
Згніўшы, адваліцца, адпасці. Сукі на дрэве адгнілі.
||
адго́да, -ы,
Аддзяка, адплата дагаджэннем за дагаджэнне каму
адго́н, -у,
1.
2. Малако, з якога сепаратарам адагнана, аддзелена смятана. Наліць парасятам адгону.
3. Прадукт адгонкі парай. Спіртавы а.
4. Пра жывёлу: знаходжанне на пашы, не ў памяшканнях (
||
адго́нка
адго́р’е, -я,
Адгалінаванне асноўнага горнага ланцуга. Адгор’і Карпат.
адго́ртвацца
адго́ртваць
адграба́ць
адгрузі́ць, -ружу́, -ру́зіш, -ру́зіць; -ру́жаны;
Пагрузіўшы, падрыхтаваць да адпраўкі або адправіць. А. станкі для завода. А. вугаль.
||
||
||
адгру́каць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Перастаць грукаць.
2.
3.
4. што. Адскакаць, станцаваць. А. польку на танцах.
адгры́зці, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, -зяце́, -зу́ць; -зі́; -зены;
Грызучы, адкусіць, ад’есці.
||
адгрыме́ць, 1 і 2
1. Перастаць грымець. Адгрымеў гром.
2.
адгрэ́бці, -рабу́, -рабе́ш, -рабе́; -рабём, -рабяце́, -рабу́ць; -ро́б, -рэ́бла; -рабі́; -рэ́бены;
Грабучы, адсунуць убок, адкінуць. А. сена. А. смецце.
||
адгукну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Адказаць на покліч; адазвацца; падаць голас. Дзе ты, адгукніся!
2.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
||
адгу́л, -у,
1.
2.
адгуля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
1. Скончыць гуляць; правесці нейкі час не працуючы (
2. што. Пабыць у адгуле за звышурочную працу ў выхадны.
3. што. Згуляць, адсвяткаваць (
||
||
адгуча́ць, 1 і 2
Перастаць гучаць. Адгучалі песні птушак.
адгэ́туль,
З гэтага месца, ад гэтага месца, адсюль, з гэтай мясцовасці. А. родам. Выехаць а.
аддава́цца
аддава́ць¹, 1 і 2
1. чым (
2.
аддава́ць²
аддаі́ць, -даю́, -до́іш, -до́іць; -до́ены;
1. Скончыць даіць. А. кароў.
2. Выдаіць крыху. А. малака.
||
аддале́нне, -я,
1.
2. Даль, далёкая адлегласць; месца, якое знаходзіцца на значнай адлегласці ад чаго
адда́лены, -ая, -ае.
1. Які знаходзіцца ці адбываецца далёка; які даносіцца здалёк. Аддаленыя вескі. А. шум.
2. Аддзелены вялікім прамежкам часу. Аддаленая эпоха.
3.
||
аддалі́ць, -далю́, -далі́ш, -далі́ць; -далі́м, -даліце́, -даля́ць; -да́лены;
1. Зрабіць больш далёкім (у прасторы, часе
2. Выклікаць адчужанасць, стаць прычынай адчужанасці. Гэтае здарэнне канчаткова аддаліла іх.
||
||
||
адда́ны, -ая, -ае.
Прасякнуты любоўю і вернасцю да каго-, чаго
||
аддары́ць, -дару́, -до́рыш, -до́рыць; -до́раны;
1. Зрабіць каму
2.
||
адда́цца, -да́мся, -дасі́ся, -да́сца; -дадзі́мся, -дасце́ся, -даду́цца;
1. каму-чаму і на што. Аддаць сябе ва ўладу пераможцы, здацца; пакарыцца не супраціўляючыся. А. на чужую волю.
2. каму-чаму. Цалкам прысвяціць сябе каму-, чаму
3. каму. Уступіць у палавую сувязь з кім
4. (1 і 2
5.
||
адда́ць, -да́м, -дасі́, -да́сць; -дадзі́м, -дасце́, -даду́ць;
1. Вярнуць назад узятае ў каго
2. Вылучыўшы святло, цяпло, вільгаць
3. Даць, перадаць што
4. Перадаць што
5.
6.
7. Не ўтрымаць, уступіць што
8. Патраціць час, працу, намаганні на што
9. Здаць што
10. Накіраваць на службу, вучобу. А. у салдаты. А. у гімназію.
11. Выдаць замуж. А. дачку за сына спевака.
12. Прадаць (па якой
13. Заплаціць за купленае. Дваццаць тысяч рублёў аддала.
14. З некаторымі назоўнікамі ўтварае спалучэнне са
15. без
16. Прымусіць адступіць назад (пра каня); ад’ехаць заднім ходам на невялікую адлегласць, каб уступіць месца, не перашкаджаць каму-, чаму
17.
18.
Аддаць (богу) душу (
Аддаць голас — прагаласаваць за каго
Аддаць даніну — выказаць павагу, выканаць доўг пашаны, прызнаць.
Аддаць жыццё за каго-, што
||
адда́ча, -ы,
1.
2. Тое, што і каэфіцыент карыснага дзеяння (
3.
аддзе́л, -а,
1. Падраздзяленне ў структуры якой
2. Састаўная частка чаго
3. Адна з частак, на якія падзяляецца што
аддзе́лачнік, -а,
Рабочы, спецыяліст па аддзелачных работах.
||
аддзе́лка, -і,
1. Наданне якога
2. Тое, што служыць упрыгожаннем, аздобай чаго
||
аддзе́рці, -дзяру́, -дзярэ́ш, -дзярэ́; -дзяро́м, -дзераце́, -дзяру́ць; -дзяры́; -дзёрты;
Тое, што і ададраць.
||
аддзеясло́ўны, -ая, -ае.
У граматыцы: утвораны ад дзеяслова. А. назоўнік.
аддзіма́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Дзьмучы, подыхам адносіць, адганяць назад ці ўбок. А. пару ад сподачка.
2. Раз-пораз выдыхаць ротам паветра ў часе сну або ў стане фізічных перагрузак.
аддзіра́цца
аддзіра́ць
аддзяжу́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
1. Закончыць дзяжурства.
2. што. Правесці на дзяжурстве некаторы час. А. ноч.
3.
||
аддзя́ка, -і,
Адплата за дабро, за паслугу. У аддзяку падарыць сябру кнігу.
аддзя́каваць, -кую, -куеш, -куе; -куй;
Выказаць удзячнасць, падзякаваць за паслугу, адплаціць. А. за дапамогу.
аддзяле́нне, -я,
1.
2. Тое, што і аддзел (у 1
3. Асобная самастойная ўстанова, арганізацыя
4. Самастойная частка канцэрта, тэатральнага паказу. Другое а. канцэрта.
5. Ніжэйшае вайсковае падраздзяленне, што ўваходзіць у склад узвода. Камандзір аддзялення.
6. Асобная, адгароджаная частка памяшкання. Першае а. склада.
7. Адна з частак, на якія падзелена што
||
аддзялі́цца, -дзялю́ся, -дзе́лішся, -дзе́ліцца;
1. Вылучыцца з агульнай адзінай масы. А. ад натоўпу.
2. Адстаць, адарвацца
3. Стаць самастойным гаспадаром пасля падзелу маёмасці; адасобіцца. Сын аддзяліўся ад бацькоў.
||
||
аддзялі́ць, -дзялю́, -дзе́ліш, -дзе́ліць; -дзе́лены;
1. што. Вылучыць з агульнай адзінай масы што
2. Адасобіць, раз’яднаць, адмежаваць. А. царкву ад дзяржавы.
3. Вылучыць, распазнаць. А. істотнае ад выпадковага.
4. каго-што. Выдзеліць каму
||
||
аддзяля́льны, -ая, -ае (
Які служыць для аддзялення чаго
аддзяўба́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Тое, што і аддзяўбці.
||
аддзяўбці́, -дзяўбу́, -дзяўбе́ш, -дзяўбе́; -дзяўбём, -дзеўбяце́, -дзяўбу́ць; -дзёўб, -дзяўбла́, -ло́; -дзяўбі́; -дзяўба́ны;
1. (1 і 2
2. Аддзяліць дзяўбаннем. А. кавалак лёду.
||
аддзя́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Тое, што і аддзякаваць. А. за паслугу.
аддо́йвацца
аддо́йваць
аддо́рваць
аддрукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Тое, што і надрукаваць. А. тыраж кнігі.
||
аддуба́сіць
адду́ха, -і,
1. Кароткі перапынак для адпачынку. Працавалі без аддухі.
2. Тое, што і аддушына (у 2
адду́шнік, -а,
Тое, што і аддушына (у 1
адду́шына, -ы,
1. Адтуліна для выхаду паветра, дыму
2.
адды́мны, -ая, -ае.
Такі, які можна зняць, адняць, аддзяліць. Аддымныя дзверцы.
адды́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Перавесці дух, пачаць зноў роўна дыхаць. А. пасля бегу.
||
адды́шка, -і,
Кароткі перапынак для адпачынку. Бегчы без аддышкі.
ад’е́зд, -у,
Адпраўленне ў дарогу. У дзень ад’езду. А. дэлегацыі.
ад’е́здзіцца, -е́зджуся, -е́здзішся, -е́здзіцца;
Тое, што і ад’ездзіць (у 2
ад’е́здзіць, -е́зджу, -е́здзіш, -е́здзіць;
1. што. Праездзіць некаторы час. Машына ад’ездзіла дваццаць гадоў.
2. Перастаць ездзіць куды
ад’е́сці, ад’е́м, ад’ясі́, ад’е́сць; ад’ядзі́м, ад’ясце́, ад’яду́ць; ад’е́ш; ад’е́дзены;
1. Адкусіць, адгрызці; з’есці частку чаго
2. Скончыць есці (
||
ад’е́сціся, ад’е́мся, ад’ясі́ся, ад’е́сца; ад’ядзі́мся, ад’ясце́ся, ад’яду́цца; ад’е́шся;
1. Паправіцца, пасыцець ад добрай яды; адкарміцца. Кабан ад’еўся.
2. Наесціся чаго
||
ад’е́хацца, -е́дуся, -е́дзешся, -е́дзецца; -е́дзься;
Тое, што і ад’ехаць (у 1
||
ад’е́хаць, -е́ду, -е́дзеш, -е́дзе; -е́дзь;
1. Паехаўшы, аддаліцца на нейкую адлегласць. А. ад сяла кіламетраў пяць.
2. Паехаць куды
3. Зрушыцца з месца, адсунуцца, перастаць шчыльна прылягаць (
||
аджартава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
1. Адказаць на сур’ёзнае пытанне, патрабаванне жартам.
2. Перастаць жартаваць (
||
аджа́рцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Аджарыі.
||
||
аджа́цца, адажну́ся, адажне́шся, адажне́цца; адажнёмся, адажняце́ся, адажну́цца; адажні́ся;
Скончыць жніво.
||
аджа́ць, адажну́, адажне́ш, адажне́; адажнём, адажняце́, адажну́ць; адажні́; аджа́ты;
1. Зжаць жыта, пшаніцу
2. Адпрацаваць на жніве ўзамен за што
||
аджлу́кціць, -кчу, -кціш, -кціць; -кчаны;
1. Апрацаваць, адмыць жлукчаннем. А. бялізну.
2. Прагна адпіць чаго
||
аджыві́ць, -жыўлю́, -жы́віш, -жы́віць; -жы́ўлены;
Тое, што і ажывіць (у 1
||
||
аджы́лы, -ая, -ае.
Які аджыў, не адпавядае сучаснасці. Крытыкаваць старое, аджылае (
аджы́ць, -жыву́, -жыве́ш, -жыве́; -жывём, -жывяце́, -жыву́ць; -жы́ў, -жыла́, -ло́; -жы́ты;
1. Пражыць, скончыць жыць. А. свой век.
2. (1 і 2
3. Вярнуцца да жыцця, стаць зноў жывым, ажыць. Прайшоў дождж, і аджыла ніва.
||
адзале́ць, -залю́, -зо́ліш, -зо́ліць; -залёны;
Апрацаваць заленнем. А. шкуру.
||
||
адзвані́ць, -званю́, -зво́ніш, -зво́ніць;
1. Скончыць званіць. Адзванілі званы.
2. Адзначыць што
||
адзе́жа, -ы,
Тое, што і адзенне (у 1
||
адзе́жны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да адзежы, прызначаны для яе. Адзежная шчотка.
адзе́жына, -ы,
Адзін з прадметаў адзення. Купіць якую адзежыну.
адзе́нне, -я,
Вырабы з тканіны, футра
адзеравяне́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў цвёрдым, як дрэва, неадчувальным. Адзеравянелыя ад холаду рукі.
2.
3.
||
адзе́ць, адзе́ну, адзе́неш, адзе́не; адзе́нь; адзе́ты;
1. Надзець на каго
2. Апрануць кім
3. Забяспечыць каго
4. Тое, што і надзець; нацягнуць. Ледзь адзеў пальчаткі.
5.
||
||
||
адзёр, адру́,
Заразная хвароба, якая суправаджаецца высыпкай на целе, запаленнем дыхальных шляхоў і гарачкай.
||
адзі́н, аднаго́,
1. Лік. А. плюс два.
2. Колькасць, якая абазначаецца лічбай
1. А. метр. Адна кніга. Сем раз адмерай, адзін — адрэж (прыказка).
3. у
4. у
5. Пусты, пакінуты, адзінокі. Хата праз колькі дзён застанецца адна без гаспадароў.
6. Тое, што ёсць, без наяўнасці чаго
7. у
8. у
9. у
10. у
11. у
12. у
13. у
14. у
Адзін другога варты (
Адзін за адным; адзін за другім — услед, паслядоўна, па чарзе.
Адзін канец (
Адзін на адзін — без сведак.
Адзін пад адзін (адна пад адну, адно пад адно) (
Адзін перад адным (адна перад адной, адно перад адным) — не адстаючы, спаборнічаючы.
Адзін у адзін (адна ў адну, адно ў адно) (
Адна нага тут, другая там (
Ні адзін — ніхто з усіх.
Усе да аднаго (
Усе як адзін (
||
адзі́на,
адзіна...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае толькі адно, звязаны толькі з чым
2) які робіцца, ажыццяўляецца толькі адным, адзіным або адзін на адзін,
адзінабо́жжа, -а,
Рэлігія, якая прызнае стваральнікам свету толькі аднаго Бога; монатэізм;
адзінабо́рнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Удзельнічаць у адзінаборстве.
адзінабо́рства, -а,
Барацьба, бой адзін на адзін. Уступіць у а. са стыхіяй.
адзінакро́ўны, -ая, -ае.
1. Які паходзіць ад аднаго бацькі, але розных маці (пра дзяцей). Адзінакроўныя браты.
2. Які звязаны агульнасцю паходжання (пра аднапляменныя супольнасці, братэрскія народы
||
адзінанача́лле, -я,
Аднаасобнае кіраўніцтва. Прынцып адзінаначалля.
адзінанача́льнік, -а,
Асоба, якая кіруецца прынцыпам адзінаначалля або мае права адзінаначалля.
адзіна́рны, -ая, -ае.
Які складаецца з адной часткі, не падвойны. Адзінарная рама.
адзінаўла́ддзе, -я,
Сканцэнтраванне ўлады ў руках адной асобы; паўната, неабмежаванасць чыёй
||
адзіна́ццаць, -і,
Лік і колькасць 11. А. рублёў.
||
адзі́нка, -і,
1. У матэматыцы: першы, найменшы цэлы лік у дзясятку, а таксама яго лічбавы знак «1».
2. толькі
3. Велічыня, якой вымяраюцца іншыя аднародныя велічыні. Грашовая а. А. сілы току.
4. Асобная самастойная частка ў складзе цэлага, асобны прадмет ці асоба ў групе падобных. Гаспадарчая а. Штатная а.
5.
Адзінка захавання (
адзі́нкавы, -ая, -ае.
Асобы, рэдкі, нехарактэрны. А. выпадак.
||
адзіно́кі, -ая, -ае.
1. Аддзелены ад іншых падобных; без іншых, да сябе падобных. А. дуб.
2. Які не мае сям’і, блізкіх; які адчувае сябе чужым сярод людзей, далёкім ад іх. А. чалавек.
3. Які праходзіць, адбываецца ва ўмовах адзіноты. Адзінокая старасць.
||
адзіно́та, -ы,
1. Адасобленасць у выніку страты родных, блізкіх або ў выніку жадання пабыць асобна ад іншых. Жыць на адзіноце.
2. Бязлюднасць, сіратлівасць. Адзінотай веяла з палёў.
3. Стан адзінокага чалавека; адзіноцтва. Пачуццё адзіноты.
адзіно́цтва, -а,
Тое, што і адзінота. Застацца ў адзіноцтве.
адзіно́чка, -і,
1. Той, хто адзін, без сям’і, не ў пары. Адзіночкі харчаваліся ў сталовай.
2.
3.
4.
Маці-адзіночка — жанчына, якая самастойна выхоўвае пазашлюбнае дзіця.
адзіночналі́кавы, -ая, -ае.
У выразе: адзіночналікавы назоўнік — які ўжыв. толькі ў форме адзіночнага ліку,
адзіно́чны, -ая, -ае.
1. Які дзейнічае без дапамогі іншых або выконваецца, ажыццяўляецца сіламі аднаго, без удзелу, без дапамогі іншых. А. палёт.
2. Прызначаны для аднаго, разлічаны на аднаго, для знаходжання ў ізаляцыі ад іншых.
Адзіночная камера.
3. Асобны, адзінкавы, выпадковы. А. выстрал.
Адзіночны лік — граматычная катэгорыя, якая паказвае, што прадмет прадстаўлены ў колькасці, роўнай аднаму.
адзі́нства, -а,
1. Агульнасць, поўнае падабенства. А. думкі. А. поглядаў.
2. Цэльнасць, згуртаванасць, непадзельнасць. А. народа.
3. Непарыўнасць, узаемная сувязь. А. тэорыі і практыкі. А. формы і зместу.
адзі́ны, -ая, -ае.
1. Толькі адзін. А. сын. Адзіная радасць.
2. Цэлы, непадзельны, з’яднаны. Адзінае цэлае. А. парыў. А. фронт.
3. Агульны для ўсіх, аднолькавы. А. лёс.
адзічэ́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў дзікім, здзічэў. А. кот. А. сад.
2.
||
адзічэ́ць
адзна́ка, -і,
1. Знак, метка, след, якія паказваюць на што
2. Прыкмета, акалічнасць, па якіх можна вызначыць што
3. Асаблівасць, рыса, якімі асоба ці прадмет адрозніваюцца ад іншых асоб ці прадметаў. Індывідуальная а. асобы.
4. Агульнапрынятае абазначэнне ацэнкі ведаў і паводзін навучэнцаў. Атрымаць выдатную адзнаку.
5. Ганаровы знак, ордэн, медаль
адзна́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. каго-што. Абазначыць якой
2. каго-што. Звярнуць увагу, заўважыць, указаць на каго-, што
3. каго-што. Вылучыць сярод іншых за якія
4. што. Ушанаваць чым
||
адзо́л
адзо́льны
адзыва́нне
адзыва́цца
адзыва́ць
адзыўны́, -а́я, -о́е (
Які змяшчае ў сабе паведамленне аб адазванні. Адзыўная грамата.
адзява́нне
адкава́ць, -кую́, -куе́ш, -куе́; -куём, -куяце́, -кую́ць; -ку́й; -кава́ны;
1. што. Выкаваць. А. падкову.
2. каго-што. Аддзяліць што
3. Закончыць коўку.
||
адкавялі́ць, -вялю́, -ве́ліш, -ве́ліць; -ве́лены;
Адрэзаць вялікі кавалак чаго
||
адка́з¹, -у,
1. Выказванне, паведамленне, выкліканыя пытаннем. Атрымаць а. на пісьмо. Грунтоўны а. вучня на пытанне.
2. Рэакцыя, водгук. А. жывога арганізма на раздражненне.
3. Водгук на што
4. Вынік рашэння матэматычнай задачы. Атрымаць правільны а.
5. Тое, што і адказнасць. За мір мы ўсе а. нясём.
адка́з².
У выразе: да адказу (
адказа́ць, -кажу́, -ка́жаш, -ка́жа; -кажы́; -ка́заны;
1. каму, на што і без
2. што. Расказаць настаўніку ўрок.
3. чым. Павесці сябе пэўным чынам у адказ на што
4. Адазвацца, адклікнуцца на голас, покліч
5. за каго-што і без
6. што. Завяшчаць што
7. без
||
адка́знасць, -і,
1.
2. Неабходнасць, абавязак адказваць за свае дзеянні, учынкі, быць адказным за іх. Пачуццё адказнасці. Крымінальная а.
адка́зны, -ая, -ае.
1. Чалавек, на якога ўскладаецца адказнасць, які адказвае за каго-, што
2. Вельмі важны, значны, сур’ёзны. Адказнае даручэнне. Адказная пасада. А. момант.
||
адка́зчык, -а,
1. Асоба, якой прад’яўлены судовы іск. Удзел у справе істца і адказчыка.
2. Той, хто нясе адказнасць, адказвае за што
||
адказыра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Прывітаць па-вайсковаму, прыклаўшы правую руку да казырка.
адкаласава́ць, 1 і 2
Выпусціць колас. Адкаласавала жыта.
адкалашма́ціць
адкало́цца, -калю́ся, -ко́лешся, -ко́лецца; -калі́ся;
1. (1 і 2
2.
3. (1 і 2
||
||
адкало́ць, -калю́, -ко́леш, -ко́ле; -калі́; -ко́латы;
1. што. Аддзяліць ад цэлага, колючы. А. кавалачак цукру.
2.
3. Адняць прыколатае або выняць тое, чым прыколата, прышпілена што
4. што,
||
||
адкалупа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Аддзяліць, калупаючы; адарваць, адкрышыць што
||
||
адкалупі́ць, -луплю́, -лу́піш, -лу́піць; -лу́плены;
Аддзяліць, укалупнуўшы; адкалупнуць. А. кавалачак пірага.
||
адкамандзірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Камандзіраваць, накіраваць на працу ці вучобу ў іншае месца, у якую
||
||
адкапа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны і адко́паны;
1. Капаючы, адшукаць, дастаць; выкапаць. А. клад.
2.
3. Адкідаць што
4. Выканаўшы сваю норму, кончыць капаць, капацца (
||
||
адкара́скацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Пазбегнуць, пазбавіцца чаго
||
адкаркава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Адаткнуць, выняць корак. А. бутэльку.
||
адкармі́ць, -кармлю́, -ко́рміш, -ко́рміць; -ко́рмлены;
Кормячы, давесці да сытасці, выкарміць; добрай ежай, кормам паправіць. А. кабана.
||
||
||
адкарэкці́раваць
адкаса́цца, 1 і 2
1. Адвярнуцца, апусціцца (пра што
2.
адкаса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Адвярнуць, апусціць што
||
адкасі́ць, -кашу́, -ко́сіш, -ко́сіць; -ко́шаны;
1. Скасіць невялікую частку чаго
2. Пакасіць пэўны час; скончыць касьбу. Ён тры дні адкасіў.
3. Адпрацаваць на касьбе ўзамен за што
||
адкасну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Адчапіцца, адстаць, адвязацца. Адкасніся ад мяне! Калі любіш — ажаніся, а не любіш — адкасніся (прыказка).
адка́тка, -і,
1.
2. Вываз здабытых карысных выкапняў з забояў і шахтаў (
||
адка́тчык, -а,
Горнарабочы, які працуе на адкатцы. А. вугалю.
||
||
адкаці́цца, -качу́ся, -ко́цішся, -ко́ціцца;
1. Коцячыся, перамясціцца ў які
2.
||
||
адкаці́ць, -качу́, -ко́ціш, -ко́ціць; -ко́чаны;
Коцячы, перамясціць што
||
||
адкача́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Вярнуць чалавеку прытомнасць. Ледзь адкачалі тапельца.
||
адка́шляцца, -яюся, -яешся, -яецца;
Кашляючы, прачысціць горла; скончыць кашляць. Ён адкашляўся і пачаў гаварыць.
||
адка́шляць, -яю, -яеш, -яе;
Кашляючы, выплюнуць; кашлем выдаліць што
||
||
адквітне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. (1 і 2
2.
адкі́даць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Адкінуць за некалькі разоў. А. дровы з двара.
||
адкідны́, -а́я, -о́е.
Які можа адкідвацца, прымацаваны адным краем. З адкідным верхам машына. Адкідное крэсла.
адкі́ды, -аў.
1. Непрыгодныя рэшткі чаго
2. Пра маральна апусцелых людзей. А. грамадства (
||
адкі́нуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
1. Адхіліцца, адваліцца назад тулавам. А. на спінку крэсла.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4.
||
адкі́нуць, -ну, -неш, -не; -кінь; -нуты;
1. каго-што. Кінуць убок, назад, наперад; рэзка, з сілай адштурхнуць. А. камень.
2.
3.
4. што. Адкрыць, адвесці ўбок, адвярнуць, закінуць назад што
5. Адвесці назад, убок; закінуць (галаву, руку, нагу). А. галаву.
6. каго-што. Зменшыць на пэўную колькасць, адняць. А. сотню рублёў.
7.
8. што. Адбіць, стварыць (цень, святло
9.
10. Не прыняць пад увагу пры лічэнні, ацэнцы каго-, чаго
Адкінуць хвост (капыты) (
||
адкіпе́лы, -ая, -ае.
Які згус, асеў пры кіпенні (высокай тэмпературы). Адкіпелае малако.
адкіпе́ць, -плю́, -пі́ш, -пі́ць; -пім, -піце́, -пя́ць; -пі́;
1. (1 і 2
2.
||
адкла́д, -у,
Перанясенне на больш позні тэрмін; адтэрміноўка. А. не ідзе на лад (прыказка).
адклада́нне, -я,
1.
2. Тое, што і адклады.
адкладны́, -а́я, -о́е.
Які адкладваецца, апускаецца. А. каўнер.
адкла́ды, -аў.
1. Асадак арганічных і неарганічных рэчываў у выніку іх паступовага намнажэння. Дэвонскія адклады.
2. Намнажэнні якіх
адкла́сці, -кладу́, -кладзе́ш, -кладзе́; -кладзём, -кладзяце́, -кладу́ць; -кладзі́; -кла́дзены;
1. Пакласці ўбок, побач, асобна. А. патрэбную рэч.
2. Захаваць, не расходуючы. А. грошы на мэблю.
3. Назбіраць, назапасіць; утварыць адклады. Возера адклала тоўсты слой ілу.
4. (1 і 2
5. Адтэрмінаваць, перанесці. А. сход. Не адкладвай справы на заўтра, а жаніцьбы на старасць (
6. Пра каўнер і прадметы, прымацаваныя да чаго
7. У геаметрыі: адмераўшы, адзначыць адрэзак. На прамой АВ а. адрэзак СП.
8.
||
адкла́сціся, 1 і 2
1. Асесці, назбірацца. Іл адклаўся за гады на дне возера.
2. Адтэрмінавацца, перанесціся на больш позні час. Паездка за горад адклалася.
3.
||
||
адкле́іцца, 1 і 2
Адстаць, аддзяліцца (аб прыклееным). Падэшва адклеілася.
||
адкле́іць, -е́ю, -е́іш, -е́іць; -е́ены;
Адарваць, аддзяліць прыклеенае. А. марку.
||
||
адклеймава́ць, -кляйму́ю, -кляйму́еш, -кляйму́е; -кляйму́й; -клеймава́ны;
Паставіць кляймо на што
адклёпваць
адклёўваць
адклі́каць, -клічу, -клічаш, -кліча; -кліч; -кліканы;
1. Паклікаўшы, прымусіць адысці куды
2. Вярнуць назад, прапанаваўшы спыніць выкананне ранейшых абавязкаў (
||
||
адклі́кнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
1. Адказаць на воклік, зварот; адазвацца, адгукнуцца; прагучаць у адрас. Дзе вы, адклікніцеся! А. на пісьмо.
2.
3. Абудзіцца, выявіцца пад уплывам чаго
||
адключы́цца, -ключу́ся, -клю́чышся, -клю́чыцца;
1. (1 і 2
2.
||
адключы́ць, -ключу́, -клю́чыш, -клю́чыць; -клю́чаны;
Выключыць, спыніць дзеянне чаго
||
адклява́ць, 1 і 2
Клюючы, аддзяліць, адарваць, ад’есці. А. чарвяка.
||
адкляпа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Адбіць што
2. Навастрыць, накляпаць касу.
||
адко́л
адко́лванне
адко́лвацца
адко́лваць
адко́пванне
адко́пваць
адко́пка
адко́рм
адко́рмачны, -ая, -ае.
Прызначаны для адкорму. А. пункт.
адко́рмлівацца
адко́рмліваць
адко́с, -у,
1. Адхон, нахільная паверхня гары
2. Бакавая нахільная паверхня дарожнага насыпу. Адкосы дарог. Умацаваць а.
3. Нахільная паверхня чаго
||
адко́ўваць
адко́чвацца
адко́чваць
адко́шваць
адкрасава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
1. (1 і 2
2.
||
адкра́сці, -кра́ду, -кра́дзеш, -кра́дзе; -кра́дзены;
Украсці; украсці тое, што было забрана, адабрана. А. сена.
||
адкро́іць, -ро́ю, -ро́іш, -ро́іць; -ро́ены;
Адрэзаць ад цэлага ці кавалка (часцей пра хлеб). А. лусту хлеба.
||
адкруці́цца, -ручу́ся, -ру́цішся, -ру́ціцца;
1. (1 і 2
2. Павярнуўшыся, адкрыцца. Кран адкруціўся.
3. Зламацца, адарвацца ад пакручвання ў розныя бакі; перакруціцца. Спелая макаўка лёгка адкруцілася.
4. Скончыць круціцца, адкружыцца. Адкруціліся пары ў вальсе.
5. Ухіліцца, хітра вызваліцца ад чаго
||
адкруці́ць, -ручу́, -ру́ціш, -ру́ціць; -ру́чаны;
1. Круцячы, аддзяліць, зняць, адшрубаваць; адарваць. А. дрот. А. гайку. А. кран.
2. Павярнуўшы ўбок, адкрыць; раскручваючы, разгарнуць, раскрыць. А. кран. А. паперу.
Адкруціць галаву (вушы) каму (
||
адкры́ты, -ая, -ае.
1. Нічым не загароджаны, не прыкрыты; аголены; без покрыва зверху, з бакоў. А. прастор. Адкрытае мора. Смажыць на адкрытым агні. Хадзіць з адкрытай галавой.
2. Даступны для ўсіх жадаючых. А. сход.
3. Не тайны, яўны. А. пратэст. Адкрыта (
4. Шчыры, прамы, даверлівы. А. твар. А. характар.
5. Тое, што і разгорнуты. Адкрытая кніга. А. журнал.
6. З вялікім выразам. Адкрытае плацце.
7. Не падземны, з агаленнем пласта. А. спосаб здабычы вугалю.
Адкрытае пісьмо — пісьмо каму
Адкрытае пытанне — нявырашанае пытанне.
Адкрытая рана — рана, якая не зажыла.
Адкрыты лоб — вялікі і круты лоб.
У адкрытую (ісці, дзейнічаць) (
||
адкры́цца, -ры́юся, -ры́ешся, -ры́ецца;
1. Стаць адкрытым; адчыніцца (
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5. каму. Расказаць пра сябе адкрыта, шчыра, прызнацца ў чым
6. Стаць зразумелым каму
7.
8. Пачаць сваё існаванне, дзейнасць (пра ўстанову, прадпрыемства
||
адкрыццё, -я́,
1.
2. Тое, што выяўлена, стала вядомым у выніку даследаванняў
3. Тое, што неспадзявана для каго
адкры́ць, -ры́ю, -ры́еш, -ры́е; -ры́ты;
1. Тое, што і адчыніць. А. хату. А. вокны.
2. Зрабіць даступным для чаго
3. Раскрыць, разамкнуць. А. кніжку. А. ноты. А. вочы.
4. Зняць што
5. Увесці ў дзеянне, пусціць што
6. Выявіць, паведаміць адкрыта, не тоячыся, што
7. Даць шырокія магчымасці для развіцця чаго
8. Пачаць што
9. Устанавіць наяўнасць, існаванне чаго
10. Заўважыць невядомыя да гэтага здольнасці, якасці. А. у сабе талент.
||
||
адкрэ́сліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Аддзяліць або выдзеліць рыскай. А. патрэбны тэкст у кнізе.
||
адкукава́ць, -куку́ю, -куку́еш, -куку́е; -куку́й;
1. (1 і 2
2.
адку́ль,
1.
2. адноснае. Ужыв. як злучальнае слова для падпарадкавання даданых сказаў месца, даданых азначальных сказаў, даданых дапаўняльных сказаў (у адпаведнасці з суадноснымі словамі «там», «туды», «адтуль», «той» і іншымі ў галоўным сказе). Мы глянулі туды, а. пачуліся галасы.
Адкуль (толькі) ногі ўзяліся — пра таго, хто хутка ўцякае.
адку́ль-не́будзь,
З якога
адкупі́цца, -куплю́ся, -ку́пішся, -ку́піцца;
Вызваліцца ад якой
||
адкупі́ць, -куплю́, -ку́піш, -ку́піць; -ку́плены;
1. Атрымаць права на што
2. Купіўшы што
||
адкупны́
адку́пшчык, -а,
Той, хто набыў права на які
адкусі́ць, -кушу́, -ку́сіш, -ку́сіць; -ку́шаны;
Кусаючы, аддзяліць частку ад цэлага; адцяць шчыпцамі, кусачкамі. А. хлеба. А. кавалак дроту.
||
адлаві́ць, -лаўлю́, -ло́віш, -ло́віць; -ло́ўлены;
1. Скончыць лавіць.
2. Злавіць, вылавіць (
||
||
адлажы́ць, -лажу́, -ло́жыш, -ло́жыць;
Тое, што і адкласці (у 1 і 2
адлакірава́ць
адлама́цца, 1 і 2
Ломячыся, зламаўшыся, адпасці, аддзяліцца. Ручка дзвярэй адламалася.
||
адлама́ць, -ламлю́, -ло́міш, -ло́міць; -ламі́; -лама́ны і -ло́маны;
Ломячы, зламаўшы, аддзяліць; адбіць, адкрышыць. А. кавалак пароды. А. кавалак хлеба.
||
адле́гласць, -і,
1. Прастора, якая раздзяляе два пункты, прамежак паміж чым
2. Адрэзак шляху пэўнай велічыні, працягласці. За гадзіну спадарожнік праходзіць велізарную а.
3. Больш-менш аддаленае месца; далечыня. Перадача энергіі на далёкія адлегласці.
адле́глы, -ая, -ае.
Аддалены (у прасторы, часе, паводле ступені развіцця).
адле́гчы, 1 і 2
1. Знікнуць, перастаць адчувацца (пра трывогу, боль
2. Спасці, паменшаць (пра холад, мароз). Мароз адлёг. Пад раніцу адлегла (
||
адле́жацца, -жуся, -жышся, -жыцца; -жся і адляжа́цца, -жу́ся, -жы́шся, -жы́цца; -жы́мся, -лежыце́ся, -жа́цца; -жы́ся;
Паляжаўшы, адпачыць, аднавіць сілы, акрыяць (пасля хваробы, стомы
||
адле́жаць, -жу, -жыш, -жыць; -ле́ж і адляжа́ць, -жу́, -жы́ш, -жы́ць; -жы́м, -лежыце́, -жа́ць; -жы́; -ле́жаны;
1. што. Лежачы доўга або ў нязручнай позе, выклікаць зняменне якой
2. Хварэючы, праляжаць пэўны час у пасцелі (
||
адле́зці, -зу, -зеш, -зе; -ле́зь;
Перастаць чапляцца, адчапіцца. Адлезь ты ад яго!
адле́плівацца
адле́пліваць
адле́таваць, -тую, -туеш, -туе;
адлёт
адлётаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Скончыць лётаць. Ён сваё адлётаў.
2. што. Прабыць у авіяцыі, пралётаць пэўны час (
адлётны, -ая, -ае.
1. Які адлятае на новае месца; пералётны. Адлётныя птушкі.
2. Перыяд, у які птушкі адлятаюць у вырай. Набліжаецца а. час.
адліва́нне¹
адліва́нне²
адліва́цца¹
адліва́цца²
адліва́ць¹
адліва́ць²
адлі́вачны
адлі́га, -і,
Пацяпленне зімой (ранняй вясной) пасля марозу павышэннем тэмпературы вышэй нуля. Цёплы вецер прынёс адлігу.
||
адлі́к
адліне́іць, -не́ю, -не́іш, -не́іць; -не́ены;
Аддзяліць лініяй (лініямі). А. палі ў сшытку.
||
адлі́пнуць, 1 і 2
Тое, што і адляпіцца. Марка адліпла.
||
адлітава́цца, 1 і 2
Тое, што і адпаяцца.
||
адлітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Тое, што і адпаяць.
||
адлі́ў¹, -ліву,
1.
2. Перыядычнае адступленне (паніжэнне) мяжы мора, акіяна. Гадзіны прыліву і адліву на моры.
3.
||
адлі́ў², -ліву,
Водсвет, дадатковае адценне на фоне якога
адлі́ўка, -і,
1.
2. Выраб, атрыманы шляхам ліцця. Чыгуначная а.
адлі́цца¹, 1 і 2
Пра вадкасць: часткова выліцца. Вада з карыта адлілася.
||
Адалыоцца слёзы чые і каму — хто
адлі́цца², 1 і 2
Быць зробленым з дапамогай ліцця.
||
адлі́ць¹, адалью́, адалье́ш, адалье́; адальём, адальяце́, адалью́ць і адлію́, адліе́ш, адліе́; адліём, адліяце́, адлію́ць; адліў, адліла́, адліло́; адлі́; адліты;
1. што і чаго. Выліць частку вадкасці з чаго
2. (1 і 2
3. каго. Абліўшы вадой, прывесці каго
4. Ліць, ісці на працягу якога
||
||
адлі́ць², адалью́, адалье́ш, адалье́; адальём, адальяце́, адалью́ць; адліў, адліла́, адліло́; адлі́; адліты;
Вырабіць ліццём. А. статуэтку з бронзы.
||
||
||
адлічы́ць, -лічу́, -лічыш, -лічыць; -лічаны;
1. Лічачы ад умоўнай адзінкі, назваць, паказаць колькасць чаго
2. Налічыўшы, аддзяліць пэўную колькасць чаго
3. Вылічыць, утрымаць з якой
4. Выключыць з ліку навучэнцаў з якой
||
адлічэ́нне, -я,
1.
2. Адлічаная сума. А. ў фонд міру.
адло́жысты, -ая, -ае.
Пакаты, адхонны, не круты. А. бераг рэчкі.
адло́мак, -мка,
1. Адламаны кавалак чаго
2.
адло́мвацца
адло́млівацца
адло́мваць
адло́мліваць
адло́ў
адло́ўліванне
адло́ўліваць
адло́ўны
адлупі́цца
адлупі́ць
адлупцава́ць
адлучы́цца, -лучу́ся, -лу́чышся, -лу́чыцца;
1. Пакінуць якое
2. Аддзяліцца, адысці ад каго-, чаго
||
||
адлучы́ць, -лучу́, -лу́чыш, -лу́чыць; -лу́чаны;
Аддзяліць ад каго-, чаго
||
||
адлу́шчыцца, 1 і 2
Лушчачыся, адваліцца, адпасці.
||
адлюстрава́нне, -я,
1.
2. Адбітак прадмета на гладкай люстраной паверхні. А. дрэў у вадзе.
3. Адбітак у нашай свядомасці з’яў аб’ектыўнай рэальнасці. Навуковая тэорыя адлюстравання.
4. Тое, што ўвасабляецца ў мастацкіх вобразах і малюнках. А. жыцця ў мастацкім творы.
5. Тое, што з’яўляецца вонкавым выяўленнем чаго
адлюстрава́цца, -ру́юся, -ру́ешся, -ру́ецца; -ру́йся;
1. Даць, атрымаць адлюстраванне на гладкай бліскучай паверхні. Адлюстраваўся месяц у вадзе.
2. Адбіцца ў свядомасці чалавека ў форме вобразаў і паняццяў.
3. Увасобіцца ў мастацкіх вобразах, праявіцца. Жыццё найлепш адлюстравалася ў кнізе паэта.
4. (1 і 2
||
адлюстрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. (1 і 2
2. Перадаць у вобразах або паняццях аб’ектыўную рэальнасць.
3. Ахарактарызаваць, перадаць сутнасць, змест, унутраныя асаблівасці чаго
4. Увасобіць у мастацкіх вобразах, паказаць, намаляваць. А. жыццё народа ў рамане.
||
||
адляга́ць
адляжа́цца
адляжа́ць
адляпі́цца, 1 і 2
Тое, што і адклеіцца, адстаць. Адляпілася марка.
||
адляпі́ць, -ляплю́, -ле́піш, -ле́піць; -ле́плены;
Тое, што і адклеіць. А. наклейку.
||
адлята́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Скончыць лятаць.
2. што. Прабыць у авіяцыі, у лётным саставе пэўны час. Пятнаццаць гадоў адлятаў.
адлята́ць²
адляце́цца, -лячу́ся, -ляці́шся, -ляці́цца; -ляці́мся, -леціце́ся, -ляця́цца; -ляці́ся;
Летучы, перамясціцца, аддаліцца на пэўную адлегласць. Варона крыху адляцелася і села.
||
адляце́ць, -лячу́, -ляці́ш, -ляці́ць; -ляці́м, -леціце́, -ляця́ць; -ляці́;
1. Летучы, перамясціцца, аддаліцца ад каго-, чаго
2. Паляцець; пакінуць якое
3. (1 і 2
4. Адскочыць убок ад моцнага ўдару, штуршка (
5. (1 і 2
||
адмабілізава́цца
адмабілізава́ць
адмайстрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Зрабіць, выштукаваць што
адмака́ць
адмакрэ́ць, 1 і 2
Праняцца вільгаццю, зрабіцца мокрым. Адмакрэлі запалкі.
адмалаці́ць, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць; -ло́чаны;
1. Змалаціць, скончыць малаціць (
2. Адпрацаваць на малацьбе за доўг.
3.
4.
адма́лку,
З маленства, змалку. Прывучаць дзяцей да працы а.
адмало́ць, -мялю́, -ме́леш, -ме́ле; -мялі́;
1. Папрацаваць пэўны час, мелючы што
2. Скончыць малоць. Адмалоў сваё стары млын.
адмалява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
1. Старанна намаляваць што
2. Размаляваць, пафарбаваць, упрыгожыць. А. хату.
3. Скончыць займацца маляваннем. Ён сваё ўжо адмаляваў.
4.
адмаро́зіць, -ро́жу, -ро́зіш, -ро́зіць; -ро́жаны;
Моцна пашкодзіць на марозе якую
||
адмата́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Матаючы, аддзяліць. А. бінт. А. частку нітак.
||
||
адмаўле́нне, -я,
1.
2. Адмоўны адказ на просьбу, патрабаванне
3. Непрызнанне чаго
4. Тое, што адмаўляе сабой, сваім існаваннем што
адмаўля́цца
адмаўля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1.
2. Не прызнаваць існавання, значэння, мэтазгоднасці чаго
||
адмаўча́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца; -чы́ся;
Прамаўчаць, ухіліцца ад адказу, гутаркі.
||
адмаха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Прамахаць пэўны час чым
2. што. Прайсці, праехаць вялікую адлегласць (
||
адмахну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Узмахам адагнаць ад сябе каго-, што
2. Махнуць рукой у знак пратэсту, нязгоды з чым
3.
||
адмахну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Узмахам рукі, галавы адагнаць, адкінуць. А. камароў.
||
адмацава́цца, -цу́юся, -цу́ешся, -цу́ецца; -цу́йся;
Зняцца з уліку.
||
||
||
адмацава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. Зняць з уліку адкуль
2. Скасаваць прымацаванне. А. навучэнцаў.
||
||
адмачы́ць, -мачу́, -мо́чыш, -мо́чыць; -мо́чаны;
1. Намачыўшы што
2. Вымачыць, зрабіць больш прыдатным для выкарыстання (
3.
||
||
||
адмежава́цца, -мяжу́юся, -мяжу́ешся, -мяжу́ецца; -мяжу́йся;
1. Аддзяліцца мяжой ад каго
2.
||
||
адмежава́ць, -мяжу́ю, -мяжу́еш, -мяжу́е; -мяжу́й; -межава́ны;
1. Мяжуючы, аддзяліць. А. участак.
2.
||
||
адме́ль, -і,
Тое, што і водмель.
адме́на
адме́ннасць, -і,
Асаблівасць, якой вылучаецца хто-, што
адме́нны, -ая, -ае.
1. Своеасаблівы, адметны; не такі, як усе. А. сэнс слова.
2. Самы лепшы, надзвычайны; добры па якасці. Адменнае футра. А. абед.
адме́ньваць
адме́раць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Мераючы, адзначыць або аддзяліць пэўную колькасць чаго
2. Прайсці, праехаць пэўную адлегласць (
||
адме́рзнуць, 1 і 2
1. Загінуць ад марозу, вымерзнуць. Агуркі адмерзлі.
2.
||
||
адме́рлы, -ая, -ае.
Які перастаў існаваць, адмёр. Адмерлыя парасткі.
адме́рці, 1 і 2
1. Страціць жыццяздольнасць, стаць нежывым, загінуць (пра часткі якога
2.
||
||
адме́сці, -мяту́, -мяце́ш, -мяце́; -мяцём, -мецяце́, -мяту́ць; -мёў, -мяла́, -ло́; -мяці́; -мёцены;
1. Падмятаючы, адкінуць, адсунуць убок. А. смецце ад парога.
2.
||
адме́тны, -ая, -ае.
Не падобны да іншых, непаўторны, характэрны. Адметная рыса характару.
||
адміністрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
1. Пра адміністрацыю: кіраваць чым
2.
||
адміністра́тар, -а,
Службовая асоба, якая кіруе чым
||
||
адміністра́цыя, -і,
1. Органы выканаўчай улады, кіравання.
2.
||
адміра́л, -а,
Вышэйшае воінскае званне каманднага саставу ваенна-марскіх сіл, а таксама асоба, якая мае такое званне. А. флоту.
||
адміралце́йства, -а,
1. Месца пабудовы, абсталявання і рамонту ваенных караблёў (
2. У царскай Расіі і Англіі: міністэрства ваенна-марскога флоту; марское ведамства.
||
адміра́нне
адміра́ць
адмо́ва, -ы,
1.
2. Тое, што і адмаўленне (у 2
адмо́віцца, -мо́ўлюся, -мо́вішся, -мо́віцца;
1. Не згадзіцца, не пажадаць зрабіць што
2. Парваць сувязі з роднымі, блізкімі; адрачыся. А. ад бацькоў.
3. Не прызнаць за сваё, не пацвердзіць чаго
||
||
адмо́віць, -мо́ўлю, -мо́віш, -мо́віць; -мо́ўлены;
1. Не задаволіць чыёй
2. Абмежаваць у чым
3. Не даць згоды на шлюб. Дзяўчына адмовіла сватам.
||
||
адмо́кнуць, 1 і 2
1. Зрабіцца мяккім ад вільгаці. У вадзе лён адмок.
2. Намокшы, адстаць, аддзяліцца. Наклейка адмокла.
3. Вымакнуць, прапасці ад лішку вільгаці (пра расліны). У лагчыне бульба адмокла.
||
адмо́тванне
адмо́тваць
адмо́ўе, -я,
У граматыцы: слова, якое адмаўляе сэнс другога слова або фразы,
адмо́ўны, -ая, -ае.
1. Які змяшчае ў сабе адмаўленне. А. адказ. А. займеннік.
2. Дрэнны, варты асуджэння. А. персанаж у п’есе.
3. У матэматыцы: які ўяўляе сабой велічыню, узятую са знакам мінус, меншую за нуль. А. лік.
4. Суадносны з такім відам электрычнасці, матэрыяльныя часціцы якога з’яўляюцца электронамі (
5. Які паказвае на адсутнасць чаго
6. Неадабральны, асуджальны. А. водгук. Адмоўная рэцэнзія.
7. у
||
адмо́ўчвацца
адмо́чванне
адмо́чваць
адмо́чка
адмо́чны
адмурава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Пабудаваць, вымураваць з камення ці з цэглы. А. дом.
адму́чыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Перастаць мучыцца, перанесці мукі; памерці, смерцю пазбавіцца ад мук. Адмучылася гаротная.
адмыка́цца
адмыка́ць
адмысло́вы, -ая, -ае.
1. Адметны, своеасаблівы, непаўторны. А. скарб паэта.
2. Спецыяльны, асобага прызначэння. А. інструмент. 3. Выдатны, цудоўны. А. работнік. А. напітак.
||
адмы́цца, -мы́юся, -мы́ешся, -мы́ецца;
1. Змыць з сябе бруд. З дарогі ледзь адмыўся.
2. (1 і 2
3.
||
адмы́ць, -мы́ю, -мы́еш, -мы́е; -мы́ты;
1. каго-што. Мыццём ачысціць (ад бруду, гразі
2.
3.
4. Размываючы плынню, патокам, аддзяліць. Рака адмыла частку берага.
||
||
||
адмы́чка, -і,
1. Інструмент у выглядзе кручка, якім можна адамкнуць замок. Універсальная а.
2.
адмяжо́ўванне
адмяжо́ўвацца
адмяжо́ўваць
адмя́кнуць, 1 і 2
1. Стаць мякчэйшым ад вільгаці, размякнуць. Скуры адмяклі.
2. Аслабнуць, адваліцца. Мароз адмяк.
||
адмяні́ць, -мяню́, -ме́ніш, -ме́ніць; -ме́нены;
Аб’явіць несапраўдным, паведаміць пра што
||
||
адмяра́ць
адмярза́нне
адмярза́ць
адмята́ць
адна...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які змяшчае адну якую
2) які належыць да аднаго і таго ж, агульны з кім-, чым
3) накіраваны ў адзін бок, скіраваны да чаго
4) які існуе, працягваецца адзін адрэзак часу,
5) прызначаны для аднаго,
6) агульны, адзіны з кім-, чым
7) не звязаны з усімі іншымі, проціпастаўлены ўсім іншым,
8) які робіцца, ажыццяўляецца адзін раз, за адзін раз, прыгодны адзін раз,
9) падобны, аднолькавы,
аднаасо́бнік, -а,
Селянін, які мае асобную, самастойную гаспадарку і не з’яўляецца членам сельскагаспадарчай арцелі.
||
||
аднаасо́бніцкі, -ая, -ае.
1.
2. Уласцівы аднаасобніку. Аднаасобніцкая псіхалогія.
||
аднаасо́бны, -ая, -ае.
1.
2. Які ажыццяўляецца адной асобай, належыць адной асобе. Аднаасобная ўлада. Аднаасобнае рашэнне.
аднабако́вы, -ая, -ае.
1. Які мае што
2. Які закранае, ахоплівае толькі адзін бок. Аднабаковае запаленне лёгкіх.
3. Які адбываецца толькі ў адным напрамку. А. рух транспарту.
4. Які ажыццяўляецца адным бокам, адной асобай. Аднабаковае спыненне ваенных дзеянняў.
5.
||
аднабо́кі, -ая, -ае.
1. Такі, у якога адзін бок або адзін бок большы. А. кавун.
2.
||
аднабо́ртны, -ая, -ае.
Пра верхняе адзенне: з гузікамі па краі аднаго борта і петлямі па краі другога. А. пінжак.
аднаве́рац, -рца,
Чалавек адной з кім
||
аднаві́цель, -я,
Рэчыва, пры дапамозе якога выклікаецца рэакцыя аднаўлення (саставу, колеру
аднаві́цца, -наўлю́ся, -но́вішся, -но́віцца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Вярнуць сабе ранейшае службовае, прававое становішча. А. на працы. А. ў правах.
4. Пачацца зноў пасля перапынку. Заняткі ў школе аднавіліся.
||
аднаві́ць, -наўлю́, -но́віш, -но́віць; -но́ўлены;
1. што. Вярнуць да ранейшага нармальнага стану. А. краіну. А. здароўе.
2.
3. каго. Вярнуць каму
4. што. Пачаць зноў перарванае дзеянне, адносіны. А. дружбу.
||
||
||
аднаво́р, -у,
У выразе: (сеяць) у аднавор (
аднавяско́вец, -ко́ўца,
Жыхар або ўраджэнец вёскі ў дачыненні да каго
||
аднагадо́вы, -ая, -ае.
1. Ва ўзросце аднаго года. А. хлопчык.
2. Працягласцю ў адзін год. Аднагадовыя курсы.
3. Які развіваецца і адмірае на працягу аднаго года (
аднагало́снасць, -і,
1. Поўная згода ўсіх па якім
2. Аднадушная падача галасоў за адно і тое ж рашэнне пры галасаванні. Прынцып аднагалоснасці.
аднагало́сны, -ая, -ае.
Прыняты ўсімі, аднадушны. Аднагалосная думка.
аднаго́дак, -дка,
Чалавек аднаго года нараджэння з кім
||
аднагу́чны, -ая, -ае.
Які гучыць адным і тым жа манатонным гукам. А. званок.
аднадзёнка, -і,
1. Насякомае, якое жыве вельмі кароткі час (адзін дзень). Матылёк-а.
2. Пра тое, што не мае вялікага значэння і існуе нядоўга (
аднадзённы, -ая, -ае.
1. Працягласцю ў адзін дзень. Аднадзённая паездка.
2. Зароблены, налічаны за адзін дзень. А. заробак.
адна́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Адвучыць ад якой
||
аднадо́льны, -ая, -ае (
Пра расліны: які мае семя з адной семядолі.
аднадо́мны, -ая, -ае (
Пра расліны: якія маюць песцікавыя і тычынкавыя кветкі на адным каліве.
||
аднаду́мец, -мца,
Чалавек аднолькавых з кім
аднаду́мнасць, -і,
Аднолькавы з кім
аднаду́мнік, -а,
Тое, што і аднадумец.
аднаду́мства, -а,
Тое, што і аднадумнасць.
аднаду́шнасць, -і,
Поўнае адзінства думак, пачуццяў, настрояў; поўная згода ў дзеяннях. А. народаў у барацьбе за мір.
аднаду́шны, -ая, -ае.
Які выказваецца і прымаецца ўсімі, прасякнуты згодай, адзінствам. Аднадушнае рашэнне. Прагаласавалі за мір аднадушна (
аднаду́шша, -а,
Тое, што і аднадушнасць.
адназна́чны¹, -ая, -ае.
1. Тоесны па сэнсе з іншым. Адназначныя выразы.
2. Які мае толькі адно значэнне. Адназначныя словы.
||
адназна́чны², -ая, -ае.
Які абазначаецца адной лічбай, адным знакам. А. лік.
||
аднайме́нны, -ая, -ае.
Які мае тое самае імя, такую самую назву. Аднайменныя гарады.
||
адна́к.
1.
2.
аднакале́йка, -і,
Аднакалейная чыгунка.
аднакале́йны, -ая, -ае.
З адной чыгуначнай каляёй. Аднакалейная дарога.
аднакалі́берны, -ая, -ае.
Аднаго калібру. Аднакаліберныя гарматы.
аднакаляро́вы і аднако́лерны, -ая, -ае.
Афарбаваны ў адзін колер, аднатонны. Аднаколерная тканіна.
аднакапы́тныя, -ых.
Атрад млекакормячых з цэльным нераздвоеным капытом.
аднака́шнік, -а,
Таварыш па вучобе, па выхаванні. Збор аднакашнікаў.
аднакла́снік, -а,
Вучань таго ж класа, у якім хто
||
аднаклу́бнік, -а,
Той, хто належыць да таго самага клуба, таварыства.
||
аднако́лерны
аднако́нны, -ая, -ае.
Запрэжаны адным канём; прыстасаваны для ўпрагання аднаго каня. Аднаконная павозка.
аднакра́тны, -ая, -ае.
Які адбыўся або зроблены адзін раз; аднаразовы. А. прыём лякарства.
Аднакратны дзеяслоў — дзеяслоў, які абазначае дзеянне, што адбылося ў адзін прыём,
||
аднаку́рснік, -а,
Той, хто вучыцца або вучыўся на адным курсе з кім
||
аднале́тнік, -а,
Аднагадовая расліна.
адналю́б, -а,
Чалавек, які ўсё жыццё верны адной сваёй любові, аднаму захапленню
||
аднамато́рны, -ая, -ае.
З адным маторам. А. самалёт.
аднаме́рны, -ая, -ае.
Аднолькавай меры, працягласці; раўнамерны. Аднамерныя адрэзкі.
||
аднаме́сны, -ая, -ае.
З месцам для аднаго чалавека. Аднамесная палата.
аднамы́снасць, -і,
Тое, што і аднадумнасць.
аднамы́снік, -а,
Тое, што і аднадумец.
аднамы́сны, -ая, -ае.
Які прытрымліваецца адных думак, поглядаў з кім
аднапакаёвы, -ая, -ае.
Які складаецца з аднаго пакоя. Аднапакаёвая кватэра.
аднапала́тны, -ая, -ае.
Аб парламенце: які складаецца з адной заканадаўчай палаты.
аднапалча́нін, -а,
Той, хто служыць або служыў у адным палку з кім
||
аднапа́льцы, -ая, -ае.
З адным пальцам. Аднапальцыя жывёліны.
аднапарты́йны, -ая, -ае.
Які мае толькі адну палітычную партыю. Аднапартыйная палітычная сістэма.
аднапляме́ннік, -а,
Той, хто належыць да аднаго з кім
||
аднапляме́нны, -ая, -ае.
Які належыць да аднаго з кім
аднапо́лы, -ая, -ае (
Пра расліны: які мае адзнакі толькі аднаго полу (мужчынскага ці жаночага).
||
аднаразо́вы, -ая, -ае.
Які адбываецца адзін раз, за адзін раз выкарыстоўваецца, прыгодны на адзін раз; аднакратны. А. пропуск. Аднаразовая дапамога. А. шпрыц.
||
аднаро́дны, -ая, -ае.
Які належыць да таго самага роду, разраду; аднолькавы. Аднародныя паняцці.
Аднародныя члены сказа — у граматыцы: якія выконваюць у сказе аднолькавую сінтаксічную функцыю.
||
аднасе́лец, -льца,
Тое, што і аднасяльчанін. Не адставаць ад сваіх аднасельцаў!
аднаскла́д, -у, -дзе,
аднаскладо́вы, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе адзін склад. Аднаскладовае слова.
||
аднаспа́льны, -ая, -ае.
Разлічаны для спання аднаму чалавеку. А. ложак.
аднаста́йны, -ая, -ае.
1. Аднолькавы, заўсёды такі самы, нязменны на ўсім працягу. Аднастайная прырода. Аднастайныя ўражанні.
2. Манатонны. А. шум пушчы.
3. Аднародны паводле складу, будовы. Аднастайная структура глебы.
4. Падобны адзін на адзін, зроблены на адзін узор. Шэрыя аднастайныя будынкі.
||
аднаство́льны, -ая, -ае.
З адным ствалом. Аднаствольнае ружжо.
аднасяльча́нін, -а,
Жыхар або ўраджэнец сяла ў дачыненні да каго
||
аднато́мнік, -а,
Аднатомнае выданне. А. твораў Янкі Купалы.
аднато́мны, -ая, -ае.
У адным томе. А. слоўнік.
аднато́нны¹, -ая, -ае.
1. Дцнастайны паводле тону, гучання; манатонны; нязменлівы. Аднатонная песня.
2. Аднаколерны. А. стэп.
||
аднато́нны², -ая, -ае.
Разлічаны на перавозку адной тоны грузу. А. грузавік.
аднатыпо́вы і аднаты́пны, -ая, -ае.
Аднаго ці падобнага тыпу. Аднатыповыя вобразы. Аднатыпныя машыны.
||
аднаўле́нне
аднаўле́нчы
аднаўля́цца
аднаўля́ць
адначасо́вы, -ая, -ае.
Які адбываецца, робіцца ў адзін час з чым
||
аднашлю́бнасць, -і,
Форма афіцыйнага шлюбу, калі мужчына мае адну жонку, а жанчына — аднаго мужа; манагамія.
||
адне́квацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Адмаўляцца, адгаворвацца, ухіляцца ад выканання якога
адне́куль,
Невядома з якога месца, з невядомай дакладна крыніцы. А. наехала людзей. А. выпісаны фразы.
адне́сці, -нясу́, -нясе́ш, -нясе́; -нясём, -несяце́, -нясу́ць; -нёс, -не́сла; -нясі́; -не́сены;
1. каго-што. Тое, што і занесці (у 1
2. каго-што. Перамясціць, перасунуць; аддаліць што
3. што. Ацкласці, перанесці на далей. А. сустрэчу на верасень.
4.
||
||
адне́сціся, -нясу́ся, -нясе́шся, -нясе́цца; -нясёмся, -несяце́ся, -нясу́цца; -нёсся, -не́слася; -нясі́ся;
Выявіць свае адносіны, паставіцца пэўным чынам да каго-, чаго
||
||
аднікелірава́ць і аднікелява́ць
адніма́нне
адніма́цца
адніма́ць
адно́.
1.
2.
3.
4.
5.
адно́йчы,
1. Адзін раз. Толькі а. я ездзіў на мора.
2. Аднаго разу, калісьці. А. вечарам здарылася нечаканае.
адно́лькавы, -ая, -ае.
Такі самы, які нічым не адрозніваецца ад іншых; такі, як заўсёды. Аднолькавыя ўмовы.
||
адно́с
адно́сіна, -ы,
1. Афіцыйная дзелавая папера з запытаннем ці паведамленнем аб чым
2.
адно́сіны, -сін.
1.
2. Сувязі паміж людзьмі, пэўнымі групамі або краінамі, якія ўзнікаюць у працэсе іх дзейнасці; погляд на што
3. Дачыненне да каго-, чаго
Ва ўсіх адносінах — з любога пункту гледжання.
У адносінах да каго-чаго —
адно́сіцца, -но́шуся, -но́сішся, -но́сіцца;
1.
2. Мець дачыненне да каго-, чаго
||
адно́сіць
адно́ска
адно́сны, -ая, -ае.
1. Які вызначаецца пры параўнанні, супастаўленні з чым
2. У мовазнаўстве: які паказвае адносіны паміж чым
||
аднясе́нне
адня́цца, 1 і 2
Страціць здольнасць рухацца, варушыцца. Рука аднялася. Ногі адняліся.
||
адня́ць, -німу́, -німеш, -німе; -ня́ў, -няла́, -ло́; -німі́; адня́ты;
1. што. Адцзяліць ад чаго
2. што. Тое, што і ампутаваць. А. хвораму нагу.
3. што. Паменшыць лік на некалькі адзінак. Ад пяці а. два.
4. што. Прымусіць патраціць час, сілы
Нарада адняла цэлы дзень.
5.
||
||
адо́брыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Прызнаць добрым, правільным; ухваліць. А. работу арганізацыі. А. праект пастановы.
||
||
адо́зва, -ы,
Пісьмовы ці вусны зварот з заклікам да каго
адо́лець, -ею, -ееш, -ее; -ены;
1. каго-што. Перамагчы ў барацьбе, асіліць. А. ворага.
2.
3. (1 і 2
4. каго-што. Дакучаючы, замучыць, пазбавіць спакою (
||
||
адо́нак, -нка,
Подсціл з галля, жэрдак, на які кладуць стог; стажар’е.
адо́раны, -ая, -ае.
Здольны да чаго
||
адо́рваць
адо́рвень, -я,
Адарваная глыба горнай пароды, прынесеная ледніком. А. дэвонскай пароды.
адпаве́дна.
1.
2. чаму і з чым,
||
адпаве́днік, -а,
Што
адпаве́дны, -ая, -ае.
1. Які падыходзіць для пэўнага выпадку. А. тон.
2. Які адпавядае чаму
адпавяда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Быць, знаходзіцца ў адпаведнасці з кім-, чым
адпада́ць
адпаі́ць, -паю́, -по́іш, -по́іць; -по́ены;
1. Скончыць паіць. А. кароў.
2. Выгадаваць на пойле, адкарміць малаком. А. цялят.
3. Вылечыць, даючы якое
||
адпа́йвацца
адпа́йваць
адпаку́таваць, -тую, -туеш, -туе; -туй;
1. Пражыць пэўны час у пакутах.
2. Скончыць пакутаваць; адмучыцца. Адпакутаваў чалавек.
адпаласка́ць
адпалірава́ць
адпалі́ць, -палю́, -па́ліш, -па́ліць; -па́лены;
1. Спаліць частку прадмета; перапаліўшы, аддзяліць. А. кавалак шнура.
2. Апрацаваць тэрмічным спосабам метал, шкло для надання адпаведнай якасці (
3.
Адпаліць штуку (
||
адпампава́ць, -пу́ю, -пу́еш, -пу́е; -пу́й; -пава́ны;
Адліць, убавіць з дапамогаю помпы. А. ваду.
||
||
адпаро́цца, 1 і 2
Адарвацца, аддзяліцца па лініі шва (пра што
||
адпаро́ць, -пару́, -по́раш, -по́ра; -пары́; -по́раты;
Распароўшы, разарваўшы ніткі на шве, аддзяліць прышытае. А. падкладку.
||
адпары́раваць
адпа́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Размякчыць парай. А. касцюм.
||
адпа́свіцца, -пасу́ся, -пасе́шся, -пасе́цца; -пасёмся, -пасяце́ся, -пасу́цца і -па́свішся, -па́свіцца; -па́свімся, -па́свіцеся, -па́свяцца; -па́свіўся, -па́свілася; -пасі́ся;
1. Тое, што і адпасвіць (у 2
2. Скончыць пасвіцца.
3. Адкарміцца на падножным корме; ад’есціся. Каровы адпасвіліся за лета.
||
адпа́свіць, -пасу́, -пасе́ш, -пасе́; -пасём, -пасяце́, -пасу́ць і -па́свіш, -па́свіць; -па́свім, -па́свіце, -па́свяць; -па́свіў, -віла; -пасі́;
1. Правесці пэўны час, пасучы жывёлу. А. сваю чаргу.
2. каго і без
3. каго. Адкарміць на падножным корме. А. коней.
||
||
адпа́сці, -паду́, -падзе́ш, -падзе́; -падзём, -падзяце́, -паду́ць; -падзі́;
1. (1 і 2
2. Страціць сувязь з кім-, чым
3. (1 і 2
||
адпаўзці́, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, -зяце́, -зу́ць; -по́ўз, -паўзла́, -ло́; -зі́;
Перамясціцца паўзком. А. з дарогі ўбок.
||
адпаце́лы, -ая, -ае.
Пакрыты налётам вільгаці. Адпацелыя вокны.
адпаце́ць
адпацява́ць, 1 і 2
Тое, што і пацець (у 2
адпачкава́цца, 1 і 2
1. Аддзяліцца, выдзеліцца шляхам пачкавання. А. з апалай галіны.
2.
||
||
адпачну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Тое, што і адпачыць.
адпачыва́льня, -і,
Спальня (звычайна ў багатым доме).
адпачыва́ць
адпачы́нак, -нку,
1. Перапынак у рабоце, у якім
2. Часовае вызваленне ад службы, работы для аднаўлення сіл, для лячэння
адпачы́ць, -чну́, -чне́ш, -чне́; -чнём, -чняце́, -чну́ць; -чы́ў, -чы́ла; -чні́;
Аднавіць сілы, зрабіўшы перапынак у рабоце. А. на Нарачы.
||
адпая́цца, 1 і 2
Аддзяліцца пры награванні (аб прыпаянай частцы). У самавара адпаяўся кран.
||
адпая́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Награваючы, аддзяліць прыпаяную частку чаго
||
||
адпераза́цца, -перажу́ся, -пяра́жашся, -пяра́жацца; -пераза́ўся, -пераза́лася; -перажы́ся;
Зняць з сябе дзягу, пояс
||
адпераза́ць, -перажу́, -пяра́жаш, -пяра́жа; -пераза́ў, -пераза́ла; -перажы́; -пераза́ны і -пяра́заны;
Зняць дзягу, пояс
||
адпе́рці, адапру́, адапро́ш, адапро́; адапро́м, адапраце́, адапру́ць; адпёр, -пе́рла; адапры́; адпёрты;
Адчыніць, зняўшы запоры. А. дзверы.
||
адпе́рціся, адапру́ся, адапрэ́шся, адапрэ́цца; адапро́мся, адапраце́ся, адапру́цца; адпёрся, -пе́рлася; адапры́ся;
1. Будучы ў зачыненым памяшканні, адчыніць яго. Дзверы адперліся.
2. Не прызнацца ў чым
||
||
адпе́ць, -пяю́, -пяе́ш, -пяе́; -пяём, -пеяце́, -пяю́ць; -пе́й, -пе́йце; -пе́ты;
1. што і без
2. каго. Выканаць абрад адпявання. А. нябожчыка.
||
адпілава́ць, -лу́ю, -лу́еш, -лу́е; -лу́й; -лава́ны;
Адрэзаць пілою. А. тоўсты сук.
||
адпіна́ць
адпіса́цца, -пішу́ся, -пі́шашся, -пі́шацца; -пішы́ся;
Даць фармальны адказ, абмежавацца адпіскай.
||
адпіса́ць, -пішу́, -пі́шаш, -пі́ша; -пішы́; -пі́саны;
1. Даць пісьмовы адказ на пісьмо, запытанне
2. (
||
адпі́ска, -і,
Фармальны пісьмовы адказ на заяву, просьбу, які не закранае сутнасці справы. Канцылярская а.
адпіха́цца
адпіха́ць
адпі́хвацца
адпі́хваць
адпіхну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Тое, што і адапхнуцца.
||
адпіхну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -піхнуты;
Тое, што і адапхнуць.
||
адпі́ць, адап’ю́, адап’е́ш, адап’е́; адап’ём, адап’яце́, адап’ю́ць; адпі́ў, -піла́, -ло́; адпі́; адпі́ты;
1. што і чаго. Выпіць крыху, частку чаго
2. Скончыць піць (
||
адплаці́ць, -лачу́, -ла́ціш, -ла́ціць; -ла́чаны;
1. Аддзячыць, узнагародзіць за што
2. Зрабіць што
3.
Адплаціць той жа манетай — адказаць такімі ж адносінамі.
||
||
адпле́сці, -ляту́, -ляце́ш, -ляце́; -ляцём, -лецяце́, -ляту́ць; -лёў, -ляла́, -ло́; -ляці́; -ле́цены;
Аддзяліць, расплятаючы.
||
адплёўвацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Выплёўваць з рота, ачышчацца ад чаго
||
адплы́сці і адплы́ць, -лыву́, -лыве́ш, -лыве́; -лывём, -лывяце́, -лыву́ць; -лы́ў, -лыла́, -ло́;
1. Паплыўшы, аддаліцца ад каго-, чаго
2. Выйсці ў плаванне ад берага, у падарожжа.
3.
||
||
адплю́шчыць, -лю́шчу, -лю́шчыш, -лю́шчыць; -лю́шчаны;
Расплюшчыць, адкрыць (вочы).
||
адпо́йваць
адпо́мсціць
адпо́р, -у,
Адбіццё нападу або процідзеянне каму-, чаму
адпо́рвацца
адпо́рваць
адпра́ва, -ы,
Набажэнскі абрад, які праводзіцца па просьбе вернікаў (шлюб, хрэсьбіны, паніхіда
адправа́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Прымусіць пайсці адкуль
||
адпра́віцца, -ра́ўлюся, -ра́вішся, -ра́віцца;
Паехаць, пайсці, накіравацца ў дарогу. А. ў падарожжа. Цягнік адправіўся ў чатыры гадзіны.
Адправіцца да святых на чай — памерці.
||
||
адпра́віць, -ра́ўлю, -ра́віш, -ра́віць; -ра́ўлены;
1. каго-што. Паслаць, адаслаць, накіраваць. А. дзяцей у школу. А. пасылку. А. студэнтаў на ўборку ўраджаю.
2. Адпусціць, вызваліць ад якіх
3. што. Даць распараджэнне, сігнал на адпраўку, дазволіць адпраўку чаго
4. Не згадзіцца прыняць. А. на дапрацоўку.
5. Адслужыць набажэнства. А. імшу.
||
||
адпрага́ць
адпрасава́ць
адпрасі́цца, -рашу́ся, -ро́сішся, -ро́сіцца;
Папрасіць дазволу пайсці або паехаць куды
||
адпраўле́нне, -я,
1.
2.
адпраўны́, -а́я, -о́е (
1. Такі, з якога адпраўляюць каго-, што
2.
адпра́ўшчык, -а,
Той, хто адпраўляе, перасылае што
||
||
адпрацава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. што. Разлічыцца за доўг сваёй працай. А. за грошы.
2. што. Папрацаваць нейкі час. А. пяць дзён у полі.
3. Скончыць працаваць; стаць непрыгодным для працы; знасіцца ад працяглага выкарыстання. А. сваё.
4. што. Надаць чаму
||
||
адпрэ́гчы, -рагу́, -ражэ́ш, -ражэ́; -ражо́м, -ражаце́, -рагу́ць; -ро́г, -рэ́гла і -рагла́, -ло́; -ражы́; -рэ́жаны;
Зняць вупраж; выпрагчы.
||
адпу́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Спалохаўшы, адагнаць. А. птушак.
||
адпуска́ць
адпускні́к, -а́,
Чалавек, які знаходзіцца ў водпуску.
||
адпускны́, -а́я, -о́е.
1. Які мае дачыненне да водпуску. А. месяц. Адпускныя грошы.
2. Які ўстанаўліваецца пры выпуску прадукцыі (пра цэны;
адпусці́цца, -пушчу́ся, -пу́сцішся, -пу́сціцца;
1. (1 і 2
2. Страціць загартоўку. Сякера адпусцілася.
3.
4. Даравацца (пра грэх, віну
||
адпусці́ць, -пушчу́, -пу́сціш, -пу́сціць; -пу́шчаны;
1. каго-што. Дазволіць каму
2. каго-што. Вызваліць, выпусціць. А. затрыманых. А. на волю птушку.
3. што. Аслабіць, зрабіць менш нацягнутым, заціснутым. А. дзягу. А. лейцы.
4.
5. што. Прадаць, выдаць пэўную колькасць чаго
6. што. Выдзеліць для якой
7. што. Адгадаваць валасы, пазногці
8. што. Сказаць нечакана (
9. што. Зрабіць мякчэйшым, зменшыць гарт (металу;
10. што. Дараваць (грэх, віну
||
||
адпява́нне, -я,
Царкоўны абрад, звязаны з чытаннем малітвы і спяваннем над целам нябожчыка перад пахаваннем.
адпява́ць
адпяра́звацца
адпяра́зваць
адпя́ць, адапну́, адапне́ш, адапне́; адапнём, адапняце́, адапну́ць; адпя́ў, -пя́ла; адапні́; адпя́ты;
1. Аддзяліць, павесіўшы фіранку, штору
2. Адвязаць што
||
адпяча́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Раскрыць, распакаваць. А. канверт.
||
адпячы́, -пяку́, -пячэ́ш, -пячэ́; -пячо́м, -печаце́, -пяку́ць; -пёк, -пякла́, -ло́; -пячы́; -пе́чаны;
Ператрымаць у печы. А. хлеб так, што скарынка адстала.
||
адпячы́ся, 1 і 2
Перасядзець у печы, перапячыся (пра хлеб
||
адрабі́ць, -раблю́, -ро́біш, -ро́біць; -ро́блены;
1. Адпрацаваць узамен за што
2. Скончыць, перастаць рабіць, працаваць. Дзед сваё ўжо адрабіў.
3. Папрацаваць, парабіць нейкі час. Адрабіў два гады.
4. чаго-што. Зрабіць так, каб вярнуць што
5. Стаць непрыгодным для працы; знасіцца ад працяглай работы.
||
||
адрабо́ткі, -аў (
Праца селяніна са сваімі прыладамі, канём на пана за карыстанне зямлёй, за пазыку
||
адраджэ́нне, -я,
1. Аднаўленне, уздым пасля перыяду заняпаду, разбурэння, з’яўленне зноў. А. прамысловасці.
2. Эпоха Рэнесансу — перыяд росквіту навук і мастацтваў у Еўропе пасля Сярэдневякоўя.
адрадзі́цца, -раджу́ся, -ро́дзішся, -ро́дзіцца;
1. Аднавіцца, стаць зноў дзейным, жывым; аджыць. Адрадзілася народная гаспадарка.
2.
||
адрадзі́ць, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
Выклікаць адраджэнне каго-, чаго
||
адраза́нне
адраза́ць
адразны́, -а́я, -о́е.
1. Такі, які трэба і можна адрэзаць. А. талон.
2. Не суцэльны, з прышытай часткай. Сукенка з адразным станікам.
3. Прызначаны для адразання. А. станок.
адра́зу,
1. Зараз жа, у той самы момант, неадкладна. Набегаўшыся, сынок а. засынае.
2. Адначасова. Людзі выйшлі а. з усіх хат.
3. Непасрэдна за чым
4. За адзін раз, з першага разу. Як усё зрабіць а.?
5. З самага пачатку. Чалавек а. спадабаўся.
адраі́цца, 1 і 2
Утварыць новы рой, аддзяліўшыся ад старога (пра пчол). Пчолы адраіліся.
адра́іць, -ра́ю, -ра́іш, -ра́іць; -ра́ім, -ра́іце, -ра́яць; адра́й;
Адгаварыць ад чаго
адраі́ць, -раю́, -раі́ш, -раі́ць; -раі́м, -раіце́, -рая́ць; -ро́ены;
Аддзяліць частку пчол для ўтварэння новага рою.
адрака́цца
адрамантава́ць
адранцве́лы, -ая, -ае.
Які знаходзіцца ў стане адранцвення, здранцвелы, знямелы. Адранцвелыя ногі.
||
адранцве́ць
адрапартава́ць
а́драс, -а,
1. Надпіс на паштовым адпраўленні, які называе атрымальніка і месца назначэння. Дакладны а. на пасылцы. Зваротны а. — гэта адрас адпраўшчыка.
2. Месцазнаходжанне, месцажыхарства, а таксама абазначэнне, назва месцазнаходжання, месцажыхарства. Службовы а. Пісаць на а.
3. Пісьмовае прывітанне ў гонар якой
||
Адрасны стол — установа, якая рэгіструе асоб, што жывуць у пэўнай мясцовасці, і выдае даведкі пра іх месцажыхарства.
Адрасная кніга — кніга са спісам адрасоў асоб і ўстаноў.
адрасава́цца, -су́юся, -су́ешся, -су́ецца; -су́йся;
Звярнуцца (звяртацца) асабіста або пісьмова.
адрасава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1. Паслаць (пасылаць) на які
2.
||
адраса́нт, -а,
Той, хто пасылае паштовае адпраўленне; адпраўнік.
||
адраса́т, -а,
Той, каму адрасавана паштовае адпраўленне.
||
адрасці́, 1 і 2
Пра валасы, пазногці, расліны
||
адрасці́ць, -рашчу́, -ро́сціш, -ро́сціць; -ро́шчаны;
Даць адрасці чаму
||
адратава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
Выратавацца ад гібелі, знішчэння
||
адратава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Выратаваць ад гібелі, знішчэння
||
адрахле́ць
адрачы́ся, -раку́ся, -рачэ́шся, -рачэ́цца; -рачо́мся, -рачаце́ся, -раку́цца; -ро́кся, -ракла́ся, -ло́ся; -рачы́ся;
1. ад каго-чаго. Адмовіцца ад каго-, чаго
2. ад чаго. Адмовіцца ад сваіх правоў на што
||
||
адрачэ́нец, -нца,
Той, хто адрокся ад ранейшых сваіх поглядаў, перакананняў.
адро́бліваць
адро́зненне, -я,
1. Непадобнасць, розніца паміж кім-, чым
2. Ужыв. ў некаторых выразах для абазначэння ўзнагароды, заахвочвання якой
адро́знівацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Мець асаблівасці, рысы, прыкметы, якія адрозніваюць ад іншых асоб, прадметаў і з’яў. Ён адрозніваецца кемлівасцю.
адро́зніць, -ню, -ніш, -ніць;
Устанавіць розніцу паміж кім-, чым
||
адро́стак, -тка,
1. Малады парастак, пучок расліны, які расце ад сцябла або кораня. Абрэзаць адросткі. Пасадзіць а.
2. Адгалінаванне якога
адро́шчваць
адрубны́
адрубы́
адру́злы, -ая, -ае (
Які страціў пругкасць; вялы, зморшчаны, друзлы. А. твар.
||
адру́знуць
адрулі́ць, -лю́, -лі́ш, -лі́ць; -лі́м, -ліце́, -ля́ць;
1. што. Адвесці куды
2. (1 і 2
||
адрыва́нне
адрыва́цца
адрыва́ць
адры́вачны, -ая, -ае.
Які не з’яўляецца цэлым, нязвязны. Адрывачныя звесткі.
||
адры́вісты, -ая, -ае.
Які гучыць без плаўных пераходаў, рэзкі, з кароткімі паўзамі; перарывісты. Адрывістыя гукі. Гаварыць адрывіста (
||
адрыгну́цца, 1 і 2
1. Выдаліцца са страўніка пры адрыжцы. Адрыгнулася (
2.
||
адрыгну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Вывергнуць, выдаліць часцінкі ежы, газы пры адрыжцы.
||
адры́жка, -і,
Выхад газаў (з часцінкамі ежы) са страўніка праз рот. А. ад рэдзькі.
адры́на, -ы,
Халодная будыніна для захоўвання кармоў, інвентару
адры́нуць, -ну, -неш, -не; -ры́нь;
Адступіць, адысці, адхлынуць. Натоўп раптам адрынуў назад.
адры́ў
адрыўны́, -а́я, -о́е.
Такі, які можна адрываць або ад якога можна што
адры́ць, -ры́ю, -ры́еш, -ры́е; -ры́ты;
1.
2. каго-што. Рыючы, дастаць, вызваліць. А. скарб.
||
адрэагава́ць
адрэгулява́ць
адрэдагава́ць
адрэ́з, -а і -у,
1. -у,
2. -а. Кусок тканіны, адрэзаны для шыцця чаго
3. -а. Месца, па якім адрэзана што
адрэ́зак, -зка,
1. Невялікі адрэзаны кавалак чаго
2. Частка чаго
Адрэзак прамой — мноства (частка прамой), якое складаецца з двух розных пунктаў і ўсіх пунктаў, якія ляжаць паміж імі.
адрэ́заць, -рэ́жу, -рэ́жаш, -рэ́жа; -рэ́ж; -рэ́заны;
1. што і чаго. Аддзяліць рэжучым інструментам. А. кавалак хлеба. Сем разоў адмерай, адзін раз адрэж (прыказка).
2. што і чаго. Аддзяліць межаваннем (зямельны ўчастак).
3.
4. Рэзка, катэгарычна сказаць, заявіць (
||
||
адрэкамендава́цца
адрэкамендава́ць
адрэпеці́раваць
адрэстаўры́раваць
адрэтушава́ць
адрэцэнзава́ць
адсадзі́ць, -саджу́, -са́дзіш, -са́дзіць; -са́джаны;
1. каго-што. Аддзяліць ад іншых, пасадзіць на іншае месца. Адсадзілі свавольніка на заднюю парту.
2. каго. Аддзяліць ад маткі. А. цяля.
3. што. Аддзяліўшы, пасадзіць у іншым месцы (расліну). А. малады куст парэчак.
||
||
||
адсалютава́ць
адсапці́ся, -сапу́ся, -сапе́шся, -сапе́цца; -сапёмся, -сапяце́ся, -сапу́цца; -со́пся, -сапла́ся, -ло́ся; -сапі́ся;
Аддыхацца, аднавіць раўнамернае дыханне. А. пасля бегу.
||
адсартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Сартуючы, адабраць, адцзяліць. А. насенне.
||
адсве́чваць, 1 і 2
Даваць адсвет, адбіваць святло; адліваць колерам чаго-н; адбівацца. Золатам адсвечвае лісце дрэў.
адсвяткава́ць
адсе́дзецца, -се́джуся, -се́дзішся, -се́дзіцца; -се́дзеўся, -се́дзелася і адсядзе́цца, -сяджу́ся, -сядзі́шся, -сядзі́цца; -сядзі́мся, -седзіце́ся, -сядзя́цца;
Ратуючыся ад каго-, чаго
||
адсе́дзець, -се́джу, -се́дзіш, -се́дзіць; -се́дзеў, -се́дзела і адсядзе́ць, -сяджу́, -сядзі́ш, -сядзі́ць; -сядзі́м, -седзіце́, -сядзя́ць; -сядзе́ў, -сядзе́ла; -се́джаны;
1. Адбываючы пакаранне, прабыць які
2. што. Седзячы ў нязручнай позе, давесці да здранцвення якую
3. Прабыць дзе
||
||
адсе́йвацца
адсе́йваць
адсе́к, -а,
Ізаляваная або адцзеленая ад іншых частка спецыяльнага памяшкання (на самалёце, караблі
адсе́кчы
адсе́сці, -ся́ду, -ся́дзеш, -ся́дзе; -се́ў, -се́ла; -ся́дзь;
1. Перасесці далей ад каго-, чаго
2. (1 і 2
||
адсе́ў, -се́ву,
1.
2. Тое, што адсеялася (у 1
адсе́чны
адсе́яцца, -се́юся, -се́ешся, -се́ецца; -се́йся;
1. (1 і 2
2.
3. Скончыць сяўбу. Адсеяліся калгасы рана.
||
||
адсе́яць, -се́ю, -се́еш, -се́е; -се́й; -се́яны;
1. што. Прасейваннем адцзяліць. А. асцюкі ад мукі.
2.
3. што. Перасеяць участак, дзе вымакла або не ўзышла збажына. Адсеялі азіміну ярыной.
||
||
адсёрбаць, -аю, -аеш, -ае;
Сёрбаючы, троху з’есці, адпіць чаго
||
адскака́ць, -скачу́, -ска́чаш, -ска́ча; -скачы́;
1. Скончыць скакаць. А. на адной назе.
2. Выканаць танец; станцаваць. Цэлы вечар адскакаў. А. казачка.
3. Праехаць на кані якую
адско́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Скачком аддаліцца ад каго-, чаго
2. Стукнуўшыся аб што
3. (1 і 2
4. Адлучыцца на кароткі час (
||
||
адскрэ́бці, -рабу́, -рабе́ш, -рабе́; -рабём, -рабяце́, -рабу́ць; -ро́б, -рэ́бла; -рабі́; -рэ́бены;
Скрабучы, зняць што
||
адскубну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
1. Скубануўшы, аддзяліць, адарваць. А. кудзелі.
2.
адслаі́цца, 1 і 2
Аддзяліцца слоем.
||
||
адслаі́ць, -лаю́, -ло́іш, -ло́іць; -ло́ены;
Аддзяліць слаямі; прымусіць асесці. А. кару.
||
||
адслужы́ць, -лужу́, -лу́жыш, -лу́жыць; -лу́жаны;
1. Прабыць на службе, папрацаваць нейкі час. А. дваццаць гадоў у лясніцтве.
2. Адбыць тэрмін вайсковай службы; скончыць служыць. А. два гады ў арміі.
3. Службай адплаціць, адрабіць за што
4. Зрабіцца непрыгодным, перастаць адпавядаць свайму прызначэнню.
5. Адправіць набажэнства. А. імшу.
||
адсмакта́ць, -макчу́, -мо́кчаш, -мо́кча; -макчы́; -макта́ны;
1. што і чаго. Смактаннем адпіць, убавіць, адцзяліць. П’яўкі адсмакталі кроў.
2. Скончыць смактаць.
||
||
||
адсо́пвацца
адсо́ўвацца
адсо́ўваць
адсо́ўны, -ая, -ае.
Такі, які можна адсунуць; прыстасаваны для адсоўвання. Адсоўная засаўка.
адсо́хнуць, 1 і 2
1. Пра часткі раслін: засохшы, адпасці. Галінка адсохла.
2. Пра частку цела: страціць здольнасць рухацца, дзейнічаць з прычыны хваробы (
Каб табе язык адсох — праклён таму, хто нядобра сказаў.
||
адспява́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Скончыць спяваць. Адспявалі свае песні салаўі.
адстава́ць
адста́віць, -та́ўлю, -та́віш, -та́віць; -та́ўлены;
1. што. Паставіць на новае месца, пераставіць. А. крэсла ўбок.
2. што. Адвесці ўбок, выставіць. А. нагу.
3. каго-што. Звольніць, зняць; вызваліць ад выканання якіх
4. што і без
||
адста́лы, -ая, -ае.
1. Які адстаў ад іншых у дарозе. Адсталая птушка.
2.
||
адста́ўка, -і,
Канчатковае звальненне з вайсковай, а таксама з дзяржаўнай службы. Капітан у адстаўцы. Выйсці ў адстаўку.
Адстаўка кабінета, урада — выхад у сувязі з вотумам недавер’я або зменай кіраўніка дзяржавы.
адстаўні́к, -а́,
Адстаўны ваеннаслужачы.
адстаўны́, -а́я, -о́е.
1. Які знаходзіцца ў адстаўцы. А. маёр.
2.
Адстаўной казы барабаншчык (
адста́ць, -та́ну, -та́неш, -та́не; -та́нь;
1. ад каго-чаго. Рухаючыся марудней за іншых або затрымаўшыся, застацца ззаду. Трэба было бегчы, каб не а. ад кампаніі.
2. ад чаго. Спазніцца куды
3.
4. (1 і 2
5. (1 і 2
6. ад каго. Перастаць дакучаць (
||
||
адстая́цца, 1 і 2
1. Пра вадкасць: пастаяўшы, даць асадак.
2.
||
адстая́ць¹, -таю́, -таі́ш, -таі́ць; -таі́м, -таіце́, -тая́ць; -то́й; -то́ены;
Абараніць ад нападу, ад замаху на што
||
||
адстая́ць², -таю́, -таі́ш, -таі́ць; -таі́м, -таіце́, -тая́ць; -то́й;
Прысутнічаючы дзе
||
адсто́й, -ю,
Асадак з вадкасці на дне пасудзіны.
адсто́йнік, -а,
Басейн або рэзервуар, у якім адстойваецца вадкасць.
адсто́йны, -ая, -ае.
Які служыць для адстойвання, ачышчэння вадкасці. А. бак.
адстраля́цца, -я́юся, -я́емся, -я́ецца;
1. ад каго-чаго. Адбіцца стральбой. А. ад ваўкоў.
2. Скончыць стральбу (
||
адстро́іць, -ро́ю, -ро́іш, -ро́іць; -ро́ены;
Абладзіць, аздобіць; надаць які
||
адстры́гчы, -рыгу́, -рыжэ́ш, -рыжэ́; -рыжо́м, -рыжаце́, -рыгу́ць; -ры́г, -гла́; -рыжы́; -ры́жаны;
Адрэзаць нажніцамі. А. валасы.
||
адстрэ́л
адстрэ́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. Адарваць куляй, снарадам. А. палец.
2. каго (што). Забіць (звера) па асобым дазволе. А. лася.
||
адстрэ́льваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. каго-што. Паляваць на каго
||
адсту́каць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Перадаць, выканаць, зрабіць, стукаючы па чым
2. Стукаючы, пашкодзіць. А. сабе ўсе пальцы.
||
адступа́льны, -ая, -ае.
Які носіць характар адступлення, звязаны з адступленнем. А. манеўр.
адступі́цца, -туплю́ся, -ту́пішся, -ту́піцца;
1. Ступіўшы адзін або некалькі крокаў назад, убок, аддаліцца ад каго-, чаго
2. Саступіўшы ўбок, перастаць засланяць дарогу, святло. Адступіўся ад акна.
3.
4.
5. Адысці, аддаліцца ад першакрыніцы, ісціны
||
адступі́ць, -туплю́, -ту́піш, -ту́піць;
1. Адысці, аддаліцца ад каго-, чаго
2. Адысці назад пад націскам праціўніка. Адступілі з баямі. А. перад цяжкасцямі (
3. ад каго. Перанесці ўвагу з асноўнага на другараднае. Аўтар адступіў ад тэмы.
4. ад чаго. Перастаць прытрымлівацца чаго
5. ад чаго. Зрабіць водступ на паперы, пішучы ці друкуючы што
6. ад чаго і без
7. Паменшыцца; адлегчы; спасці (
||
||
адступле́нне, -я,
1.
2. Адхіленне ад асноўнай тэмы; устаўка ў тэкст якога
адсту́пнік, -а,
Чалавек, які адступіўся, адрокся ад ранейшых перакананняў.
||
||
адсту́пніцтва, -а,
Паводзіны, спосаб дзеяння адступніка; здрада ранейшым поглядам.
адступны́, -а́я, -о́е (
Які даецца каму
адсу́нуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
1. Сунучыся, перамясціцца на невялікую адлегласць; аддаліцца. А. ад акна.
2.
3. Адчыніцца, раскрыцца, адхінуцца.
||
адсу́нуць, -ну, -неш, -не; -су́нь; -нуты;
1. Сунучы, перамясціць на невялікую адлегласць. А. стол ад акна.
2. Адчыняючы што
3. Зрабіць менш важным, менш значным. Будзённае жыццё адсунула на задні план мары.
4.
||
адсупо́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Развязаць супоню, распрагаючы каня; рассупоніць.
||
адсу́тнасць, -і,
Стан паводле
адсу́тнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Не быць на месцы, не прысутнічаць дзе
адсу́тны, -ая, -ае.
1. Які адсутнічае. Запісаць адсутных (
2. Які не выяўляе ніякай цікавасці да навакольнага, абыякавы, пасіўны. А. позірк.
адсцяба́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -ба́ны і адсцёбаць, -аю, -аеш, -ае; -цёбаны;
Набіць, сцябаючы; адлупцаваць, адхвастаць. А. лазінай.
адсыла́нне
адсыла́ць
адсы́лачны
адсы́лка, -і,
1.
2. Месца ў тэксце, якое адсылае за даведкай да другой часткі тэксту. Сістэма адсылак у слоўніку.
адсыпа́цца
адсы́паць, -плю, -плеш, -пле; -сы́п; -паны;
Аддзяліць частку якога
||
||
адсырэ́лы, -ая, -ае.
Які стаў сырым, вільготным.
адсырэ́ць
адсыха́ць
адсю́ль,
1. З гэтага або ад гэтага месца. А. да горада далёка.
2. З гэтай мясцовасці. Ён недзе а., з-пад Мінска.
3.
адсява́нне
адсява́цца
адсява́ць
адсяда́ць
адсядзе́цца
адсядзе́ць
адсялі́ць, -сялю́, -се́ліш, -се́ліць; -се́лены;
Аддзяліць, пасяліўшы на іншае месца. А. сына ў новую хату.
||
||
||
адсячы́ і адсе́кчы, -сяку́, -сячэ́ш, -сячэ́; -сячо́м, -сечаце́, -сяку́ць; -се́к, -кла; -сячы́; -се́чаны;
1. што. Аддзяліць, ударыўшы чым
2.
3. Сказаць, адказаць у рэзкай, катэгарычнай форме. Не сказаў, а адсек: не буду!
||
||
Даць галаву на адсячэнне — запэўніць у праўдзівасці чаго
||
адтава́ць
адта́йваць
адта́лы, -ая, -ае.
Які адтаў пад уздзеяннем цяпла. Адталая зямля.
адтанцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. што. Станцаваць. А. польку.
2. Перастаць, скончыць танцаваць.
адтапі́цца, 1 і 2
Згарнуцца, аддзяліўшыся ад сыроваткі, ператварыцца ў тварог. Малако адтапілася.
||
адтапі́ць, -таплю́, -то́піш, -то́піць; -то́плены;
1. Падаграваючы, прымусіць аддзяліцца, стваро́жыцца. А. кіслае малако.
2. Расплавіўшы, ператварыўшы ў вадкі стан, аддзяліць адно рэчыва ад другога. А. усе прымесі з сала.
||
адтапта́ць, -тапчу́, -то́пчаш, -то́пча; -тапчы́; -тапта́ны;
1. Пашкодзіць што
2. Натрудзіць, пашкодзіць доўгаю хадою. А. ногі ў далёкай дарозе.
3. Прайсці вялікую адлегласць пехатой. А. сотні вёрст.
||
адтапы́рыцца, 1 і 2
Вытыркнуцца, выпнуцца, высунуцца. Адтапырыліся кішэні.
||
адтапы́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Адставіць, выпнуць, высунуць уперад. А. крылцы.
||
адта́ць, 1 і 2
1. Пад дзеяннем цяпла вызваліцца ад лёду, снегу. Зямля адтала.
2.
||
адтачы́цца, 1 і 2
Стаць вострым, вастрэйшым пасля тачэння. Сякера добра адтачылася.
||
адтачы́ць, -тачу́, -то́чыш, -то́чыць; -то́чаны;
1. Зрабіць вострым. А. нож.
2.
||
адта́яць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́й;
1. (1 і 2
2. што. Вывесці з замарожанага стану, размарозіць. А. мёрзлыя яблыкі. А. халадзільнік.
||
адто́к
адтрапа́ць, -раплю́, -рэ́плеш, -рэ́пле; -рапі́; -рапа́ны;
1. што. Трэплючы, ачысціць ад кастрыцы. А. лён.
2. што і без
3. што. Прайсці пехатою (
||
адтрубі́ць, -рублю́, -ру́біш, -ру́біць;
Пратрубіць што
адтрэ́сці, -расу́, -расе́ш, -расе́; -расём, -расяце́, -расу́ць; -ро́с, -рэ́сла; -расі́; -рэ́сены;
1. Трасучы, аддзяліць што
2. Пашкодзіць трасеннем (
||
адту́ліна, -ы,
Дзірка, шчыліна, праход у чым
адту́ль,
З таго месца, з таго боку. А. вее ледзяны вецер.
адтыка́нне
адтыка́ць
адтынкава́ць
адтэрмінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
1. Перанесці выкананне чаго
2. Прадоўжыць тэрмін годнасці чаго
||
||
адубе́лы, -ая, -ае (
1. Які адубеў, змёрз, загінуў.
2. Які стаў нягнуткім ад холаду; скарчанелы. Адубелыя рукі.
3. Каляны, цвёрды ад вады, марозу. А. плашч.
||
адубе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Змерзнуць на холадзе. Адубеў на марозе.
2. Стаць нягнуткім, страціць адчувальнасць, здольнасць рухацца. Рукі адубелі.
3. Памерці. Можна а. у дарозе.
адубяне́лы, -ая, -ае (
Тое, што і адубелы. Адубянелая вопратка.
||
адубяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Тое, што і адубець. А. на холадзе.
адува́нчык, -а,
Расліна сямейства складанакветных з малочным сокам, жоўтымі кветкамі і пушыстым насеннем, якое разносіцца ветрам; дзьмухавец. Раслі каля дарогі адуванчыкі.
аду́жаць, -аю, -аеш, -ае; -ай; -аны;
Тое, што і асіліць. А. ворага. А. хваробу.
||
адужэ́лы, -ая, -ае.
Які стаў дужэйшым; які паправіўся пасля хваробы.
адужэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е; -жэ́й;
1. Набрацца сілы, ачуняць пасля хваробы.
2.
адукава́ны, -ая, -ае.
Які мае адукацыю, рознабаковыя веды; культурны, выхаваны. А. чалавек.
||
адукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Даць каму
||
||
адукацы́йны, -ая, -ае.
Які спрыяе адукацыі, мае дачыненне да адукацыі, асветы. А. ўзровень. Адукацыйная экскурсія.
адука́цыя, -і,
1. Навучанне, асвета. Права на адукацыю.
2. Сукупнасць ведаў, набытых у выніку навучання. Сярэдняя а. Вышэйшая а.
аду́м (
У выразе: сваім адумам — як самому ўяўляецца. Ты ўсё сваім адумам робіш.
аду́мацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Падумаўшы, змяніць намеры, зразумеўшы іх памылковасць. Адумаўся я і зрабіў інакш.
2. Апамятацца, сабрацца з думкамі; усвядоміць што
||
адурма́ніцца
адурма́ніць
адурне́лы, -ая, -ае.
Тое, што і адурэлы.
адурне́ць
адуры́ць, адуру́, аду́рыш, аду́рыць;
У выразе: адурыць галаву (
адурэ́лы, -ая, -ае (
Які дайшоў да адурэння, які выражае адурэнне. А. чалавек. А. позірк.
||
адурэ́нне, -я,
Стан паводле
адурэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
1. Страціць здольнасць усведамляць што
2. Прыйсці ў адурэлы стан ад розных пахаў. Адурэла галава ад чаромхі.
||
адусю́ль,
З розных месц, з усіх бакоў. А. чуліся вясёлыя галасы.
адутлава́ты, -ая, -ае.
Тое, што і азызлы. А. твар.
||
адухаві́ць, -хаўлю́, -хаві́ш, -хаві́ць; -хаві́м, -хавіце́, -хавя́ць; -хо́ўлены;
1. Духоўна ўзвысіць, авысакародзіць, натхніць (
2. Прыпісаць (прыродзе, жывёлінам) вышэйшыя духоўныя здольнасці.
||
||
адухо́ўлены, -ая, -ае (
Пранікнуты ўзвышаным пачуццём; які выяўляе хараство, высакароднасць душы, актыўную інтэлектуальную работу. А. твар чалавека.
||
адушаві́ць, -шаўлю́, -шаві́ш, -шаві́ць; -шаві́м, -шавіце́, -шавя́ць; -шаўлёны;
Надзяліць уласцівасцямі жывых істот.
||
||
адушаўлёны, -ая, -ае.
1. Які належыць да свету жывых істот; жывы (
2. У граматыцы: які адносіцца да катэгорыі назваў жывых істот. А. назоўнік.
||
адфармава́ць
адфільтрава́ць
адфрэзерава́ць
адфутбо́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
Пазбавіцца ад каго-, чаго
||
адхадзі́ць¹, -хаджу́, -хо́дзіш, -хо́дзіць; -хо́джаны;
Вылечыць, выратаваць ад смерці пільным доглядам і клопатамі. А. хворага.
||
адхадзі́ць², -хаджу́, -хо́дзіш, -хо́дзіць; -хо́джаны;
1. Скончыць, перастаць хадзіць.
2. што. Прахадзіць куды
3. што. Стаміць, пашкодзіць што
4. каго-што. Адлупцаваць, набіць. А. дзягай.
||
адхапі́ць, -хаплю́, -хо́піш, -хо́піць; -хо́плены;
1. што. Паспешліва адняць. А. руку ад агню.
2. каго-што. Набыць, дастаць (пра што
3. што. Атрымаць, зарабіць (
4. што. З сілай адарваць, адрэзаць, адкусіць (
||
адха́ркацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Харкаючы, ачысціць горла ад макроты, слізі.
2. (1 і 2
||
адха́ркаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Пахаркаўшы, сплюнуць макроту, слізь.
||
||
адха́рквальны, -ая, -ае.
Які выклікае адхаркванне, спрыяе адхаркванню. Адхарквальная мікстура.
адха́ркнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ні́ся;
1. Харкнуўшы, ачысціць горла ад макроты, слізі.
2. (1 і 2
||
адха́ркнуць, -ну́, -не́ш, -не́; -ні́; -ну́ты;
Харкнуўшы, сплюнуць.
адха́яць, -ха́ю, -ха́еш, -ха́е; -ха́й; -ха́яны;
1. Вярнуць прытомнасць; адратаваць (
2. Ачысціць, адмыць, агледзець.
||
||
адхваста́ць, -хвашчу́, -хво́шчаш, -хво́шча; -хвашчы́; -хваста́ны;
1. Адсцябаць чым
2.
адхілі́цца, -хілю́ся, -хі́лішся, -хі́ліцца;
1. Падацца ўбок, адвярнуцца. Адхілілася кабета і выцерла заплаканыя вочы.
2. Адысці ад прамога маршруту, збіцца. А. ўбок і заблудзіцца.
3. (1 і 2
4.
||
||
адхілі́ць, -хілю́, -хі́ліш, -хі́ліць; -хі́лены;
1. каго-што. Адвесці ўбок, адвярнуць. А. галаву.
2. што. Адхінуць, адгарнуць. А. коўдру.
3.
||
||
адхіну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. (1 і 2
2. Падацца ўбок, адступіцца. А. ад акна.
3.
4.
||
адхіну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Адсланіць, адхіліць (тое, чым захінута што
2. Адхіліць, адвесці ўбок. А. галаву.
||
||
адхісну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся; -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Адхіліцца, рэзка падацца ўбок. А. ад дзвярэй.
2.
||
адхлы́нуць, 1 і 2
Хлынуўшы, адысці, адступіць. Вада адхлынула назад. Натоўп адхлынуў.
адхо́джваць¹
адхо́джваць²
адхо́длівасць
адхо́длівы
адхо́н, -у,
1. Пахілая паверхня гары
2. Бакавая паверхня дарожнага палатна. Пусціць цягнік пад а.
адхо́нны, -ая, -ае.
Не круты, спадзісты, пахілы. А. спуск.
адхо́пліваць
адхрысці́цца, -рышчу́ся, -ры́сцішся, -ры́сціцца;
Адмовіцца, ухіліцца ад каго-, чаго
||
адху́каць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Адагрэць дыханнем. А. рукі.
2.
||
адцадзі́ць, -цаджу́, -цэ́дзіш, -цэ́дзіць; -цэ́джаны;
Цэдзячы, адліць; адцзяліць рэдкае, вадкасць ад гушчы
||
адцвісці́, -цвіту́, -цвіце́ш, -цвіце́; -цвіцём, -цвіцяце́, -цвіту́ць; -цвіў, -цвіла́, -ло́; -цвіці́;
1. Скончыць цвісці. Адцвіла ў полі грэчка.
2.
||
адце́нне, -я,
1. Разнавіднасць аднаго і таго ж колеру (гуку
2.
3.
адце́рці, адатру́, адатрэ́ш, адатрэ́; адатро́м, адатраце́, адатру́ць; адцёр, -це́рла; адатры́; -цёрты;
1. што. Трэннем выдаліць што
2. каго-што. Расціраючы, вярнуць адчувальнасць каму-, чаму
3. каго-што. Адціснуць, адцясніць; выцесніць (
4. што. Пашкодзіць, адцяць, прычыніўшы боль (
||
адце́рціся, адатру́ся, адатрэ́шся, адатрэ́цца; адатро́мся, адатраце́ся, адатру́цца; адцёрся, -це́рлася; адатры́ся;
1. Знікнуць пасля сцірання, чысткі. Фарба з вопраткі хутка адцерлася.
2. Праціскаючыся куды
||
адці́нак, -нка,
Абмежаваная частка чаго
адціна́ць
адці́снуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты;
1. што. Прыціснуўшы, пашкодзіць; адцзяліць, адрэзаць. А. пальцы дзвярыма.
2. што. Сцісканнем адцзяліць вадкасць. А. тварог.
3. каго-што. Адцясняючы, прымусіць адысці, адступіць. А. натоўп назад.
4. што. Націснуўшы, зрабіць адбітак на чым.
5. што. Зрабіць адбітак тэксту, малюнка; адцрукаваць (
||
адцура́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Адрачыся, парваць сувязь, адносіны з кім-, чым
адцыклява́ць
адцэнтрава́ць
адцяга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Доўга пранасіць абутак, адзенне. Адцягаў кажух гадоў пяць.
2. Адцягнуць у некалькі заходаў. Адцягалі за гадзіну сухое вецце.
||
адця́гнены, -ая, -ае.
Абстракгны. Адцягненае паняцце. Адцягненае мысленне.
||
адцягну́цца, 1 і 2
1. Пра войскі: адысці назад, убок.
2. Стаць адвіслым ад якога
3. Адкласціся на пазнейшы час. Размова адцягнулася. Ад’езд адцягнуўся.
||
адцягну́ць, -цягну́, -ця́гнеш, -ця́гне; -цягні́; -ця́гнуты і -ця́гнены;
1. каго-што. Перамясціць, цягнучы; адсунуць. А. багаж у бок.
2. каго-што. Адвесці, перавесці ў іншае месца. А. войскі.
3. Пацягнуўшы, напяць; нацягнуць. А. шнур.
4. што. Падоўжыць каваннем, зрабіць танчэйшым. А. касу.
5. што. Зрабіць адвіслым. А. кішэні.
6.
7.
За вушы не адцягнеш (
||
||
||
адця́жка, -і,
1.
2. Рух, пры якім халодная зброя, бізун
адцяні́ць, -цяню́, -це́ніш, -це́ніць; -це́нены;
1. Выдзеліць, паклаўшы цень, зрабіўшы цямнейшым па тоне. А. прадмет на малюнку.
2.
||
адцясні́ць, -цясню́, -цясні́ш, -цясні́ць; -цясні́м, -цесніце́, -цясня́ць; -це́снены;
Націскаючы, прымусіць адысці, адсунуцца. А. праціўніка на другі бераг ракі. А. саперніка
||
адця́ць, адатну́, адатне́ш, адатне́; адатнём, адатняце́, адатну́ць; адатні́; адця́ты;
Адсячы, адрэзаць. А. палец. Салдату адцяла (
||
адцячы́, 1 і 2
Сцячы, выцечы ў іншае месца. Адцякла вада ў нізіну.
||
||
адча́й, -ча́ю,
1. Стан крайняй безнадзейнасці, роспач. Плакаць у адчаі.
2. Рашучасць, адвага, вялікая рызыка, безразважная храбрасць. Усе дзівіліся адчаю і смеласці воінаў.
адча́йвацца
адча́йны, -ая, -ае.
1. Поўны адчаю; надзвычай цяжкі, роспачны, безвыходны. А. крык. Адчайнае становішча.
2. Рашучы, адважны, рызыкоўны, дзёрзкі. А. чалавек.
||
адчака́ніць
адчака́ньваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і чаканіць (у 2
адча́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. што. Адвязаць (прычал;
2. Адплысці ад берага. Ад берага адчаліў паром.
3.
||
||
адчапі́цца, -чаплю́ся, -чэ́пішся, -чэ́піцца;
1. (1 і 2
2.
3.
||
адчапі́ць, -чаплю́, -чэ́піш, -чэ́піць; -чэ́плены;
Расчэпліваючы, аддзяліць. А. вагон.
||
||
адчапны́, -а́я, -о́е.
Такі, які можа быць адчэплены. Адчапныя вагоны.
адчаранкава́ць
адчарці́ць, -чарчу́, -чэ́рціш, -чэ́рціць; -чэ́рчаны;
1. Аддзяліць рысай; адкрэсліць.
2. Скончыць чарціць.
||
адча́яцца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца; -а́йся;
1. Паддацца адчаю, пасці духам, страціць надзею на што
2. Адважыцца на што
||
адчляні́цца, 1 і 2
Аддзяліцца, вылучыцца з цэлага (пра асобныя часткі, члены чаго
||
адчляні́ць, -чляню́, -чле́ніш, -чле́ніць; -чле́нены;
Аддзяліць, вылучыць з цэлага асобныя часткі чаго
||
||
адчува́льны, -ая, -ае.
1. Які адчуваецца, здольны выклікаць адчуванне. А. подых ветру.
2. Моцны, значны. А. ўдар па ворагу. Адчувальныя выдаткі.
||
адчува́нне, -я,
1. Псіхічны працэс успрымання з’яў аб’ектыўнага свету пры іх уздзеянні на органы пачуццяў. А. дотыку. А. новага.
2. Перажыванне, уражанне, прадчуванне; успрыманне свядомасцю, разуменне; пазнаванне. Паэтычнае а. свету. А. рэчаіснасці.
адчува́цца, 1 і 2
Быць у наяўнасці, мецца, перажывацца кім
адчу́жаны, -ая, -ае.
1. Адасоблены, абыякавы да іншых. Хлопец нейкі змрочны, а.
2. Які выражае адчужэнне. А. позірк.
||
адчужа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. што. Перадаваць (маёмасць) у карысць другой асобы, дзяржавы або грамадскіх арганізацый (
2. каго-што. Аддаляць, адасабляць (
||
адчужэ́нне, -я,
1.
2. Спыненне або адсутнасць блізкіх адносін паміж кім
адчу́ць, -чу́ю, -чу́еш, -чу́е; -чу́ты;
1. Пазнаць шляхам адчування. А. холад. А. моцны боль у назе.
2. Зведаць, перажыць, зразумець. А. несправядлівасць. А. сябе шчаслівым.
||
адчыні́цца, 1 і 2
Стаць адчыненым. Дзверы адчыніліся.
||
адчыні́ць, -чыню́, -чы́ніш, -чы́ніць; -чы́нены;
Адводзячы, знімаючы або адстаўляючы ўбок тое, чым перакрыты ўваход ці выхад у якое
||
адчыркну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; адчы́ркнуты;
Адкрэсліць, адчарціць, пазначыць. А. алоўкам цікавае месца ў кнізе.
||
адчы́сціцца, -чы́шчуся, -чы́сцішся, -чы́сціцца;
Стаць чыстым або (пра бруд) знікнуць пасля чысткі. А. ад пылу пасля дарогі. Пляма на рукаве адчысцілася.
||
адчы́сціць, -чы́шчу, -чы́сціш, -чы́сціць; -чы́шчаны;
1. Чысцячы, зняць, вывесці. А. пляму.
2. Вымыць, вычысціць што
||
||
адчыта́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Паведаміць аб сваёй рабоце, дзейнасці. А. перад камісіяй.
||
адчыта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. што. Прачытаць што
2. каго (што). Зрабіць каму
||
адчэ́пка
адчэ́пліванне
адчэ́плівацца
адчэ́пліваць
адчэ́пнае, -ага,
У выразе: даць адчэпнага (
адчэ́рпаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Чэрпаючы, узяць, адбавіць чаго
||
адчэ́рпнуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты;
Чэрпаючы, адбавіць частку чаго
||
адчэ́рчваць
адшарава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Адчысціць, адцерці шараваннем. А. каструлю.
||
адшвартава́цца
адшвартава́ць
адшлёпаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Надаваць плескачоў. А. хлапчука.
2. Прайсці нейкую адлегласць па гразі. А. дзесяць кіламетраў па бездаражы.
адшліфава́ць
адшмаргану́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -шмо́ргнуты;
Шмаргануўшы, адсунуць. А. фіранку.
||
адшпілі́цца, 1 і 2
1. Стаць непрышпіленым, адкалоцца. Значок адшпіліўся.
2. Расшпіліцца, выпасці з пятлі. Гузік адшпіліўся.
||
адшпілі́ць, -пілю́, -пі́ліш, -пі́ліць; -пі́лены;
1. Адкалоць што
2. Разняць часткі якой
||
адшпунтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Выбіць, вырваць шпунт; адкрыць. А. бочку з квасам.
||
адшпурну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Шпурнуўшы, адкінуць. А. камень.
адшрубава́цца, 1 і 2
Адкруціцца, верцячыся па вінтавой нарэзцы. Адшрубавалася гайка.
||
адшрубава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й; -бава́ны;
Адкруціць, верцячы па вінтавой нарэзцы (гайку).
||
адштабнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Прашыць строчкай; зрабіць шво. А. каўнер.
адштампава́ць
адштукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. Адмыслова зрабіць, вырабіць што
2. Аздобіць, размаляваць, упрыгожыць. А. кватэру.
адштурхну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. ад каго-чаго. Упёршыся ў што
2.
||
адштурхну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Штуршком аддаліць, адапхнуць каго-, што
2.
||
адшука́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Знайсціся, выявіцца пасля пошукаў. Прапажа адшукалася.
||
адшука́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Знайсці, выявіць пасля пошукаў, намаганняў. А. патрэбную рэч.
||
||
адшуме́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць; -мі́м, -міце́, -мя́ць; -мі́;
1. Скончыць шумець. Адшумелі дажджы.
2.
адшчапе́нец, -нца,
Той, хто адкалоўся, адышоў ад калекгыву, ад свайго грамадскага асяроддзя.
||
адшчапе́нства, -а,
Адкол, адыход ад калекгыву, ад свайго грамадскага асяроддзя.
адшчапі́цца, 1 і 2
1. Аддзяліцца, адкалоцца. Лучына адшчапілася.
2. Адкрыцца (пра кручок, зашчапку).
3. Адшпіліцца (пра што
||
адшчапі́ць, -чаплю́, -чэ́піш, -чэ́піць; -чэ́плены;
1. Аддзяліць, адкалоць. А. трэску.
2. Адкінуць кручок, зашчапку; адчыніць, адкрыць. А. кручок.
3. Адшпіліць, адняць прышчэпленае. А. шпільку.
||
||
адшчыпну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Шчыпком аддзяліць, адарваць. А. скарыначку хлеба. А. яблык.
||
адшы́ць, -шы́ю, -шы́еш, -шы́е; -шы́ты;
1. што і без
2. Адпрацаваць шыццём узамен за што
3. каго-што (
||
адыге́йцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае карэннае насельніцтва Адыгеі, што ўваходзіць у Расійскую Федэрацыю.
||
||
адыгра́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Выйграць пасля пройгрышу; адыграць (у 1
2.
3. Спагнаць злосць на кім
||
||
адыгра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Далейшай гульнёй вярнуць прайгранае.
2. і без
Адыграць ролю — аказаць уплыў, уздзеянне.
||
||
ады́грыш, -у,
1.
2. Што
адыёзны, -ая, -ае (
Які выклікае да сябе крайне адмоўныя адносіны; непрыемны, адмоўны. Адыёзная асоба.
||
адыма́нне
адыма́цца
адыма́ць
адыме́нны, -ая, -ае.
У мовазнаўстве: утвораны ад назоўніка або прыметніка. А. дзеяслоў.
адымча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
Хутка адвезці або аднесці.
адысці́, адыду́, ады́дзеш, ады́дзе; адышо́ў, -шла́, -ло́; адыдзі́;
1. Пакінуць ранейшае месца; ідучы, аддаліцца ад каго-, чаго
2.
3. Перамясціцца, аддаліцца (пра падзеі, з’явы прыроды
4.
5. Пакінуць свае ранейшыя пазіцыі; адступіць. Казакі зняліся з пазіцыі і адышлі за Нёман.
6.
7. Адстаць, аддзяліцца, перастаць шчыльна прылягаць да чаго
8. Дайсці да звычайнага, нармальнага стану; перастаць хварэць, адчуваць недамаганне; зрабіцца зноў адчувальным, рухомым (аб змерзлых, здранцвелых частках цела); супакоіцца, прыйсці ў сябе пасля зведанага перапалоху, гневу, хвалявання
9. Перайсці ва ўласнасць каго
10. Закончыцца, мінуць, перастаць існаваць; зрабіцца гісторыяй, мінуўшчынай, легендай. Жніво адышло.
11.
Адысці на задні (на другі план) — страціць актуальнасць, стаць другарадным.
Адысці ў нябыт (у мінулае) — не астацца ў памяці людзей.
||
||
Адыходны промысел (
адысці́ся, адыду́ся, ады́дзешся, ады́дзецца; адышо́ўся, -шла́ся, -ло́ся; адыдзі́ся;
Ідучы, аддаліцца ад якога
||
адыхо́д, -у,
1.
2.
адыхо́дак, -дку,
У выразе: на адыходак — на развітанне.
адыхо́дзіцца
адыхо́дзіць
адыхо́длівы і адхо́длівы, -ая, -ае.
Які хутка і лёгка супакойваецца пасля злосці, гневу, раздражнення; здольны хутка забываць крыўду. У яе сэрца адыходлівае.
||
адыхо́дная, -ай,
Малітва па нябожчыку. Чытаць адыходную.
адыхо́днік, -а,
Селянін, які часова сыходзіў з вёскі на сезонныя работы.
адыхо́дніцтва, -а,
Заняткі адыходніка. Працаваць на адыходніцтве.
адыхо́дны
ады́чны
адэкало́н, -у,
Спіртавы раствор пахучых рэчываў,
||
адэкало́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Апырскваць адэкалонам.
||
||
адэква́тны, -ая, -ае (
Такі, які поўнасцю супадае, роўны чаму
||
адэкзаменава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Скончыць экзаменаваць.
адэно́іды, -аў,
Пухлінападобныя разрастанні насаглотачных міндалін.
||
адэ́пт, -а,
1. (
2.
ад’ю́нкт, -а,
1. Аспірант вышэйшых ваенна-вучэбных устаноў.
2. У Заходняй Еўропе і дарэвалюцыйнай Расіі: малодшая навуковая пасада ў некаторых навуковых установах, а таксама асоба, якая займае гэту пасаду.
ад’юнкту́ра, -ы,
Аспірантура вышэйшых ваенна-вучэбных устаноў. Скончыць ад’юнктуру.
ад’юта́нт, -а,
Афіцэр пры ваенным начальніку для выканання службовых даручэнняў або штабной работы.
||
ад’яда́цца
ад’яда́ць
ад’язджа́цца
ад’язджа́ць
ае́р, -у,
Шматгадовая травяністая расліна сямейства ароідных з доўгім мечападобным лісцем і паўзучым карэнішчам, з прыемным вострым пахам.
||
аж.
1.
2.
3.
4.
ажаго́вы
ажані́цца
ажані́ць
ажарабі́цца
ажарэ́б, -у,
1. Жарабенне; роды ў кабыл, асліц, вярблюдзіц.
2. Прыплод кабыл, асліц, вярблюдзіц.
ажно́,
Тое, што і аж.
ажу́р¹, -у,
1. Скразное вязанне, пляценне. Вязаць ажурам.
2. Лёгкая празрыстая тканіна. Пакрывала з ажуру.
ажу́р²,
У бухгалтэрыі: такое вядзенне справы, калі кожная аперацыя рэгіструецца неадкладна пасля яе выканання.
(Усё) у ажуры (
ажу́рны, -ая, -ае.
Празрысты, тонкі, скразны, драбнасеткаваты, лёгкі. Ажурная тканіна. Ажурная вязь.
Ажурная работа — пра вельмі тонкую, майстэрскую работу.
||
ажыва́ць
ажыві́цца, ажыўлю́ся, ажы́вішся, ажы́віцца;
1. Ажыць, набрацца сілы і энергіі, стаць больш выразным і яркім. Чалавек ажывіўся, павесялеў. Гутарка ажывілася.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
||
ажыві́ць, ажыўлю́, ажы́віш, ажы́віць; ажы́ўлены;
1. Вярнуць да жыцця, зрабіць зноў жывым. А. арганізм. А. успаміны (
2. Прыдаць сілы, энергіі; зрабіць ажыўленым, бадзёрым. Радасная вестка ажывіла людзей.
3. Напоўніць жыццём, рухам, дзейнасцю. Вяселле ажывіла старэнькую хату.
4. Зрабіць больш актыўным, дзейным. А. работу нарады.
||
||
ажы́на, -ы,
1. Кустовая ягадная расліна сямейства ружакветных з калючымі сцябламі.
2. Чорна-шызыя ядомыя ягады гэтай расліны, падобныя на ягады малін. Збіраць ажыны.
||
ажы́ннік, -у.
Зараснік ажыны.
ажы́ўлены, -ая, -ае.
Поўны жыцця, руху, узбуджэння, дзейнасці. Ажыўленая гутарка. А. гандаль.
||
ажыццяві́мы, -ая, -ае.
Такі, які можна ажыццявіць. А. праект.
||
ажыццяві́цца, 1 і 2
Здзейсніцца, збыцца. Задумы ажыццявіліся.
||
||
ажыццяві́ць, -яўлю́, -яві́ш, -яві́ць; -яві́м, -еві́це, -явя́ць; ажыццёўлены;
Здзейсніць, зрабіць рэальнасцю. А. свае задумы.
||
||
ажы́ць, ажыву́, ажыве́ш, ажыве́; ажывём, ажывяце́, ажыву́ць; ажы́ў, ажыла́, -ло́;
1. Стаць зноў жывым, вярнуцца да жыцця, аджыць. А. пасля клінічнай смерці.
2.
3.
||
ажыята́ж, -у,
1. Павышаны попыт на якія
2. Стрэсавая сітуацыя на біржы, выкліканая, як правіла, штучна створаным павышэннем ці паніжэннем курсу біржавых папер або цэн з мэтай атрымання прыбытку
||
аз, аза́,
1. Старадаўняя назва літары «а».
2.
азагало́віць, -ло́ўлю, -ло́віш, -ло́віць; -ло́ўлены;
Даць чаму
||
аза́дак, -дка,
1. Задняя частка тулава жывёлы. Конь падкідаў азадкам, брыкаўся.
2. Задняя частка тушы.
||
азада́чаны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца ў разгубленасці, які выражае здзіўленне; збянтэжаны. А. выгляд твару.
||
азада́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Паставіць каго
||
аза́ддзе, -я, ж.,
Тое, што і пазаддзе.
азалаці́ць, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць; -ло́чаны;
1.
2. Шчодра ўзнагародзіць, абагаціць. Небывалы ўраджай лёну азалаціў вяскоўцаў.
аза́лія, -і,
Дэкаратыўная кустовая расліна сямейства верасовых з белымі, жоўтымі і іншымі кветкамі.
||
азанава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
1. Ператварыць (ператвараць) у азон. А. кісларод.
2. Ачысціць (ачышчаць) азонам. А. памяшканне.
||
азана́тар, -а,
Прыбор для атрымання азону, а таксама для ўзбагачэння азонам паветра.
||
аза́рт, -у,
Моцнае захапленне, заўзятасць, запал. Працаваць з азартам. Увайсці ў а.
аза́ртны, -ая, -ае.
Які робіць што
||
азары́цца, 1 і 2
Ярка асвяціцца. Лес азарыўся яркім сонцам.
2.
3.
||
||
азары́ць, 1 і 2
1. каго-што. Ярка асвяціць. Маланка азарыла твар.
2.
||
||
азарэ́нне, -я,
1.
2. Раптоўнае, нечаканае праясненне свядомасці, разуменне чаго
азбе́ст, -у,
Валакністы белы мінерал,
||
а́збука, -і,
1. Сукупнасць літар якой
2. Вучэбны дапаможнік для пачатковага навучання грамаце; буквар.
3.
Азбука Морзэ — сістэма ўмоўных знакаў для перадачы літар праз тэлеграф.
Нотная азбука — сістэма нотных знакаў для перадачы музычных гукаў.
||
Азбучная ісціна — пра агульнавядомую, простую думку, ісціну.
азва́цца, азаву́ся, азаве́шся, азаве́цца; азавёмся, азавяце́ся, азаву́цца; азаві́ся;
Тое, што і абазвацца.
||
азвярэ́лы, -ая, -ае.
Злы, шалёны, раз’юшаны. Азвярэлыя ворагі.
||
азвярэ́нне
азвярэ́ць
аздабле́нне, -я,
1.
2. Тое, што ўпрыгожвае каго-, што
аздараві́ць, -раўлю́, -ро́віш, -ро́віць; -ро́ўлены;
1. Палепшыць стан здароўя каго
2.
||
||
аздараўле́нчы, -ая, -ае.
Які спрыяе аздараўленню. Аздараўленчыя мерапрыемствы. А. лагер.
аздо́ба, -ы,
Тое, што ўпрыгожвае, аздабляе што
||
аздо́біць, -блю, -біш, -біць; -блены;
1. Надаць каму-, чаму
2.
||
||
азеляні́ць, азеляню́, азяле́ніш, азяле́ніць; азелянёны;
Пасадзіць дрэвы, кусты
||
||
азербайджа́нцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Азербайджана.
||
||
азёрны
азі́міна, -ы,
Азімыя пасевы, іх усходы. Шырокія загоны зялёнай азіміны.
азі́мы, -ая, -ае.
1. Які высяваецца, прарастае і кусціцца восенню, зімуе пад снегам, а потым летам спее. Азімая пшаніца.
2. у
азіра́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1.
2.
азірну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Павярнуўшыся, паглядзець назад, аглянуцца. Маці азірнулася і ўбачыла мяне.
2. Паглядзець вакол сябе, агледзецца. А. навокал.
||
азірну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Акінуць позіркам.
||
азія́т, -а,
Карэнны жыхар Азіі.
||
||
азло́біцца, -блюся, -бішся, -біцца;
Стаць злосным, бязлітасным у адносінах да ўсяго навакольнага. А. на ўвесь свет.
||
||
азло́біць, -блю, -біш, -біць; -лены;
Зрабіць злосным, бязлітасным, зласліва настроіць да ўсяго навакольнага.
||
азло́блены, -ая, -ае.
Які стаў злосным у выніку няўдачы, непрыемнасці
||
азмро́чыцца, 1 і 2
Стаць змрочным, сумным, маркотным, цёмным, панурым (звычайна пра погляд, твар
||
азмро́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Зрабіць змрочным, сумным, маркотным. А. настрой сябра.
||
азнаёміцца
азнаёміць
азнаменава́цца, 1 і 2
Стаць знамянальным дзякуючы чаму
||
азнаменава́ць, -мяну́ю, -мяну́еш, -мяну́е; -мяну́й; -менава́ны;
Урачыста адзначыць чым
||
||
азнача́льны, -ая, -ае.
1. Які паддаецца азначэнню.
2. У граматыцы: які з’яўляецца азначэннем². А. займеннік. А. сказ.
||
азнача́ць, 1 і 2
1. Вызначаць характэрныя рысы чаго
2. Мець значэнне, які
азна́чыцца, 1 і 2
1. Стаць прыметным, абазначыцца. Выразней азначыліся маршчыны на лбе.
2.
||
азна́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. Вызначыць характэрныя рысы чаго
2. Паказаць кірунак, шлях каму-, чаму
3. Абумовіць сабой, прадвызначыць. Вялікая падзея азначыла прыход новага ў жыцці.
||
||
азначэ́нне¹, -я,
1.
2. Абагульненне, якое раскрывае сэнс, змест чаго
азначэ́нне², -я,
У граматыцы: даданы член сказа, які абазначае прымету, уласцівасць, якасць або іншую адзнаку прадмета. Дапасаванае а.
||
азнаямле́нне
азнаямле́нчы і азнаямля́льны, -ая, -ае.
Той, які дае звесткі пра што
азнаямля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Тое, што і знаёміцца (у 2
азнаямля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
Тое, што і знаёміць (у 2
азно́б, -у,
Хваравітае адчуванне холаду, дрыжыкі пры ліхаманцы. У хворага пачаўся а.
||
азо́н, -у,
Газ з рэзкім пахам, злучэнне трох атамаў кіслароду,
||
Азонавая дзірка (
азо́т, -у,
Хімічны элемент, газ без колеру і паху, галоўная састаўная частка паветра.
||
азыва́цца
азы́злы, -ая, -ае.
1. Хваравіта тоўсты, апухлы. А. твар.
2. Настылы, азяблы. Азызлая, халодная зямля.
||
азы́знуць, -ну, -неш, -не; азы́з, азы́зла; -ні́;
1. Зрабіцца хваравіта тоўстым, апухлым, з абвіслай скурай. А. ад нездароўя.
2. Змерзнуць, азябнуць. А. на холадзе.
||
азя́блы, -ая, -ае.
Які настыў, змёрз на холадзе. Азяблыя рукі.
азя́бнуць
азярко́ і азярцо́
азяро́д, -а,
Прыстасаванне з падоўжаных жэрдак на слупах для дасушвання снапоў, травы
||
азяры́на, -ы,
Невялікае возера. Пайсці ў луг на азярыны.
азяры́шча, -а,
Месца, дзе некалі было возера.
ай,
Выказвае розныя пачуцці: боль, спалох, здзіўленне, папрок, радасць, жаль
Ай-ай-ай (
айва́, -ы́,
Паўднёвае дрэва сямейства ружакветных з цвёрдымі духмянымі пладамі, якія па форме нагадваюць яблыкі, а таксама плод гэтага дрэва.
||
айкані́міка, -і,
Раздзел тапанімікі, які вывучае айконімы, заканамернасці іх узнікнення, развіцця і функцыянавання.
||
айкані́мія, -і,
Сукупнасць айконімаў пэўнай тэрыторыі. А. Віцебшчыны.
||
айко́нім, -а,
Уласная назва населенага пункта.
айма́к, -а́,
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Бураціі, Горна-Алтайскай аўтаномнай вобласці і Манголіі.
||
а́йсберг, -а,
Плывучая ледзяная гара, абломак ледавіка.
айце́ц, айца́,
1. Святар. Святы а. А. Павел (зварот да святара).
2.
айчы́м, -а,
Няродны бацька, муж маці ў адносінах да яе дзяцей ад папярэдняга шлюбу. Рос хлопчык без бацькі, з айчымам.
айчы́на, -ы,
Бацькаўшчына, радзіма. Наведаў нядаўна айчыну сваю.
||
акава́ць, акую́, акуе́ш, акуе́; акуём, акуяце́, акую́ць; аку́й; акава́ны;
Абабіць металам. А. скрыню жалезам. А. бочку.
||
||
||
акадэмі́зм, -у,
1. Кірунак у выяўленчым мастацтве 17—19
2. Чыста тэарэтычны кірунак у навуковых і вучэбных занятках, адарванасць іх ад практыкі, ад актуальных задач сучаснасці.
акадэ́мік, -а,
Член акадэміі (у 1
акадэмі́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які прытрымліваецца ўсталяваных традыцый (у навуцы, мастацтве). А. жывапіс.
3. Навучальны (у дачыненні да вышэйшых навучальных устаноў). А. год.
4.
5. У складзе назваў тэатраў, аркестраў, капэл азначае: найвышэйшай кваліфікацыі, узорны. Нацыянальны а. Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь.
акадэ́мія, -і,
1. Найвышэйшая навуковая або мастацкая ўстанова. Нацыянальная а. навук Беларусі.
2. Назва некаторых вышэйшых навучальных устаноў па спецыяльных галінах навукі. Ваенна-медыцынская а. Сельскагаспадарчая а.
||
аказа́цца¹, акажу́ся, ака́жашся, ака́жацца; акажы́ся;
1. Стаць, з’явіцца ў сапраўднасці кім-, чым-, якім
2. Апынуцца дзе
3. Знайсціся, быць у наяўнасці. Добра, што з сабою аказаліся грошы.
||
аказа́цца², акажу́ся, ака́жашся, ака́жацца; акажы́ся;
Падаць голас, вестку; загаварыць, азвацца. Сын нарэшце аказаўся, прыслаў ліст.
||
аказа́ць, акажу́, ака́жаш, ака́жа; акажы́; ака́заны;
У спалучэнні з некаторымі назоўнікамі абазначае дзеянне паводле
||
||
ака́зія, -і,
1. Зручны, спрыяльны выпадак для паездкі або перасылкі чаго
2. Рэдкі, незвычайны выпадак (
акалаці́ць, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць; -ло́чаны;
1. Абабіць калоцячы, абтрэсці. А. грушы.
2. Уручную абмалаціць, абабіць (снапы жыта). А. жыта.
||
акале́лы, -ая, -ае.
1. Змерзлы, моцна азяблы. Акалелыя рукі.
2. Мёртвы (часцей пра жывёлін). А. воўк.
акале́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Змерзнуць, моцна азябнуць. Акалелі на марозе, ледзь адагрэліся.
2. Памерці (часцей пра жывёлін). Акалеў сабака.
акале́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Пашкодзіць які
ака́ліна, -ы,
Прадукт акіслення, які ўтвараецца на паверхні сталі і некаторых іншых сплаваў. Жалезная а.
акалі́чнасць¹, -і,
1. Падзея, факт, якія суправаджаюць што
2.
акалі́чнасць², -і,
У граматыцы: даданы член сказа, які ўказвае на час, месца, спосаб дзеяння
||
акало́дак, -дка,
1. Падраздзяленне пуцявой дыстанцыі (
2. Падраздзяленне паліцэйскага гарадскога ўчастка ў царскай Расіі (
3. Лячэбны пункт пры воінскай часці (
||
акало́т, -у,
Салома ў снапах пасля няпоўнага папярэдняга ручнога абмалоту.
||
акальцава́ць
акаля́ючы, -ая, -ае.
Тое, што і навакольны. Акаляючае асяроддзе.
акамада́цыя, -і,
1. Прыстасаванне (арганізма).
2. У мовазнаўстве: фанетычны працэс прыстасавання вымаўлення сумежных зычных і галосных гукаў, у выніку чаго ўласцівасць аднаго гука часткова пашыраецца на іншы.
Акамадацыя вока — здольнасць вока прыстасоўвацца да разгляду прадметаў на розных адлегласцях.
||
акампанеме́нт, -у,
1. Музычнае суправаджэнне спеваў, дэкламацыі
2. З’явы, падзеі, якія суправаджаюць што
||
акампані́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Суправаджаць спевы, дэкламацыю або ігру музычнага інструмента акампанементам. А. хору на баяне.
акампанія́тар, -а,
Музыкант, які акампаніруе.
||
акамяне́ласць, -і,
1.
2. звычайна
акамяне́лы, -ая, -ае.
1. Які пераўтварыўся ў камень, стаў цвёрды як камень. А. ствол дрэва.
2.
||
акамяне́ць
аканапа́ціць, -па́чу, -па́ціш, -па́ціць; -па́чаны;
Пазатыкаць, пазабіваць пазы, шчыліны мохам, пакуллем
||
акані́ца, -ы,
Дашчаная ці жалезная створка для прыкрыцця знадворку акна. Зачыніць аканіцы.
||
а́канне, -я,
Вымаўленне ў ненаціскных складах замест гукаў [о], [э] гука [а] пасля цвёрдых зычных (
акано́м, -а,
Кіраўнік гаспадаркі ў панскім маёнтку.
||
||
акантава́ць
аканто́вачны
аканто́ўванне
аканто́ўка, -і,
1.
2. Палоска, якой акантаваны малюнак, табліца
акапа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Выкапаць і заняць акоп (акопы) для абароны ад варожага агню. Салдаты акапаліся.
2.
||
акапа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Тое, што і абкапаць. А. маладыя дрэвы.
||
||
акардэані́ст, -а,
Музыкант, які іграе на акардэоне.
||
акардэо́н, -а,
Храматычны гармонік з клавіятурай фартэпіяннага тыпу для правай рукі.
||
акары́ць, акару́, ако́рыш, ако́рыць; ако́раны;
Зняць, ачысціць ад кары. А. бярвенне.
||
||
акасцяне́лы, -ая, -ае.
1. Які ператварыўся ў косць, зацвярдзелы. А. храсток.
2.
||
акасцяне́ць
ака́фіст, -а,
Від хвалебнага царкоўнага песнапення, жанр праваслаўнай літургічнай паэзіі. А. Святому Мікалаю Цудатворцу.
||
акаці́цца
ака́цыя, -і,
Высокае дрэва або куст з калючкамі і гронкамі пахучых белых або жоўтых кветак. Белая а.
||
а́каць, -аю, -аеш, -ае;
Вымаўляць у ненаціскных складах замест гукаў [о], [э] гук [а] пасля цвёрдых зычных.
||
акачане́лы, -ая, -ае.
Які моцна замёрз, застыў ад холаду; адубелы. Акачанелыя рукі.
||
акачане́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Замерзнуць на холадзе; акалець, адубець. На марозе рукі акачанелі.
акая́нны, -ая, -ае.
1. Пракляты, адхілены царквою, грахаводны, паганы.
2. Жорсткі, бесчалавечны, непрыемны. А. чалавек. Акаянная душа.
3. Ужыв. як лаянкавае, асуджальнае слова (
аквала́нг, -а,
Апарат для дыхання чалавека пад вадою.
||
аквалангі́ст, -а,
Плывец, які карыстаецца аквалангам.
||
||
аквамары́н, -у,
Каштоўны камень сінявата-зялёнага або блакітнага колеру.
||
аквана́ўт, -а,
Даследчык мора, які праводзіць назіранні пад вадой.
||
аква́рыум, -а,
1. Штучны вадаём або шкляная пасудзіна з вадой для ўтрымання рыб, водных жывёлін і раслін.
2.
||
акварэлі́ст, -а,
Мастак, які піша акварэллю.
||
акварэ́ль, -і,
1. Клеявыя фарбы, якія разбаўляюцца вадой. Пісаць акварэллю.
2. Карціны або малюнак, напісаныя такімі фарбамі. Выстаўка акварэлей.
||
аквато́рыя, -і,
Участак воднай паверхні. А. порта.
акведу́к, -а,
Збудаванне ў выглядзе моста з каналам або трубаправодам для падачы вады цераз роў, цясніну
аке́нца
акі́нуць, -ну, -неш, -не; акінь; -нуты;
Кінуць, пакінуць без увагі, догляду. А. гаспадарку.
Акінуць вокам (вачыма, позіркам) каго-што (
Як вокам акінуць, не акінуць вокам (
||
акісле́нне, -я,
Хімічная рэакцыя злучэння якога
||
акіслі́цца, 1 і 2
Падпасці пад акісленне.
||
акіслі́ць, акіслю, акісліш, акісліць; акіслены;
Выклікаць акісленне.
||
||
акісля́льнік, -а,
Рэчыва, здольнае выклікаць акісленне.
акія́н, -а,
1. Усё воднае покрыва Зямлі або яго частка паміж мацерыкамі. Паўночны Ледавіты а.
2.
Паветраны акіян — пра атмасферу, паветраную прастору.
||
акіянагра́фія, -і,
Раздзел акіяналогіі, які вывучае форму, памеры і глыбіню акіянаў і мораў, характар іх берагоў, будову дна
||
акіянало́гія, -і,
Сукупнасць навук аб фізічных, хімічных, геалагічных і біялагічных працэсах у Сусветным акіяне.
||
акіяна́рыум, -а,
Басейн з марской вадой ці спецыяльна адведзены прыбрэжны ўчастак мора для ўтрымлівання, развядзення, вывучэння і дэманстрацыі марскіх жывёл і рыб.
||
акіяна́ўт, -а,
Даследчык акіянскіх глыбінь.
акіяно́лаг, -а,
Спецыяліст па акіяналогіі.
акла́д¹, -у,
Размер заработнай платы, устаноўлены ў адпаведнасці з пасадай работніка. Павысіць а.
акла́д², -у,
Металічнае пакрыццё паверхні абразоў. Залаты а.
||
акла́дзісты, -ая, -ае. Акладзістая барада (шырокая і густая барада).
акладны́, -а́я, -о́е.
У выразе: акладны ліст — афіцыйнае паведамленне аб аблажэнні падаткам, страхоўкай.
акладня́, -і́;
Прыстасаванне ў плузе для пераварочвання пласта зямлі, адвал.
акле́іць, -е́ю, -е́іш, -е́іць; -е́ены;
Тое, што і абклеіць. А. сцены новымі шпалерамі.
||
||
аклі́кнуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты;
Крыкнуўшы, спыніць, падазваць. А. на вуліцы знаёмага.
||
акліматызава́цца, -зу́юся, -зу́ешся, -зу́ецца; -зу́йся;
Прыстасавацца (прыстасоўвацца) да новага асяроддзя, новага клімату.
||
||
акліматызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Прыстасаваць (прыстасоўваць) да новага асяроддзя, новага клімату.
||
||
акно́, -а́,
1. Праём у сцяне будынка для святла і паветра, а таксама рама са шклом, якая закрывае гэты праём. Дом на шэсць акон.
2.
3. Астатак вадаёма ў выглядзе адкрытага паглыблення. А. ў балоце.
4.
5.
||
||
ако́вачны
ако́вы, ако́ў.
1. (
2.
ако́ліца, -ы,
1. Тое, што і ваколіца (у 2
2. Плот з варотамі ў канцы вёскі (
||
ако́лышак, -шка,
Частка некаторых галаўных убораў — абадок, да якога прымацоўваецца верх і які непасрэдна аблягае галаву. Шапка з чырвоным аколышкам.
ако́льнічы, -ага,
Адзін з вышэйшых баярскіх чыноў у Старажытнай Русі.
ако́п, -а,
Земляное ўмацаванне ў выглядзе выкапанага рова з насыпам, якое прыкрывае ад куль і асколкаў; траншэя. Страляць з акопаў.
||
ако́пванне
ако́пвацца
ако́пваць
ако́рванне
ако́рваць
ако́рд, -а,
Гарманічнае спалучэнне некалькіх музычных гукаў рознай вышыні. Узяць а. на баяне. Заключны а. (таксама
||
ако́рдны, -ая, -ае (
Які выконваецца па дагаворы; здзельны. Акордная работа. Акордная плата.
ако́т, -у,
Роды кошкі і некаторых іншых жывёлін (казы, авечкі, зайчыхі).
ако́ўванне
ако́ўваць
ако́ўка
акр, а́кра,
Зямельная мера ў некаторых краінах, роўная 4047 м².
акраба́т, -а,
Спартсмен, які займаецца акрабатыкай; цыркавы гімнаст.
||
||
акрабаты́зм, -у,
Спрыт, дасканаласць у выкананні гімнастычных практыкаванняў.
акраба́тыка, -і,
Від спартыўнай гімнастыкі і цыркавога майстэрства.
||
акра́вак, -ра́ўка,
Абрэзак, кавалак, частка чаго
||
акраве́рш, -а,
Верш, у якім пачатковыя літары радкоў складаюць якое
акра́ек, -ра́йка,
1. Край чаго
2. Тое, што і акравак. Палавік з акрайкаў.
||
акра́ец, -ра́йца,
Кавалак хлеба, адрэзаны ад непачатага краю. Мець свой а. хлеба.
||
акрамя́,
1. За выключэннем, не лічачы каго-, што
2. У дадатак да каго-, чаго
Акрамя таго, у
акрамяне́ць
акрапі́ць
акрапля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
Тое, што і крапіць.
акра́са, -ы,
1. Аздоба, упрыгажэнне. Слова — а. мастацкага твора.
2. Скорам, тлушч, якімі запраўляюць страву; закраска. Заправіць страву акрасай.
акра́сіць, акра́шу, акра́сіш, акра́сіць; акра́шаны;
1. Тое, што і закрасіць. А. боршч смятанай.
2.
||
акро́паль, -я,
Цэнтральная ўмацаваная частка старагрэчаскіх гарадоў, звычайна на ўзгорку. Афінскі а.
акру́га, -і,
1. Адміністрацыйна-палітычнае, гаспадарчае, вайсковае
2. Тое, што і наваколле (у 2
||
акру́гласць, -і,
1.
2. Што
акругле́лы, -ая, -ае.
Які стаў круглым. А. твар.
акругле́ць
акруглі́цца, акруглю́ся, акру́глішся, акру́гліцца;
1. Стаць круглым, акруглым. Ён акругліўся, папаўнеў.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
акруглі́ць, акруглю́, акру́гліш, акру́гліць; акру́глены;
1. Зрабіць круглым, акруглым. А. губы.
2. Выразіць у круглых лічбах. А. суму.
3.
||
||
акру́глы, -ая, -ае.
Які мае круглую форму. А. твар.
||
акру́жнасць, -і,
1. У матэматыцы: замкнёная крывая, усе пункты якой роўна адцалены ад цэнтра.
2. Лінія вымярэння акруглых паверхняў і прадметаў. А. шара.
акружны́, -а́я, -о́е.
Які размешчаны вакол чаго
акру́жына, -ы,
Тое, што і акружнасць.
акружы́ць, акружу́, акру́жыш, акру́жыць; акру́жаны;
1. каго-што. Размясціцца, стаць вакол каго-, чаго
2.
3. каго-што і кім. Наблізіць да каго
||
||
акру́тны, -ая, -ае.
1. Свавольны, жорсткі. А. чалавек. А. характар.
2. Безвыходны, цяжкі. Трапіць у акрутнае становішча.
||
акруці́цца, акручу́ся, акру́цішся, акру́ціцца;
Тое, што і абкруціцца.
||
акруці́ць, акручу́, акру́ціш, акру́ціць; акру́чаны;
Тое, што і абкруціць (у 1, 3 і 4
||
акрыва́віцца, -ва́ўлюся, -ва́вішся, -ва́віцца;
Вымазацца крывёю, стаць акрываўленым. А. ў бойцы.
||
акрыва́віць, -ва́ўлю, -ва́віш, -ва́віць; -ва́ўлены;
Параніўшы, пусціць кроў; заліць, вымазаць крывёю. А. твар.
||
акрыве́ць
акры́ды, -аў.
У выразе: карміцца акрыдамі (
акрылі́цца, акрылю́ся, акры́лішся, акры́ліцца;
Тое, што і натхніцца. А. надзеяй.
||
||
акрылі́ць, акрылю́, акры́ліш, акры́ліць; акры́лены;
Тое, што і натхніць.
||
||
акры́цца, -ы́юся, -ы́ешся, -ы́ецца;
1. Накрыцца, ахінуцца чым
2.
||
акры́ць, -ы́ю, -ы́еш, -ы́е; -ы́ты;
1. Накрыць, ахінуць. А. плечы цёплай коўдрай.
2.
||
акрыя́лы, -ая, -ае.
1. Які паправіўся, ажыў, паздаравеў.
2.
акрыя́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. Прыйсці ў ранейшы нармальны стан пасля хваробы, якога
2.
акрэдытава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Назначыць, накіраваць каго
||
акрэдыты́ў, -ты́ва,
Грашовы дакумент, у якім змяшчаецца распараджэнне адной крэдытнай установы другой аб выплаце каму
||
акрэ́слены, -ая, -ае.
Які трывала ўсталяваўся; ясны, выразны. А. план дзеянняў.
||
акрэ́сліцца, 1 і 2
1. Стаць бачным, выдзеліцца. У тумане акрэсліўся будынак.
2. Набыць ясны, выразны характар. Выразна акрэсліліся погляды пісьменніка.
||
акрэ́сліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. Дакладна вызначыць межы чаго
2. Даць азначэнне чаму
||
аксамі́т, -у,
Шаўковая тканіна з мяккім, гладкім і густым ворсам.
||
аксамі́тка, -і,
1. Стужка з аксаміту, кавалачак аксаміту.
2. звычайна
аксамі́цісты, -ая, -ае (разм ).
Падобны на аксаміт, мяккі, далікатны. Аксаміцістая скура.
||
акселера́т, -а,
Дзіця, падлетак, які вызначаецца раннім развіццём.
||
||
акселера́цыя, -і,
Паскарэнне фарміравання, росту, развіцця.
||
аксельба́нт, -а,
Наплечны шнур на мундзір (у генералаў, афіцэраў генеральнага штаба, штабных афіцэраў і ад’ютантаў розных рангаў у некаторых арміях).
аксесуа́р, -а,
1. Прыналежнасць чаго
2. Дробны прадмет, дэталь сцэнічнага абсталявання (
||
аксі́д, -у,
Тое, што і акісляльнік.
||
аксідзі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Акісліць (акісляць) паверхню металічных вырабаў для засцярогі ад карозіі або надання прыгожага знешняга выгляду. А. серабро.
||
аксідзіро́ўка, -і,
1.
2. Аксідзіраваны слой на паверхні чаго
аксіёма, -ы,
Палажэнне, якое не патрабуе доказу і прымаецца ў якасці зыходнага прынцыпу якой
||
аксіяматы́чны, -ая, -ае (
1.
2. Бясспрэчны, зразумелы без доказаў.
||
акт, -а,
1. Адзінкавае праяўленне якой
2. Закончаная частка драматычнага твора, спекгакля. Другі а. п’есы.
3. Закон, устанаўленне дзяржаўных органаў або грамадскіх арганізацый.
4. Дакумент, запіс аб якім
||
акта́ва, -ы,
1. Восьмая ступень гамы, а таксама інтэрвал паміж бліжэйшымі аднайменнымі гукамі рознай вышыні.
2. Вельмі нізкі бас.
3. Васьмірадковая страфа, у якой першыя шэсць радкоў аб’яднаны дзвюма перакрыжаванымі рыфмамі, а два апошнія — сумежнай рыфмай.
||
актуа́льны, -ая, -ае.
1. Вельмі важны для дадзенага моманту, надзённы. Актуальная тэма.
2. Які сапраўды існуе, праяўляецца ў рэчаіснасці;
||
актывізава́цца, -зу́юся, -зу́ешся, -зу́ецца; -зу́йся;
Стаць (станавіцца) больш актыўным, дзейным.
||
актывізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Вы́клікаць (выкліка́ць) актыўнасць; зрабіць (рабіць) актыўным. А. дзейнасць камісіі.
||
актыві́ст, -а,
Той, хто належыць да актыву¹, дзейны член якога
||
||
акты́ў¹, -ы́ву,
Найбольш дзейная, ініцыятыўная частка калектыву, арганізацыі. А. прафкама.
акты́ў², -ы́ву,
Вартасць наяўнай і даўгавой маёмасці, што належыць прадпрыемству;
||
акты́ўны¹, -ая, -ае.
1. Дзейны, энергічны;
2. Які хутка развіваецца. А. працэс у лёгкіх.
||
акты́ўны²
актэ́т, -а,
1. Музычны твор для васьмі выканаўцаў з самастойнымі партыямі для кожнага.
2. Ансамбль з васьмі выканаўцаў.
||
аку́ла, -ы,
Буйная драпежная марская рыба.
||
акулірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Прышчапіць (прышчэпліваць) да дзікай расліны вочка культурнай расліны. А. дзічку.
||
акулі́ст, -а,
Урач, спецыяліст па хваробах вачэй.
||
||
акульту́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Зрабіць культурным (у 4
||
акуля́р, -а,
У аптычнай прыладзе: шкло, якое накіравана да вока назіральніка. А. тэлескопа.
||
акуля́ры, -аў.
Аптычная прылада з дзвюх лінз, якая служыць для выпраўлення недахопаў зроку або засцярогі вачэй ад пашкоджання. А. для блізарукіх. Сонцаахоўныя а.
акумуля́тар, -а,
Прыстасаванне для накаплення энергіі з мэтай далейшага яе выкарыстання. Электрычны а.
||
акуну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ніся;
Акунуцца з галавой у работу — цалкам аддацца якой
||
акуну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Апусціць у вадкасць на кароткі час. А. у ваду галаву.
||
||
аку́нь, -я́,
Азёрна-рачная рыба сямейства акунепадобных зеленавата-жоўтага колеру з чорнымі папярочнымі палоскамі і чырванаватымі ніжнімі плаўнікамі.
||
акупа́нт, -а,
Удзельнік акупацыі, захопнік.
||
акупа́цыя, -і,
Гвалтоўны захоп чужой тэрыторыі ваеннай сілай. Гады акупацыі.
||
акупі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Правесці (праводзіць) акупацыю чаго
акупі́цца, 1 і 2
Аплаціцца (пра выдаткі). Затраты на будоўлю акупяцца. Намаганні акупяцца (
||
акупі́ць, -уплю́, -ўпіш, -ўпіць; -ўплены;
Вярнуць што
||
аку́пнасць, -і,
Здольнасць, магчымасць акупіцца. А. будаўніцтва.
аку́рак, -рка,
Недакурак, рэшткі выкуранай ці недакуранай папяросы, цыгары.
акура́т,
Якраз, дакладна. Прыбылі а. к 12 гадзінам.
акура́тны, -ая, -ае.
1. Які захоўвае парадак, дакладнасць; спраўны. А. чалавек.
2. Старанна, спраўна зроблены, дакладны. Акуратная работа.
||
акура́тна,
1. Старанна і чыста. А. апранацца.
2. Дакладна, рэгулярна. А. кожны дзень прыходзілі газеты.
3. Асцярожна (
акураты́ст, -а,
Чалавек, які вызначаецца акуратнасцю ў працы, бездакорнасцю ў паводзінах, ахайнасцю адзення
||
акуры́ць, -уру́, -у́рыш, -у́рыць; -у́раны;
Абдаць дымам з якой
||
аку́стык, -а,
1. Спецыяліст у галіне акустыкі (у 1
2. Работнік, які абслугоўвае гукаўлоўныя апараты.
аку́стыка, -і,
1. Раздзел фізікі, які вывучае гукавыя з’явы.
2. Чутнасць гукаў (музыкі, гутаркі
||
аку́ць, -ую́, -уе́ш, -уе́; -уём, -уяце́, -ую́ць; -ўты;
Тое, што і акаваць. А. сундук жалезам.
аку́чнік, -а,
Прылада (плуг) для акучвання.
аку́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Узрыхліўшы глебу, абгарнуць ёю што
||
акушэ́р, -а,
Урач, спецыяліст па акушэрстве.
акушэ́рка, -і,
Асоба сярэдняга медыцынскага персаналу, спецыялістка па акушэрстве (у 2
акушэ́рства, -а,
1. Раздзел медыцыны, прысвечаны пытанням прафесійнай дапамогі пры цяжарнасці, родах і ў пасляродавы перыяд. Лекцыі па акушэрстве.
2. Дзейнасць акушэра, акушэркі, аказанне дапамогі пры родах.
||
акцёр, -а,
Прафесійны выканаўца роляў у спектаклях, фільмах.
||
||
акцёрства, -а,
1. Занятак, прафесія акцёра; тэатральнае мастацтва.
2.
акці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Скласці (складаць) акт з мэтай засведчыць наяўнасць ці адсутнасць чаго
||
акцы́з, -у,
Ускосны падатак на тавары шырокага спажывання і паслугі, які ўваходзіць у іх кошт і складае частку бюджэту краіны.
||
а́кцыя¹, -і,
Каштоўная папера, якая сведчыць аб узносе пэўнага паю ў прадпрыемства і дае права яе ўладальніку на ўдзел у прыбытках гэтага прадпрыемства. Скупіць акцыі. Акцыі падняліся (цана на іх узрасла).
Акцыі чые падаюць (або павышаюцца) — падае (або павышаецца) уплыў, роля каго
||
а́кцыя², -і,
Дзеянне, накіраванае на дасягненне пэўнай мэты. Дыпламатычная а.
акцыяне́р, -а,
Уладальнік акцый¹, саўладальнік акцыянернага прадпрыемства.
||
акцэ́нт, -у,
1. Націск у слове, а таксама знак націску (
2. Асаблівасці вымаўлення, уласцівыя тым, хто гаворыць на чужой мове.
||
акцэнтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. Паставіць (ставіць) акцэнт (у 1
2.
акы́н, -а,
Народны паэт-пясняр (у казахаў, кіргізаў).
||
акы́ш,
Вокрык, якім адпуджваюць курэй, птушак. — Акыш, каб на вас!
алавя́ны
ала́дка, -і,
Невялікі тоўсты мучны або бульбяны блін, спечаны на патэльні, звычайна з адной лыжкі цеста. Пышныя аладкі.
||
||
алапа́т, -а,
Урач, які лечыць метадамі алапатыі.
алапа́тыя, -і,
Звычайная сістэма лячэння, названая так у супрацьлегласць гамеапатыі.
||
ала́х, -а,
Бог у мусульман.
Алах яго ведае (
алба́нцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Албаніі.
||
||
алгары́тм, -у,
Сукупнасць паслядоўных дзеянняў, правіл для рашэння пэўнай задачы. А. здабывання кораня.
||
а́лгебра, -ы,
Раздзел матэматыкі, які вывучае агульныя законы дзеянняў над велічынямі незалежна ад іх лікавага значэння.
||
але́¹,
I. супраціўны.
1. Злучае процілеглыя члены сказа і сказы; адпавядае па
2. Злучае члены сказа і сказы з узаемным выключэннем. Ты ведаеш, але казаць не хочаш!
3. Злучае сказы, у адным з якіх выказваецца неадпаведнасць таму, аб чым гаворыцца ў другім сказе. Быў ён там ці не быў, напэўна ніхто не ведаў, але ж людзі называлі яго імя.
II. далучальны.
1. Далучае сказы і члены сказа, якія развіваюць, дапаўняюць або паясняюць выказаную ў папярэднім сказе ці словазлучэнні думку. Кожны выбірае свой шлях да шчасця, але толькі яно не заўсёды даецца лёгка і проста.
2. Далучае члены сказа і сказы, звязаныя паміж сабой часавай паслядоўнасцю. Яна зачыніла дзверы, але праз хвіліну хтосьці пачаў стукаць у іх.
3. Ужыв. ў пачатку самастойных сказаў пры рэзкім пераходзе да новай думкі і адпавядае злучніку «ды». Нават і ён маўчаў... Але што я кажу, — ён, напэўна, лепш за ўсіх разумеў нас.
4. у
але́²,
1.
2.
алеагра́фія, -і,
1. Даўні спосаб узнаўлення карцін, намаляваных алейнымі фарбамі.
2. Копія карціны, малюнка, атрыманая такім спосабам.
||
алеа́ндр, -а,
Паўднёвая вечназялёная кустовая расліна сямейства кутравых з чырвонымі, ружовымі або белымі пахучымі кветкамі.
||
алеба́рда, -ы,
Старажытная зброя ў выглядзе сякеры на доўгім дрэўку, якое заканчваецца кап’ём.
||
алеба́стр, -у,
1. Дробназярністы будаўнічы гіпс.
2. Празрысты дробназярністы гіпсавы камень, які ўжыв. для арнаментных вырабаў.
||
алего́рыя, -і,
Іншасказальнасць, выказванне адцягненага паняцця пры дапамозе канкрэтнага мастацкага вобраза. Гаварыць алегорыямі (няясна, з малазразумелымі намёкамі на што
||
але́гра (
1.
2.
але́істы, -ая, -ае.
Які ўтрымлівае ў сабе многа алею, тлусты. А. сланечнік.
||
але́й, -ю,
Тлушч з насення раслін. Сланечнікавы а. Какосавы а. Канапляны а.
||
але́йнік, -а,
Тое, што і алейшчык.
але́йны, -ая, -ае.
1.
2. Выкананы фарбамі, расцёртымі на алеі, звязаны з выкарыстаннем такіх фарбаў. А. жывапіс. Алейная фарба.
3. Які дае алей, з якіх вырабляецца алей (пра расліны). Алейныя культуры.
4. Які адносіцца да вытворчасці алею. А. завод.
але́йня, -і,
Прадпрыемства па вырабе алею.
але́йшчык, -а,
Спецыяліст па вырабе алею; алейнік.
александры́т, -у,
Каштоўны камень, які змяняе свой колер ад ізумруднага (днём) да цёмна-чырвонага (пры штучным асвятленні).
аленегадо́вец, -до́ўца,
Спецыяліст па аленегадоўлі.
аленегадо́ўля, -і,
Развядзенне аленяў як галіна жывёлагадоўлі.
||
але́ніна, -ы,
Мяса аленя як ежа.
але́ніха, -і,
Самка аленя.
але́нь, -я,
Парнакапытная жвачная млекакормячая жывёліна з галінастымі рагамі і кароткім хвастом.
||
аленяво́д, -а,
Тое, што і аленегадовец.
аленяня́ і аленянё, -ня́ці,
Дзіця аленя.
алерге́н, -у,
Раздражняльнік, які выклікае алергію.
алергі́я, -і,
Павышаная адчувальнасць, імунная рэакцыя арганізма да ўздзеяння алергенаў (хваравіты стан).
||
алеу́ты, -аў,
Паўночная народнасць, карэннае насельніцтва Алеуцкіх і Камандорскіх астравоў.
||
||
але́шнік, -у,
1. Зараснік альхі, альховы лес.
2. Альховыя дровы; будаўнічы матэрыял з вольхі
||
але́шына, -ы,
1. Лісцевае дрэва сямейства бярозавых; вольха.
2. толькі
але́я, -і,
Дарога, абсаджаная з абодвух бакоў дрэвамі, кустамі; прысады, дарожка ў парку або ў садзе. Бярозавая а.
||
||
алжы́рцы, -аў,
Насельніцтва Алжыра.
||
||
а́лібі,
Знаходжанне абвінавачанага ў момант, калі адбывалася злачынства, у іншым месцы як доказ невінаватасці ў злачынстве. Мець а.
алі́ва, -ы,
1. Вечназялёнае паўднёвае дрэва сямейства маслінавых; масліна.
2. Ядомы плод гэтага дрэва.
3. Алей, атрыманы з яго пладоў.
4. Змазачнае масла.
аліга́рх, -а,
1. Прадстаўнік буйнога, манапалістычнага капіталу. Расійскі а.
2. Правіцель алігархіі (у 1
аліга́рхія, -і,
1. У старажытнасці і ў Сярэднія вякі: дзяржава, заснаваная на панаванні арыстакратычных вярхоў.
2. Эканамічнае і палітычнае панаванне невялікай групы прадстаўнікоў манапалістычнага капіталу. Фінансавая а.
||
аліга́тар, -а,
Тупарылы кракадзіл, распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыцы і Паўднёвым Кітаі. Усходнеазіяцкі а.
алізары́н, -у,
Фарбавальнае рэчыва, якое вырабляецца з карэння марэны або з мінералаў і ўжыв. для фарбавання тканін, вырабу мастацкай фарбы, у паліграфіі.
||
алілу́я,
Вітанне, адрасаванае Богу, хвалебны малітоўны выгук у набажэнствах іўдзейскай і хрысціянскай рэлігій.
аліме́нтшчык, -а,
Той, хто плаціць аліменты.
аліме́нты, -аў.
Матэрыяльныя сродкі (грошы), якія выплочваюцца ў адпаведнасці з пастановай суда на ўтрыманне непрацаздольных дзяцей або бацькоў асобамі, што звязаны з імі адносінамі роднасці. Плаціць а.
||
алі́мп, -а,
1. (з вялікай літары). У старажытнагрэчаскай міфалогіі: гара, дзе знаходзіліся багі; зборышча багоў.
2.
||
алімпі́ец, -пійца,
1. У старажытнагрэчаскай міфалогіі: бог, жыхар Алімпа.
2. Спартсмен — удзельнік Алімпійскіх гульняў.
алімпі́йскі, -ая, -ае;
Алімпійскія гульні — усенародныя гульні ў Старажытнай Грэцыі ў гонар бога Зеўса, якія наладжваліся адзін раз у 4 гады паблізу Алімпіі, а таксама сучасныя міжнародныя спаборніцтвы па ўсіх асноўных відах спорту.
Алімпійскі спакой — велічны, непарушны, поўны спакой.
алімпія́да, -ы,
1. У Старажытнай Грэцыі: прамежак у 4 гады паміж алімпійскімі гульнямі, які служыў адзінкай летазлічэння.
2. Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы, якія на ўзор старажытнагрэчаскіх алімпійскіх гульняў праводзяцца раз у чатыры гады. Белая а. (зімовая).
3. Спаборніцтвы навучэнцаў у вызначаных галінах ведаў. А. па матэматыцы.
||
алі́ўка, -і,
Плод алівы (у 1
||
алі́ўкавы
алкагалі́зм, -у,
1. Цяжкае хранічнае захворванне, якое выклікаецца злоўжываннем спіртнымі напіткамі, выяўляецца ў псіхічнай і фізічнай залежнасці ад алкаголю. Лячэнне ад алкагалізму.
2. Тое, што і п’янства. Барацьба з алкагалізмам.
||
алкаго́лік, -а,
Чалавек, які хварэе на алкагалізм; п’яніца.
||
алкаго́ль, -ю,
1. Аднаатамны спірт (
2. Арганічныя злучэнні, у склад малекул якіх уваходзіць група атамаў кіслароду і вадароду; спіртныя напіткі. Танны а.
||
алма́з, -а і -у,
1. -у. Празрысты каштоўны камень, які сваім бляскам і цвёрдасцю перавышае ўсе іншыя мінералы; крыштальная кубічная мадыфікацыя самароднага чыстага вугляроду.
2. -а. Інструмент для рэзання шкла ў выглядзе вострага тонкага кавалка гэтага каменя, устаўленага ў ручку; шкларэз.
||
ало́вак, ало́ўка,
Прылада для пісьма, малявання, чарчэння — тонкая палачка графіту або сухой фарбы ў драўлянай, пластыкавай, металічнай і
||
алта́йцы, -аў,
Карэннае насельніцтва Рэспублікі Алтай (у складзе Расійскай Федэрацыі).
||
||
алта́р, -а́,
1. Усходняя, узвышаная частка хрысціянскага храма (у праваслаўнай царкве аддзеленая ад агульнага памяшкання іканастасам).
2. Даўней: месца, на якое ўскладаліся ахвярапрынашэнні.
Прынесці (сваё жыццё) на алтар бацькаўшчыны — ахвяраваць сваім жыццём у імя Радзімы (
||
алфаві́т, -а,
1. Сукупнасць літар дадзенай сістэмы пісьма, размешчаных ва ўстаноўленым парадку. Беларускі а.
2. Парадак літар, прыняты ў азбуцы. Напісаць прозвішчы супрацоўнікаў паводле алфавіта.
3. чаго. Указальнік, пералік чаго
||
алхі́мік, -а,
Той, хто займаецца алхіміяй.
алхі́мія, -і,
Пошукі спосабаў ператварэння простых металаў у каштоўныя пры дапамозе так званага філасофскага каменя ў данавуковы перыяд развіцця хіміі.
||
алыча́, -ы́,
1. Пладовае дрэва сямейства ружакветных, род дробнай слівы.
2. Плод гэтага дрэва.
||
альбатро́с, -а,
Вялікая марская вадаплаўная птушка атрада буравеснікаў з моцнай выгнутай дзюбай і доўгімі вузкімі крыламі.
альбіно́с, -а,
Чалавек, жывёла або расліна, у якіх адсутнічае нармальная пігментацыя.
||
||
альбо́,
Тое, што і або.
альбо́м, -а,
1. Сшытак або кніга з чыстымі лістамі для малюнкаў, фатаграфій, якіх
2. Кніжнае выданне з рэпрадукцыямі карцін, малюнкаў, фатаграфій
альва́с, -у,
Тое, што і альяс.
||
алько́ў, -ко́ва,
Ніша ў сцяне для ложка.
||
а́льма-ма́тар,
Іншасказанне для вышэйшай навучальнай ўстановы, у якой вучыўся.
альмана́х, -а,
Неперыядычны зборнік з літаратурна-мастацкімі, гістарычнымі ці публіцыстычнымі творамі розных аўтараў-сучаснікаў.
||
альпі́йскі, -ая, -ае.
1.
2. Высакагорны. Альпійская расліннасць.
альпіна́рый, -я,
Участак саду або парку ў выглядзе камяністай горкі, засаджаны расліннасцю.
альпіні́зм, -у,
Від спорту, звязаны з узыходжаннем на высокія горныя вяршыні.
||
альпіні́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца альпінізмам.
||
||
альпінія́да, -ы,
Вучэбна-спартыўныя або юбілейныя зборы альпіністаў.
альт, -а́,
1. Нізкі жаночы або дзіцячы голас.
2. Спявак (спявачка) з такім голасам.
3. Музычны смычковы або медны духавы інструмент нізкага рэгістра.
||
альта́нка, -і,
Летняя паркавая або садовая пабудова для адпачынку; сховішча ад дажджу і сонца.
||
альтруі́зм, -у,
Бескарыслівае служэнне іншым, гатоўнасць ахвяраваць сваімі асабістымі інтарэсамі;
||
альтруі́ст, -а,
Той, хто кіруецца альтруізмам.
||
||
альты́ст, -а,
Музы́ка, што іграе на альце.
||
альтэрнаты́ва, -ы,
1. Неабходнасць выбару адной з дзвюх або некалькіх магчымасцей.
2. Кожная з такіх магчымасцей. Знайсці альтэрнатыву чаму
||
а́льфа, -ы,
Назва першай літары грэчаскага алфавіта.
Ад альфы да амегі (
Альфа і амега чаго (
альфа-...
Першая састаўная частка складаных слоў у складзе некаторых тэрмінаў.
Альфа-часціцы — ядры атама гелію.
Альфа-прамяні — адзін з відаў выпрамянення радыеактыўных ядзер.
Альфа-распад — выдзяленне альфа-часціц пры самаадвольным распадзе атамных ядзер.
альхо́вы
алья́нс, -у,
Саюз, аб’яднанне на аснове дагаворных абавязацельстваў. Міжнародны кааператыўны а.
алья́с, -у,
Шматгадовая травяністая трапічная расліна з тоўстым мясістым лісцем, якая выкарыстоўваецца ў медыцыне; алоэ.
||
алюмі́ній, -ю,
Хімічны элемент, лёгкі, коўкі серабрыста-белы метал.
||
алю́р, -у,
Спосаб хады, бегу каня (галоп, рысь, інахадзь, скачок).
||
аляпава́ты, -ая, -ае.
Няўмела, безгустоўна, груба зроблены. А. малюнак.
||
амазо́нка, -і,
1. У старажытнагрэчаскай міфалогіі: прадстаўніца ваяўнічага племені жанчын.
2. Жанчына-коннік у спецыяльным касцюме для верхавой язды.
3. Доўгая сукенка для верхавой язды. Імчаліся конна жанчыны ў чорных амазонках.
||
амаладзі́цца, -ладжу́ся, -ло́дзішся, -ло́дзіцца;
1. Стаць маладзейшым (з выгляду).
2. (1 і 2
||
||
амаладзі́ць, -ладжу́, -ло́дзіш, -ло́дзіць; -ло́джаны;
1. каго-што. Зрабіць маладзейшым; вярнуць арганізму ўжо страчаныя адзнакі маладосці.
2. што. Увесці больш моладзі ў склад чаго
||
||
ама́ль,
Без нечага, мала чаго не хапае да чаго
амальга́ма, -ы,
1. Сплаў некаторых металаў з ртуццю, а таксама раствор металу ў ртуці (
2.
||
амана́л, -у,
Выбуховае рэчыва.
||
аманімі́я, -і,
Гукавое супадзенне слоў пры розніцы значэнняў.
||
ама́р, -а,
Вялікі марскі рак атрада дзесяціногіх.
||
амара́льны, -ая, -ае.
Які супярэчыць маралі, пазбаўлены маралі. А. чалавек. А. ўчынак.
||
амартызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) амартызацыю.
амартыза́тар, -а,
Прыстасаванне для амартызацыі (у 2
||
амартыза́цыя, -і,
1. Паступовае зніжэнне вартасці маёмасці ў выніку яе зношвання.
2. Аслабленне сілы ўдараў, штуршкоў
||
ама́тар, -а,
1. чаго і з
2. Той, хто займаецца чым
||
||
ама́тарства, -а,
Занятак аматара, аматараў.
а́мба,
Ужыв. ў
амбі́цыя, -і,
1. Абвостранае самалюбства, ганарлівасць, фанабэрыстасць.
2. звычайна
Кідацца ў амбіцыю — пакрыўдзіўшыся, выказваць незадавальненне, злавацца.
||
амбо́н, -а,
Узвышанае месца ў царкве, з якога чытаюцца пропаведзі перад іканастасам.
||
амбразу́ра, -ы,
1. Адтуліна ў абарончым збудаванні; байніца.
2. Аконны або дзвярны праём (
||
амбро́зія, -і,
1. У грэчаскай міфалогіі: ежа багоў, якая падтрымлівала вечную маладосць і прыгажосць.
2. Род травяністых раслін сямейства складанакветных.
амбулато́рыя, -і,
Лячэбніца для аказання медыцынскай дапамогі ў самой установе і дома.
||
аме́га, -і,
Назва апошняй літары грэчаскага алфавіта.
амерыка́нцы, -аў,
Насельніцтва Злучаных Штатаў Амерыкі.
||
||
аметы́ст, -у,
Каштоўны камень фіялетавага або з блакітным адценнем колеру.
||
аме́цце, -я,
Дробныя рэшткі, кавалачкі каласоў, мякіны
амёба, -ы,
Прасцейшая аднаклетачная жывёліна, якая ў працэсе руху змяняе форму цела.
||
амі́нь, а́мэн,
1. Заключнае слова пропаведзі, малітвы ў
2.
амі́чны
амія́к, -у,
Бясколерны газ з рэзкім непрыемным пахам, злучэнне азоту з вадародам.
||
амле́т, -у,
Страва з разбоўтаных з малаком і мукой яек.
||
амні́стыя, -і,
Частковае або поўнае вызваленне ад судовага пакарання асуджаных, якое праводзіцца вярхоўнай уладай. Вызваліцца па амністыі.
||
амнісці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Прымяніць (прымяняць) амністыю да каго
амо́ній, -ю,
1. Аднавалентная група атамаў азоту і вадароду, якая ўваходзіць у састаў многіх солей. Сернакіслы а.
2. Парашок, які ўжыв. замест дражджэй.
||
амо́рфны, -ая, -ае.
1. Які не мае крышталічнай будовы (
2.
||
ампе́р, -а,
Адзінка сілы электрычнага току.
||
амперме́тр, -а,
Прыбор для вымярэння сілы электрычнага току.
ампі́р, -у,
Мастацкі (галоўным чынам у архітэктуры) стыль, які ўзнік у Францыі ў канцы 18 — пачатку 19
||
ампліту́да, -ы,
Размах вагання, найбольшае адхіленне цела, што хістаецца, ад стану раўнавагі; розніца межаў, паміж якімі змяняецца якая
||
амплуа́,
1. Пэўнае характэрнае кола роляў, якія выконваюцца акцёрам. А. коміка.
2.
а́мпула, -ы,
Герметычна запаяная шкляная пасудзіна невялікіх памераў для захавання чаго
||
ампутава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Зрабіць (рабіць) ампутацыю. А. нагу.
ампута́цыя, -і,
Адразанне хворай канечнасці або знешняй часткі органа. А. рукі.
||
амуле́т, -а,
Невялікі прадмет, які носяць на целе як магічны сродак, здольны засцерагчы ад бяды, хваробы
||
амулёвы
амуні́цыя, -і,
1. Паходны рыштунак байца (акрамя зброі і адзення). Пры поўнай амуніцыі (з усім тым, што ваеннаслужачы павінен мець у паходзе).
2. Больш шырока: адзенне і прылады.
||
аму́рны, -ая, -ае (
Любоўны. Амурныя справы.
амфі́бія, -і,
1. Земнаводная жывёліна, лічынкі якой дыхаюць жабрамі, а дарослыя асобіны — лёгкімі. Трытоны — гэта амфібіі.
2. Земнаводная расліна.
3. Самалёт для ўзлёту і пасадкі на вадзе і на сушы, а таксама танк, аўтамабіль для руху па сушы і па вадзе.
||
амфібра́хій, -я,
Трохскладовая вершавая стапа з націскам на другім складзе.
||
амфітэа́тр, -а,
1. У старажытных грэкаў і рымлян: збудаванне для масавых відовішчаў, у якім месцы для гледачоў узвышаліся паўкругам.
2. У сучасным тэатры: рады крэслаў размешчаныя ў зале за партэрам, а таксама частка залы, дзе яны размешчаны.
амша́лы, -ая, -ае.
Які аброс мохам; абымшэлы. Амшалыя хаты.
амша́ра, -ы,
Тое, што і імшара.
амшы́ць, -шу́, -шы́ш, -шы́ць; -шы́м, -шыце́, -ша́ць; амшы́ты;
Тое, што і абымшыць.
амшэ́лы, -ая, -ае.
Тое, што і абымшэлы. Амшэлая старая хата.
амшэ́ць, 1 і 2
Тое, што і абымшэць.
амыле́нне, -я,
Раскладанне арганічных злучэнняў вадой са шчолачамі. А. тлушчаў.
амяла́, -ы́,
Шматгадовая вечназялёная расліна з белымі атрутнымі ягадамі, якая паразітуе на іншых дрэвах.
амялу́шка, -і,
Невялікая лясная чубатая птушка атрада вераб’іных са стракатым апярэннем.
||
амярцве́лы, -ая, -ае.
1. Які страціў адчувальнасць (пра клеткі, тканкі
2.
3.
||
амярцве́нне
амярцве́ць
амярцві́ць, 1
1. Зрабіць неадчувальным, безжыццёвым. А. тканку.
2.
3.
||
||
амяшча́ніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Стаць мешчанінам, абывацелем па настроі, учынках.
||
анабіёз, -у,
Рэзкае запавольванне або спыненне жыццёвых працэсаў у арганізме з наступным аднаўленнем іх пры спрыяльных умовах.
||
ана́гр, -а,
Дзікі асёл, які водзіцца ў Азіі.
||
анако́нда, -ы,
Самая вялікая змяя сямейства ўдававых, якая жыве ў трапічных лясах, па берагах рэк, азёр Паўднёвай Амерыкі.
||
ана́лаг, -а,
Тое, што з’яўляецца падабенствам чаго
||
аналагі́чны, -ая, -ае.
Падобны, такі ж; заснаваны на аналогіі. А. выпадак.
||
ана́ліз, -у,
1. Метад навуковага даследавання шляхам разгляду асобных састаўных частак чаго
2. Усебаковы разбор, разгляд чаго
3. Вызначэнне саставу рэчыва. А. крыві. Хімічны а.
Аналіз матэматычны — адзін з раздзелаў вышэйшай матэматыкі.
||
аналізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Рабіць аналіз (у 1 і 2
||
аналі́тык, -а,
1. Той, хто мае схільнасць да аналітычных разважанняў, умее добра аналізаваць што
2. Спецыяліст, які займаецца аналізам (у 1 і 3
анало́гія, -і,
Падабенства ў якіх
анало́й, -я,
Высокі столік з пакатым верхам, на які ў царкве кладуць кнігі, абразы і іншыя прадметы.
||
ана́лы, -аў.
Запісы найбольш значных гістарычных падзей у храналагічным парадку; летапіс. У аналах гісторыі (
анама́лія, -і,
Адхіленне ад нормы, ад агульнай заканамернасці; няправільнасць. Магнітная а. Анамаліі ў развіцці арганізма.
||
анама́стыка, -і,
1. Сукупнасць уласных імён мовы.
2. Раздзел мовазнаўства, які вывучае ўласныя імёны.
||
ана́мнез, -у,
Сукупнасць медыцынскіх звестак, атрыманых шляхам апытання таго, хто абследуецца, а таксама тых, хто яго ведае. Псіхіятрычны а.
||
анана́с, -а,
Трапічная травяністая расліна з прадаўгаватым духмяным і сакавітым плодам, а таксама плод гэтай расліны.
||
анані́зм, -у,
Задавальненне палавой цягі раздражненнем (без палавога акта) палавых органаў.
анані́м, -а,
Аўтар, які ўтойвае сваё прозвішча, а таксама літаратурны твор без указання прозвішча аўтара.
анані́мка, -і,
Не падпісанае аўтарам пісьмо, якое паведамляе пра каго
анані́мны, -ая, -ае.
Без указання прозвішча аўтара. Ананімнае пісьмо. А. мастацкі твор.
||
анані́мшчык, -а,
Той, хто піша ананімныя пісьмы.
||
анансава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Зрабіць (рабіць) анонс.
ана́пест, -а,
Трохскладовая вершаваная стапа з націскам на апошнім, трэцім, складзе.
||
анархі́зм, -у,
Грамадска-палітычная плынь, якая адмаўляе любыя формы дзяржаўнай улады і прапаведуе неабмежаваную свабоду асобы.
||
анархі́ст, -а,
Прыхільнік анархізму; член анархічнай арганізацыі.
||
||
ана́рхія, -і,
1. Уласцівае анархізму адмаўленне дзяржаўнай улады; безуладдзе; хаос.
2. Адсутнасць арганізаванага кіравання. А. вытворчасці.
||
анатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Скласці (складаць) анатацыю чаго
||
ана́там, -а,
Спецыяліст у галіне анатоміі або прэпаравання трупаў.
анатамі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Прэпараваць, разрэзаць (разразаць) труп для навуковых або судова-медыцынскіх мэт.
аната́цыя, -і,
Кароткая характарыстыка кнігі, артыкула
||
анато́мія, -і,
Навука пра будову жывых арганізмаў; будова арганізма, органа. А. чалавека. А. мозгу.
||
ана́фема, -ы,
Пракляцце, адлучэнне ад царквы; часам
анахрані́зм, -у,
1. Перажытак мінулага.
2. Памылковае аднясенне з’яў, падзей адной эпохі да другой; хранічная недакладнасць.
||
ангажы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. Прапанаваць (прапаноўваць) ангажэмент каму
2. Запрасіць (запрашаць) даму на танец. А. на кадрылю.
ангажэме́нт, -а,
Запрашэнне артыстаў на працу на пэўны тэрмін па дагаворы. Атрымаць а.
анга́р, -а,
Спецыяльнае памяшканне для стаянкі і рамонту самалётаў, верталётаў
||
ангі́на, -ы,
Запаленне слізістай абалонкі зева, міндалін.
||
англама́н, -а,
Чалавек, які захапляецца ўсім англійскім.
||
||
англафі́л, -а,
Прыхільнік усяго англійскага.
||
||
англафо́б, -а,
Чалавек, які ненавідзіць усё англійскае.
||
||
англіка́нскі, -ая, -ае.
Які мае адносіны да англіканства — пануючай у Англіі разнавіднасці пратэстанцкай рэлігіі. Англіканская царква. А. святар.
англіцы́зм, -а,
Слова ці моўны выраз, запазычаны з англійскай мовы.
англіча́не, -ча́н,
Народ, які з’яўляецца асноўным насельніцтвам Вялікабрытаніі.
||
||
анда́нтэ (
1.
2. у
андара́к, -а́,
Саматканая паласатая або ў клетку спадніца. Святочны а.
||
анда́тра, -ы,
Грызун з каштоўным бліскучым густым футрам, а таксама яго футра. Шапка з андатры.
||
анекдаты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Падобны на анекдот, малапраўдзівы. А. выпадак.
||
анекдо́т, -а,
1. Кароткае забаўнае, смешнае апавяданне з нечаканай развязкай.
2.
||
анексі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Зрабіць (рабіць) анексію чаго
ане́ксія, -і,
Насільнае далучэнне якой
||
анемі́чны, -ая, -ае.
1.
2.
||
анемі́я, -і,
Малакроўе, змяншэнне колькасці крыві ў арганізме або змяненне яе саставу.
||
анестэзіёлаг, -а,
Урач, спецыяліст па анестэзіялогіі.
анестэзі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Вы́клікаць (выкліка́ць) анестэзію, абязболіць (абязбольваць).
анестэзі́я, -і,
Страта або аслабленне адчувальнасці, успрымальнасці да знешніх раздражненняў пры дапамозе анестэзійных сродкаў; абязбольванне. Мясцовая а.
||
анестэзіяло́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які займаецца анестэзіяй.
||
анёл, -а,
1. У рэлігійных уяўленнях: звышнатуральная істота, служыцель Бога і яго пасланец да людзей (малюецца ў выглядзе крылатага хлопчыка).
2. Ласкавы зварот да каго
Дзень анёла — імяніны.
||
||
ані́,
Зусім, ніколькі. Не баяўся ён смерці ані.
аніво́дны, -ая, -ае (
Ні адзін, зусім ні адзін. Я не чуў пра цябе аніводнага благога слова.
анідзе́,
Нідзе, зусім нідзе. А. не бачыў такога хараства.
анізва́ння,
Зусім, аніколькі. А. не спаў у тую трывожную ноч.
аніко́лі,
Зусім ніколі, век. Такой вайны на зямлі а. не будзе.
аніко́лькі,
Тое, што і ніколькі.
анілі́н, -у,
Арганічнае злучэнне — алеістая атрутная вадкасць без колеру, якая выкарыстоўваецца пры вырабе лякарстваў, фарбавальнікаў і
||
анімалі́ст, -а,
Мастак, жывапісец або скульптар, які паказвае ў сваіх творах жывёл.
||
анімі́зм, -у,
Сістэма ўяўленняў пра існаванне духа, душы ў чалавека, жывёлы, расліны, прадметаў; адухаўленне сіл і з’яў прыроды.
||
ані́с, -а і -у,
1. -а. Аднагадовая травяністая эфіраалейная расліна сямейства парасонавых з насеннем, якое мае рэзкі саладкаваты пах.
2. -у. Гатунак яблыкаў.
||
ані́саўка, -і,
1. Тое, што і аніс (у 2
2. Гарэлка, настоеная на анісе (у 1
аніхто́, аніко́га,
Зусім ніхто. Праўды а. не абвергне.
анічо́га,
Зусім нічога. Перапалоханы а. не мог сказаць.
анічу́ць,
Зусім не. А. не баліць.
анішто́, анічо́га,
Зусім нішто.
анія́к,
Ніяк, зусім ніяк. Не магу а. я з табой пагадзіцца.
анія́кі, -ая, -ае (
Зусім ніякі. Доўга пра яго не было аніякіх звестак.
анкало́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які вывучае пухліны, займаецца іх распазнаваннем і лячэннем.
||
анке́та, -ы,
Апытальны ліст для атрымання якіх
||
анкетава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Сабраць (збіраць) якія
||
||
анко́лаг, -а,
Урач, спецыяліст па анкалогіі.
ано́д, -а,
Электрод з дадатным зарадам;
||
ано́нс, -а,
Папярэдняя аб’ява (пра гастролі, спектаклі, канцэрты, лекцыі
||
анса́мбль, -я,
1. Зладжанасць, стройнасць частак адзінага цэлага, а таксама само такое цэлае. Архітэктурны а.
2. Калектыў, адпаведны склад спевакоў, музыкантаў
||
антагані́зм, -у,
Непрымірымая супярэчнасць. А. поглядаў.
||
антагані́ст, -а,
Непрымірымы праціўнік.
||
||
анталагі́чны¹
анталагі́чны²
антало́гія¹, -і,
Зборнік выбраных мастацкіх твораў розных аўтараў. А. беларускай паэзіі.
||
антало́гія², -і,
Вучэнне аб быцці, характары і структуры рэчаіснасці.
||
анто́наўка, -і,
Гатунак позніх кіслых яблыкаў.
анто́нім, -а,
У мовазнаўстве: слова, процілеглае па
||
антра́кт, -у,
1. Кароткі перапынак паміж дзеямі спектакля ці аддзяленнямі канцэрта.
2. Невялікі музычны твор для выканання паміж дзвюма дзеямі оперы, п’есы.
||
антрапало́гія, -і,
Навука аб біялагічнай прыродзе чалавека.
||
антрапамарфі́зм, -у,
Перанясенне псіхалагічных уласцівасцей чалавека на з’явы прыроды, жывёл, прадметы, а таксама ўяўленне багоў у выглядзе людзей.
||
антрапані́міка, -і,
Раздзел анамастыкі, які вывучае антрапонімы, заканамернасці іх узнікнення, развіцця і функцыянавання.
||
антрапані́мія, -і,
Сукупнасць антрапонімаў.
||
антрапо́лаг, -а,
Спецыяліст па антрапалогіі.
антрапо́нім, -а,
Любое ўласнае імя, якое можа мець чалавек.
||
антрацы́т, -у,
Лепшы гатунак каменнага вугалю, які мае чорны колер, яркі бляск, вызначаецца вялікай цеплаправоднасцю.
||
антраша́,
Балетнае па, лёгкі скачок уверх, у час якога танцор ударае некалькі разоў нагой аб нагу.
Выкідваць антраша — рабіць мудрагелістыя рухі нагамі (
антрэко́т, -у,
Міжрэбравая частка ялавічыны; адбіўная катлета з міжрэбернай часткі ялавічыны.
||
антрэпрэнёр, -а,
Прыватны тэатральны прадпрыемец.
||
антрэсо́лі, -ей і -яў,
1. Верхні паўпаверх дома.
2. Род балкона ўнутры высокага памяшкання, звычайна ў выглядзе галерэі.
3. Насціл пад столлю для захоўвання рэчаў.
||
антыалкаго́льны, -ая, -ае.
Супрацьалкагольны, накіраваны супраць алкагалізму. Антыалкагольная прапаганда.
антыбіётыкі, -аў,
Рэчывы біялагічнага паходжання, здольныя падаўляць жыццядзейнасць хваробатворных мікраарганізмаў.
||
антыгістары́чны, -ая, -ае.
Які супярэчыць гісторыі, прынцыпам гістарызму.
антыква́р, -а,
Аматар, збіральнік або прадавец антыкварных прадметаў.
антыква́рны, -ая, -ае.
1. Старадаўні і каштоўны. Антыкварная ваза.
2. Які мае адносіны да гандлю старадаўнімі рэчамі. А. магазін.
||
антыкварыя́т, -у,
Антыкварныя рэчы, а таксама крама, у якой яны прадаюцца.
антыло́па, -ы,
Жвачная жывёліна атрада парнакапытных.
антыло́пы, -ло́п,
Агульная назва розных відаў парнакапытных жвачных млекакормячых сямейства пустарогіх (сарны, сайгакі, джэйраны
||
антымо́нія, -і,
У выразе: разводзіць антымоніі (
антыпаты́чны, -ая, -ае.
Непрыемны, агідны, які выклікае антыпатыю. Ён мне а.
||
антыпа́тыя, -і,
Пачуццё непрыязнасці да каго
антыпо́д, -а,
Чалавек, процілеглы каму
||
антырэлігі́йны, -ая, -ае.
Накіраваны супраць рэлігіі. Антырэлігійная прапаганда.
антысаніта́рны, -ая, -ае.
Які супярэчыць патрабаванням санітарыі, брудны і шкодны для здароўя. Антысанітарныя ўмовы.
антысемі́т, -а,
Чалавек, які непрыязна, варожа ставіцца да яўрэяў.
||
антысеміты́зм, -у,
Нацыянальная нянавісць да яўрэяў.
||
антысе́птык, -у,
Абеззаражвальны сродак.
||
антысе́птыка, -і,
1. Абеззаражванне ран, запалёных тканак.
2.
||
антыста́тык, -у,
Рэчыва, якое паніжае статычную электрызацыю хімічных валокнаў, пластмасы і
||
антытэ́за, -ы,
1. Супрацьпастаўленне, процілегласць.
2. Стылістычны прыём, заснаваны на супрацьпастаўленні процілеглых вобразаў, паняццяў.
антытэ́зіс, -а,
У логіцы: суджэнне, якое супрацьпастаўляецца другому суджэнню (тэзісу).
антыфашы́ст, -а,
Вораг фашызму, барацьбіт супраць фашызму.
||
антыфашы́сцкі, -ая, -ае.
Накіраваны супраць фашызму. А. рух.
анты́хрыст, -а,
1. У хрысціянскай рэлігіі: галоўны праціўнік, антыпод Хрыста.
2. Ужыв. як лаянкавае слова (
антыце́лы, -це́л,
Складаныя бялкі — рэчывы, якія ўтвараюцца ў арганізме пры ўвядзенні ў яго чужародных бялкоў, бактэрый і нейтралізуюць іх шкоднае дзеянне.
антыцыкло́н, -у,
Зона ўстойлівага павышанага атмасфернага ціску, якая знаходзіцца паміж цыклонамі і характарызуецца ясным, сонечным надвор’ем.
||
анты́чны, -ая, -ае.
Які адносіцца да гісторыі і культуры старажытных грэкаў і рымлян. Антычная літаратура. Антычнае мастацтва.
||
антэ́на, -ы,
Праваднік або сістэма праваднікоў, частка радыё- і тэлевізійнай устаноўкі, якая служыць для выпраменьвання радыёхваль пры перадачы або для іх улоўлівання ў час прыёму. Тэлевізійная а.
||
ану́,
1. Ужыв. для выражэння закліку або прымушэння да дзеяння. Ану, за косы ды на лугі!
2. (з
анулява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Аб’явіць (аб’яўляць) несапраўдным, скасаваць (касаваць). А. дагавор.
||
ану́ча, -ы,
1. Кавалак якой
2. Парванае, паношанае, старое адзенне (
3. Кавалак тканіны для абгортвання ног.
4.
||
||
ану́чніца, -ы,
Скупшчыца ануч, рыззя (
||
ану́чына, -ы,
Тое, што і ануча (у 1—3
анфа́с,
Тварам да таго, хто глядзіць. Сфатаграфавацца а.
||
анфіла́да, -ы,
Доўгі скразны рад пакояў у грамадскіх будынках, палацах, дзе дзверы размешчаны на адной прамой лініі.
||
анча́р, -а,
Трапічнае паўднёваазіяцкае дрэва з сямейства тутавых, якое ўтрымлівае атруту.
||
анчо́ус, -а,
Дробная марская рыба з роду селядцоў; хамса. Алівы з анчоусамі.
||
аншла́г, -а,
1. Аб’ява аб тым, што ўсе білеты (на спектакль, канцэрт
2. Вялікі поспех (
3. Буйны загаловак у газеце (
||
аняме́лы, -ая, -ае.
І. Які стаў нямым, страціў здольнасць гаварыць.
2. Які стаў нерухомым. А. стан.
3. Ціхі, пазбаўлены якіх
4. Які страціў адчувальнасць, здранцвелы. Анямелыя ногі.
||
аняме́ць
аняме́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Зрабіць падобным на немцаў па мове, звычаях, прымусіць засвоіць культуру немцаў.
||
||
||
ао́рта, -ы,
Самая буйная, галоўная артэрыя, якая жывіць артэрыяльнай кроўю органы цела.
||
апаві́ць, апаўю́, апаўе́ш, апаўе́; апаўём, апаўяце́, апаўю́ць; апаві́ў, -віла́, -ло́; апаві́ты;
1. Абвіць, абматаць каго-, што
2. (1 і 2
3.
||
||
апавяда́льнік, -а,
1. Той, хто апавядае, расказвае што
2. Аўтар апавяданняў, пісьменнік.
||
||
апавяда́льны, -ая, -ае.
Які апавядае што
Апавядальны сказ — сказ, у якім даецца паведамленне пра тыя ці іншыя з’явы, падзеі, факты, іх прыметы ці адказ на пытанне.
||
апавяда́нне, -я,
1. Невялікі мастацкі эпічны твор як жанр. Зборнік апавяданняў.
2. Славеснае паведамленне пра якія
апавяда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Расказваць, паведамляць аб чым
апавясці́ць, -вяшчу́, -вясці́ш, -вясці́ць; -вясці́м, -весціце́, -вясця́ць; -ве́шчаны;
Паведаміць аб чым
||
||
||
апавяшча́льнік, -а,
1. Той, хто апавяшчае, аб’яўляе што
2. Традыцыйны персанаж класічных трагедый, які апавяшчае аб падзеях за сцэнай (
||
||
апага́ніць,
апаге́й, -я,
1. Пункт арбіты Месяца або штучнага спадарожніка Зямлі, найбольш аддалены ад Зямлі;
2.
||
апаго́дзіцца, -дзіцца;
Тое, што і распагодзіцца. К вечару апагодзілася.
||
апа́д, -у,
1.
2.
апада́ць
апа́дкі, -аў.
1.
2.
||
апазі́цыя, -і,
1. Супрацьдзеянне, супраціўленне (
2. Група людзей унутры якога
||
апазіцыяне́р, -а,
Удзельнік, прыхільнік апазіцыі (у 2
||
||
апазнава́льны, -ая, -ае.
Які служыць для апазнавання. А. знак.
апазна́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Пазнаць па якіх
2. Устанавіць тоеснасць асобы або рэчы пры судовым следстве. А. мёртвага.
||
||
апазне́нне, -я,
Тое, што і спазненне. Пачаць сход з апазненнем.
апазні́цца, апазню́ся, апо́знішся, апо́зніцца;
Тое, што і спазніцца. А. на работу.
||
апаі́ць, апаю́, апо́іш, апо́іць; апо́ены;
1. Празмерна напаіць, даць многа вады, зрабіўшы гэтым шкоду. А. коней.
2. Атруціць пітвом (
||
||
апа́к, -у,
Гатунак белай гліны, што ідзе на выраб фаянсу.
2. Посуд, выраблены з такой гліны.
||
апака́ліпсіс, -а,
Адна з кніг Новага Запавету, якая змяшчае містычныя прароцтвы пра канец свету.
||
апакрыфі́чны
апа́л¹, -у,
1.
2. Паліва (дровы, драўнінныя адходы, торф
3. Апрацоўка гліняных вырабаў высокай тэмпературай.
апа́л², -у,
Мінерал, бледны шклопадобны камень, некаторыя гатункі якога лічацца каштоўнымі. Пярсцёнак з белым апалам.
||
апа́ла, -ы,
1. У царскай Расіі: няміласць, гнеў цара да каго
2.
апалаге́т, -а,
Актыўны абаронца якога
||
апаласка́ць, -лашчу́, -ло́шчаш, -ло́шча; -лашчы́; -ласка́ны;
Тое, што і апаласнуць; злёгку абмыць.
||
апаласну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Абмыць, злёгку абдаўшы вадою. А. талерку.
апала́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Ачысціць ад мякіны зерне, крупы пры дапамозе апалушак. А. ячмень.
||
апаліты́зм, -у,
Абыякавасць да пытанняў палітыкі, ухіленне ад удзелу ў грамадска-палітычным жыцці.
||
апаліты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які ўхіляецца ад удзелу ў грамадска-палітычным жыцці, абыякавы да пытанняў і праблем палітыкі.
||
апалі́ць, апалю́, апа́ліш, апа́ліць; апа́лены;
1. Тое, што і абпаліць. Маланка апаліла дрэва.
2. Нагрэць (палівам), зрабіць цёплым. А. кватэру.
||
||
апало́гія, -і,
Непамернае ўсхваленне, абарона каго-, чаго
||
апало́нік¹, -а,
Хвастатая лічынка жабы.
||
апало́нік², -а,
Чарпак, вялікая лыжка, якой разліваюць вадкую страву.
апало́ць, апалю́, апо́леш, апо́ле; апалі́; апо́латы;
Полючы, ачысціць ад пустазелля. А. грады.
||
апа́лубіць, -блю, -біш, -біць; -блены;
Абабіць, абкласці чым
||
||
апа́лубка, -і,
1.
2. Драўляная ці металічная форма, якая ўжыв. пры бетонных і жалезабетонных збудаваннях і знімаецца пасля зацвярдзення бетону. Стальная а.
апалу́шкі, -шак.
Невялікія начоўкі для ачысткі зерня ў хатніх умовах.
апалчэ́нец, -нца,
Чалавек, які ўступіў у апалчэнне, удзельнік, баец апалчэння.
||
||
апалчэ́нне, -я,
Ваеннае фарміраванне, якое ствараецца ў час надзвычайных абставін для дапамогі рэгулярнай арміі на добраахвотных пачатках з асоб, якія вызвалены ад вайсковай службы.
||
апа́лы, -ая, -ае.
1. Які асыпаўся, апаў з дрэў
2. Які нізка апусціўся, абвіс. Апалыя галіны яблынь.
3. Схуднелы. Апалыя шчокі.
4.
апа́льны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца ў апале. А. баярын.
апа́льшчык, -а,
Той, хто паліць печы ў службовым памяшканні або працуе ў кацельнай.
||
||
апаля́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Зрабіць падобным на палякаў па мове, звычаях
||
||
||
апа́мятацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Апрытомнець, прыйсці да памяці; зноў пачаць спакойна разважаць і дзейнічаць. Апамятаўся ён у шпіталі.
2. Адумаўшыся, зразумець сваю памылку. Апамятайся, што ты гаворыш!
3. Агледзецца, заўважыць. Мы і а. не паспелі, як мінуўся наш адпачынак.
апанава́ць, 1 і 2
1. Ахапіць, авалодаць (пра фізічны стан, настрой
2. Напасці ў вялікай колькасці, акружыць, накінуцца. Яго апанавалі сабакі.
3. З’явіцца ў вялікай колькасці (
||
апане́нт, -а,
1. (
2. Той, хто наогул выступае як праціўнік у спрэчцы.
||
||
апані́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Выступаць з крытычным разборам чаго
апанта́ны, -ая, -ае.
1. Нястрымны, захоплены чым
2. у
||
апану́раць, -аю, -аеш, -ае;
Зрабіцца панурым, змрочным. Хлопец апанураў, заныў.
апанча́, -ы́,
Старадаўняе верхняе адзенне ў выглядзе доўгага шырокага плашча.
||
апапле́ксія, -і,
Кровазліццё ў які
||
апаражні́цца, 1 і 2
Стаць пустым, парожнім. Бочка апаражнілася.
||
апаражні́ць, -ражню́, -ро́жніш, -ро́жніць; -ро́жнены;
Зрабіць пустым, парожнім. А. вядро.
||
апарасі́цца
апара́т, -а і -у,
1. -а. Спецыяльны прыбор, механічнае прыстасаванне. Тэлефонны а. Касмічны а.
2. -у. Сукупнасць органаў, якія выконваюць якую
3. -у. Сукупнасць дзяржаўных устаноў, а таксама супрацоўнікаў, якія абслугоўваюць пэўную галіну кіраўніцтва, гаспадаркі. Дзяржаўны а. Працаздольны а.
||
апара́тная, -ай,
Памяшканне, у якім устаноўлена апаратура.
апарату́ра, -ы, ж.,
Сукупнасць апаратаў для якой
||
апара́тчык, -а,
1. Спецыяліст, які кіруе апаратамі (у 1
2. Работнік апарату (у 3
||
апаро́с, -у,
Роды ў свінні і самак іншых жывёл (вожыка, барсука).
апартаме́нты, -аў,
Вялікія раскошныя пакоі; кватэра.
||
апартуні́зм, -у,
1. Яўныя і больш тонкія формы падману, пэўнае недагаворванне, утойванне з боку больш інфармаванага або дасведчанага ўдзельніка размовы, што выкарыстоўваецца з карыслівымі мэтамі.
2. Прыстасавальніцтва, згодніцтва, беспрынцыповасць у палітычнай барацьбе.
||
апартуні́ст, -а,
Прыхільнік апартунізму.
||
||
апартэі́д, -у,
Крайняя форма расавай дыскрымінацыі якой
апаршы́вець
апа́рына, -ы,
Паглыбленае месца на балоце, якое не зарасло травою ці мохам; акно. Уваліцца ў апарыну.
апа́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Пашкодзіць сабе скуру варам, гарачай парай.
||
апа́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. Пашкодзіць скуру варам, гарачай парай. А. рукі.
2. Абліць варам. А. сечку.
||
апаса́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Тое, што і баяцца (у 1
апа́ска, -і,
Асцярожнасць у прадбачанні небяспекі; боязь, страх. Гаварыць з апаскай.
апа́слівы, -ая, -ае (
1. Які дзейнічае з апаскай, асцярожна. А. воін.
2. Недаверлівы, насцярожаны. А. позірк.
||
апасро́дкаваны, -ая, -ае (
Дадзены не непасрэдна, а пры дапамозе чаго
апасты́лець, -ею, -ееш, -ее;
Апрыкраць; зрабіцца нямілым, невыносным, вельмі надакучыць.
апасты́лы, -ая, -ае (
Які вельмі апрыкраў, надакучыў; зрабіўся нямілым, невыносным. Апастылая атмасфера.
апастыля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Сварыцца, лаяцца; задзірацца. Няварта а. з людзьмі.
апастэрыёры,
На падставе вопыту, вопытных дадзеных;
||
апа́сці, -аду́, -адзе́ш, -адзе́; -адзём, -адзяце́, -аду́ць; -адзі́;
1. (1 і 2
2. Паменшыцца ў аб’ёме, панізіцца ўзроўнем, спасці. Вада за ноч на рацэ апала. Чалавек схуднеў, шчокі апалі.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5. (1 і 2
6. (1 і 2
7.
||
||
апаты́т, -у,
Мінерал, з якога вырабляюць фасфатныя ўгнаенні.
||
апаты́чны, -ая, -ае.
Схільны да апатыі, поўны апатыі, абыякавы. А. чалавек.
||
апа́тыя, -і,
Стан душэўнай абыякавасці, раўнадушнасці да ўсяго.
||
апаўдні́ і апаўдня́,
У сярэдзіне дня. А. пачаўся дождж.
апаўзці́, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, -зяце́, -зу́ць; апо́ўз, апаўзла́, -ло́; -зі́;
1. Спаўзці ўніз (ад цяжару), асесці. Апаўзла зямля на беразе ракі.
2. Тое, што і абпаўзці.
||
||
апаўно́чы, тое, што і апоўначы.
апафео́з, -у,
1. Праслаўленне, узвелічэнне каго-, чаго
2. Урачыстая, заключная масавая сцэна некаторых тэатральных спектакляў (
||
апашле́нне
апашле́ць
апашля́ць
апаяса́ць, апаяшу́, апая́шаш, апая́ша; апаяшы́; апаяса́ны;
1. каго-што. Надзець на каго
2. (1 і 2
||
||
апе́ка, -і,
1. Нагляд за недзеяздольнымі асобамі (малалетнімі, хворымі
2.
3. Клопаты, утрыманне, нагляд, кантроль. Бацькоўская а. Выйсці з-пад апекі.
апекава́ць, апяку́ю, апяку́еш, апяку́е; апяку́й;
1. Ажыццяўляць апеку (у 1
2. Клапаціцца, наглядаць за кім
апельсі́н, -а,
Цытрусавае дрэва, а таксама сакавіты пахучы кісла-салодкі плод гэтага дрэва з мяккай лупінай аранжавага колеру.
||
апелява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й;
1. Пада́ць (падаваць) апеляцыю (у 1
2. да каго-чаго. Звярнуцца (звяртацца) за падтрымкай
апеля́цыя, -і,
1. Абскарджанне рашэння суда ў больш высокай судовай інстанцыі з мэтай перагляду справы (
2. Форма афіцыйнага абскарджання рашэння атэстацыйнай камісіі па выніках экзаменаў
3.
||
апе́ндыкс, -а,
Адростак сляпой кішкі.
||
апендыцы́т, -у,
Запаленне апендыкса.
||
апе́нька, -і,
Жаўтаваты ядомы грыб, які расце групамі каля пнёў, на пнях дрэў, каля карэнняў.
апера́бельны, -ая, -ае.
Такі, які можа быць аперыраваны, паддаецца аперацыі¹. А. хворы.
||
апераджа́ць
апераза́цца, аперажу́ся, апяра́жашся, апяра́жацца; аперажы́ся;
Падперазацца поясам, дзягай.
||
апераза́ць, аперажу́, апяра́жаш, апяра́жа; аперажы́; апяра́заны;
1. Надзець пояс, дзягу, апаясаць каго-, што
2.
3.
||
апера́тар, -а,
1. Асоба, якая выконвае якія
2. Спецыяліст, які робіць здымкі кінакарціны; кінааператар.
||
аператы́ўны, -ая, -ае.
Здольны хутка і правільна выконваць практычныя задачы; дзейсны. Аператыўнае кіраўніцтва.
||
аперацы́йная, -ай,
Памяшканне, дзе робяцца аперацыі¹. А. хірургічнага аддзялення бальніцы.
апера́цыя¹, -і,
Хірургічная лячэбная дапамога, механічнае ўздзеянне на тканкі і органы цела (ускрыццё, выдаленне, перасадка
||
апера́цыя², -і,
1. Каардынаваныя ваенныя дзеянні, аб’яднаныя адзінай мэтай. Наступальная а.
2. Асобнае дзеянне ў шэрагу іншых падобных (
||
апе́рці
апе́рціся
аперцэ́пцыя, -і,
Успрыманне, пазнаванне на падставе ранейшых уяўленняў і запасу ведаў.
||
аперы́раваць¹, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Зрабіць (рабіць) аперацыю¹. А. хворага.
аперы́раваць², -рую, -руеш, -руе; -руй;
1. Праводзіць ваенныя аперацыі², дзейнічаць. А. у тыле ворага.
2.
аперыты́ў, -ты́ву,
Слабаалкагольны напітак, які павышае апетыт.
апе́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. (1 і 2
2.
||
апе́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Пакрыць, упрыгожыць пер’ем. А. стралу.
||
аперэ́та, -ы,
1. Музычны камедыйны твор, у якім спевы чаргуюцца з размовай і танцамі.
2. Пастаноўка такога твора на сцэне. Іграць у аперэце.
3. Тэатр, у якім ставяцца музычна-вакальныя творы камедыйнага характару.
||
апеты́т, -у,
1. Жаданне есці. Добры а.
2.
Воўчы апетыт — вельмі вялікі, няўтольны апетыт.
апеты́тны, -ая, -ае.
Які ўзбуджае апетыт, смачны, прыемны на выгляд. А. торт.
||
апе́ць, апяю́, апяе́ш, апяе́; апяём, апеяце́, апяю́ць; апе́й; апе́ты;
Уславіць, усхваліць (у вершах, песнях). А. герояў.
||
апе́чак, -чка,
Каменны або гліняны падмурак печы.
апілава́ць, -лу́ю, -лу́еш, -лу́е; -лу́й; -лава́ны;
Апрацаваць пілою, напільнікам. А. бервяно.
||
||
||
апі́лкі, -лак.
Дробныя частачкі матэрыялу, якія ўтвараюцца пры апрацоўцы яго пілой, напільнікам, пілавінне. Драўняныя а. Металічныя а.
||
апіра́цца
апіра́ць
апі́рышча, -а,
Тое, што і апора (у 2
апіса́льніцтва, -а,
Апісанне без спробы абагульнення, ацэнкі, вывадаў. Захапленне аўтара апісальніцтвам.
апіса́льны, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе апісанне, абмежаваны адным апісаннем. Апісальная частка даследавання.
||
апіса́нне, -я,
1.
2. Слоўная абмалёўка каго-, чаго-н, сачыненне, укладанне, у якім што
апіса́ць, апішу́, апі́шаш, апі́ша; апішы́; апіса́ны;
1. каго-што. Расказаць пра каго-, што
2. што. Перадаць звесткі пра склад, асаблівасці чаго
3. што. Скласці поўны спіс чаго
4. што. Завяшчаць каму
5. што. У матэматыцы: начарціць адну фігуру вакол другой з захаваннем пэўных умоў. А. акружнасць вакол трохвугольніка.
6. што. Зрабіць рух, перамясціцца па крывой. А. дугу.
||
||
апі́ска, -і,
Памылка ў пісьмовым тэксце, зробленая праз няўважлівасць.
апітэрапі́я, -і,
Лячэнне пчаліным ядам.
||
апі́цца, ап’ю́ся, ап’е́шся, ап’е́цца; ап’ёмся, ап’яце́ся, ап’ю́цца; апі́ўся, апіла́ся, апіло́ся;
Тое, што і абапіцца.
||
апла́віцца, 1 і 2
Расплавіцца па краях, па паверхні.
||
апла́віць, -ла́ўлю, -ла́віш, -ла́віць; -ла́ўлены;
Расплавіць край або паверхню чаго
||
апладзі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Пляскаць у далоні ў знак адабрэння, прывітання
апладні́цца, 1 і 2
Стаць аплодненым.
||
апладні́ць, -ладню́, -ло́дніш, -ло́дніць; -ло́днены;
Даць пачатак развіццю арганізма шляхам зліцця мужчынскай і жаночай палавых клетак.
||
||
апладысме́нты, -аў.
Плясканне ў далоні ў знак адабрэння ці прывітання.
апла́каць, -а́чу, -а́чаш, -а́ча; -а́ч; -а́каны;
Выказаць слязамі свой смутак з прычыны чыёй
||
апламбава́ць
апла́та, -ы,
1.
2. Грошы, якія выплачваюцца за што
||
аплаці́ць, -ачу́, -а́ціш, -а́ціць; -а́чаны;
Унесці плату за што
||
||
апле́сці, -ляту́, -ляце́ш, -ляце́; -ляцём, -лецяце́, -ляту́ць; -лёў, -ляла́, -ло́; -ляці́; -ле́цены;
1. што. Пакрыць перапляценнем з чаго
2.
||
аплі́к, -а́,
Металічны кручок для зашпільвання адзення.
||
апліка́цыя, -і,
1. Стварэнне малюнка, узору, арнаменту шляхам нашыўкі (наклейвання) на што
2. Карціна, арнамент
||
апло́мб, -у,
Залішняя самаўпэўненасць у гутарцы ці паводзінах, саманадзейнасць. Гаварыць з апломбам.
апло́т, -у,
Надзейная абарона, апора, цвярдыня.
аплы́сці¹ і аплы́ць, -ыву́, -ыве́ш, -ыве́; -ывём, -ывяце́, -ыву́ць; -ы́ў, -ыла́, -ыло́;
1. (1 і 2
2. Ацячы, заплыць тлушчам. Твар аплыў.
3. (1 і 2
||
аплы́сці² і аплы́ць, -ыву́, -ыве́ш, -ыве́; -ывём, -ывяце́, -ыву́ць; -ы́ў, -ыла́, -ыло́;
Праплысці вакол чаго
||
аплю́хаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Апырскаць, абліць. А. вадой.
||
аплява́ць, -люю́, -люе́ш, -люе́; -люём, -люяце́, -люю́ць; -лю́й; -лява́ны;
1. Пакрыць каго-, што
2.
||
апляву́ха, -і,
1. Удар далонню па шчацэ. Даць аплявуху.
2.
аплята́ць
апо́вед -у,
Апавяданне. Аўтарскі а.
апо́весць, -і,
1. Літаратурна-мастацкі твор; эпічны жанр, блізкі да апавядання і рамана.
2. Апавяданне пра якую
апо́й
апо́йванне
апо́йваць
апо́йка, -і,
Шкура цяляці-сысунка, а таксама вырабленая з яе скура.
||
апо́ка¹, -і,
Прыстасаванне, у якім робіцца ліцейная форма (скрынка без дна з фармовачнай зямлёй для заліўкі металам).
||
апо́ка², -і,
Цвёрдая лёгкая горная парода, багатая на крэменязём.
||
апо́крыф, -а,
Старажытны твор з біблейскім сюжэтам, у якім дапушчаны адступленні ад афіцыйнага веравучэння і таму адхілены царквой.
||
апо́лак, -лка,
Крайняя, выпуклая з аднаго боку дошка, якая атрымліваецца ў выніку падоўжнай распілоўкі бервяна. Прыбудова з аполкаў.
||
апо́лваць
апо́мніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
1. Апрытомнець, прыйсці да стану самавалодання. А. пасля страты прытомнасці.
2. Тое, што і адумацца. Што вы робіце? Апомніцеся!
апо́на, -ы,
1. Тое, чым накрываюць, апінаюць што
2. Тое, што ахутвае, ахінае з усіх бакоў. А. смугі (
апо́ра, -ы,
1. Тое, на што можна абаперціся, што служыць для падтрымкі чаго
2.
3.
апо́ркі, -аў,
Старыя боты з адрэзанымі халявамі, рэшткі зношанага абутку. На нагах былі нейкія а.
апо́рны, -ая, -ае.
Які з’яўляецца апорай (у 1
апо́рт, -у,
Гатунак зімовых чырвоных яблыкаў вялікага памеру.
||
апо́стал, -а,
1. У хрысціянстве: вучань Хрыста, прапаведнік яго вучэння.
2.
3. Царкоўная новазапаветная кніга, якая змяшчае «Дзеянні» і «Пасланні апосталаў».
||
апо́страф, -а,
Надрадковы знак у выглядзе коскі (’),
апо́сум, -а,
Невялікая млекакормячая жывёліна сямейства сумчатых пацукоў, якая водзіцца ў лясах Амерыкі.
апо́ўдні,
Тое, што і апаўдні, апаўдня.
апо́ўзаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тое, што і абпоўзаць.
||
апо́ўзваць
апо́ўзень, -зня,
Грунт, парода, што пад дзеяннем вады, свайго цяжару спаўзае па схіле ўніз. Берагавы а.
||
апо́ўзіны, -зін, толькі
Звязаныя канцамі дубцы, якія ўскладаюцца на стог для ўмацавання сена.
апо́ўзлы, -ая, -ае.
Які апоўз, апусціўся. А. бераг.
апо́ўначы і апаўно́чы,
У 12 гадзін ночы. З паходу вярнуліся а.
апо́шліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць пошлым, паказаць дробным, нікчэмным. А. чужую думку. А. высокія словы.
||
||
апо́шні, -яя, -яе.
1. Канцавы ў шэрагу чаго
2. Адзіны, астатні. Раздзяліць а. кавалак хлеба.
3. Які толькі што з’явіўся, самы новы. А. нумар часопіса. Апошнія паведамленні. Апранацца па апошняй модзе.
4. Канчатковы, беспаваротны, рашаючы; вышэйшы, крайні. Апошняе слова. А. сродак.
5. Зусім дрэнны, самы горшы (
6. Гэты, толькі што названы (
7.
апрабава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й; -бава́ны;
1. Праверыць, выпрабаваць. А. новую тэхніку.
2. Даць афіцыйнае адабрэнне чаму
||
||
апра́ва, -ы,
1. Тое, у што ўстаўляецца што
2.
3. Металічнае пакрыццё абразоў як аздоба. А. абраза.
||
апра́віцца, -ра́ўлюся, -ра́вішся, -ра́віцца;
1. ад чаго. Аднавіць свае сілы, ачуняць, паправіцца; дасягнуць ранейшага стану. А. ад хваробы.
2. Спаражніцца (
||
апра́віць, -ра́ўлю, -ра́віш, -ра́віць; -ра́ўлены;
Уставіць у аправу. А. акуляры. А. партрэт.
||
апраме́ніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Тое, што і абпраменіцца.
апраме́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Тое, што і абпраменіць.
||
||
апраме́тны, -ая, -ае.
1. Пякельны, такі, як у пекле.
2.
3. у
апрана́ха, -і,
Прадмет верхняга адзення. Накінь на плечы якую
апрану́ць, -ану́, -а́неш, -а́не; -а́нем, -а́неце, -а́нуць; -ані́; -а́нуты і -а́нены;
1. каго-што. Адзець. А. дзіця.
2. што. Надзець, нацягнуць на сябе ці на каго
3. каго-што. Забяспечыць неабходнай вопраткай (
4. каго-што. Увасобіць у якой
5.
||
||
||
апрасне́нне
апрасня́льнік, -а,
Прыбор для апраснення вады.
апрасня́льны
апрасня́ць
апрасці́цца, -рашчу́ся, -ро́сцішся, -ро́сціцца;
Стаць больш простым у звычках, адзенні
||
||
апра́тацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Ачысціцца, абмыцца, прыбрацца. А. перад святам.
2. Паправіцца, паздаравець. Ледзь апратаўся пасля хваробы.
||
апра́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Прыбраць, пачысціць, абмыць. А. дзяцей. А. хату перад святам.
||
апратэстава́нне
апратэстава́ць
апраўда́льны, -ая, -ае.
Які заключае ў сабе апраўданне. А. прыгавор. А. дакумент.
апраўда́нне, -я,
1.
2. Довад, якім можна апраўдаць, вытлумачыць што
апраўда́ны, -ая, -ае.
Які мае апраўданне (у 2
апраўда́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Даказаць сваю невінаватасць. А. перад народам.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
апраўда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. каго (што). Прызнаць невінаватым, вынесці апраўдальны прыгавор. А. падсуднага.
2. што. Даказаць магчымасць чаго
3. што. Паказаць сябе дастойным чаго
4. што. Акупіць, кампенсаваць. Расходы апраўдаюць сябе.
||
||
апрацава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. што. Вырабіць, адшліфаваць, ачысціць, зрабіць гатовым для чаго
2. што. Падрыхтаваць для пасеву, пасадкі. А. зямлю.
3.
4. Надаць чаму
||
||
апраці́вець, -ею, -ееш, -ее;
Стаць брыдкім, агідным, невыносным, моцна надакучыць каму
апрацо́ўчы, -ая, -ае.
Які служыць для апрацоўкі, прызначаны для апрацоўкі. А. інструмент. Апрацоўчая прамысловасць.
апрача́ і апро́ч,
1. За выключэннем каго-, чаго
2. У дадатак да каго-, чаго
апруцяне́лы, -ая, -ае.
Застылы, скарчанелы; анямелы, адубелы. Апруцянелыя ад холаду пальцы.
апруцяне́ць
апрыёры,
1. Незалежна ад вопыту, да вопыту;
2.
||
апры́краць, -аю, -аеш, -ае;
Стаць прыкрым, непрыемным; моцна надакучыць каму
апры́кры, -ая, -ае.
Які стаў прыкрым, непрыемным, нязносным з-за аднастайнасці.
апрыто́мнець, -ею, -ееш, -ее;
1. Ачуцца, прыйсці да прытомнасці.
2. Апамятацца, набыць здольнасць спакойна разважаць і дзейнічаць.
апрыхо́даваць
апры́чнік, -а,
Той, хто знаходзіўся ў радах апрычніны (у 3
апры́чніна, -ы,
1.
2. Частка дзяржаўных тэрыторый, якія знаходзіліся ў кіраванні цара Івана IV і служылі яму апорай у насаджэнні сваёй палітыкі.
3. Спецыяльнае войска цара Івана IV для правядзення яго палітыкі, высочвання і выкаранення «крамолы».
||
апрышча́вець
апрэ́сніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Зрабіць прэсным, ачысціць ад солей. А. марскую ваду.
||
||
||
аптаві́к, -а́,
Гандляр, камерсант, які вядзе аптовы гандаль.
апто́вы, -ая, -ае.
Які звязаны з гандлем оптам, які робіцца оптам. А. гандаль. Аптовыя цэны.
аптыма́льны, -ая, -ае. (
Найбольш спрыяльны, зручны; найлепшы. Аптымальныя ўмовы.
||
аптымі́зм, -у,
Бадзёрае і жыццярадаснае светаадчуванне, пры якім чалавек верыць у лепшае, у поспех;
||
аптымі́ст, -а,
Чалавек, поўны аптымізму;
||
апты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Светлавы, зрокавы. А. падман.
аптэ́ка, -і,
Установа, дзе па рэцэптах урачоў робяцца і адпускаюцца лякарствы, а таксама прадаюцца гатовыя лякарствы, санітарна-гігіенічныя, касметычныя і
Як у аптэцы (
||
аптэ́кар, -а,
Работнік аптэкі; фармацэўт.
||
||
аптэ́чка, -і,
Набор лякарстваў, неабходных для першай дапамогі, а таксама спецыяльная скрынка, шафка з такім наборам. Дарожная а.
апублікава́нне
апублікава́ць
апубліко́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і публікаваць.
апу́склівы, -ая, -ае.
Неахайны, недагледжаны. А. чалавек.
апускны́, -а́я, -о́е.
Які можна апусціць. Апускная лямпа.
апусташа́льны, -ая, -ае.
Які робіць апусташэнне. Апусташальныя войны.
||
апусто́шаны, -ая, -ае.
1. Спустошаны. Апустошаная зямля.
2.
||
апусто́шыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
1. што. Зрабіць пустым, спустошыць. А. зямлю. А. кішэні (
2.
||
||
апусце́лы, -ая, -ае.
Які стаў пустым, бязлюдным. А. дом. Апусцелыя вуліцы.
||
апусце́нне
апусце́ць
апусці́цца, -ушчу́ся, -у́сцішся, -у́сціцца;
1. Перамясціцца ў больш нізкае становішча; знізіцца. Бусел апусціўся на луг.
2. на што і без
3. без
4.
||
||
апусці́ць, -ушчу́, -у́сціш, -у́сціць; -у́шчаны;
1. каго-што. Перамясціць у больш нізкае становішча. А. сцяг.
2. што. Схіліць, нахіліць. А. галаву. А. вочы (скіраваць позірк уніз).
3. каго-што. Змясціць у што
4. Перавесці з вертыкальнага становішча ў гарызантальнае, адчыняючы або зачыняючы што
5. што. Зрабіць пропуск, выключыць. Пры чытанні а. слова.
6. каго-што. Занядбаць, запусціць. А. гаспадарку.
||
||
апу́ха, -і,
1.
2. Футравая абшыўка па краях адзення, абутку. А. даражэй кажуха (прымаўка).
апуха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і пухнуць. Рукі апухаюць.
апу́хлы, -ая, -ае (
Які апух. А. твар.
||
апу́хнуць
апу́шына, -ы,
Дошка ля краю даху, страхі; застрэшніца.
апу́шыць, -шыць;
Занадта павялічыцца ў аб’ёме, раздзьмуцца (пра жывот). Апушыла жывот.
апушы́ць, -шу́, -шы́ш, -шы́ць; -шы́м, -шыце́, -ша́ць; апу́шаны;
1. Абшыць па краях футрам (адзенне, абутак). А. паліто.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
||
апыле́нне, -я,
1.
2. Перанос пылку кветкі з тычынак на рыльца песціка для апладнення. А. раслін. Штучнае а.
апылі́цца, 1 і 2
Стаць апыленым. Кветкі апыліліся.
||
апылі́ць, апылю́, апы́ліш, апы́ліць; апы́лены;
1. Зрабіць апыленне (у 2
2. Апрацаваць пылападобным саставам для знішчэння шкодных насякомых. А. пасевы.
||
||
апылкава́цца, 1 і 2
Тое, што і апыліцца.
||
апылкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Тое, што і апыліць (у 1
||
||
апы́львальнік, -а,
Апарат для апыльвання раслін; апыляльнік (у 2
апыля́льнік, -а,
1. Пераносчык пылку кветак з тычынак на песцік (насякомыя, птушкі, вецер, вада).
2. Тое, што і апыльвальнік.
апыну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Трапіць куды
||
апы́рскаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Абліць, пакрыць пырскамі, дробнымі кроплямі. А. вадой.
||
||
||
||
апы́рсквальнік, -а,
Апарат для апырсквання раслін.
апыта́льнік, -а,
Пералік пытанняў па якой
апыта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Сабраць адказы на якія
2. Праверыць веды вучняў, студэнтаў і
||
||
апэ́цкацца
апэ́цкаць
апява́ць
апяка́ць¹
апяка́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і апекаваць. А. дзяцей.
апяку́н, апекуна́,
Асоба, якой даручана апека, апякунства над кім
||
||
апяку́нства, -а,
Абавязкі апекуна. Узяць дзяцей пад сваё а.
ап’яне́нне
ап’яне́ць
ап’яні́ць
ап’яня́льны, -ая, -ае.
Які п’яніць, ад якога хмялеюць. А. пах чаромхі.
апяра́звацца
апяра́зваць
апярэ́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Рухаючыся ў адным напрамку з кім-, чым
2. Зрабіць што
||
||
апярэ́нне, -я,
Пер’е ў птушак.
Хваставое апярэнне самалёта (
апяча́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Закрыць доступ да чаго
||
апячы́, апяку́, апячэ́ш, апячэ́; апячо́м, апечаце́, апяку́ць; апёк, апякла́, -ло́; апячы́; апе́чаны;
1. Агнём або чым
2.
||
апячы́ся, апяку́ся, апячэ́шся, апячэ́цца; апячо́мся, апечаце́ся, апяку́цца; апёкся, апякла́ся, -ло́ся; апячы́ся;
1. Пашкодзіць сабе што
2.
||
апяя́ць, апяю́, апяе́ш, апяе́; апяём, апеяце́, апяю́ць; апе́й; апяя́ны;
Тое, што і апець.
ар, а́ра,
Мера зямельнай плошчы ў метрычнай сістэме, роўная 100 м²; адна сотая гектара.
арабе́ска, -і,
1. Складаны арнамент з геаметрычных фігур і стылізаваных кветак, лісця
2.
||
арабі́на, -ы,
Тое, што і рабіна. Палымнеюць арабіны.
||
||
арабі́ст, -а,
Вучоны, спецыяліст у галіне арабістыкі.
||
арабі́стыка, -і,
Сукупнасць навук аб мове, культуры і гісторыі арабаў.
ара́бы, -аў,
Народы семітычнай моўнай групы, якія насяляюць Пярэднюю Азію і Паўночную Афрыку.
||
||
арагаве́ць, 1 і 2
Зацвярдзець, пакрыцца рагавой луской. Скура арагавела.
||
арагра́фія, -і,
Раздзел фізічнай геаграфіі, які вывучае рэльеф зямной паверхні.
||
ара́кул, -а,
1. Месца, храм, дзе ў Старажытнай Грэцыі, Рыме, краінах старажытнага Усходу жрацы прарочылі ад імя Бога. Дэльфійскі а.
2. У антычным свеце: жрэц-прадказальнік волі бажаства, які даваў адказы на розныя пытанні.
3.
||
аракчэ́еўшчына, -ы,
Рэжым неабмежаванага паліцэйскага дэспатызму, самавольства ваеншчыны ў кіраванні народам у пачатку 19
ара́ла, -а,
1.
2. У выразе: перакаваць мячы на аралы (
арангута́н і арангута́нг, -а,
Буйная чалавекападобная малпа.
||
арандава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
Узяць (браць) у арэнду.
аранда́тар, -а,
Той, хто арандуе што
||
||
ара́нжавы, -ая, -ае.
Які мае чырвона-жоўтую (адну з сямі асноўных колераў спектра) афарбоўку; падобны да колеру апельсінаў. А. колер.
аранжарэ́я, -і,
Цёплае зашклёнае памяшканне для вырошчвання раслін; цяпліца.
||
аранжы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Перакласці (перакладаць) музычны твор для выканання на іншым інструменце або іншага саставу інструментаў (галасоў).
||
ара́п, -а,
1. Цемнаскуры чалавек, негр (
2. Ашуканец, жулік (
Браць на арапа (
||
||
ара́пнік, -а,
Доўгі паляўнічы бізун з кароткай ручкай або кароткі раменны бізун.
арасі́цца, 1 і 2
Пакрыцца кроплямі чаго
||
арасі́ць, арашу́, аро́сіш, аро́сіць; арашо́ны;
1. Апырскаць кроплямі чаго
2. Шляхам правядзення каналаў абвадніць, паліць. А. палі.
||
||
ара́тар, -а,
1. Той, хто гаворыць прамову, прамоўца.
2. Той, хто валодае красамоўствам, майстэрствам слова. Сапраўдны а.
||
ара́тарстваваць, -ствую, -ствуеш, -ствуе; -ствуй;
Гаварыць з прэтэнзіяй на красамоўства.
арато́рыя, -і,
Вялікі музычна-драматычны твор для хору, спевакоў-салістаў і аркестра.
||
ара́ты, -ага,
Той, хто апрацоўвае, арэ зямлю; земляроб. Дзе а. плача, там жняя скача (прыказка).
||
ара́хіс, -у,
Паўднёвая травяністая алейная расліна сямейства бабовых; земляны арэх, а таксама плод гэтай расліны.
||
ара́ць, ару́, арэ́ш, арэ́; аро́м, араце́, ару́ць; ары́; ара́ны;
Апрацоўваць зямлю плугам, сахой.
||
||
а́рачны
араша́льны, -ая, -ае.
Які служыць для арашэння, штучнага ўвільгатнення глебы. А. канал.
арба́, -ы́,
Высокі двухколавы воз у Сярэдняй Азіі, а таксама доўгі чатырохколавы — ва Украіне, у Крыме, на Каўказе.
арбале́т, -а,
Старадаўняя ручная кідальная зброя; самастрэл.
||
арбі́та, -ы,
1. Шлях руху нябеснага цела, а таксама касмічнага апарата, карабля. А. Марса.
2.
3. Вочная ўпадзіна, вачніца. Аж вочы павылазілі з арбіт.
||
арбі́тр, -а,
1. Суддзя, пасрэднік у спрэчках не судовага характару; трацейскі суддзя.
2. Суддзя ў некаторых відах спартыўных спаборніцтваў.
арбітра́ж, -у,
Вырашэнне спрэчак не судовага характару арбітрамі, трацейскім судом; дзяржаўны орган, які займаецца гэтым.
||
арг...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. ў
аргама́к, -а,
Старажытная назва ўсходніх пародзістых верхавых коней.
||
арга́н, -а,
Музычны духавы клавішны інструмент, што складаецца з набору труб, у якія мяхамі напампоўваецца паветра.
||
аргана... і аргана-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) арганічны (у 1
арганізава́ны, -ая, -ае.
1. Аб’яднаны, згуртаваны, які ўваходзіць у склад якой
2. Планамерны, упарадкаваны. А. характар партызанскай барацьбы.
3. Дысцыплінаваны, які дзейнічае дакладна і планамерна.
||
арганізава́цца, -зу́юся, -зу́ешся, -зу́ецца; -зу́йся;
1. (1 і 2
2. Аб’яднацца для якой
||
арганізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
1. што. Заснаваць, стварыць. А. курсы. А. хор.
2. што. Падрыхтаваць, наладзіць. А. сустрэчу. А. дастаўку газет.
3. каго-што. Аб’яднаць для якой
4. што. Упарадкаваць што
||
||
арганіза́тар, -а,
Той, хто арганізоўвае, з’яўляецца ініцыятарам чаго
||
арганізацы́йны, -ая, -ае.
Які адносіцца да арганізацыі (
арганіза́цыя, -і,
1.
2. Грамадскае аб’яднанне або дзяржаўная ўстанова. Прафсаюзная а. Будаўнічая а.
3. Арганізаванасць, унутраная дысцыпліна, прадуманы, планамерны парадак. Дакладная а. ў рабоце.
4. Фізічная ці псіхафізічная будова асобнага арганізма.
аргані́зм, -а,
1. Усякая жывая істота, расліна. Развіццё арганізмаў.
2. Сукупнасць фізічных і духоўных уласцівасцей чалавека. Здаровы а.
3. Складанае арганізаванае адзінства (
||
арга́ніка, -і,
1. Арганічная хімія.
2. Арганічныя ўгнаенні. Вывезці арганіку на палі.
аргані́ст, -а,
Музыкант, які іграе на аргане.
||
||
аргані́чны, -ая, -ае.
1. Які належыць да жывёльнага або расліннага свету, які мае адносіны да арганізмаў (у 1
2. Які датычыцца ўнутранай будовы чалавека, яго органаў. А. парок сэрца.
3.
Арганічная хімія — раздзел хіміі, які вывучае злучэнні, што змяшчаюць у сабе вуглярод.
||
аргаты́зм, -а,
Слова ці моўны зварот з арго.
аргвы́вады, -аў.
Скарачэнне: арганізацыйныя вывады — канкрэтныя меры, якія прымаюцца для рэалізацыі якога
арго́,
Умоўныя словы і выразы, якія ўжыв. якой
||
арго́н, -у,
Хімічны элемент, газ без колеру і паху (дае сіняватае свячэнне, выкарыстоўваецца ў светлавых рэкламах).
||
аргуме́нт, -а,
1. Лагічны довад, доказ. Важкі а.
2. У матэматыцы: незалежная пераменная велічыня, ад змены якой залежыць змена другой велічыні (функцыі).
аргументава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Прывесці (прыводзіць) доказы, аргументы (у 1
||
аргумента́цыя, -і,
1.
2. Сукупнасць аргументаў (у 1
||
арда́, -ы́,
1.
2.
||
ардына́рац, -рца,
Ваеннаслужачы пры камандзіру або пры штабе для службовых даручэнняў.
||
ардына́рны, -ая, -ае.
1. Які нічым асаблівым не вызначаецца, звычайны (
2. У назвах вучоных пасад: штатны;
ардына́тар, -а,
Урач, які лечыць у бальніцы, клініцы
||
ардына́тарская, -ай,
У лячэбнай установе: пакой для ўрачоў.
ардынату́ра, -ы,
1. Пасада ардынатара або ардынарнага прафесара.
2. Род практычнай медыцынскай аспірантуры. Клінічная а.
арды́нскі
ардэнано́сец, -но́сца,
Чалавек або арганізацыя, узнагароджаныя ордэнам¹.
ардэнано́сны, -ая, -ае.
Узнагароджаны ордэнам¹. Ардэнаносная рэспубліка.
ар’ерга́рд, -а,
Частка войска (або флоту), якая знаходзіцца ззаду галоўных сіл пры паходзе і забяспечвае надзейнасць тылу.
||
аржа́нішча, -а,
Тое, што і іржышча.
аржаны́, -а́я, -о́е.
Тое, што і жытні. А. хлеб.
а́рка, -і,
1. Дугападобнае перакрыцце праёма ў сцяне (акна, дзвярэй) або пралёта паміж дзвюма апорамі
2. Збудаванне ў выглядзе вялікіх варот такой формы як элемент дэкору. Трыумфальная а.
||
арка́да, -ы,
Шэраг аднолькавых па форме і велічыні арак, якія апіраюцца на слупы або калоны і складаюць архітэктурнае цэлае.
арка́н, -а,
Доўгая вяроўка з рухомай пятлёй на канцы для лоўлі коней і іншых жывёлін; ласо.
||
арка́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Лавіць арканам.
||
арке́стр, -а,
1. Сукупнасць музычных інструментаў для выканання музычных твораў; калектыў музыкантаў, якія разам выконваюць твор на розных інструментах. Духавы а. Струнны а.
2. Месца ў тэатры перад сцэнай, дзе знаходзяцца музыканты.
||
аркестрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Зрабіць (рабіць) аркестроўку чаго
аркестра́нт, -а,
Музыкант з аркестра.
||
||
аркестро́ўка, -і,
Выклад музычнага твора для выканання аркестрам або інструментальным ансамблем; інструментоўка.
А́рктыка, -і,
Паўночная палярная вобласць зямнога шара.
||
а́ркуш, -а,
1. Стандартны (тонкі, плоскі) кавалак паперы. А. са сшытка.
2. Адзінка вымярэння аб’ёму друкаванага тэксту (
Аўтарскі аркуш — 40000 друкарскіх знакаў з прабеламі.
||
арла́н, -а,
Буйная драпежная птушка сямейства ястрабіных; марскі арол.
||
арлекі́н, -а,
Традыцыйны персанаж італьянскай «камедыі масак», паяц, камедыянт.
||
арлекіна́да, -ы,
Камедыя з арлекінам у галоўнай ролі.
||
арле́ц, -ляцу́,
Мінерал вішнёва-ружовага колеру; раданіт.
арлі́ны
арлі́ца, -ы,
Самка арла.
арля́нка, -і,
Старая гульня, сэнс якой у адгадцы: ляжа падкінутая манета гербавым малюнкам (арлом) ці процілеглым бокам (рэшкай).
арляня́ і арлянё, -ня́ці,
Птушаня арла.
арма́да, -ы,
Вялікая колькасць караблёў, самалётаў, танкаў якія дзейнічаюць узгоднена. А. караблёў.
армату́ра, -ы,
1.
2. Сталёвы каркас жалезабетонных збудаванняў (
||
армату́ршчык, -а,
Спецыяліст па збудаванні арматуры (у 2
||
||
арме́ец, -ме́йца,
Ваеннаслужачы арміі (у 1 і 2
а́рмія, -і,
1. Сукупнасць узброеных сіл дзяржавы. Служыць у арміі. Дзеючая а. (войска, якое ў час вайны знаходзіцца на фронце).
2. Сухапутныя ўзброеныя сілы ў адрозненне ад марскіх і паветраных сіл.
3. Аператыўнае вайсковае аб’яднанне з некалькіх карпусоў, дывізій аднаго або некалькіх родаў войск. Танкавая а.
4.
||
армя́к, -а́,
Старадаўняе сялянскае верхняе адзенне з тоўстага саматканага сукна ў выглядзе світкі; кафтан.
||
армя́не, -мя́н,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Арменіі.
||
||
арна́мент, -у,
1. Узор, жывапіснае графічнае ўпрыгожанне, у аснове якога ляжаць геаметрычныя, раслінныя і жывёльныя матывы, што паўтараюцца ў пэўным парадку. Беларускі а.
2. У музыцы: упрыгожанне мелодый,
||
арнаментава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Упрыгожыць (упрыгожваць) арнаментам. А. сцены дома.
||
арнамента́льны, -ая, -ае.
1.
2. З многімі ўпрыгажэннямі, мудрагелісты. А. стыль.
||
арнітало́гія, -і,
Раздзел заалогіі, які вывучае птушак.
||
аро́л, арла́,
1. Драпежная, дужая птушка з загнутай дзюбай сямейства ястрабіных, якая звычайна жыве ў гарыстай мясцовасці або ў стэпе. Стэпавы а. Арлу з савою не па дарозе (прымаўка).
2.
Арол ці рэшка? (
||
арсена́л, -а,
1. Склад зброі і ваеннай амуніцыі. А. крэпасці.
2. Прадпрыемства, якое вырабляе зброю і ваенную амуніцыю (уст).
3.
||
арт...
Першая састаўная частка складаных слоў са
артадакса́льны, -ая, -ае (
Які няўхільна прытрымліваецца асноў якога
||
артадо́кс, -а,
Чалавек артадаксальных поглядаў.
артадо́ксія, -і,
Артадаксальная прыхільнасць да якога
артапе́д, -а,
Урач, спецыяліст па артапедыі.
артапе́дыя, -і,
Раздзел хірургіі, які займаецца прафілактыкай і лячэннем дэфармацый пазваночніка, канечнасцей.
||
артры́т, -у,
Запаленне суставаў інфекцыйнага паходжання. Рэўматычны а. Інфекцыйны а.
арты́кль, -я,
У граматыцы некаторых моў — часціца, якая дадаецца да назоўніка для адрознення яго роду, пэўнасці і няпэўнасці.
арты́кул, -а,
1. Невялікі навуковы або публіцыстычны твор у часопісе, газеце, зборніку. Крытычны а.
2. Самастойны раздзел, параграф у юрыдычным дакуменце, слоўніку
3. Раздзел фінансавага плана, каштарыс, які вызначае крыніцу даходаў або мэту расходаў (
4. Тып вырабу, умоўнае абазначэнне тавараў (
||
артыкуля́цыя, -і,
Работа органаў маўленчага апарату, неабходная для вымаўлення пэўнага гука, а таксама іх становішча пры вымаўленні таго ці іншага гука.
||
артылеры́ст, -а,
Ваеннаслужачы ў артылерыі.
артыле́рыя, -і,
1. Агнястрэльнае ўзбраенне (гарматы, гаўбіцы, мінамёты
2. Род войск з такім узбраеннем. Служыць у артылерыі.
3. Навука, якая вывучае тэхніку агнястрэльнай зброі (гармат, гаўбіц
||
арты́ст, -а,
1. Той, хто займаецца публічным выкананнем твораў мастацтва (акцёр, спявак, музыкант
2.
||
||
артысты́зм, -у,
Высокае майстэрства ў мастацтве, віртуознасць у рабоце.
артысты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Уласцівы артысту. А. характар. Артыстычныя схільнасці.
3. Вельмі ўмелы, майстэрскі. Артыстычная работа. Заданне выканана артыстычна (
||
артышо́к, -а,
Травяністая расліна з буйнымі фіялетавымі суквеццямі, ніжнія мясістыя часткі якіх ядомыя.
||
артэзія́нскі, -ая, -ае.
Заключаны ў глыбокіх ваданосных слаях пад натуральным ціскам; глыбінны. А. калодзеж. Артэзіянскія воды.
артэ́рыя, -і,
1. Крывяносны сасуд, які нясе кроў ад сэрца ва ўсе часткі цела.
2.
||
артэрыясклеро́з, -у,
Хранічнае захворванне артэрый.
ару́даваць, -дую, -дуеш, -дуе; -дуй;
1. чым. Дзейнічаць пры дапамозе чаго
2. Распараджацца, праяўляць дзейнасць (звычайна адмоўную), кіраваць чым
а́рфа¹, -ы,
Шчыпковы музычны інструмент у выглядзе вялікай трохвугольнай рамы з нацягнутымі на ёй струнамі.
||
а́рфа², -ы,
Сельскагаспадарчая машына для ачысткі збожжа ад мякіны, пылу
||
арфава́льшчык, -а,
Той, хто працуе на арфе².
||
арфава́ны, -ая, -ае.
Ачышчаны арфаваннем. А. ячмень.
арфава́ць, -фу́ю, -фу́еш, -фу́е; -фу́й; -фава́ны;
Ачышчаць арфай зерне ад мякіны, пылу
||
||
арфагра́фія, -і,
1. Правілы напісання слоў і іх форм; правапіс.
2. Само такое правільнае напісанне, ступень яго засваення. У яго а. кульгае (ён піша з памылкамі).
||
арфаэ́пія, -і,
1. Сістэма правіл, якія вызначаюць правільнае літаратурнае вымаўленне.
2. Ступень засваення правіл вымаўлення.
||
арфі́ст, -а,
Музыкант, які іграе на арфе¹.
||
архаізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) архаічным, устарэлым паводле стылю, манеры творчасці.
||
архаі́зм, -а,
1. Слова, моўны выраз або граматычная форма, якія ўстарэлі і выйшлі з агульнага ўжывання. Лексіка-фанетычны а.
2. Перажытак мінулага.
арха́іка, -і,
Пра што
архаі́чны, -ая, -ае.
Які ўяўляе сабою архаізм, уласцівы даўніне; старадаўні, устарэлы. А. стыль.
||
арха́нгел, -а,
У хрысціянскай рэлігіі: анёл вышэйшага рангу.
||
арха́р, -а,
Дзікі горны баран з закручанымі рагамі.
арха́равец, -раўца,
Буян, свавольнік.
археагра́фія, -і,
Гістарычная навука, якая займаецца апісаннем і выданнем пісьмовых помнікаў мінулага.
||
археало́гія, -і,
Навука, якая вывучае гісторыю, быт і культуру старажытных народаў па рэчавых, матэрыяльных помніках, што захаваліся да нашага часу.
||
архео́граф, -а,
Спецыяліст па археаграфіі.
архео́лаг, -а,
Спецыяліст па археалогіі.
архі...
Прыстаўка са
архібі́скуп, -а,
Каталіцкае духоўнае званне; тое, што і архіепіскап.
||
архіва́рыус, -а,
Супрацоўнік архіва, хавальнік яго фондаў.
архіві́ст, -а,
Спецыяліст па архіўнай справе.
||
архідэ́я, -і,
Шматгадовая травяністая трапічная расліна з пахучымі кветкамі дзівоснай формы і афарбоўкі.
||
архіепі́скап, -а,
Епіскап, які вядзе нагляд за некалькімі епархіямі; наогул ганаровы тытул епіскапа, а таксама асоба, якая мае гэты тытул.
||
архімандры́т, -а,
Вышэйшае духоўнае званне для манахаў, тытул святара-манаха, звычайна настаяцеля мужчынскага манастыра, а таксама асоба, якая мае гэта званне.
||
архіпела́г, -а,
Група марскіх астравоў, размешчаных на блізкай адлегласці адзін ад аднаго.
||
архірэ́й, -я,
Агульная назва вышэйшых чыноў праваслаўнага духавенства (епіскапа, архіепіскапа, мітрапаліта).
||
архітэ́ктар, -а,
Спецыяліст па архітэктуры; дойлід.
||
архітэкто́ніка, -і,
Будова мастацкага твора, арганічная ўзаемасувязь яго галоўных і другарадных элементаў; кампазіцыя. А. рамана.
||
архітэкту́ра, -ы,
1. Майстэрства праектавання, пабудовы і мастацкага афармлення будынкаў; дойлідства. А. старажытных грэкаў.
2. Стыль пабудовы. А. дома.
3.
||
архі́ў, -хі́ва,
1. Установа, якая зберагае, сістэматызуе і апісвае старадаўнія дакументы, графічныя помнікі мінулага. Здаць у а. (таксама
2. Аддзел установы, дзе захоўваюцца старыя дакументы.
3. Збор рукапісаў, лістоў
||
арце́ль, -і,
1. Адна з форм вытворчага аб’яднання грамадзян для вядзення калектыўнай гаспадаркі на аснове абагульнення сродкаў вытворчасці. Рыбалавецкая а. Сельскагаспадарчая а.
2. Аб’яднанне асоб некаторых прафесій для сумеснай работы з удзелам у агульных даходах і агульнай адказнасцю. А. грузчыкаў.
||
арце́льшчык, -а,
Член арцелі (у 2
||
||
аршы́н, -а,
1. Старая мера даўжыні, роўная 71,12 см, якой карысталіся ў Беларусі, Расіі да ўвядзення метрычнай сістэмы.
2. Лінейка, планка такой даўжыні для мерання.
Мераць на свой аршын — меркаваць пра што
Нібы (быццам) аршын праглынуў — пра чалавека, які стаіць або сядзіць ненатуральна прама (
Аршын з шапкаю — пра малога, невысокага чалавека (
||
арыгіна́л, -а,
1. Тое, што з’яўляецца прадметам узнаўлення, капіравання, аўтэнтык. Зверыць з арыгіналам. Чытаць у арыгінале. А. артыкула (рукапіс, з якога робіцца набор).
2. Непадобны да іншых, своеасаблівы чалавек, дзівак (
||
арыгіна́льнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Трымаць сябе арыгіналам (у 2
||
арыгіна́льны, -ая, -ае.
1. Не запазычаны, не перакладны, аўтэнтычны. А. рукапіс.
2. Створаны ў выніку самастойнай творчасці. Арыгінальнае рашэнне задачы.
3. Своеасаблівы, непадобны да іншых, дзіўны. Арыгінальныя паводзіны. Арыгінальна (
||
арыентава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
1. Вызначаць сваё месцазнаходжанне або кірунак руху. А. ў вялікім лесе. А. ў новых абставінах (
2. на каго-што. Вызначаць, браць кірунак на каго-, што
3.
||
||
арыентава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е, -ту́й; -тава́ны;
1. каго-што. Даваць магчымасць каму-, чаму
2. каго-што, на што і ў чым. Накіроўваць на дасягненне якой
||
||
арыента́льны, -ая, -ае (
Усходні, уласцівы краінам Усходу. А. стыль.
арыента́цыя, -і,
1. Уменне вызначыць сваё месцазнаходжанне. А. на мясцовасці.
2. Дасведчанасць у чым
3. на каго-што і якая. Накіраванасць дзейнасці ў інтарэсах каго-, чаго
арыенці́р, -а,
Прадмет, на які арыентуюцца. Выбраць правільны а.
||
арыенціро́вачны, -ая, -ае.
1. Які служыць для арыенціроўкі. А. палёт.
2. Прыблізны, папярэдні. А. тэрмін.
арыёза,
Невялікая лірычная арыя, якая чаргуецца з рэчытатывам.
||
ары́к, -а,
У Сярэдняй Азіі: арашальны канал, канава.
||
арыстакра́т, -а,
Асоба, якая належыць да арыстакратыі (у 1
||
||
арыстакраты́зм, -у,
Манера паводзін, знешняя вытанчанасць, характэрныя арыстакратам.
||
арыстакраты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Прасякнуты арыстакратызмам, уласцівы арыстакрату; вытанчаны.
||
арыстакра́тыя, -і,
1. Прывілеяванае саслоўе, вышэйшы радавіты слой грамадства, радавая знаць.
2.
||
арытмі́я, -і,
Парушэнне сардэчнага рытму, перабоі.
||
арыфме́тыка, -і,
1. Раздзел матэматыкі, які вывучае прасцейшыя ўласцівасці лікаў, выражаных лічбамі, дзеянні, што робяцца з імі.
2.
||
арыфмо́метр, -а,
Настольная лічыльная машына для механічнага выканання арыфметычных дзеянняў.
а́рышт, -у,
1. Узяцце пад варту, пазбаўленне волі. Пазбегнуць арышту.
2. Забарона судовымі органамі распараджацца чым
||
арыштава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Пазбавіць каго
||
арышта́нт, -а,
Чалавек, які знаходзіцца пад арыштам.
||
||
а́рыя, -і,
Партыя для аднаго голасу (пераважна ў оперы, аперэце) або для аднаго інструмента, а таксама самастойная вакальная ці інструментальная п’еса.
арэа́л, -а,
1. Частка зямной або воднай паверхні, у межах якой сустракаецца той або іншы від (род, сямейства
2. Тэрыторыя пашырэння якіх
||
арэапа́г, -а,
1. Вышэйшы орган судовай і палітычнай улады ў старажытных Афінах.
2.
арэ́лі, -яў.
Збудаванне, на якім гушкаюцца для забавы; гушкалка.
||
арэ́на, -ы,
1. Вялікая круглая пляцоўка пасярэдзіне цырка, на якой выступаюць артысты.
2.
||
арэ́нда, -ы,
1. Наём памяшкання, зямельнага ўчастка
2. Плата за такі наём. Плаціць арэнду.
||
арэо́л, -а,
1. Светлавы круг, ззянне вакол ярка асветленага прадмета, а таксама на фатаграфіі такога прадмета (
2.
арэо́метр, -а,
Прыбор, пры дапамозе якога вызначаецца шчыльнасць вадкасці, а таксама канцэнтрацыі рэчываў у растворах.
арэ́х, -а і -у,
1. -а. Плод некаторых дрэў, кустоў з ядомым ядром у цвёрдай шкарлупіне. Кедравыя арэхі. Какосавы а. Смачны жабе а., ды зубоў бог не даў (прыказка).
2. -у. Дрэва, куст, якія даюць такія плады, а таксама цвёрдая драўніна, што ідзе на сталярныя вырабы. Мэбля з арэху.
Пад арэх вырабіць (
Зарабіць на арэхі — пра вымову, пакаранне.
||
||
арэ́чавіцца, 1 і 2
Выразіцца ў чым
||
||
арэ́чавіць, -чаўлю, -чавіш, -чавіць; -чаўлены;
Выразіць у чым
||
||
арэ́шнік, -у,
Кусты з ядомымі пладамі-арэхамі, а таксама зараснік такіх раслін; ляшчыннік. Разросся а. на паляне.
||
арэ́шына, -ы,
1. Лісцевае дрэва, на якім растуць лясныя арэхі; ляшчына.
2. толькі
ас, -а,
1. Выдатны лётчык, майстар паветранага бою. Лётчыкі-асы.
2. Вялікі майстар сваёй справы. Ас у сваёй справе.
аса́, -ы́,
Перапончатакрылае насякомае з джалам.
Асой у вочы кідацца — назойліва прыставаць, дакучаць.
||
асабі́сты, -ая, -ае.
1. Які належыць, уласцівы якой
2. Які датычыцца якой
3. Які ажыццяўляецца якой
асаблі́васць, -і,
Характэрная прымета, адметная якасць, уласцівасць каго-, чаго
асаблі́вы, -ая, -ае.
Адметны, не такі, як усе; больш значны, чым звычайна. Асаблівае старанне.
асабня́к, -а́,
Добраўпарадкаваны дом гарадскога тыпу, прызначаны для адной сям’і.
асабо́вы, -ая, -ае.
1.
2. Які мае адносіны да пэўнай асобы, пэўных асоб.
Асабовы рахунак — рахунак у банку, адкрыты на імя пэўнай асобы.
Асабовая справа — папка з дакументамі якой
Асабовы склад (састаў) — рабочыя, служачыя якой
асаве́лы, -ая, -ае (
Напаўсонны, расслаблены, напаўпрытомны. Асавелыя вочы.
||
асаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Стаць санлівым, расслабленым.
асаві́к, -а́,
Падасінавік. Кош асавікоў.
аса́да¹, -ы,
Акружэнне войскамі ўмацаванага пункта з мэтай яго захопу; аблога. А. горада.
||
аса́да², -ы,
1.
2. Дзяржанне ў прыладах працы, інструментах. А. малатка. А. сякеры.
3. Рамка. Карціна ў дарагой асадзе.
аса́дак, -дку,
1. Дробныя цвёрдыя часцінкі, якія знаходзяцца ў вадкасці і пасля адстойвання асядаюць на дно і сценкі пасудзіны. А. у растворы.
2.
||
асадзі́ць¹, асаджу́, аса́дзіш, аса́дзіць; аса́джаны;
Умацаваць што
||
асадзі́ць², асаджу́, аса́дзіш, аса́дзіць; аса́джаны;
1. каго-што. Спыніць, прымусіць падацца назад. А. каня.
2. што. Прымусіць апасці, апусціцца ўніз. Дождж асадзіў пыл на дарозе.
3.
4.
Асадзі назад! — прыпыніся, дай прайсці; прэч (як патрабаванне пазбавіцца ад каго- ці чаго
||
асадзі́ць³, асаджу́, аса́дзіш, аса́дзіць; аса́джаны;
1. што. Акружыць умацаваны пункт войскам. А. крэпасць. А. горад.
2.
||
аса́дка, -і,
1. Паступовае апусканне, асяданне (збудавання, грунту
2. Глыбіня апускання судна ў ваду (
3. Тое, што і асада² (у 2 і 3
4. Пісьмовая прылада, ручка. Пісаць асадкай.
аса́дкавы, -ая, -ае.
1.
2. Які ўтварыўся шляхам асядання мінеральных і арганічных рэчываў на дне вадаёмаў. Асадкавыя горныя пароды.
асака́, -і́,
Шматгадовая балотная трава з цвёрдым, доўгім, вузкім лісцем.
||
асалаве́лы, -ая, -ае.
Тое, што і асавелы.
||
асалаве́ць
асало́да, -ы,
Вышэйшая ступень задавальнення. Слухаў з асалодай песню.
асамбле́я, -і,
1. Агульны сход якой
2. (
||
асана́нс, -у,
Тое, што і сугучнасць; рыфма, у якой супадаюць толькі націскныя галосныя гукі.
||
аса́нна,
У царкоўным богаслужэнні: узнёслае ўслаўленне, хвалебны вокліч у малітве.
Спяваць асанну каму (
асарамаці́цца
асарамаці́ць
асаро́міцца
асаро́міць
асартыме́нт, -у,
1. Падбор разнастайных відаў і гатункаў тавараў у гандлёвым прадпрыемстве або вырабаў у вытворчым.
2. Падбор аднародных прадметаў розных гатункаў. Багаты а. адзення.
||
асарці́,
Спецыяльна падабраны набор чаго
асатане́лы, -ая, -ае (
Які асатанеў, азвярэлы. А. вораг.
||
асатане́ць
асацыі́равацца, -руюся, -руешся, -руецца; -руйся;
Злучыцца (злучацца) ва ўяўленні па асацыяцыі (у 2
асацыі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Устанавіць (устанаўліваць) асацыяцыю (у 2
асацыяты́ўны, -ая, -ае.
Які ўстанаўліваецца па асацыяцыі (у 2
||
асацыя́цыя, -і,
1. Аб’яднанне асоб або ўстаноў аднаго роду дзейнасці. Навуковая а.
2. Заснаваная на нервова-псіхічных працэсах сувязь паміж асобнымі ўяўленнямі, думкамі і пачуццямі, пры якой адно выклікае другое. А. па падабенстве.
||
асачы́ць, асачу́, асо́чыш, асо́чыць; асо́чаны;
Высачыць, дапільнаваць, знайсці. А. дзіка. А., дзе курыца нясецца.
||
асвае́нне
асвежава́ць
асве́р, -а,
Частка калодзежнага жураўля ў выглядзе доўгай жэрдкі, пры дапамозе якой дастаюць вядро з вадой.
асве́та, -ы,
Адукацыя, навучанне. Санітарная а.
асве́тленасць, -і,
Колькасць святла, ступень асвятлення; фізічная велічыня, роўная адносіне патоку святла да плошчы паверхні, на якую ён падае.
асве́тнік, -а,
1. Прагрэсіўны грамадскі дзеяч, пашыральнік перадавых ідэй і ведаў.
2. Работнік адукацыі.
||
||
асве́тніцтва, -а,
Дзейнасць асветнікаў.
||
асве́тны, -ая, -ае (
Які служыць асвеце, пашырае асвету. Асветныя ўстановы.
асве́чаны, -ая, -ае.
Адукаваны, развіты, культурны. А. чалавек.
||
асве́чвацца
асве́чваць
асвіста́ць, асвішчу́, асві́шчаш, асві́шча; асвішчы́; асвіста́ны;
Свістам выказаць сваё незадавальненне, асуджэнне каго-, чаго
||
асво́іцца, -о́юся, -о́ішся, -о́іцца;
Прывыкнуць да чаго
||
асво́іць, -о́ю, -о́іш, -о́іць; -о́ены;
Авалодаць, навучыцца карыстацца чым
||
||
асво́йтацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Тое, што і асвоіцца.
||
асвяжа́льны, -ая, -ае.
Які асвяжае. А. вецер. А. халадок.
асвяжы́цца, -вяжу́ся, -вяжы́шся, -вяжы́цца; -вяжы́мся, -вежыце́ся, -вяжа́цца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Аднавіць свае сілы, бадзёрасць (на свежым паветры, пасля купання
||
||
асвяжы́ць, -вяжу́, -вяжы́ш, -вяжы́ць; -вяжы́м, -вежыце́, -вяжа́ць; -ве́жаны;
1. што. Зрабіць свежым (у 3 і 5
2. каго-што. Аднавіць сілы, вярнуць бадзёрасць каму
3. што. Аднавіць у памяці. А. веды.
4. што. Папоўніўшы новымі людзьмі, зрабіць больш працаздольным (
||
||
асвятлі́цца, 1 і 2
Стаць светлым, асветленым, бачным. Вуліца ярка асвятлілася. Твар чалавека асвятліўся шчаслівай усмешкай (
||
асвятлі́ць, -вятлю́, -ве́тліш, -ве́тліць; -ве́тлены;
1. каго-што. Зрабіць светлым; накіраваць святло на каго-, што
2.
||
||
асвятля́льнік, -а,
Асоба, абавязкам якой з’яўляецца асвятленне сцэны, стварэнне светлавых эфектаў
асвятля́льны, -ая, -ае.
Які служыць, прызначаны для штучнага асвятлення. А. прыбор.
асвяці́цца, 1 і 2
1. Стаць светлым, напоўніцца святлом. Хата ярка асвяцілася.
2. Ажывіцца, прасвятлець пад уплывам якога
||
асвяці́ць¹, асвячу́, асве́ціш, асве́ціць; асве́чаны;
Зрабіць светлым, напоўніць святлом. Фары асвяцілі дарогу.
||
||
асвяці́ць², асвячу́, асвя́ціш, асвя́ціць; асвя́цім, асвя́ціце, асвя́цяць; асвячо́ны;
1.
2.
||
||
асе́дзецца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
Надоўга застацца на адным месцы, прывыкнуць да яго.
||
асе́кчы
асе́кчыся
асе́ліца, -ы,
Наваколле паселішча.
асе́лішча, -а,
1. Месца, занятае будынкамі, садам, агародам; сядзіба. Ранейшае а.
2. Прытулак; месца жыхарства. Не мець сталага а.
асе́лы, -ая, -ае.
1. Які зляжаўся, асеў, ушчыльніўся. А. снег. А. грунт.
2. Які апусціўся, асеў, апаў. А. пыл. Аселая муць.
3. Які жыве пастаянна на адным месцы;
||
асемяні́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -ні́м, -меніце́, -мяна́ць; -мянёны;
Штучна апладніць.
||
||
асеніза́тар, -а,
Работнік па асенізацыі.
асеніза́цыя, -і,
Сістэма санітарных мерапрыемстваў і прыстасаванняў для выдалення і абясшкоджвання вадкіх нечыстот.
||
асе́нні
асе́птыка, -і,
Засцярога ад заражэння пры аперацыях, пры лячэнні ран.
||
асе́сці, асяду́, ася́дзеш, ася́дзе; ася́дзь;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Пасяліцца на пастаяннае жыхарства. Сям’я асела ў вёсцы.
5.
6. (1 і 2
7.
||
асе́тр, асятра́,
Буйная прамысловая рыба, каштоўная сваім мясам і ікрой.
||
асеці́ны, -ці́н,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія (у складзе Расійскай Федэрацыі) і Рэспублікі Паўднёвая Асеція.
||
||
асе́ць, -і,
Памяшканне пры гумне для сушкі снапоў перад малацьбой.
||
асе́чка, -і,
1. Пры стральбе: адсутнасць выстралу з-за няспраўнасці зброі ці патрона. Ружжо дало асечку.
2.
асёл, асла́,
1. Невысокая ўючная свойская жывёліна, роднасная каню, з вялікай мордай і доўгімі вушамі.
2.
||
асігнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Выдзеліць (выдзяляць) пэўныя грашовыя сродкі на якія
||
асігна́цыя, -і,
1. Назва папяровых грашовых знакаў, што выпускаліся ў Расіі з 1769 па 1849 г.
2. Абазначэнне папяровых грошай-банкнотаў.
||
асі́лак, -лка,
1. Герой беларускіх казак, воін вялікай сілы, мужнасці; волат.
2.
||
асі́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. каго-што. Аказацца дужэйшым у барацьбе, перамагчы; адолець. А. ворага. Не зможа нас гора а. (
2. што. Выканаць цяжкую работу, справіцца з чым
||
асіме́трыя, -і,
Адсутнасць або парушэнне сіметрыі.
||
асімілява́цца, -лю́юся, -лю́ешся, -лю́ецца; -лю́йся;
Змяняючыся, прыпадобніцца (прыпадабняцца).
||
асімілява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Відазмяняючы, прыпадобніць (прыпадабняць).
||
асі́на, -ы,
Лісцевае дрэва сямейства вярбовых з зеленаваташэрай гладкай карой, а таксама драўніна яго.
||
асі́ннік, -у,
Асінавы лес.
||
асі́ны
асі́плы, -ая, -ае.
Які стаў сіплым. А. голас.
||
асі́пнуць
асіраце́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў сіратою; адзінокі. Асірацелыя дзеці.
2. Пакінуты гаспадарамі, запусцелы, закінуты. А. дом.
||
асіраце́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1.
2. (1 і 2
3. Апусцець. Дом без гаспадара асірацеў.
асіраці́ць, -рачу́, -ро́ціш, -ро́ціць; -ро́чаны;
Зрабіць каго
асістэ́нт, -а,
1. Памочнік прафесара, урача, рэжысёра
2. Малодшая выкладчыцкая пасада ў вышэйшых навучальных установах, а таксама асоба, якая займае гэту пасаду.
||
||
асісці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Выконваць абавязкі асістэнта (у 1
аскаба́лак, -лка,
Кавалак, абломак, асколак чаго
||
аска́ліцца
аскальпава́ць
асканда́ліцца
аскарбі́навы, -ая, -ае.
У выразе: аскарбінавая кіслата — вітамін С, які ўдзельнічае ў акісляльных і аднаўленчых працэсах у арганізме.
аскаро́міцца
аске́пак, -пка,
1. Востры кавалак чаго
2.
аске́т, -а,
Чалавек, які вядзе аскетычнае жыццё.
аскеты́зм, -у,
Строгі ўклад жыцця з адмаўленнем ад матэрыяльных выгод, жыццёвых даброт, уцех. Сярэдневяковы а.
||
асклюдава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
Тое, што і абсклюдаваць.
||
аско́лак, -лка,
Тое, што і аскепак. Асколкі шкла. А. мінулага (
||
аско́ма, -ы,
Непрыемнае вяжучае абвостранае адчуванне ў роце ад чаго
Нагнаць (набіць) аскому — надта надакучыць.
аскрэ́бці, -рабу́, -рабе́ш, -рабе́; -рабём, -рабяце́, -рабу́ць; -ро́б, -рэ́бла; -рабі́; -рэ́бены;
Тое, што і абскрэбці.
||
аску́бці, -у́б, -убе́ш, -убе́; -убём, -убяце́, -убу́ць; -у́б, -у́бла; -убі́; -у́баны і -у́бены;
Тое, што і абскубці.
||
аслабані́цца, -баню́ся, -бо́нішся, -бо́ніцца; -бо́німся, -бо́ніцеся, -бо́няцца; -баніся́;
1. (1 і 2
2. Вызваліцца (ад працы, спраў). А. ад абавязкаў.
||
||
аслабані́ць, -баню́, -бо́ніш, -бо́ніць; -бо́нім, -бо́ніце, -бо́няць; -бані́; -банёны;
1. каго-што. Вызваліць, зрабіць свабодным, выслабаніць ад чаго
2. што. Зрабіць парожнім, нічым не занятым. А. посуд. А. кватэру.
3. каго. Дазволіць не выконваць якой
||
||
аслабе́лы, -ая, -ае.
Які стаў слабым; абяссілены.
||
аслабе́ць
асла́біць, -блю, -біш, -біць; -блены;
1. каго-што. Зрабіць слабым, паменшыць сілу або сілы каго-, чаго
2. што. Паменшыць сілу, напружанасць
3. што. Зрабіць менш нацягнутым, сцягнутым. А. рэмень.
Аслабіць гайкі — знізіць патрабаванні.
||
||
аслабле́нне
асла́бнуць
асла́віць, -ла́ўлю, -ла́віш, -ла́віць; -ла́ўлены;
Тое, што і абняславіць.
||
асле́плы, -ая, -ае.
Які аслеп, стаў сляпым.
асле́пнуць
аслі́злы, -ая, -ае.
Пакрыты сліззю, граззю; слізкі, коўзкі. Аслізлая шапачка грыба. Аслізлая дарога.
аслі́знуць, 1 і 2
Пакрыцца сліззю; стаць коўзкім. Дарога аслізла.
аслі́ны
аслі́ца, -ы,
Самка асла.
аслупава́ць, -пу́ю, -пу́еш, -пу́е; -пу́й; -пава́ны;
Абазначыць слупамі, паставіць слупы. А. участак.
||
аслупяне́лы, -ая, -ае (
Які аслупянеў ад здзіўлення, нечаканасці
||
аслупяне́нне
аслупяне́ць
аслу́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Недачуць, не разабраць, што сказана. Ці не аслухаўся я?
2. Уважліва ўслухацца. Чалавек аслухаўся і перастаў баяцца.
||
аслу́хаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і абслухаць. Урач уважліва аслухаў хворага.
||
асляня́ і аслянё, -ня́ці,
Дзіцяня асла.
асляпі́ць, асляплю́, асле́піш, асле́піць; асле́плены;
1. Зрабіць сляпым.
2. Часова прытупіць зрок святлом. Яркае сонца асляпіла мяне.
3. (1 і 2
4.
||
||
асляпля́льны, -ая, -ае.
1. Вельмі яркі. Асляпляльнае сонца.
2.
||
асмакава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Тое, што і абсмакаваць.
асма́лак, -лка,
Кавалак абвугленага, абсмаленага дрэва, галавешка.
||
асмалі́цца, асмалю́ся, асма́лішся, асма́ліцца;
Абгарэць крыху, апаліць сабе скуру, валасы, адзенне
||
асмалі́ць¹
асмалі́ць²
асме́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца; -лься;
Адважыцца што
||
асму́глы, -ая, -ае.
1. Тое, што і смуглы; загарэлы. А. твар. Асмуглыя рукі.
2. Тое, што і асмужаны (у 1
||
асму́жаны, -ая, -ае.
1. Туманны, імглісты; пакрыты смугой. Асмужаныя далі.
2. Абпалены сонцам; абветраны, загарэлы. А. твар.
асмужы́ць, 1 і 2
1. што. Зацягнуць, пакрыць смугою, туманам
2. каго-што. Абветрыць, абпаліць сонцам. Асмужыў вецер рукі, твар.
асмя́глы, -ая, -ае.
Сухі, перасохлы; які страціў вільготнасць; прывялы ад гарачыні (аб раслінах). Асмяглая зямля. Асмяглыя вусны.
||
асмя́гнуць, -ну, -неш, -не; асмя́г, -гла; -ні;
Перасохнуць, страціць вільготнасць; прывянуць ад гарачыні (аб раслінах). А. на сонцы. Вусны асмяглі ад смагі.
асмяле́лы, -ая, -ае.
Які стаў смелым, набраўся смеласці, адвагі.
асмяле́ць
асмяя́ць, -мяю́, -мяе́ш, -мяе́; -мяём, -меяце́, -мяю́ць; -ме́й; -мяя́ны;
Тое, што і абсмяяць.
||
||
аснава́цца, 1 і 2
Тое, што і заснавацца (у 1
||
аснава́ць, -ную́, -нуе́ш, -нуе́; -нуём, -нуяце́, -ную́ць; -ну́й; -нава́ны;
1. Зрабіць аснову тканіны.
2. Закласці, паставіць, пачаць будаваць што
3.
||
асна́стка, -і,
1.
2. Снасці, прылады, якімі абсталявана судна, такелаж. Карабельная а.
3. Тое, што і аснашчэнне (
аснасці́ць, -а́шчу, -а́сціш, -а́сціць; -а́шчаны;
1. Абсталяваць снасцямі. А. судна.
2.
||
||
асна́шчанасць, -і,
Наяўнасць аснашчэння. Тэхнічная а. арміі.
аснашчэ́нне, -я,
Сукупнасць сродкаў, якімі што
асно́ва, -ы,
1. Апорная частка прадмета, каркас, на якім трымаюцца астатнія часткі. А. машыны.
2. Ніжняя частка якога
3.
4.
5. Падоўжныя ніткі ў тканіне. А. палатна.
6. У граматыцы: частка слова без канчатка. А. слова.
На аснове чаго — зыходзячы з чаго
Ляжаць (быць) на аснове чаго — быць асноўным у чым
Класці (пакласці) у аснову што, браць за аснову што — браць (узяць) у якасці галоўнага, асноўнага.
||
асноватво́рны, -ая, -ае (
Які ляжыць у аснове, бярэцца за аснову чаго
асно́ўны¹, -ая, -ае.
Найбольш важны, галоўны. А. закон — канстытуцыя. Асноўная работа.
У асноўным — у галоўным, у агульных рысах.
асно́ўны²
асо́ба, -ы,
1. Асобны чалавек у грамадстве, індывідуум. Роля асобы ў гісторыі.
2. Чалавек, які трымае сябе важна, ганарліва; персона. Дзядзька наш — а.!
3. Сукупнасць уласцівасцей пэўнага чалавека, яго характару, паводзін
4. Чалавек, імя якога не хочуць называць (часцей пра жанчыну). Званіла адна а.
5. Граматычная катэгорыя, якая паказвае аднесенасць да таго, хто гаворыць (першая асоба), з кім гаворыць (другая асоба) ці да таго, хто не з’яўляецца ні тым, хто гаворыць, ні субяседнікам (ці да неадушаўлёнага прадмета) (трэцяя асоба). Асобы дзеяслова.
Давераная асоба — чалавек, якому што
Дзеючая асоба — персанаж у тэатры, персанаж у драматычным творы.
Зацікаўленая асоба — асоба, якая мае інтарэс да якой
Службовая асоба — асоба, якая займае пасаду ў дзяржаўнай установе.
||
асо́біна, -ы,
Асобны арганізм, які існуе самастойна; індывідуум. А. мужчынскага полу. Разнастайнасць асобін расліннага свету.
асо́бны, -ая, -ае.
1. Адасоблены, самастойны. Асобнае памяшканне. Ён жыве асобна (
2. Некаторы, адзінкавы. Асобныя заўвагі.
асо́бы, -ая, -ае.
1. Які мае спецыяльныя функцыі, спецыяльнае прызначэнне. А. аддзел. Асобае даручэнне.
2. Адметны, не падобны да іншых, асаблівы. Асобая думка.
асо́т, -у,
Калючая расліна, пустазелле.
||
асо́ўвацца
асо́ўваць
асо́чваць
аспе́кт, -у,
Пункт погляду, з якога разглядаюцца прадметы, паняцці, з’явы.
||
а́спід¹, -а,
1. Род ядавітай змяі.
2.
а́спід², -а,
а́спідны, -ая, -ае.
1. Які мае дачыненне да аспіду²; зроблены з аспіду.
2. Чорны як аспід.
Аспідная дошка — дошка са слаістага мінералу чорнага колеру, на якой пішуць грыфелем.
аспіра́нт, -а,
Той, хто рыхтуецца да самастойнай навуковай дзейнасці ў аспірантуры пры вышэйшай навучальнай або навуковай установе.
||
||
аспіранту́ра, -ы,
Сістэма падрыхтоўкі кадраў для вышэйшых навучальных і навукова-даследчых устаноў. Скончыць аспірантуру.
аспіры́н, -у,
Ацэтылсаліцылавая кіслата; лякарства, якое суцішае боль і паніжае тэмпературу.
аспрэ́чваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. што. Імкнуцца дасягнуць чаго
аспрэ́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Аб’явіць спрэчным, выказаць сваю нязгоду з чым
||
астало́п, -а,
Дурань, балван, боўдзіла.
асталява́цца, -лю́юся, -лю́ешся, -лю́ецца; -лю́йся;
Пасяліцца, трывала ўладкавацца, аб’жыцца дзе
||
аста́нкі, -аў (
Цела нябожчыка або тое, што засталося ад яго цела; прах.
аста́так, -тку,
1. Частка чаго
2.
3.
4. Апошняя частка, астача чаго
Да (без) астатку — поўнасцю, цалкам.
||
аста́тні, -яя, -яе.
Які яшчэ астаўся ў наяўнасці звыш дадзенага; іншы; апошні. Узяць астатнія рэчы. Хутка падышлі і астатнія (
аста́цца, астану́ся, астане́шся, астане́цца; астанёмся, астаняце́ся, астану́цца; аста́нься;
Тое, што і застацца.
Астацца без рук (
Астацца з носам (
Астацца ў дурнях (
Астацца ў адной кашулі (
||
аста́ча, -ы,
1. Тое, што асталося пасля аддзялення часткі; рэшта, рэшткі чаго
2. У матэматыцы: велічыня, якая атрымліваецца пры адыманні ад дзялімага здабытку дзельніка на цэлую дзель. Шэсць дзеліцца на два без астачы.
Без астачы — цалкам, поўнасцю.
а́стма, -ы,
Хвароба бронхаў або сэрца, якая праяўляецца прыступамі задышкі. Бранхіяльная а. (спазмы бронхаў).
||
астма́тык, -а,
Хворы на астму.
||
асто́йлівасць, -і,
Здольнасць судна пры плаванні захоўваць раўнавагу. А. карабля.
асто́йлівы, -ая, -ае (
Які валодае астойлівасцю.
асто́яцца, асто́юся, асто́ішся, асто́іцца; асто́йся;
1. (1 і 2
2. Утрымацца на нагах.
||
а́стра, -ы,
Травяністая дэкаратыўная расліна сямейства складанакветных з буйнымі кветкамі рознай афарбоўкі, звычайна без паху.
||
астраво́к
астракі́зм, -у,
1. У Старажытнай Грэцыі — выгнанне небяспечных для дзяржавы грамадзян, што вырашалася шляхам тайнага галасавання.
2.
астрало́гія, -і,
Дысцыпліна, заснаваная на прадказальніцкіх практыках, традыцыях і вераваннях, якія пастуліруюць уздзеянне нябесных цел на зямны свет і чалавека (на яго тэмперамент, характар, учынкі і будучыню) і магчымасць прадказання будучага паводле размяшчэння нябесных цел.
||
астра́льны, -ая, -ае (
1. Звязаны з праблемамі светабудовы, жыцця, смерці, лёсу, узаемадзеяння Космасу і Зямлі, боскім пачаткам. А. культ.
2. Зорны. А. свет.
астраля́бія, -і,
Астранамічны і геадэзічны вугламерны інструмент, які выкарыстоўваўся раней для вызначэння становішча нябесных цел, пры здымцы планаў мясцовасці.
астрана́ўт, -а,
1. Спецыяліст па астранаўтыцы.
2. Тое, што і касманаўт.
астрана́ўтыка, -і,
Навука аб палётах лятальных апаратаў у сусветнай прасторы.
||
астрано́м, -а,
Спецыяліст па астраноміі.
астрано́мія, -і,
Навука аб нябесных целах, іх сістэмах, паходжанні, будове, законах руху, хімічным саставе.
||
астраўля́нін, -а,
Жыхар вострава.
||
астраўны́
астро́г, -а,
1. Горад, абнесены частаколам (гіст).
2. Тое, што і турма (уст).
||
астро́жнік, -а,
Арыштант, той, хто пасаджаны ў астрог (у 2
||
астро́лаг, -а,
Чалавек, які займаецца астралогіяй.
аструга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -ру́ганы і -руга́ны;
Тое, што і абстругаць.
||
астры́гчы
астры́гчыся
асту́джваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і студзіць.
астудзі́ць
астыва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. Тое, што і стыць, стынуць (у 1
астыгматы́зм, -у,
Анамалія праламляльнага асяроддзя вока, якая прыводзіць да расплывістасці адлюстравання.
||
асты́лы, -ая, -ае.
1. Які астыў, стаў халодным. Астылая печ.
2.
асты́ць і асты́нуць, -ну, -неш, -не; асты́ў, асты́ла; асты́нь;
1.
2.
||
астэні́я, -і,
Стан агульнай слабасці арганізма; бяссілле.
||
астэро́ід, -а,
Малая планета, якая абарачаецца вакол Сонца, галоўным чынам паміж арбітамі Марса і Юпітэра.
||
асуджа́льны, -ая, -ае.
Які асуджае. А. позірк.
асуджэ́нне, -я,
1.
2. Неадабральнае меркаванне, ганьбаванне, вымова. У яго голасе чулася а.
асудзі́ць, асуджу́, асу́дзіш, асу́дзіць; асу́джаны;
1. Пакараць, вынесці абвінаваўчы прыгавор. А. злачынцаў.
2. Выказаць неадабрэнне, прызнаць заганным, ганебным. Усе асудзілі яго ўчынак.
3.
||
||
асу́нуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
1. (1 і 2
2. Паволі апусціцца, зваліцца. Чалавек асунуўся на зямлю ад слабасці.
3.
||
асу́нуць, -ну, -неш, -не; -су́нь; -нуты;
Ссунуць уніз, абваліць. А. грунт.
||
асуча́сніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Зрабіць больш адпаведным сучаснасці. А. спектакль.
||
асу́шак, -шка,
Край булкі свежага хлеба або сухі кавалак хлеба.
асуша́льны, -ая, -ае.
Які служыць для асушэння. А. канал.
асушы́ць, асушу́, асу́шыш, асу́шыць; асу́шаны;
1. Зрабіць сухім. А. балота.
2. Выпіць тое, што змяшчаецца, знаходзіцца ў чым
Асушыць вочы — перастаць плакаць (
Асушыць слёзы каму
||
||
асфа́льт, -у,
1. Чорная смалістая маса для пакрыцця дарог, вуліц, тратуараў
2. Дарога, пакрытая такой масай. Выехалі на а.
||
асфальтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Пакрыць (пакрываць) асфальтам (у 1
||
||
асцерага́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Быць асцярожным, берагчыся, засцерагаць сябе ад каго-, чаго
||
асцерагчы́, -рагу́, -ражэ́ш, -ражэ́; -ражо́м, -ражаце́, -рагу́ць; -цяро́г, -церагла́, -ло́; -ражы́;
Перасцерагчы, папярэдзіць. А. сябра.
||
асцё, -я́,
Доўгія тонкія асцюкі на каласах некаторых злакаў (жыта, ячменю, пшаніцы).
||
асцю́к, -а́,
Доўгі тонкі вусік на каласах некаторых злакаў (жыта, ячменю, пшаніцы). Ячменныя асцюкі.
||
асцюкава́ты, -ая, -ае.
Багаты на асцюкі, з асцюкамі. А. ячмень.
||
асцяро́га, -і,
Асцярожныя адносіны да каго-, чаго
асцяро́жлівы, -ая, -ае.
Тое, што і асцярожны.
||
асцяро́жнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Дзейнічаць з асцярогай, быць асцярожным. Яна надта асцярожнічае.
асцяро́жны, -ая, -ае.
1. Уважлівы, акуратны; далікатны. А. крытык.
2. Які дзейнічае з асцярогай. А. стук у дзверы. Асцярожна! (
||
асы́пак, -пку,
Тое, што асыпалася з гары ў выніку разбурэння пароды.
асы́пацца, 1 і 2
Апасці; абваліцца. Лісце даўно асыпалася.
||
||
асы́паць, -плю, -плеш, -пле; асы́п; -паны;
Тое, што і абсыпаць.
||
асэнсава́ны, -ая, -ае.
Разумны, свядомы, прадуманы. А. адказ. Асэнсавана (
||
асэнсава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Усвядоміць, зразумець сэнс, значэнне чаго
||
||
асэ́сар, -а,
Судовая службовая асоба, засядацель.
Калежскі асэсар — цывільны чын восьмага класа, а таксама асоба, якая мела гэты чын, у царскай Расіі.
||
асявы́
асягну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Ахапіць, акінуць, спасцігнуць. А. вокам прасторы.
асяда́нне
асяда́ць
асядла́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1.
2.
3.
асяло́к, -лка́,
1. Тачыльны дробназярністы камень, брусок.
2. Камень для выпрабавання каштоўных металаў.
3.
асяро́дак, -дка,
1. Сярэдняя, больш мяккая частка ствала або сцябла.
2. Унутраная, сярэдняя частка чаго
3.
4. Тое, што і асяроддзе (у 1
||
асяро́ддзе, -я,
1. Сукупнасць прыродных або сацыяльных умоў, у якіх існуюць якія
2. Група людзей, звязаных агульнасцю ўмоў існавання, заняткаў
3.
||
асятро́вы
асятры́на, -ы,
Мяса асятра як ежа.
||
асяцёр, асятра́,
Тое, што і асетр.
||
асячы́ і (радзей) асе́кчы, асяку́, асячэ́ш, асячэ́; асячо́м, асечаце́, асяку́ць; асе́к, -кла; асячы́; асе́чаны;
Тое, што і абсячы, абсекчы.
||
асячы́ся і (радзей) асе́кчыся, асяку́ся, асячэ́шся, асячэ́цца; асячо́мся, асечаце́ся, асяку́цца; асе́кся, -клася; асячы́ся;
1. Нечакана спыніць гаворку, запнуцца. Яна раптам асеклася, пачырванела.
2. Пацярпець няўдачу ў чым
||
ат,
1. Пры перадачы непрыемнасці, адчаю. — Ат, усё роўна!
2. Пры перадачы бестурботнасці, нядбаласці. — Ат, што пра тое казаць. Ат, што там доўга гаварыць...
3. Пры выказванні нязгоды, рашучага адмаўлення. — Ат, не крывіце душой.
4. Пры выказванні прыкрасці, незадаволенасці. — Ат, знайшлі каго слухаць!
ата́барыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Уладкавацца дзе
||
ата́ва, -ы,
Трава, што вырасла на месцы скошанай у той жа год.
||
атава́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Атрымаць належны тавар, а таксама ўвогуле купіць што
||
атава́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Выдаць ці атрымаць тавар (як выкананне якога
||
атаві́зм, -у,
Праяўленне ў чалавека, жывёл і раслін прыкмет, што былі ўласцівы іх адцаленым продкам (звычайна пра з’явы выраджэння, ненармальнасці).
||
ата́ка, -і,
1. Імклівы напад войск на праціўніка. Адбіць атаку.
2.
атакава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Пайсці (ісці) у атаку. А. праціўніка.
а́там, -а,
Найдрабнейшая часцінка хімічнага элемента, якая захоўвае яго ўласцівасці і складаецца з ядра і электронаў. А. кіслароду. Расшчапленне атама.
||
атама́н, -а,
1. Начальнік у казацкіх войсках і пасяленнях, які выконвае ваенныя, палітычныя і адміністрацыйныя функцыі. Станічны а.
2.
||
атама́нка, -і,
Шырокая мяккая канапа з падушкамі замест спінкі і з валікамі па баках.
атама́рны, -ая, -ае.
1.
2. Дробны, няцэласны (
||
атамахо́д, -а,
Судна з рухавіком, які працуе на атамнай энергіі.
атамісты́чны, -ая, -ае (
Які мае адносіны да вучэння аб атамах. Атамістычная тэорыя.
а́тамнік, -а,
Вучоны, спецыяліст у галіне атамнай энергіі.
а́тамшчык, -а,
Спецыяліст-фізік па атамнай энергіі.
ата́ра, -ы,
Вялікі гурт авечак; чарада. Калгасная а.
атарапе́лы, -ая, -ае (
Разгублены, збянтэжаны. А. позірк.
||
атарапе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Разгубіцца, збянтэжыцца ад нечаканасці, спалоху. А. ад страху.
ата́ўны
аташэ́,
Службовая асоба пры дыпламатычным прадстаўніцтве, якая з’яўляецца спецыялістам-кансультантам у якой
атаяса́міць, -млю, -міш, -міць; -млены;
Тое, што і атоесніць.
||
||
а́тлас, -а,
Зборнік геаграфічных, гістарычных і
атла́с, -у,
Шаўковая гладкая бліскучая тканіна. Чырвоны а.
||
атле́т, -а,
1. Спартсмен, які займаецца атлетыкай.
2. Пра чалавека моцнага целаскладу, вялікай фізічнай сілы.
||
атлеты́зм, -у,
1. Добра развітыя фізічныя якасці спартсмена, моцны і прыгожы склад цела.
2. Тое, што і культурызм. Займацца атлетызмам.
атле́тыка, -і,
Сістэма спартыўных практыкаванняў, якія патрабуюць рознабаковай фізічнай падрыхтоўкі.
Лёгкая атлетыка — від спорту — бег, хадзьба, скачкі, кіданне кап’я, дыска
||
атлусце́лы, -ая, -ае.
Які стаў прыметна тлустым. А. мужчына. Дыета для атлусцелых (
атлусце́нне
атлусце́ць
атмасфе́ра, -ы,
1. Газападобная абалонка Зямлі і некаторых іншых планет. Зямная а.
2.
3. Адзінка вымярэння ціску газаў. Ціск у сто атмасфер.
||
ато́есніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Прызнаць тоесным. А. два паняцці.
||
||
ато́жылак, -лка,
1. Малады парастак расліны. Каля дрэва з’явілася многа атожылкаў.
2. Адгалінаванне руданоснай жылы.
3.
||
ато́л, -а,
Каралавы востраў кольцападобнай формы.
||
ато́пкі, -аў,
Старыя зношаныя чаравікі, боты
ато́сы, ато́с,
Драцяныя з жалезных прутоў або раменныя цяжы, што ідуць ад верхняга канца аглоблі да загваздкі.
||
атра́д, -а,
1. Аб’яднанне, падраздзяленне ўзброеных сіл, спецыяльная вайсковая група. А. маракоў.
2. Група людзей, аб’яднаных для сумеснай дзейнасці. Санітарны а.
3. У сістэматыцы жывёл: падраздзел класа. А. грызуноў.
||
атракцыён, -а,
1. Назва забаў у парках, месцах масавых гулянняў,
2. Эфектны цыркавы або эстрадны нумар.
||
атра́мант, -у,
Тое, што і чарніла.
атрапа́ць, атраплю́, атрэ́плеш, атрэ́пле; атрапі́; атрапа́ны;
Тое, што і абтрапаць.
||
атраса́цца
атраса́ць
атрафі́раваны, -ая, -ае (
Які атрафіраваўся, страціў жыццяздольнасць. А. орган.
атрафі́равацца, 1 і 2
Падвергнуцца (падвяргацца) атрафіі. Атрафіраваліся мышцы.
атрафі́я, -і,
1. Страта жыццяздольнасці, знясіленне, змяншэнне якога
2.
атрусі́цца, 1 і 2
Нарадзіць трусянят (пра труску).
атру́та, -ы,
1. Ядавітае рэчыва. А. для мух.
2.
атру́тны, -ая, -ае.
Які выклікае атручэнне, ядавіты. Атрутнае рэчыва.
атруці́цца, -учу́ся, -у́цішся, -у́ціцца;
1. Захварэць або памерці ў выніку ўздзеяння на арганізм атрутнага рэчыва. А. грыбамі.
2. Скончыць жыццё самагубствам, прыняўшы атруту, ядавітае рэчыва.
||
||
атруці́ць, -учу́, -у́ціш, -у́ціць; -у́чаны;
1. каго-што. Загубіць атрутай або зрабіць шкоду чым
2. што. Прымяшаць да чаго
3.
4.
||
||
атрыбу́т, -а,
1. Неабходная, пастаянная характэрная прымета, уласцівасць чаго
2. У граматыцы: тое, што і азначэнне.
||
атрыма́льнік, -а,
Асоба або ўстанова, што атрымліваюць якія
||
атрыма́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. З’явіцца ў выніку чаго
2. (1 і 2
||
атрыма́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; атры́маны;
1. каго-што. Узяць, набыць тое, што прысылаюць, даюць, прапаноўваюць, уручаюць, прысвойваюць. А. пісьмо. А. зарплату. А. падзяку. А. кватэру. А. вучонае званне.
2. што. Прыняць да выканання, набыць права на выкананне чаго
3. што. Здабыць, вынайсці ў працэсе пошукаў. А. бензін з нафты.
4. што. Зазнаць, адчуць. А. задавальненне.
5. што. Захварэць на што
6. што. Стаць шырока вядомым. А. прызнанне.
7. Аказацца пабітым (
||
||
атрэ́п’е, -я,
1. Адыходы, якія атрымліваюцца пры трапанні лёну, пянькі. Сабраць а.
2. Старое, зношанае адзенне. Хадзіць у атрэ́п’і.
атрэ́сці, атрасу́, атрасе́ш, атрасе́; атрасём, атрасяце́, атрасу́ць; атро́с, атрэ́сла; атрасі́; атрэ́сены;
Трасучы, ачысціць, зняць што
||
атрэ́сціся, атрасу́ся, атрасе́шся, атрасе́цца; атрасёмся, атрасяце́ся, атрасу́цца; атро́сся, атрэ́слася; атрасі́ся;
Вытрасаючы што
||
ату́,
Каманда сабакам на паляванні, якая азначае: бяры, лаві, хапай. Ату яго!
атулі́цца, атулю́ся, ату́лішся, ату́ліцца;
1. Ахінуцца, агарнуцца з усіх бакоў. А. хусткай.
2.
||
атулі́ць, атулю́, ату́ліш, ату́ліць; ату́лены;
1. Ахінуць, агарнуць з усіх бакоў. А. коўдраю.
2.
||
атупе́лы, -ая, -ае (
Які страціў здольнасць разумець што
||
атупе́ць
атуха́ць, 1 і 2
Тое, што і тухнуць¹. Агонь атухае. Атухаюць сілы (
ату́хнуць
атушы́ць
атынкава́ць
атынко́ўка, -і,
1. Тое, што і тынк.
2. Тое, што і тынкоўка.
атынко́ўшчык, -а,
Тое, што і тынкоўшчык.
||
атычкава́ць
атэі́зм, -у,
Адмаўленне існавання Бога, адказ ад рэлігійных вераванняў; бязбожжа.
||
атэі́ст, -а,
Прыхільнік атэізму.
||
||
атэ́ль, -я,
Гасцініца.
||
атэлье́,
1. Майстэрня для пашыву адзення, абутку, рамонту бытавой тэхнікі. Тэлевізійнае а. А. мод. Пашыць паліто ў а.
2. Майстэрня мастака, фатографа, скульптара.
атэрасклеро́з, -у,
Захворванне сардэчна-сасудзістай сістэмы.
||
атэстава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. каго-што. Даць, даваць водзыў, характарыстыку, рэкамендацыю каму
2. каго-што. Прысвоіць (прысвойваць) званне каму
3. каго-што. Ацаніць (ацэньваць) чые
||
атэста́т, -а,
1. Афіцыйны дакумент аб заканчэнні сярэдняй навучальнай установы, які пацвярджае ўзровень адукацыі. А. сталасці.
2. Афіцыйны дакумент аб прысваенні вучонага звання. А. прафесара.
3. Дакумент на права атрымання ваеннаслужачым грашовага, харчовага і
||
атэста́цыя, -і,
1.
2. Ацэнка, характарыстыка, якая даецца каму-, чаму
||
ау́л, -а,
Паселішча на Каўказе і ў Сярэдняй Азіі.
||
а́ўгіевы,
У выразе: аўгіевы стайні — пра вельмі запушчанае памяшканне або пра справы, якія знаходзяцца ў крайнім беспарадку.
аўдаве́лы, -ая, -ае.
Які стаў удаўцом (удавою). А. чалавек.
||
аўдаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Стаць удаўцом або ўдавою.
аўдые́нцыя, -і,
Афіцыйны прыём у высокапастаўленай дзяржаўнай асобы. Даць аўдыенцыю.
аўдыто́рыя, -і,
1. Памяшканне для чытання лекцый.
2.
||
аўкцыён, -у,
Публічны продаж маёмасці, калі пакупніком становіцца той, хто дасць большую суму. Прадаць з аўкцыёну.
||
а́ўра, -ы,
1. Ззянне вакол галавы, цела, якое паказваецца як німб, арэол і ўяўляецца як праява душы, духу.
2. У парапсіхалогіі: тое, што і біяполе.
аўра́л, -у,
1. Спешная сумесная работа на марскім судне, у якой удзельнічае ўвесь асабовы склад карабля.
2.
||
аўстралі́йцы, -аў,
1. Назва насельніцтва Аўстраліі.
||
||
аўстры́йцы, -аў,
Назва насельніцтва Аўстрыі.
||
||
аўсю́к, -у́,
Аднагадовая расліна сямейства злакавых; пустазелле, падобнае на авёс.
||
аўся́нік, -а,
Крылатае насякомае, якое жыве ўсяго некалькі дзён; падзёнка. Рыба добра бярэцца на аўсянікаў.
аўся́ніца, -ы,
Кармавая расліна з сямейства злакавых. А. лугавая.
||
аўся́нішча, -а,
Поле, на якім рос авёс. Араць а.
аўся́нка¹, -і,
Аўсяныя крупы або каша з такіх круп. Наварыць аўсянкі.
аўся́нка², -і,
Пеўчая птушка з атрада вераб’іных. Чаротная а.
||
аўся́ны
аўт, а́ўта,
1. У спартыўных гульнях: становішча, калі мяч (шайба) аказваецца за межамі гульнявога поля, пляцоўкі.
2. У боксе: вокрык суддзі, які азначае, што баксёр накаўціраваны.
аўта...¹ Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. ў
1) аўтаматычны,
2) самаходны,
аўта...² Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. ў
аўта...³ Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. ў
аўтаба́за, -ы,
Аўтатранспартнае прадпрыемства са стаянкамі для машын і майстэрнямі для рамонту.
||
аўтабіяграфі́чны, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе элементы аўтабіяграфіі. А. раман.
||
аўтабіягра́фія, -і,
1. Апісанне свайго жыцця; літаратурны жанр.
2. Афіцыйны дакумент, кароткі хранікальна-даведачны выклад пэўнай асобай асноўных падзей уласнага жыцця.
||
аўтаблакіро́ўка, -і,
1. Аўтаматычная сістэма сігналізацыі для рэгулявання руху цягнікоў.
2. Аўтаматычнае змяненне рэжыму работы тэхнічнага аб’екта (машыны, апарата і
||
аўтаге́нны, -ая, -ае (
У выразе: аўтагенная зварка, аўтагеннае рэзанне — тое, што і газавая зварка, газавае рэзанне.
аўтагужавы́, -а́я, -о́е.
Які мае адносіны да аўтамабільных і гужавых перавозак. А. транспарт.
аўтадаро́жны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да будаўніцтва і абслугоўвання аўтамабільных дарог. А. тэхнікум.
аўтадрызі́на, -ы,
Дрызіна з рухавіком унутранага згарання.
||
аўтазаво́д, -а,
Аўтамабільны завод.
||
аўтака́р, -а,
Самаходны вазок з рухавіком унутранага згарання для перавозкі грузаў, багажу на невялікія адлегласці.
||
аўтакла́ў, -ла́ва,
Герметычная пасудзіна для награвання чаго
||
аўтамабілі́зм, -у,
Аўтамабільная справа; аўтамабільны спорт.
аўтамабілі́ст, -а,
Той, хто займаецца аўтамабілізмам.
||
||
аўтамабі́ль, -я,
Механічны транспартны сродак, які мае не менш за чатыры колы, размешчаныя не менш чым на дзвюх восях, за выключэннем колавых трактароў і самаходных машын. Легкавы а. Грузавы а.
||
аўтама́т, -а,
1. Апарат (машына, станок
2. Від аўтаматычнай стралковай зброі.
||
аўтаматры́са, -ы,
Чыгуначны вагон з уласным рухавіком.
аўтама́тчык, -а,
1. Рабочы, які абслугоўвае аўтамат (у 1
2. Баец, узброены аўтаматам (у 2
||
аўтаматызава́цца, -зу́юся, -зу́ешся, -зу́ецца; -зу́йся;
Стаць (станавіцца) аўтаматычным.
||
аўтаматызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
1. Укараніць (укараняць) аўтаматы (у 1
2. Зрабіць (рабіць) аўтаматычным. А. рухі.
||
аўтаматы́зм, -у,
Механічнасць, міжвольнасць дзеянняў або рухаў.
аўтама́тыка, -і,
1. Галіна навукі і тэхнікі, якая распрацоўвае тэорыю і метады аўтаматызацыі вытворчых працэсаў.
2. Сукупнасць механізмаў, прыстасаванняў, якія дзейнічаюць аўтаматычна.
аўтаматы́чны, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца аўтаматам або ажыццяўляецца пры дапамозе аўтамата (у 1
2. Механічны, міжвольны. Аўтаматычныя рухі.
||
аўтамашы́на, -ы,
Тое, што і аўтамабіль.
аўтано́мія, -і,
Самакіраванне, незалежнасць у кіраванні.
аўтано́мны, -ая, -ае.
Які карыстаецца аўтаноміяй. Аўтаномная вобласць.
||
аўтапагру́зчык, -а,
Самаходная машына для пагрузкі, разгрузкі і перавозкі грузаў на невялікія адлегласці.
аўтапаі́лка, -і,
Спецыяльная ўстаноўка з аўтаматычнай падачай вады для паення жывёлы. А. для кароў.
аўтапартрэ́т, -а,
Партрэт, напісаны з самога сябе.
аўтапіло́т, -а,
Прыстасаванне для аўтаматычнага кіравання лятальным апаратам.
||
а́ўтар, -а,
Той, хто стварае мастацкі твор, навуковую працу, музыку, распрацоўвае праекты
||
аўта́ркія, -і,
Эканамічная палітыка гаспадарчага адасаблення краіны.
||
а́ўтарства, -а,
Прыналежнасць твора аўтару. Устанавіць а.
аўтару́чка, -і,
Прылада для пісьма, у якой чарніла з унутранага рэзервуара аўтаматычна падаецца да пяра.
аўтарызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Адобрыць (адабраць), ухваліць (ухваляць) форму, від свайго твора, вынаходства (для ўзнаўлення, выдання
аўтарыта́рны, -ая, -ае (
1. Заснаваны на безагаворачным падпарадкаванні ўладзе, аўтарытэту, дыктатуры. А. рэжым.
2. Які імкнецца ўмацаваць свой аўтарытэт.
||
аўтарытэ́т, -а і -у,
1. -у. Агульнапрызнанае значэнне, уплыў. Заваяваць а.
2. -а. Асоба, якая карыстаецца павагай, прызнаннем. Буйны а. у фізіцы.
аўтарытэ́тны, -ая, -ае.
1. Які карыстаецца аўтарытэтам. А. вучоны.
2. Які заслугоўвае бясспрэчнае давер’е. Аўтарытэтная думка.
3. Які не дапускае пярэчання. А. тон. А. палітык.
||
аўтарэфера́т, -а,
Кароткі пераказ якога
аўтасто́п, -а,
1. Прыстасаванне для аўтаматычнага спынення цягніка.
2. Сістэма арганізаванага выкарыстання турыстамі спадарожнага аўтатранспарту для праезду часткі шляху.
||
аўтастра́да, -ы,
Дарога для аўтамабільнага руху без папярочных наземных пераездаў.
||
аўтасчэ́пка, -і,
Прыстасаванне для аўтаматычнай счэпкі вагонаў.
||
аўтатра́ктарны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да вытворчасці аўтамабіляў і трактароў. Аўтатрактарная прамысловасць.
аўтатра́нспарт, -у,
Аўтамабільны транспарт.
||
аўтахто́нны, -ая, -ае (
Тое, што і абарыгенны (
аўтахто́ны, -аў,
1. Карэнныя, мясцовыя жыхары; абарыгены.
2. Расліны або жывёлы, якія ўзніклі і працягваюць існаваць у дадзенай мясцовасці.
аўтацыстэ́рна, -ы,
Аўтамабіль-цыстэрна.
аўто́бус, -а,
Шматмесны аўтамабіль (з колькасцю месцаў для сядзення больш за дзевяць, уключаючы месца кіроўцы) для перавозкі пасажыраў. Аўтобусы далёкіх рэйсаў.
||
аўто́граф, -а,
1. Тэкст твора, напісаны рукой аўтара. А. паэмы «Курган».
2. Уласнаручны, звычайна памятны, надпіс ці подпіс. Узяць а. у вядомага артыста.
||
аўто́л, -у,
Змазачнае масла для аўтамабільных і трактарных рухавікоў.
||
аўто́рак, -рка,
Другі дзень тыдня.
||
аўтса́йдар, -а,
1. Спартсмен або спартыўная каманда, што займаюць у спаборніцтве адно з апошніх месц і не маюць шанцаў на перамогу.
2.
||
аўтэ́нтык, -а,
Арыгінал чаго
аўтэнты́чны, -ая, -ае (
Які адпавядае арыгіналу, правільны, сапраўдны. А. тэкст.
||
аўцабы́к, -а́,
Млекакормячая жывёліна з прыметамі барана і быка.
аўцама́тка, -і,
Авечка, якая дае прыплод.
аўча́р, -а́,
Работнік, які даглядае авечак.
аўча́рка, -і,
Парода дужых сабак, якія выкарыстоўваюцца для вартаўнічай і вышуковай службы.
аўча́рня, -і,
Хлеў для авечак, авечнік. Калгасная а.
аўчы́на, -ы,
Вырабленая авечая шкура. Кажух з аўчын.
||
Аўчынка вырабу не варта — аб справе, якая не апраўдвае клопатаў.
||
афарбава́цца
афарбава́ць
афарбо́ўка, -і,
1.
2. Колер або спалучэнне колераў. Прыгожая а. птушкі.
3.
афармі́цель, -я,
Работнік па афармленні чаго
||
||
афармле́нне, -я,
1.
2. Знешні выгляд, форма чаго
афармля́цца
афармля́ць
афары́зм, -а,
Кароткае трапнае выслоўе.
||
афарысты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які змяшчае ў сабе афарызм. А. стыль. Афарыстычная мова.
||
афга́нцы, -аў,
Асноўнае насельніцтва Афганістана.
||
||
афе́кт, -у,
Стан моцнага ўзбуджэння і страта самакантролю.
||
афектава́ны, -ая, -ае.
Прасякнуты афектацыяй; штучна прыўзняты. А. тон.
||
афекта́цыя, -і,
Ненатуральная, звычайна наўмысная ўзбуджанасць у паводзінах, у маўленні.
афе́ра і афёра, -ы,
Рызыкоўная, нядобрасумленная справа, дзеянне з мэтай нажывы, выгады.
аферы́ст, -а,
Чалавек, які займаецца аферамі, прайдзісвет.
||
афіцар’ё, -я́,
Афіцэры. Гітлераўскае а. шукала спажывы.
афіцыёз, -а,
Афіцыёзны орган друку.
афіцыёзны, -ая, -ае (
Які фармальна не звязаны з урадам, але на справе праводзіць яго погляды. А. орган друку.
||
афіцы́йны, -ая, -ае.
1. Урадавы або службовы. Афіцыйная асоба. А. дакумент.
2. Зроблены па ўстаноўленай форме, з захаваннем усіх правіл і фармальнасцей. А. тон. Афіцыйнае запрашэнне.
||
афіцыя́нт, -а,
Работнік рэстарана, кафэ
||
||
афіцэ́р, -а,
Асоба каманднага саставу арміі і флоту, а таксама міліцыі і паліцыі (ад малодшага лейтэнанта да палкоўніка ўключна). Беларускі а. А. сувязі. Старшы а.
||
афіцэ́рства, -а,
1.
2. Афіцэрскае званне (
афі́ша, -ы,
Аб’ява аб спектаклі, канцэрце, лекцыі
||
афішы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Выставіць (выстаўляць) напаказ, шырока абвясціць (абвяшчаць).
афо́рміцца, -млюся, -мішся, -міцца;
1. (1 і 2
2. Паступіць, запісацца куды
||
||
афо́рміць, -млю, -міш, -міць; -млены;
1. што. Прыдаць чаму
2. каго-што. Залічыць куды
||
||
афо́рт, -а,
Гравюра на медзі або цынку з малюнкам, пратраўленым кіслатой, а таксама адбітак з такой гравюры. Выстаўка афортаў.
||
афрыка́нец, -нца,
Жыхар, ураджэнец Афрыкі.
||
||
афсе́т, -у,
Тое, што і афсетны друк, спосаб друкавання, пры якім фарба перадаецца з друкарскай формы на гумавую паверхню, а з яе на паперу.
||
афтальмало́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які займаецца хваробамі вачэй, іх лячэннем і прафілактыкай.
||
афтальмо́лаг, -а,
Урач — спецыяліст па афтальмалогіі.
ах,
1. Перадае захапленне, здзіўленне, спалох, здагадку
2. Перадае пачуццё жалю, гора. Ах, якое няшчасце!
3. Перадае пачуццё гневу і абурэння. Ах, каб вас каршун!
ахава́льнік, -а,
Той, хто ахоўвае што
||
ахава́льны, -ая, -ае.
Які служыць для аховы каго
ахава́ць
аха́йваць
аха́йны, -ая, -ае.
Чысты, акуратны. А. чалавек.
||
ахаладжа́льнік, -а,
1. Апарат для ахалоджвання чаго
2. Рэчыва, пры дапамозе якога ахалоджваюць што
ахаладжа́льны, -ая, -ае.
1. Прызначаны для ахаладжэння чаго
2. Які ахалоджвае, асвяжае (пераважна пра напіткі). А. напітак.
ахаладзе́лы, -ая, -ае.
1. Які ахаладзеў, астыў. Ахаладзелыя рукі.
2.
ахаладзе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Стаць халодным, астыць. Вар ахаладзеў.
2.
ахаладзі́цца, -ладжу́ся, -ло́дзішся, -ло́дзіцца;
1. (1 і 2
2. Ахаладзіць сябе, сваё цела на паветры.
3.
||
||
ахаладзі́ць, -ладжу́, -ло́дзіш, -ло́дзіць; -ло́джаны;
1. што. Зрабіць халодным ці халаднейшым. А. вар.
2.
||
||
а́ханне
аха́пак, -пка,
Ноша, якую можна панесці, абхапіўшы рукамі. А. сена. А. дроў. Схапіць у а.
ахапі́ць, ахаплю́, ахо́піш, ахо́піць; ахо́плены;
1. Тое, што і абхапіць.
2.
3. Успрыняць цалкам (што
4. (1 і 2
5. Уключыць у кола дзеяння, уплыву. А. насельніцтва падпіскай на газеты.
6. Абдаць чым
Як вокам ахапіць (
||
||
||
ахарактарызава́ць
ахаро́швацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Прыбірацца ў лепшае адзенне, прыводзіць сябе ў парадак. А. перад люстрам.
а́хаць
аха́яць, аха́ю, аха́еш, аха́е; аха́й; аха́яны;
Ачысціць ад бруду.
||
ахво́сце, -я,
1. Адходы пры малацьбе; пазадкі (
2. Воўна, якая састрыгаецца з хваста, ног, галавы.
3.
ахво́та, -ы,
Жаданне, імкненне задаволіць якія
Ахвота бярэ (
Сагнаць ахвоту (
ахво́тна,
З вялікім жаданнем. А. зраблю.
ахво́тнік, -а,
1. Той, хто мае жаданне заняцца чым
2. да каго-чаго, на што або з
3. на што. Той, хто хоча атрымаць, набыць што
||
ахво́тны, -ая, -ае (
1. Які мае ахвоту да чаго
2. Падатлівы, згаворлівы, руплівы, старанны. Да танцаў ён а.
ахво́чы, -ая, -ае (
1. Ласы на што
2. Руплівы, старанны.
ахвя́ра, -ы,
1. Прадмет або жывая істота, прынесеныя ў дар бажаству паводле абрадаў некаторых рэлігій.
2. Добраахвотная ўступка, адмаўленне на карысць каго-, чаго
3. Пра таго, хто пацярпеў або загінуў ад чаго
||
ахвярава́льнік, -а,
Той, хто ахвяруе што
||
ахвярава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. каго-што. Прынесці (прыносіць) у дар, бязвыплатна зрабіць (рабіць) уклады куды
2. кім-чым. Не пашкадаваць (не шкадаваць) каго-, чаго
||
||
ахвярапрынашэ́нне, -я,
1. Абрад прынясення ахвяры бажаству.
2. Тое, што прыносіцца ў ахвяру.
ахвя́рнік, -а,
Месца для ахвяры (у 1
ахвя́рны, -ая, -ае.
1. Які прыносіцца ў ахвяру. Ахвярная жывёла.
2. На які прыносяць ахвяры. А. стол.
3.
ахіле́саў, -сава.
У выразе: ахілесава пята (
ахіне́я, -і,
Глупства, бязглуздзіца. Несці ахінею.
ахіну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. Агарнуць, ахутаць чым
2.
||
а́хкаць, -аю, -аеш, -ае;
Выяўляць пачуцці (здзіўлення, шкадавання, прыкрасці
||
ахмістры́ня, -і,
Жанчына, якая вяла хатнюю гаспадарку ў панскім доме; аканомка.
ахмяле́лы, -ая, -ае.
1. Які знаходзіцца ў стане ахмялення.
2.
ахмяле́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Стаць п’яным, ап’янець. А. ад гарэлкі.
2.
а́хнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Аднакратна моцна выкрыкнуць «ах!», выказваючы якое
2. Моцна ўдарыць па чым
||
||
ахо́ва, -ы,
1.
2. Група (людзей, караблёў
ахо́п
ахо́пліваць
ахо́пны
ахо́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
1. Абараняць ад чыйго
2. Берагчы, шанаваць. А. прыроду.
3. Засцерагаць ад чаго
||
||
ахо́ўнік, -а,
1. Асоба, што ахоўвае, сцеражэ каго-, што
2. Той, хто беражэ, шануе каго-, што
||
ахо́ўны, -ая, -ае.
1. Які нясе ахову або ахоўваецца. Ахоўная зона. Ахоўная служба.
2. Які засцерагае, ахоўвае ад чаго
ахра́п’е, -я,
Бацвінне, капуснік, рознае агароднае зелле як корм для жывёлы. Назбіраць ахрап’я.
ахры́плы, -ая, -ае (
З хрыпатою. А. голас.
||
ахры́пнуць
ахрысці́цца
ахрысці́ць, ахрышчу́, ахры́сціш, ахры́сціць; ахры́шчаны;
1.
2. кім-чым. Тое, што і абазваць (
аху́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Абгарнуць чым
2. (1 і 2
||
||
ацале́лы, -ая, -ае (
Які аказаўся цэлы сярод разбуранага; які захаваўся, уцалелы.
ацале́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Тое, што і ўцалець.
ацані́ць, ацаню́, ацэ́ніш, ацэ́ніць; ацэ́нены;
1. каго-што. Вызначыць цану каго-, чаго
2. што. Устанавіць узровень, ступень падрыхтаванасці. А. веды школьнікаў.
3.
||
||
ацверазе́лы, -ая, -ае.
Які стаў цвярозым, працверазіўся.
||
ацверазе́ць
ацверазі́цца, ацверажу́ся, ацвярэ́зішся, ацвярэ́зіцца;
Стаць цвярозым пасля ап’янення.
||
||
ацверазі́ць, ацверажу́, ацвярэ́зіш, ацвярэ́зіць; ацвяро́жаны;
Прывесці ў цвярозы стан, зрабіць цвярозым. А. п’янага. А. летуценніка.
||
||
ацвярдзе́ласць, -і,
Ацвярдзелае месца.
ацвярдзе́лы, -ая, -ае.
Які стаў цвёрдым. Ацвярдзелая смала.
ацвярдзе́нне, -я,
1.
2. Тое, што і ацвярдзеласць.
ацвярдзе́ць, 1 і 2
Стаць цвёрдым. Глеба ацвярдзела.
||
||
аце́пліванне
аце́пліваць
ацерабі́цца, ацераблю́ся, ацярэ́бішся, ацярэ́біцца;
1. Атрэсціся, ачысціцца ад чаго
2. Пазбавіцца чаго
||
ацерабі́ць, ацераблю́, ацярэ́біш, ацярэ́біць; ацярэ́блены;
Тое, што і абцерабіць.
||
ацерушы́ць, ацерушу́, ацяру́шыш, ацяру́шыць; ацяру́шаны;
1. каго-што. Абтрэсці, абабіць (ад снегу, пылу
2. што. Памяўшы, аддзяліць (пра зерне, колас). А. колас.
||
||
аце́слівы, -ая, -ае (
1. Пра вязкі, недапечаны, з закальцам хлеб. А. хлеб.
2.
||
ацёк, -у,
Пухліна, якая ўзнікае ад лішку вадкасці ў тканках. А. лёгкіх. А. ног.
||
||
ацёл, -у,
Роды ў каровы і некаторых іншых жвачных.
||
аціра́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1.
2. Быць, знаходзіцца дзе
аціра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
У выразах: аціраць халадкі (
аці́снуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Тое, што і абціснуць.
||
аці́хнуць, -ну, -неш, -не; аціх, -хла; -ні;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Супакоіцца, прыціхнуць. Гаспадар аціх.
||
ацішэ́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Тое, што і аціхнуць.
ацыдафілі́н, -у,
Малако, сквашанае пры дапамозе асобых бактэрый.
||
ацынкава́ць
ацынко́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і цынкаваць.
ацэ́начны
ацэ́нка, -і,
1.
2. Думка, меркаванне пра якасць, значэнне каго-, чаго
3. Адзнака, абазначэнне ступені ведаў і паводзін вучняў. А. па літаратуры.
ацэ́ншчык, -а,
Той, хто ўстанаўлівае, вызначае цану, робіць ацэнку чаго
||
ацэ́ньваць
ацэто́н, -у,
Арганічнае злучэнне, бясколерная гаручая вадкасць, якая выкарыстоўваецца пераважна як растваральнік.
||
ацэтыле́н, -у,
Бясколерны гаручы газ, злучэнне вугляроду з вадародам.
||
ацяжа́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Тое, што і абцяжарыць.
||
||
ацяжэ́ць
ацялі́цца
ацяплі́ць, ацяплю́, ацёпліш, ацёпліць; ацёплены;
Абагрэць (памяшканне) пры дапамозе печаў або спецыяльных прыстасаванняў; зрабіць цёплым. А. дом.
||
||
ацяпля́льны, -ая, -ае.
1. Які служыць для ацяплення, уцяплення, абагрэву. А. матэрыял.
2. Які мае адносіны да ацяплення. А. сезон. Ацяпляльная сістэма.
ацяро́бкі, -аў.
Тое, што і пацяробкі.
ацяру́швацца
ацяру́шваць
ацярэ́блівацца
ацярэ́бліваць
ацячы́, ацяку́, ацячэ́ш, ацячэ́; ацячо́м, ацечаце́, ацяку́ць; ацёк, ацякла́, -ло́; ацячы́;
1. Апухнуць ад лішку вадкасці ў тканках. Ацяклі ногі.
2. Азызнуць ад тлушчу. Твар яго ацёк.
||
ача́г, -а́,
1. Прыстасаванне, дзе распальваюць і падтрымліваюць агонь. Гарыць агонь у ачагу.
2.
3.
||
ачалаве́чыцца, -чыцца;
1. Стаць падобным на чалавека, ператварыцца ў чалавека.
2.
||
||
ачамярэ́лы, -ая, -ае (
Які стаў горкі як чэмер; абрыдлы, які апрацівеў.
ачамярэ́ць, 1 і 2
Стаць горкім, як чэмер; надакучыць, абрыдзець. Ачамярэла мне гэта балаганная музыка.
ачапі́ць, ачаплю́, ачэ́піш, ачэ́піць; ачэ́плены;
Акружыць з мэтай аховы або спынення доступу куды
||
||
ачарні́ць
ачарсцве́лы, -ая, -ае.
1. Чэрствы, падсохлы. А. хлеб.
2.
||
ачарсцве́ць
ачаса́ць¹, ачашу́, ачэ́шаш, ачэ́ша; ачашы́; ачаса́ны і ачэ́саны;
Ачысціць часаннем. А. лён.
||
ачаса́ць², ачашу́, ачэ́шаш, ачэ́ша; ачашы́; ачаса́ны і ачэ́саны;
Чэшучы сякерай, падраўняць. А. бервяно.
||
ача́хлы, -ая, -ае.
Які астыў, негарачы. А. прысак.
ача́хнуць
ачко́, -а́,
1. Значок на ігральнай карце або косці, які абазначае яе вартасць і значэнне ў гульні.
2. Адзінка падліку выйгрышаў у спаборніцтвах, у спартыўных гульнях. Набраць большую колькасць ачкоў.
3. Від азартнай карцёжнай гульні. Гуляць у а.
||
ачмуры́ць
ачмурэ́лы, -ая, -ае (
Які знаходзіцца ў стане ачмурэння, страціў здольнасць ясна ўспрымаць і разумець навакольнае. Ачмурэлая галава.
||
ачмурэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Страціць здольнасць ясна ўспрымаць і разумець навакольнае. Ачмурэў ты ці што?
||
ачмуці́ць
ачну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Прачнуцца. Я ачнуўся рана.
2. Апрытомнець, апамятацца. А. ад непрытомнасці.
3. Выйсці са стану глыбокай задуменнасці, забыцця; схамянуцца. А. ад успамінаў.
||
ачо́скі, -аў (
Рэшткі, адходы пры часанні. А. лёну.
||
ачужэ́лы, -ая, -ае (
Які аддаліўся, стаў чужым, страціў сувязі з блізкімі, роднымі.
ачужэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Стаць чужым, страціць сувязі з блізкімі, роднымі. Штосьці ён зусім ачужэў.
ачуме́лы, -ая, -ае (
Які страціў розум, адурэлы. Ён бег, як а.
ачуме́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Страціць розум, разважлівасць, адурэць.
ачуня́лы, -ая, -ае.
Які ачуняў, паправіўся, ажыў.
ачуня́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. Паправіцца пасля хваробы; ажыць. Хлопец ачуняў пасля цяжкай хваробы.
2. Апрытомнець. А. ад страху.
||
ачу́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Тое, што і ачнуцца (у 2
||
ачу́цца, ачу́юся, ачу́ешся, ачу́ецца; ачу́йся;
1. Ачнуцца, прыйсці да памяці.
2. Стаць здаровым.
3. Праявіцца, адчуць. Сэрца маці заўсёды ачуецца.
||
ачы́стка
ачы́сткі, -аў.
Рэшткі, лупіны, адкіды пры ачыстцы чаго
ачы́сціцца, ачы́шчуся, ачы́сцішся, ачы́сціцца;
1. Вызваліцца ад чаго
2. Стаць чыстым па саставе, пазбавіцца ад чужародных прымесей, бруду; стаць свежым. Вада ачысцілася.
3.
||
||
ачы́сціць, ачы́шчу, ачы́сціш, ачы́сціць; ачы́шчаны;
1.
2. што. Зрабіць чыстым па саставе. А. спірт.
3. што. Аслабаніць ад каго-, чаго
4. Апаражніць, з’еўшы ўсё (
5. каго-што. Абакрасці (
6. Зрабіць чыстым у маральных адносінах. А. сумленне (
||
||
ачэ́сваць¹
ачэ́сваць²
ашаламі́цца, -ламлю́ся, -ло́мішся, -ло́міцца;
Разгубіцца, здзівіцца.
||
ашаламі́ць, -ламлю́, -ло́міш, -ло́міць; -ло́млены;
1. Задурыць галаву. Несціханы лямант ашаламіў галаву.
2. Надта здзівіць, азадачыць, зрабіць моцнае ўражанне. Нечаканая тэлеграма ашаламіла яго.
||
ашаламле́нне, -я,
Стан збянтэжанасці, разгубленасці або ўзрушэння. На яго найшло нейкае а.
ашаламля́льны, -ая, -ае.
Які можа зрабіць моцнае ўражанне, ашаламіць. Ашаламляльныя весці.
||
ашале́ць
ашалёвачны, -ая, -ае (
Звязаны з ашалёўкай, прызначаны для ашалёўкі. А. матэрыял. Ашалёвачныя работы.
ашальмава́ць
ашалява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Абшыць дошкамі. А. хату.
||
||
ашатрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Абадраць, ачысціць зерне перад памолам. А. мяшок ячменю.
ашклі́ць, -лю́, -лі́ш, -лі́ць; -лім, -ліце́, -ля́ць; -лёны;
Зашкліць, уставіць шкло. А. вокны.
ашкляне́лы, -ая, -ае.
Які стаў падобны на шкло, застылы. Ашклянелыя вочы.
ашкляне́ць
ашмо́ргаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тое, што і абшморгаць.
||
||
ашмо́цце, -я,
Старое адзенне, паношаны абутак; абрыўкі, шматкі вопраткі
аштрафава́ць
ашу́г, -а,
Народны паэт-пясняр у народаў Каўказа.
ашу́ка, -і,
Падман, хлусня, ашуканства.
ашука́нец, -нца,
Той, хто ашуквае, махляр. Дробны а.
||
||
ашука́нства, -а,
Падман, жульніцтва, махлярства, несумленны ўчынак з карыслівай мэтай. А. ў гульні.
ашука́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Памыліцца, пралічыцца. А. ў падліках.
2. Расчаравацца ў кім-, чым
||
ашука́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Наўмысна ўвесці ў зман каго
||
ашча́дак, -дку,
Грошы або іншыя матэрыяльныя каштоўнасці як прадмет або вынік ашчады. Гаспадыня заўсёды мела а.
ашчаджа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Эканомна, з асцярогаю выдаткоўваць. Тут кожная капейка ашчаджаецца.
||
ашчаджа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Эканомна, па-гаспадарску выдаткоўваць; берагчы. А. грошы.
2.
||
ашча́длівы, -ая, -ае.
Які ашчадна адносіцца да маёмасці; эканомны, беражлівы. А. гаспадар.
||
ашча́дны, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да захоўвання грашовых укладаў. А. банк. Ашчадная кніжка.
2. Тое, што і ашчадлівы. А. чалавек.
||
ашчані́цца
ашчапе́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Моцна абхапіць, абняць. Дзіця ашчаперыла маці за шыю.
ашчапі́ць, ашчаплю́, ашчэ́піш, ашчэ́піць;
Тое, што і абняць.
ашчарэ́піць, -плю, -піш, -піць; -плены;
Тое, што і ашчаперыць.
ашчаслі́віць, -ліўлю, -лівіш, -лівіць; -ліўлены;
Зрабіць шчаслівым. А. дачку. А. добрай навіной.
||
ашчаці́ніцца, 1 і 2
1. Наставіць шчацінне, хіб ад злосці, страху, рыхтуючыся да абароны або нападзення. Сабака ашчацініўся на незнаёмага.
2. Стаць старчма нібы шчацінне (пра валасы, вусы
3. Выставіць якія
4.
||
ашчаці́ніць, 1 і 2
Паставіць дыбам шчацінне, хіб; выставіць якія
||
ашчыпа́ць
ашчы́пванне
ашчэ́р, -у,
Выскал; рот з вышчаранымі зубамі. Драпежны а.
ашчэ́рыцца
ашчэ́рыць
ашы́ек, ашы́йка,
Частка мясной тушы, што прылягае да шыі.
ашы́йнік, -а,
Раменьчык са спражкай, які надзяваюць на шыю сабаку і
ашы́каць
ашэ́рхлы, -ая, -ае.
Падсохлы, падмёрзлы, зацвярдзелы. Ашэрхлая зямля.
аэра...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае адносіны да авіяцыі, паветраплавання,
аэравакза́л, -а,
Вакзал аэрапорта.
||
аэрадро́м, -а,
Пляцоўка з рознымі збудаваннямі для стаянкі, узлёту, пасадкі і абслугоўвання самалётаў, верталётаў, планераў.
||
аэрадына́міка, -і,
Раздзел аэрамеханікі, які вывучае супраціўленне паветра і газаў пры руху розных цел.
||
аэрало́гія, -і,
Навука, якая вывучае ўласцівасці высокіх пластоў атмасферы.
||
аэрамеха́ніка, -і,
Раздзел механікі, які вывучае газападобныя асяроддзі і іх уздзеянні на апушчаныя ў іх целы.
||
аэранавіга́цыя, -і,
Навука аб метадах і сродках ваджэння лятальных апаратаў па намечаным шляху; паветраная навігацыя.
||
аэрана́ўт, -а,
Паветраплавальнік.
аэрана́ўтыка, -і,
Тэорыя і практыка паветраплавання.
аэрапла́н, -а,
Лятальны апарат, цяжэйшы за паветра; самалёт.
||
аэрапо́рт, -а,
Буйная станцыя паветранага транспарту з вялікім аэрадромам; паветраны порт.
||
аэра́рый, -я,
Пляцоўка для прыняцця паветраных ваннаў.
аэраса́ні, -е́й,
Механічныя сані, якія перамяшчаюцца па снезе пры дапамозе паветранага вінта.
аэраста́т, -а,
Лятальны апарат, лягчэйшы за паветра, з корпусам, які напоўнены газам.
||
аэраста́тыка, -і,
Навука аб законах раўнавагі паветра і газаў, якія прымяняюцца ў лятальных апаратах, лягчэйшых за паветра, дзеянні нерухомых газаў на змешчаныя ў іх целы.
||
аэрафотазды́мка, -і,
Фатаграфаванне мясцовасці з лятальных апаратаў.
||
аэра́цыя, -і,
1. Вентыляцыя, паветраабмен. А. гарачых цэхаў.
2. Насычэнне вады, глебы паветрам. А. глебы.
аэро́біка, -і,
Аздараўленчая рытмічная гімнастыка, якая выконваецца пад музыку без паўз і ў хуткім тэмпе. Займацца аэробікай.
аэро́лаг, -а,
Спецыяліст па аэралогіі.
аягні́цца
б,
Тое, што і бы¹ (
бааба́б, -а,
Гіганцкае трапічнае лісцевае дрэва з вельмі тоўстым ствалом.
||
ба́ба¹, -ы,
1. Матчына або бацькава маці.
2. Старая жанчына наогул.
3. Замужняя жанчына (
4. звычайна
5. Жонка (
6. Жанчына, якая прымае роды (
7.
Каменная баба — старажытная статуя з каменя.
Снегавая баба — злепленая са снегу чалавечая фігура.
Баба Яга — у казках славянскіх народаў: злая вядзьмарка, чараўніца.
Базарная баба — сварлівы, грубы, крыклівы чалавек.
Бой-баба (
Хват-баба (
||
||
Бабіна лета — ясныя цёплыя дні ранняй восені.
ба́ба², -ы,
Ударная частка механічнага молата для забівання паляў і для іншых мэт. Чыгунная б.
ба́ба³, -ы,
У выразе: ромавая баба — кекс цыліндрычнай або канічнай формы, насычаны ромам, віном.
баба́х,
1. Ужыв. для перадачы моцнага грукату (выбуху, стрэлу, падзення чаго
2. у
баба́хнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Зваліцца адкуль
баба́хнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Учыніць выбух, выстраліць, загрымець. Бабахнуў карабін. Бабахнуў гром.
2. Гучна ўдарыць, стукнуць. Бабахнулі дзверы. Недзе бабахнула (
||
||
ба́ба-яга́, ба́бы-ягі,
Пра злую старую жанчыну.
бабёр, -бра́,
1. Жывёліна атрада грызуноў, якая звычайна жыве ў лесе каля рэк і вадаёмаў.
2. Футра гэтай жывёліны, а таксама адзенне з такога футра. Хадзіць у бабрах.
||
бабі́на, -ы,
У розных відах вытворчасці: род шпулі, валіка для намотвання чаго
бабі́нец, -нца,
Пярэдняя частка царквы перад паперцю.
бабі́т, -у,
Спецыяльны сплаў на аснове волава ці свінцу для заліўкі падшыпнікаў.
||
ба́біць, -блю, -біш, -біць;
Прымаць роды. Параска некалі бабіла.
ба́бка¹, -і,
Тое, што і баба¹ (у 1—3 і 6
ба́бка², -і,
Надкапытны сустаў нагі ў жывёлы, а таксама косць гэтага сустава.
ба́бка³, -і,
Сталёвае кавадлачка для кляпання кос.
ба́бка⁴, -і,
Страва, прыгатаваная з дранай бульбы.
ба́бка⁵, -і,
Тое, што і абабак.
ба́бка⁶, -і,
Дзесяць снапоў, састаўленых разам для прасушкі і накрытых распасцёртым снапом.
ба́бнік, -а,
Той, хто вельмі захапляецца жанчынамі; спакуснік.
бабо́вішча, -а,
Месца, дзе рос боб.
бабо́вы
бабо́к, -бку́,
Тое, што і бабоўнік (у 1
||
бабо́ўнік, -у,
1. Балотная травяністая расліна з сакавітым лісцем, якая ідзе на корм жывёле.
2.
||
бабраня́ і бабранё, -ня́ці,
Дзіцяня бабра.
бабро́вы
бабры́ха, -і,
Самка бабра.
ба́бскі, -ая, -ае (
Уласцівы жанчыне; жаночы. Бабскія размовы.
бабслеі́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца бабслеем.
||
||
бабсле́й, -я,
Від спорту: хуткасны спуск з гор па ледзяной трасе на бобе².
бабу́ля, -і,
||
бабы́ль, -я́,
Бессямейны адзінокі чалавек. Векаваць бабылём.
||
||
баваўна... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
баваўнаво́д, -а,
Спецыяліст у галіне баваўнаводства.
баваўнаво́дства, -а,
Галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца вырошчваннем бавоўны.
||
баваўня́нка, -і,
Тканіна з баваўнянай пражы.
ба́віцца, ба́ўлюся, ба́вішся, ба́віцца;
1. Затрымлівацца дзе
2. Праводзіць дзе
ба́віць, ба́ўлю, ба́віш, ба́віць;
1. што. Бескарысна праводзіць час. Б. вечары за картамі.
2. каго-што. Весяліць, забаўляць. Б. дзіця.
||
баво́ўна, -ы,
1. Тое, што і бавоўнік. Белыя воблакі бавоўны.
2. Ватападобнае валакно, якое ідзе на выраб пражы, цэлюлозы
||
бавоўна... (а таксама баваўна...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
бавоўнаачышча́льны, -ая, -ае.
Які адносіцца да ачысткі бавоўны. Б. агрэгат.
бавоўнакамба́йн, -а,
Камбайн для ўборкі бавоўны.
бавоўнапрадзе́нне, -я,
Выраб пражы з бавоўны.
||
бавоўнаўбо́рачны, -ая, -ае.
Які адносіцца да ўборкі бавоўны. Бавоўнаўборачная пара.
баво́ўнік, -у,
Паўднёвая расліна сямейства мальвавых, насенне якой пакрыта валакном, што ідзе на выраб баваўнянай пражы.
||
баво́ўнішча, -а,
Поле, на якім рос бавоўнік.
багадзе́льня, -і,
1. Да рэвалюцыі: прытулак для бяздомных, старых, інвалідаў.
2.
бага́ж, -у́,
1. Запакаваныя для перавозкі рэчы пасажыраў, а таксама спосаб адпраўкі гэтых рэчаў. Б. авіяпасажыра. Адправіць рэчы багажом. Ручны б.
2.
||
бага́жнік, -а,
Прыстасаванне ў веласіпедзе, матацыкле, аўтамабілі для перавозкі невялікай паклажы. Адчыніць б.
багамо́л, -а,
1. Чалавек, які многа моліцца, ажыццяўляе багамолле.
2. Драпежнае насякомае атрада тараканападобных з прыстасаванымі для хапання пярэднімі канечнасцямі.
||
багамо́лец, -льца,
Тое, што і багамол (у 1
||
||
багамо́лле, -я,
Паломніцтва набожных людзей у святыя мясціны. Адправіцца на багамолле.
багара́, -ы́, ж.,
Землі ў зонах арашальнага земляробства, дзе культуры апрацоўваюць без паліву, а таксама пасевы на іх.
||
Багаро́дзіца, -ы,
У хрысціянскай рэлігіі: Маці Божая, маці Хрыста. Прасвятая Багародзіца.
багасло́ў, -ло́ва,
1. Спецыяліст у галіне багаслоўя.
2. Навучэнец старэйшых класаў духоўнай семінарыі (
||
багасло́ўе, -я,
Царкоўнае вучэнне пра Бога і догматы рэлігіі.
||
бага́ты, -ая, -ае; багаце́йшы.
1. Які валодае вялікай маёмасцю, грашовымі сродкамі, заможны. Б. чалавек. Б. (
2. Які вызначаецца вялікай колькасцю чаго
3. Які дорага каштуе, вызначаецца раскошай. Б. касцюм.
4.
багаты́р, -а́,
Той, хто мае многа грошай, валодае вялікай маёмасцю.
багаце́й, -я,
Тое, што і багатыр. Прагны б.
||
багаце́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Станавіцца багатым. Багацее наш край.
||
бага́цце, -я,
1. Матэрыяльныя каштоўнасці, грошы.
2. Сукупнасць прыродных рэсурсаў. Прыродныя багацці.
3. Раскоша, шыкоўнасць. Б. ўбрання.
4. Разнастайныя ўнутраныя якасці каго
бага́ч, -а́,
1. Чалавек, які валодае вялікім багаццем.
2. (з вялікай літары). Народнае свята ўраджаю, якое адзначаюць восенню. Б. з агарода прагнаў, ды ў гумно загнаў (прыказка).
||
баге́ма, -ы, ж.,
Прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі (мастакі, артысты, музыканты
||
баге́т, -у,
Разьбяная або пафарбаваная планка, з якой робяць рамы, карнізы. Рамы з багету.
||
багі́ня, -і,
1. У антычнай міфалогіі і некаторых рэлігіях: бажаство жаночага полу. Б. Ісіда.
2.
ба́гна, -ы,
1. Топкае балота, дрыгва. Праваліцца ў багну.
2.
||
багні́сты, -ая, -ае.
Балоцісты, з багнай, дрыгвой. Багністае месца.
||
багу́н, -у́,
Вечназялёная балотная расліна сямейства верасовых з рэзкім дурманным пахам. Цвіце б.
||
бада́й (
1.
2.
3.
Бадай ці не... — падобна на тое, што.
Бадай што —
1) магчыма што, відаць што. Бадай што я з вамі згодзен;
2) амаль, амаль што. Мы ўжо праехалі бадай што паўдарогі.
бада́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Мець звычку бадаць, быць бадлівым. Асцярожна, гэта карова бадаецца.
2. Бадаць каго
бада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Біць ілбом, калоць рагамі (пра жывёл).
||
||
бадзёры, -ая, -ае.
Поўны сіл, здароўя, энергіі. Б. хлопец.
||
бадзёрыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Імкнуцца захаваць бадзёрасць.
бадзёрыць, -ру, -рыш, -рыць;
Надаваць бадзёрасці. Б. байцоў перад атакай. Надвор’е бадзёрыла.
бадзя́га¹, -і,
Прэснаводная губка, якая ў высушаным стане выкарыстоўваецца ў медыцыне для лячэння рэўматызму. Націрацца бадзягай.
бадзя́га², -і,
Бяздомны без пэўнага занятку чалавек. Хадзіць бадзягам па свеце.
||
бадзя́жніцтва, -а,
Лад жыцця бадзягі².
бадзя́к, -у́,
Шматгадовая травяністая расліна сямейства складанакветных з калючкамі на лісці і пурпуровымі кветкамі.
||
бадзя́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
1. Весці бадзяжніцкае, без пэўнага занятку і прыстанішча жыццё. Б. па свеце.
2. Марна траціць час, сланяючыся без справы. Б. па вуліцы.
||
бадлі́вы, -ая, -ае.
Які мае звычку бадацца. Бадлівае цяля. Бадлівай карове Бог рог не дае (прыказка).
||
бадмінтані́ст, -а,
Ігрок у бадмінтон.
||
||
бадмінто́н, -а,
Спартыўная гульня, у якой з дапамогай ракетак перакідваецца валан цераз сетку ад аднаго іграка да другога.
||
бады́ліна, -ы,
Тое, што і бадыль.
бады́лле, -я,
Пруткія сцябліны пераважна аднагадовых траў.
бады́ль, -я́,
Звычайна сухое сцябло аднагадовай расліны. Кукурузныя бадылі.
бае́ц, байца́,
1. Удзельнік баёў; воін. Бясстрашны б.
2. Радавы ваеннаслужачы, салдат. Б. нацыянальнай арміі.
||
ба́ечнік, -а,
Той, хто расказвае байкі. Слухаць баечніка.
||
баёк, байка́,
Дэталь механізма, машыны, зброі, якая перадае ўдарнае ўздзеянне.
бажаство́, -а́,
Стваральнік свету паводле рэлігійных уяўленняў; Бог.
бажні́ца, -ы,
1. Паліца з абразамі.
2. Памяшканне для маленняў.
бажо́к, -жка́,
Статуэтка, якая ўвасабляе бажаство.
бажы́цца, бажу́ся, бо́жышся, бо́жыцца;
Клясціся імем Бога. Не бажыцеся, вам і так вераць.
||
||
ба́за, -ы,
1. Ніжняя апорная частка збудавання, калоны (
2. Аснова, тое, на чым грунтуецца што
3. Апорны пункт узброеных сіл краіны на пэўнай тэрыторыі. Ваенна-марская б.
4. Установа, прадпрыемства
5. Склад, месца для захоўвання тавараў, матэрыялаў. Прадуктовая б.
||
базава́цца, -зу́юся, -зу́ешся, -зу́ецца; -зу́йся і базі́равацца, -руюся, -руешся, -руецца; -руйся;
1. на чым. Асноўвацца на чым
2. Размяшчацца дзе
базава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й і базі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Засноўваць на чым
база́льт, -у,
Вулканічная горная парода, звычайна чорнага колеру.
||
база́р, -у,
Месца для гандлю, а таксама гандаль прадуктамі і іншымі таварамі шырокага ўжытку на такім месцы. Кніжны б. Апусцеў б. Адкрыць б. (
Птушыны базар — месца на марскім узбярэжжы, дзе гняздзяцца птушкі.
||
базілі́ка, -і,
Тып антычных і сярэдневяковых прамавугольных будынкаў (звычайна храмаў), якія ўнутры падзяляюцца ўздоўж двума радамі калон.
||
ба́зіс, -у,
1. Тое, што і база (у 1 і 2
2. Сукупнасць пэўных вытворчых адносін, якія вызначаюць эканамічную структуру грамадства і характар надбудовы.
||
бай¹, ба́я,
У Сярэдняй Азіі: буйны землеўладальнік або ўласнік жывёлы.
||
бай², Ба́я і ба́ю,
1. (з вялікай літары) Ба́я. Міфічная істота дзіцячага фальклору, якая расказвае байкі, казкі. Ішоў Б. па сцяне.
2. ба́ю. Гаворка. Вось бачыце, не слухалі майго баю.
бай-ба́й,
1. Прыпеў пры закалыхванні дзіцяці.
2. Спаць (у дзіцячай мове). Пайсці б.
байба́к, -а́,
1. Стэпавая жывёліна атрада грызуноў, якая восень і зіму праводзіць у спячцы.
2.
||
байда́рка, -і,
Адна- або двухмесная лёгкая спартыўная лодка з закрытым верхам. Паход на байдарках.
||
ба́йка¹, -і,
1. Кароткі літаратурны твор алегарычнага зместу з павучальнай канцоўкай. Байкі Кандрата Крапівы.
2.
||
ба́йка², -і,
Мяккая баваўняная тканіна з прыгладжаным ворсам.
||
байкапі́сец, -пісца,
Аўтар баек¹ (у 1
байкатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Падвяргаць байкоту. Б. выбары. Б. рашэнні.
байко́т, -у,
Спосаб уздзеяння на асобу, арганізацыю, дзяржаву
байні́ца, -ы,
Адтуліна ў сцяне абарончых збудаванняў для вядзення агню.
||
байстру́к, -а́,
Пазашлюбнае дзіця.
бак¹, ба́ка,
Закрытая пасудзіна для вадкасцей. Б. бензіну.
||
||
бак², ба́ка,
Насавая частка верхняй палубы судна.
||
бакава́я, -о́й.
У выразе: на бакавую (
бакаві́на, -ы,
1. Бакавая частка чаго
2. Тое, што і бакавіца. Б. кузава.
бакаві́ца, -ы,
Бакавая сценка вагона, кузава, шафы
бакавы́
бака́л, -а,
Пасудзіна для віна ў выглядзе вялікай чаркі. Звіняць бакалы на вяселлі.
||
бакала́ўр, -а,
1. У некаторых краінах: вучоная ступень, а таксама асоба, што мае гэту ступень.
2. У Францыі: чалавек, які здаў экзамен за курс сярэдняй школы.
||
бакале́я, -і, ж.,
Некаторыя харчовыя тавары (мука, крупы, цукар, прыправы
||
бакара́,
Адзін з лепшых гатункаў хрустальных вырабаў. Набыць б.
бака́с, -а́,
Балотная птушка сямейства бакасіных, якая ў палёце ваганнем пер’я ўтварае гукі, падобныя на бляянне баранчыка.
||
ба́кен, -а,
Плывучы знак на якары, які ўстанаўліваецца на водных шляхах для папярэджання аб небяспечных для суднаў месцах. Агні бакенаў.
||
бакенба́рды, -аў,
Частка барады ад скроняў па шчоках пры выгаленым падбародку. Адпусціць б. Насіць б.
||
ба́кеншчык, -а,
Вартаўнік пры бакенах. Працаваць бакеншчыкам.
||
ба́кі, -аў,
Тое, што і бакенбарды.
бакла́га, -і,
Тое, што і біклага.
||
баклажа́н, -а,
Паўднёвая аднагадовая агародная расліна сямейства паслёнавых, а таксама плод гэтай расліны сіняга або фіялетавага колеру.
||
бако́ўка, -і,
Бакавы пакойчык у хаце; бакавая прыбудова пры чым
||
баксёр¹, -а,
Спартсмен, які займаецца боксам. Б. цяжкай вагі.
||
баксёр², -а,
Парода службовых сабак з шырокімі мордай і грудзьмі, кароткай поўсцю.
||
баксі́раваць, -рую, -руеш, -руе;
Займацца боксам; весці бой па правілах бокса.
баксі́т, -у,
Алюмініевая руда.
||
бактэрыёлаг, -а,
Спецыяліст у галіне бактэрыялогіі.
бактэ́рыя, -і,
Мікраскапічны аднаклетачны арганізм.
||
бактэрыяло́гія, -і,
Навука пра бактэрыі. Дасягненні ў галіне бактэрыялогіі.
||
бал, ба́ла,
1. Адзінка вымярэння сілы або ступені якой
2. Лічбавая ацэнка поспехаў у навучальнай установе, дасягненняў у спорце. Набраць дваццаць балаў.
||
балабо́лка, -і,
1. Бразготка, якую чапляюць жывёле на шыю, каб не гублялася.
2.
балабо́н, -а,
1. Кругленькі званочак у выглядзе шарыка.
2.
||
балабо́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
1. Звінець, гучаць.
2.
ба́лаваць, -лую, -луеш, -луе; -луй; -лаваны;
Занадта песціць, патураць жаданням. Б. гасцінцамі. Маці яго балуе.
||
балага́н, -а,
1. Часовае лёгкае збудаванне з дошак для тэатральных, цыркавых паказаў, для гандлёвых патрэб, жылля
2. Старадаўні народны вандроўны тэатр; тэатральнае відовішча камічнага характару з прымітыўным сцэнічным афармленнем.
3.
||
балага́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Крыўляцца, гарэзаваць.
балаго́л, -а,
Той, хто займаецца перавозам грузаў ці людзей на ўласнай фурманцы.
||
бала́да, -ы,
1. Невялікі вершаваны твор асобай формы пераважна на легендарную ці гістарычную тэму.
2. Музычны твор эпічнага характару для голасу або інструмента.
||
балазе́,
Далучае сказы з дадатковымі паведамленнямі, па
бала́ка, -і,
Вясёлы гаварун, жартаўнік. Гэта быў адменны весялун і б.
балала́ечнік, -а,
Музыкант, які іграе на балалайцы, або майстар, што робіць балалайкі.
балала́йка, -і,
Народны трохструнны музычны інструмент з корпусам трохвугольнай формы.
||
баламу́т, -а,
1. Чалавек, які ўносіць неспакой, беспарадак у адносіны, работу
2. Спакуснік, інтрыган. Звязалася з гэтым баламутам.
||
||
баламу́ціць, -му́чу, -му́ціш, -му́ціць;
1. Выклікаць неспакой сярод каго
2. Спакушаць, зачароўваць. Ах, дзяўчаты, хопіць вам б. хлопца!
Баламуціць светам (
||
бала́нда, -ы,
Посная рэдкая поліўка. Палонных кармілі баландай.
бала́нс¹, -у,
1. Раўнавага, ураўнаважванне. Пачуццё балансу.
2. Падрахунак расходу і прыходу, вынікі фінансавай дзейнасці прадпрыемства, арганізацыі, а таксама ведамасць з такім падрахункам. Квартальны б.
3. Суадносіны ўзаемна звязаных паказчыкаў якой
||
бала́нс², -а і -у,
1. -у,
2. -а. На чыгунцы — перакідная прылада для перацягвання рэек. Перакінуць б.
||
балансава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
1. Захоўваць пры няўстойлівым становішчы раўнавагу пры дапамозе рухаў цела. Б. на канаце.
2. Падводзіць баланс¹ (у 2
3. што. Прыводзіць у адпаведныя суадносіны ўзаемазвязаныя часткі чаго
4. што. Ураўнаважваць рухомыя дэталі машын, механізмаў (
||
||
балансёр, -а,
Цыркавы артыст, які балансуе на канаце.
||
||
балансі́р, -а,
1. Доўгі шост, пры дапамозе якога балансёр захоўвае раўнавагу на канаце.
2. Дэталь у машыне, механізме, якая перадае рух ад адной часткі да другой.
||
бала́ст, -у,
1. Спецыяльны груз, які забяспечвае ўстойлівасць і асадку карабля, а таксама груз для рэгулявання вышыні палёту аэрастата.
2.
3. Шчэбень або пясок, якім засыпаюць чыгуначнае палатно і на які ўкладваюць шпалы (
||
балаўні́к, -а́,
Свавольнік, дураслівец.
||
балаўны́, -а́я, -о́е (
1. Свавольны, дураслівы.
2. Распешчаны, сапсаваны залішнім патураннем, увагай.
балахо́н, -а,
Халат шырокага крою, які раней насілі сяляне, а таксама наогул шырокая бясформенная вопратка. Ішоў незнаёмы ў доўгім балахоне.
||
балаці́на, -ы,
Нізкае, балоцістае месца.
балаці́равацца, -руюся, -руешся, -руецца; -руйся і балатава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
Вылучыць (вылучаць) сваю кандыдатуру на выбарах. Б. ў дэпутаты.
балаці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны і балатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Выбраць (выбіраць) каго
||
||
балацяві́на, -ы,
Нізкае забалочанае месца. Лясная б.
балбата́ць, -бачу́, -бо́чаш, -бо́ча; -бачы́;
1. што і без
2.
||
||
балбатлі́вы, -ая, -ае (
Празмерна гаваркі, а таксама які не ўмее захоўваць тайну. Б. паляўнічы.
||
балбату́н, -а́,
Чалавек, які занадта многа гаворыць, пустаслоў. Абяцанні балбатуна.
||
балва́н, -а,
1. Фігура чалавека, вылепленая або высечаная з якога
2. Дурань, невук (
балва́нка, -і,
Загатоўка для далейшай апрацоўкі.
||
балга́ры, -аў,
Паўднёваславянскі народ, які складае асноўнае насельніцтва Балгарыі.
||
||
балдахі́н, -а,
Упрыгожаны навес на слупках над ложкам, тронам, катафалкам
||
бале́льшчык, -а,
Аматар спорту, а таксама чалавек, які клапоціцца аб чым
||
||
балеро́,
1. Іспанскі нацыянальны танец, а таксама музычны твор у рытме гэтага танца.
2. Кароткая безрукаўка — частка нацыянальнага іспанскага ўбрання.
балеры́на, -ы,
Артыстка балета; танцоўшчыца.
бале́т, -а,
1. Від сцэнічнага мастацтва, змест якога раскрываецца ў танцавальна-музычных вобразах. Класічны б.
2. Тэатральнае прадстаўленне на пэўны сюжэт, змест якога даносіцца сродкамі танца, мімікі і музыкі, а таксама музычны твор, які ляжыць у аснове такога спектакля.
3. Калектыў артыстаў, якія выконваюць такое прадстаўленне.
||
балетама́н, -а,
Заўзяты аматар балета як відовішча.
||
||
балетама́нія, -і,
Надзвычайнае захапленне балетам як відовішчам.
балетма́йстар, -тра,
Пастаноўшчык танцаў у балеце (у 2
||
бале́ць¹, 1 і 2
1. Выклікаць адчуванне болю. Сэрца баліць. Баліць (
2.
бале́ць², -е́ю, -е́еш, -е́е;
Востра перажываць за поспехі ці няўдачы спартыўнай каманды, за выступленне спартсмена
бале́я, -і,
Вялікая нізкая драўляная або металічная пасудзіна для мыцця бялізны. Паласкаць бялізну ў балеі.
||
||
балі́д, -а,
Вялікі яркі метэор.
||
балі́стыка, -і,
1. Раздзел тэарэтычнай механікі, які вывучае законы руху цяжкага цела, кінутага пад некаторым вуглом да гарызонту.
2. Навука аб законах руху снарадаў.
||
балка́рцы, -аў,
Народ цюркскай моўнай групы, які складае частку насельніцтва Кабардзіна-Балкарыі, што ўваходзіць у Расійскую Федэрацыю.
||
||
балко́н, -а,
1. Пляцоўка з поручнямі, прыбудаваная знадворку да сцяны дома. Адпачываць на балконе.
2. Сярэдні або верхні ярус у тэатры.
||
||
бало́н, -а,
1. Спецыяльная пасудзіна для вадкасцей ці газаў. Газавы б.
2. Гумавая аўтамабільная або іншая камера, якая напаўняецца паветрам. Залатаны б.
3. Абалонка аэрастата, дырыжабля, якая напаўняецца газам (
||
||
бало́нка, -і,
Парода маленькіх хатніх сабачак з доўгай шаўкавістай поўсцю.
бало́та, -а,
1. Нізкае багністае месца са стаячай вадой. Куп’істае б. Вада патыхае балотам.
2. Вялікая гразь на вуліцы, у двары (
3.
||
||
бало́цісты, -ая, -ае.
1. Багаты на балоты. Б. край.
2. Забалочаны, багністы. Балоцістая мясцовасць.
||
ба́лты, -аў.
Група старажытных індаеўрапейскіх плямён, якія гаварылі на балтыйскіх мовах.
||
балы́к, -у́,
Прасоленая і правяленая або правэнджаная хрыбтовая частка асятровых і ласасёвых рыб. Асятровы б.
||
баль, -ю,
1. Вечар з танцамі і забавамі. Выпускны б.
2. Вялікі званы абед.
3.
Баль-маскарад — касцюміраваны вечар з танцамі.
||
бальза́каўскі, -ая, -ае.
У выразе: бальзакаўскі ўзрост — узрост жанчыны ад 30 да 40 гадоў.
бальза́м, -у,
1. Густое духмянае рэчыва, у складзе якога эфірны алей, смолы і іншыя кампаненты, а таксама пахучая настойка на лекавых травах. Піхтавы б. Б. вырабляюць з кедравай жывіцы.
2.
||
бальзамава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Насычаць труп спецыяльнымі рэчывамі, каб прадухіліць гніенне і захаваць на доўгі час.
||
||
бальзамі́на, -ы,
Садовая і пакаёвая расліна сямейства бальзамінавых з яркімі ружовымі кветкамі. Радуе вока б.
||
бальнеало́гія, -і,
Галіна медыцыны, якая вывучае лячэбнае выкарыстанне і ўздзеянне мінеральных вод і гразей.
||
бальні́ца, -ы,
Медыцынская ўстанова для стацыянарнага лячэння хворых.
||
Бальнічны ліст — дакумент аб часовай непрацаздольнасці.
ба́льны
ба́льны
бальшаві́зм, -у,
Палітычная рэвалюцыйная плынь у рабочым руху, якая ўзнікла ў Расіі ў пачатку 20
||
бальшаві́к, -а́,
Член бальшавіцкай партыі.
||
||
бальша́к, -а́,
Вялікая дарога (у адрозненне ад прасёлачнай). Праляглі бальшакі з бярозавымі прысадамі.
бальшу́н, -а́,
Старэйшы хлапчук з дзяцей у сям’і, наогул большы па ўзросце. Ты ж б., а малога крыўдзіш.
||
балюстра́да, -ы,
Поручні з фігурнымі слупкамі, што ўпрыгожваюць балконы, тэрасы, галерэі, лесвіцы. Б. веранды.
||
балю́чы, -ая, -ае.
1. Які выклікае адчуванне фізічнага болю. Б. ўкол.
2. Пашкоджаны хваробай, раненнем. Балючая нага.
3.
||
балява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й;
1. Спраўляць баль; удзельнічаць у балі.
2. Разгульна жыць (
||
баля́са, -ы,
1. Точаны фігурны слупок у агароджы балконаў, тэрас і
2. толькі
баля́снік, -у,
Матэрыял для вырабу баляс.
баля́чка, -і,
1. Тое, што і болька.
2.
бамбаво́з, -а,
Тое, што і бамбардзіроўшчык (у 1
||
бамбардзі́р, -а,
1. Салдацкі артылерыйскі чын у царскай арміі і флоце, а таксама асоба, якая мае такое званне.
2. Ігрок, які часта забівае галы (у футболе, хакеі). Лепшы б. сезона.
||
бамбардзірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. каго-што. Абстрэльваць з гармат або скідваць з самалёта бомбы на каго-, што
2.
||
||
бамбардзіро́ўшчык, -а,
1. Бамбардзіровачны самалёт.
2. Лётчык бамбардзіровачнай авіяцыі.
бамбасхо́вішча, -а,
Спецыяльнае ўкрыцце, якое забяспечвае ахову людзей ад авіябомбаў.
бамбі́ць, -блю́, -бі́ш, -бі́ць; -бім, -біце́, -бя́ць;
1. Атакаваць з паветра, скідваючы бомбы.
2.
||
бамбу́к, -у,
Трапічная і субтрапічная расліна з высокім дрывяністым вузлаватым сцяблом, пустым усярэдзіне.
||
бана́льнасць, -і,
1.
2. Збітая, агульнавядомая думка, выраз. Гаварыць банальнасці.
бана́льны, -ая, -ае.
Шаблонны, які страціў арыгінальнасць у сувязі з частым ужываннем. Банальныя параўнанні.
||
бана́н, -а,
Пальмападобная трапічная расліна, а таксама яе мучністы салодкі плод. Збор бананаў.
||
ба́нда, -ы,
Група разбойнікаў, злачынцаў; шайка. Узброеная б. Б. рабаўнікоў.
банда́ж, -а́,
1. Спецыяльны пругкі пояс для падтрымання асобных частак цела ў патрэбным становішчы.
2. Металічны вобад, які надзяваецца на часткі машын, на колы вагонаў, каб забяспечыць іх устойлівасць і засцерагчы ад зносу.
||
банда́рны, -ая, -ае.
Які адносіцца да вырабу драўлянага посуду (бочак, дзежак, цэбраў
банда́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Займацца вырабам драўлянага посуду (бочак, дзежак, цэбраў
||
бандзю́га, -і,
Тое, што і бандыт.
банду́ра, -ы,
1. Украінскі народны шматструнны шчыпковы музычны інструмент.
2.
||
бандуры́ст, -а,
Музыкант, які іграе на бандуры.
||
банды́т, -а,
Удзельнік банды; узброены разбойнік. Мацёры б.
||
||
бандыты́зм, -у,
Злачынная дзейнасць бандытаў, звязаная з удзелам у разбоях, грабяжах, рабаваннях.
бандэро́ль, -і,
1. Шырокая папяровая абгортка для паштовых перасылак.
2. Невялікае паштовае адпраўленне звычайна ў папяровай абгортцы. Заказная б.
3. Ярлык на тавары, які сведчыць аб уплаце пошліны за яго (
||
банк¹, -а,
Крэдытна-фінансавая ўстанова, якая канцэнтруе грашовыя сродкі і праводзіць з імі розныя аперацыі. Нацыянальны б. Беларусі.
||
банк², -а,
1. У картачнай гульні: грошы, якія пастаўлены на кон. Сарваць б.
2. Азартная картачная гульня.
банк³, -а,
Фонд якіх
ба́нка¹, -і,
У выразе: лейдэнская банка — фізічны прыбор для кандэнсацыі электрычнасці.
ба́нка², -і,
Падводная водмель.
ба́нка³, -і,
Папярочная лаўка на вёсельным судне для весляроў і пасажыраў.
банке́т, -у,
Урачысты абед ці вячэра з нагоды якой
||
банке́тка, -і,
Тып нізкай табурэткі з мяккім сядзеннем.
банкі́р, -а,
Уладальнік або буйны акцыянер банка¹.
||
банкно́ты, -аў,
Грашовыя знакі, зробленыя з паперы ці іншых матэрыялаў, звычайна прамавугольнай формы.
||
банкру́т, -а,
1. Збяднелы неплацежаздольны даўжнік.
2.
||
банкру́цтва, -а,
1. Неплацежаздольнасць у выніку разарэння даўжніка. Б. фірмы.
2.
бант, -а,
Стужка, завязаная ў выглядзе вузла і дзвюх або некалькіх свабодна выпушчаных петляў. Б. у косах.
||
ба́нька¹, -і,
Шырокае металічнае кольца для прымацавання касы да касся. Б. ад касы.
ба́нька²
ба́нькі, -нек,
Набор невялікіх шклянак, які ўжыв. ў медыцыне, каб выклікаць прыліў крыві да скуры. Паставіць б.
бапты́ст, -а,
Паслядоўнік хрысціянскай секты, які прапаведуе хрышчэнне ў сталым узросце і адмаўляе некаторыя абрады і догматы царквы.
||
||
бар¹, -а,
1. Невялікі рэстаран або частка яго, дзе звычайна наведвальнікаў абслугоўваюць ля высокай стойкі, а таксама гэтая стойка.
2. Невялікая шафка для він або аддзяленне для він у шафе ці серванце.
бар², -а,
Адзінка вымярэння атмасфернага ціску.
бараба́н, -а,
1. Ударны мембранны музычны інструмент у выглядзе шырокага цыліндра, верх і ніз якога абцягнуты скурай. Біць у б.
2. У розных машынах і механізмах: рухомая частка, якая мае форму цыліндра (
3. Цыліндрычная частка будынка, якая падтрымлівае купал (
||
бараба́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
1. Біць у барабан (у 1
2. Часта і дробна стукаць па чым
3.
бараба́ншчык, -а,
Той, хто адбівае такт на барабане пры маршыроўцы; музыкант, які іграе на барабане. Юны б.
||
||
бараві́к, -а́,
Высокакаштоўны ядомы грыб з карычневай шапкай і белай тоўстай ножкай; белы грыб. Кошык баравікоў. Заечы б.
||
бараві́на, -ы,
Узвышаны ўчастак лесу ў бары. Грыбныя баравіны.
||
бараві́нка, -і,
1.
2. Сорт летняй яблыні, а таксама светла-жоўтыя кісла-салодкія плады гэтага дрэва. У садзе спеюць баравінкі.
баравы́
барада́, -ы́,
1. Пярэдняя частка ніжняй сківіцы. Ударыўся барадой аб стол.
2. Валасяное покрыва ніжняй часткі твару. Адпусціць бараду.
3.
4. У некаторых жывёл: пучок валасоў, пер’я або мясістыя адросткі пад пярэдняй часткай галавы. Казліная б.
5. Касмыль недапрадзенай кудзелі, воўны. Б. кудзелі.
6. Невялікі кусцік жыта, каля якога спраўляюць дажынкі.
Дзіравая барада (
||
барада́ты, -ая, -ае.
1. Які аброс барадой (у 2
2. Даўні, здаўна вядомы (
барада́ч, -а́,
Чалавек з барадой (у 2
баражы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Патруляваць у паветры, ахоўваючы аб’екты ад авіяцыі праціўніка (пра самалёты).
||
баразна́, -ы́,
1. Канаўка на паверхні глебы, зробленая плугам ці іншымі сельскагаспадарчымі прыладамі. Роўныя барозны.
2.
||
баразні́ць, -разню́, -ро́зніш, -ро́зніць;
1. Рабіць барозны чым
2. Пакідаць пасля сябе сляды, падобныя на барозны. Б. затоку.
3.
||
бара́к, -а,
Лёгкае драўлянае збудаванне для часовага жылля. Жыць у бараках.
||
бараметры́чны
бара́н¹, -а́,
1. Жвачная млекакормячая жывёліна сямейства пустарогіх з густой воўнай і выгнутымі рагамі. Горны б.
2. Самец авечкі.
3.
Уперціся як баран (
Як баран на новыя вароты (глядзець) (
||
||
бара́н², -а́,
Двухручны рубанак для габлявання дошак.
барана́, -ы́,
Сельскагаспадарчая землеапрацоўчая прылада ў выглядзе рамы з вертыкальнымі зубамі для рыхлення глебы.
баранава́льшчык, -а,
Той, хто барануе.
||
баранава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
1. Разрыхляць глебу бараной.
2. Пакідаць баразну, след на чым
||
||
баране́са
бара́ніна, -ы,
Мяса барана або авечкі як ежа. Плоў з баранінай.
барані́ць, -раню́, -ро́ніш, -ро́ніць;
Ахоўваць ад нападу ворагаў; засцерагаць ад чаго
||
барано́к, -нка́,
Вырабленая аўчынка ягняці.
бара́нчык, -а,
1.
2. толькі
3. Гайка з двума вушкамі для закручвання рукамі.
барахлі́ць, 1 і 2
Працаваць дрэнна, з перабоямі (звычайна пра маторы, механізмы і
барахло́, -а́,
1. Старыя непрыгодныя рэчы, а таксама што
2.
барахо́лка, -і,
Рынак, дзе прадаюць з рук розныя, пераважна ўжываныя, рэчы. З самай раніцы гудзе б.
барахо́льшчык, -а,
Чалавек, які скупляе і перапрадае старыя рэчы.
||
||
барацьба́, -ы́,
1. Схватка дваіх, з якіх кожны імкнецца перамагчы другога, а таксама від спорту, калі два спартсмены імкнуцца пакласці адзін аднаго на лапаткі. Б. асілкаў. Французская б.
2. Змаганне супрацьлеглых сіл, ідэйна-грамадскіх кірункаў. Б. класаў.
3. з чым, за што. Дзейнасць, накіраваная на пераадоленне, знішчэнне чаго
4.
барацьбі́т, -а́,
Удзельнік барацьбы, змагар за ўсталяванне і распаўсюджванне новага, перадавога. Барацьбіты за мір. Барацьбіты падполля.
||
барбары́с, -у,
Калючая кустовая расліна сямейства барбарысавых з дробнымі чырвонымі ягадамі, а таксама самі ягады.
||
барбо́с, -а,
1. Вялікі дваровы сабака.
2.
ба́рва, -ы,
1. Фарба, афарбоўка, колер. Барвы восені.
2. Густа-чырвоны, пурпуровы колер. Б. заліла лес.
барваве́ць, 1 і 2
1. Станавіцца чырвоным, чырванець. Усход барвавее.
2. Вылучацца сваім чырвоным колерам. Сцягі барвавеюць.
||
барво́вы і барвя́ны, -ая, -ае.
Густа-чырвоны. Барвовае зарыва.
||
барвя́нец, -нцу,
Густа-чырвоны, пурпуровы колер. Дрэвы змянілі зялёны ўбор на б.
барвяне́ць, 1 і 2
Тое, што і барвавець. Барвянеюць сцягі.
||
барвяні́цца, 1 і 2
Тое, што і барвавець. Зара барвяніцца.
бард, -а,
Паэт і музыкант, выканаўца ўласных песень.
||
бардзю́р, -а,
Шлячок, які абрамляе край шпалераў, тканіны
||
бардо́,
Цёмна-чырвоны. Фарба бардо. Бардовая сукенка.
бар’е́р, -а,
1. Перагародка, якая ставіцца як перашкода на бегавой дарожцы, арэне цырка і
2. Наогул перашкода для чаго
3. Рыса перад кожным з удзельнікаў дуэлі, якую яны не павінны пераступаць пры стральбе (
4.
||
ба́ржа, -ы,
Грузавое несамаходнае судна, звычайна пласкадоннае. Везці гравій на баржах. Б.-цыстэрна.
||
баржо́м, -у,
Лекавая мінеральная вада, якую здабываюць у горадзе Баржомі. Піць б.
||
ба́рка, -і,
Грузавое несамаходнае рачное судна без палубы. Цягнуць барку.
||
баркаро́ла, -ы,
Лірычная песня венецыянскіх лодачнікаў, а таксама інструментальны ці вакальны твор у стылі такой песні.
барка́с, -а,
1. Вялікая шматвёславая лодка.
2. Невялікі параход або цеплаход, які буксіруе грузавыя судны.
3. У гарбарнай і футравай вытворчасці: цыліндрычны бак для перамешвання скур у вадкасці.
||
барку́н, -у́,
Травяністая меданосная расліна сямейства бабовых з белымі і жоўтымі кветкамі.
||
ба́рмен, -а,
Уладальнік бара¹ ці афіцыянт у бары¹ (у 1
||
||
баро́граф, -а,
Прыбор, які сам запісвае змены атмасфернага ціску.
баро́даўка, -і,
Невялікая цвёрдая нарасць на скуры чалавека, на кары дрэў і
||
баро́даўчаты, -ая, -ае.
Пакрыты бародаўкамі. Б. твар.
баро́дка, -і,
1.
2. Выступ у якой
баро́ка,
Мастацкі стыль 16—18
||
баро́метр, -а,
1. Прыбор для вымярэння атмасфернага ціску. Ртутны б.
2.
||
баро́н, -а,
Дваранскі тытул, ніжэйшы за графскі, а таксама асоба, якая мае такі тытул.
||
||
баро́нства, -а,
1. Тытул барона.
2.
3. Уладанне барона.
баро́цца, бару́ся, бо́рашся, бо́рацца; бары́ся;
Узяўшыся адпаведным чынам, старацца пакласці на лапаткі адзін другога; дужацца.
барс, -а,
Буйная драпежная жывёліна сямейства кашэчых з плямістай поўсцю. Снежны б.
||
барсу́к, -а́,
Драпежны пушны звер сямейства куніцавых з вострай мордай і доўгай грубай шэрсцю.
||
барсучаня́ і барсучанё, -ня́ці,
Дзіцяня барсука.
барсучы́ха, -і,
Самка барсука.
бартавы́
ба́ртар, -у,
Гандаль шляхам абмену тавараў без удзелу грошай, натуральны абмен. Атрымліваць тавар па бартары.
||
барто́ўка, -і,
Грубая льняная тканіна, якая ідзе на падшыўку бартоў верхняга адзення.
барха́ны, -аў,
Пясчаныя ўзгоркі ў пустыні, нанесеныя ветрам. Пясчаныя б.
||
ба́рхатны, -ая, -ае.
У выразе: бархатны сезон — асеннія месяцы (верасень, кастрычнік) на паўднёвых курортах.
ба́рый, -ю,
Хімічны элемент, мяккі метал серабрыста-белага колеру.
||
барыка́да, -ы,
Загарода, прызначаная для абароны ў час вулічных баёў. Змагацца на барыкадах.
||
барыкадава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й;
Загароджваць барыкадамі.
||
||
барытана́льны, -ая, -ае (
Пра голас: па тэмбры і дыяпазоне блізкі да барытона. Б. бас.
барыто́н, -а і -у,
1. -у. Мужчынскі голас, сярэдні паміж басам і тэнарам,
2. -а. Спявак з такім голасам.
3. -а. Духавы або струнны музычны інструмент сярэдняга рэгістра і тэмбру.
||
бары́ш, -у́,
1. Пачастунак пасля куплі-продажу.
2. Чысты прыбытак ад гандлю або перапродажу. Атрымліваць барышы.
барэлье́ф, -а,
Скульптурны відарыс, які выступае над плоскай паверхняй, утвараючы з ёю адно цэлае.
||
барэ́ц, -рца́,
Спартсмен, які займаецца адным з відаў барацьбы (класічнай, вольнай, дзюдо і
||
бас, -а і -у,
1. -у. Самы нізкі мужчынскі голас.
2. -а. Спявак з такім голасам. Густы б.
3. -а. Агульная назва музычных інструментаў нізкага рэгістра.
4. толькі
||
басано́ж,
Босымі нагамі, без абутку. Бегаць б.
басано́жкі, -жак,
Лёгкія летнія адкрытыя туфлі.
басе́йн, -а,
1. Спецыяльна збудаваны штучны вадаём для плавання, купання. Зімні б. Спартыўны б.
2. Тэрыторыя, з якой паверхневыя і грунтавыя воды сцякаюць у дадзены вадаём. Б. Прыпяці.
3. Зона залягання карысных выкапняў. Каменнавугальны б.
||
басі́сты, -ая, -ае (
1. Нізкі па гуку, з характэрным для баса тэмбрам. Б. голас.
2. Які валодае басам. Б. артыст.
||
басі́ць, башу́, басі́ш, басі́ць; басі́м, басіце́, бася́ць;
Гаварыць, спяваць басам.
баскетбалі́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца баскетболам.
||
||
баскетбо́л, -а,
Камандная спартыўная гульня, пры якой мяч закідваюць рукамі ў падвешанае на слупе кольца з сеткай.
||
ба́скі, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва паўночна-ўсходніх тэрыторый Іспаніі і суседніх паўднёва-заходніх раёнаў Францыі.
||
||
ба́сма, -ы,
Род расліннай фарбы для валасоў.
басма́цтва, -а,
Узброены контррэвалюцыйны нацыяналістычны рух супраць савецкай улады ў Сярэдняй Азіі ў пачатку 20
басма́ч, -а́,
У Сярэдняй Азіі: удзельнік узброенай групоўкі, якая змагалася супраць савецкай улады.
||
бастава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Арганізавана спыняць працу з мэтай дабіцца выканання якіх
басто́н, -а і -у,
1. -у. Тонкая шарсцяная тканіна. Касцюм з бастону.
2. -а. Парны танец павольнага тэмпу. Танцаваць б.
||
бастыён, -а,
Крапасное ўмацаванне пяцівугольнай формы. Бастыёны Брэсцкай крэпасці.
||
басурма́н, -а,
1. Чалавек іншай веры (
2. Пра несумленнага чалавека (
||
||
басці́, баду́, бадзе́ш, бадзе́; бадзём, бадзяце́, баду́ць; бадзі́;
Тое, што і бадаць.
||
басэ́тля, -і,
Самы вялікі струнны смычковы інструмент нізкага рэгістра; кантрабас.
||
бася́к, -а́,
1. Прадстаўнік дэкласаваных слаёў насельніцтва.
2. Свавольнік, нягоднік (
||
||
бася́цтва, -а,
Лад жыцця басякоў.
||
баталі́ст, -а,
Мастак, творы якога прысвечаны ваеннай тэме. Вядомы б.
||
бата́лія, -і,
1. Бой, бітва (
2.
батальён, -а,
Вайсковае падраздзяленне, у склад якога ўваходзіць некалькі рот. Бессмяротны б. Санітарны б.
||
бата́льны, -ая, -ае.
Які адлюстроўвае ваенныя сцэны, баявыя дзеянні. Б. жывапіс.
бата́нік, -а,
Спецыяліст у галіне батанікі.
бата́ніка, -і,
Навука аб раслінах.
||
батарэ́йка, -і,
1.
2. Невялікае кампактнае прыстасаванне для сілкавання чаго
батарэ́я, -і,
1. Артылерыйскае тактычнае падраздзяленне, якое складаецца з некалькіх гармат, а таксама пазіцыя, якую займае такое падраздзяленне. Мінамётная б.
2. Аб’яднанне некалькіх аднатыпных прылад, прыстасаванняў у адзіную сістэму для эфектыўнага дзеяння. Б. акумулятараў.
3. Сукупнасць злучаных паміж сабой крыніц току, энергіі. Сонечная б.
||
||
батле́йка, -і,
Народны лялечны тэатр.
||
бато́н, -а,
1. Белы хлеб прадаўгаватай формы.
2. Прадукт харчавання акруглай прадаўгаватай формы.
||
батра́к, -а́,
Наёмны сельскагаспадарчы рабочы; парабак. Ісці ў батракі.
||
||
батра́цтва, -а,
1. Занятак батрака; становішча батрака.
2.
батра́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Працаваць батраком. Цімоху даводзілася некалі б.
батфо́рты, -аў,
Боты з высокімі халявамі з раструбамі ўверсе.
баты́ст, -у,
Тонкая паўпразрыстая тканіна з ільняной або баваўнянай пражы.
||
батэрфля́й, -ю,
Стыль спартыўнага плавання на грудзях, пры якім абедзве рукі адначасова выносяцца на паверхню вады.
бау́л, -а,
Прадаўгаваты падарожны куфэрак. Фанерны б.
||
баўту́н, -а́,
Наседжанае без зародка яйцо.
бах,
1. Ужыв. для абазначэння моцнага адрывістага гуку.
2. у
бахі́лы, -аў,
1. Самаробныя глыбокія гумавыя галёшы на валёнкі.
2. Спецыяльнае скураное адзенне для рыбалавецкіх і лесасплаўных промыслаў.
3. Спецыяльныя ахоўныя чахлы, якія надзяваюць на абутак. Аднаразовыя б.
||
бахма́ты, -ая, -ае.
Тое, што і бухматы.
ба́хнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
1. Выцяцца, стукнуцца аб што
2. Паваліцца з шумам. Б. на падлогу.
ба́хнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Утварыць моцны адрывісты гук, выстраліць. Б. з вінтоўкі.
2. З шумам стукнуць, кінуць. Б. шклянку на падлогу.
||
||
бахча́, -ы́,
Поле, на якім вырошчваюць гарбузы, кавуны, дыні.
||
бахчаво́д, -а,
Спецыяліст па бахчаводстве.
бахчаво́дства, -а,
Галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца вырошчваннем бахчавых культур.
||
бац,
1. Ужыв. для абазначэння рэзкага адрывістага гуку (
2. у
бацві́нне, -я,
1. Лісце і сцёблы буракоў. Наламаць бацвіння.
2. Страва, прыгатаваная з бурачных сцёблаў і лісця. Наварыць бацвіння.
ба́цнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
З шумам паваліцца, упасці. Б. на канапу.
ба́цнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
Моцна ўдарыць. Б. па хрыбце.
бацы́ла, -ы,
Хваробатворная бактэрыя, якая мае форму палачкі. Туберкулёзная б. Б. ўтрыманства (
||
ба́цька, -і,
1. Мужчына ў адносінах да сваіх дзяцей; тата. Родны б.
2. Ветлівы зварот да старога чалавека.
3. Самец у адносінах да свайго патомства.
4. чаго. Заснавальнік, родапачынальнік чаго
Выліты бацька, копія бацька (
Прыёмны бацька — чалавек, які прыняў дзіця ў сваю сям’ю на правах сына (дачкі).
Увесь у бацьку (
||
ба́цькаўшчына, -ы,
1. Краіна, дзе чалавек нарадзіўся, грамадзянінам якой ён з’яўляецца. Любоў да Бацькаўшчыны.
2. Месца, родны куток, дзе нарадзіўся і вырас хто
3. Набытак бацькі, спадчына.
бацькі́, -о́ў.
1. Бацька і маці ў адносінах да сваіх дзяцей. Шанаваць бацькоў.
2. Продкі, папярэднія пакаленні. Б. пакінулі нам мудры запавет.
||
бацько́ўства, -а,
1. Кроўная роднасць паміж бацькам і яго дзіцем. Устанавіць б.
2. Уласцівыя бацьку пачуцці і адносіны да сваіх дзяцей.
ба́цюхна, -ы,
Ужыв. пры звароце з пашанай да каго
ба́цюшка, -і,
Поп, святар, а таксама зварот да яго. Сельскі б.
бач,
1. Ужыв., каб звярнуць чыю
2. у
ба́чанне, -я,
1.
2. Разумовае ўсведамленне, успрыманне навакольнага свету. Паэтычнае б. жыцця.
бачко́м,
Тое, што і бокам.
ба́чна,
Відаць; можна бачыць, разгледзець. Там б. будзе. Адсюль лесу не б.
ба́чнасць, -і,
1. Магчымасць бачыць удалечыню. Добрая б.
2. Знешні выгляд, які выклікае падманлівае ўражанне, знешняе падабенства чаго
ба́чны, -ая, -ае.
Даступны зроку. Увышыні кружыліся ледзь бачныя буслы.
бачо́к
ба́чыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
1. з кім. Бачыць адзін аднаго, сустракацца. Б. з сябрамі.
2. Успрымацца зрокам, быць бачным. Удалечыні бачацца абрысы гор.
3. Паўставаць у думках, уяўляцца. Будучае ўжо добра бачыцца.
||
ба́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. без
2. каго-што. Успрымаць зрокам. Б. лугі і палі.
3. каго-што. Сустракаць каго-, што
4. Уяўляць у думках. Б. на стагоддзі ўперад.
5. каго-што. Звяртаць увагу, заўважаць. Б. чалавечыя пакуты.
6. што і з
Бачыць навылёт (навылет), бачыць наскрозь — вельмі добра ведаць каго
Бачыш ты! (
Свету белага (божага) не бачыць (
||
||
башкі́ры, -аў,
Карэннае насельніцтва Рэспублікі Башкортастан, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
башлы́к, -а́,
Востраканечны капюшон з доўгімі канцамі, які надзяваецца на шапку.
||
башма́к, -а́,
На чыгунцы: клінападобная калодка, якая падкладваецца пад колы вагонаў, каб спыніць іх рух.
||
баяві́к¹, баевіка́,
Жанр кінафільма з бойкамі, гвалтам, перастрэлкамі, пагоняй
баяві́к², баевіка́,
Член узброенай групоўкі, што ўваходзіць у тэрарыстычную арганізацыю.
баяві́ты, -ая, -ае.
Рашучы, настойлівы ў дзеяннях.
||
баявы́, -а́я, -о́е.
1. Які мае адносіны да вайны, звязаны з вядзеннем бою; прызначаны для бою. Баявое заданне. Б. патрон.
2. Гатовы да барацьбы, загартаваны ў баях. Баявая група.
3. Смелы, энергічны, рашучы. Б. хлопец.
баядэ́ра, -ы,
Еўрапейская назва прафесійнай танцоўшчыцы ў Індыі (пры храмах, на святах).
баяздо́льны, -ая, -ае.
Прыгодны, падрыхтаваны да баявых дзеянняў. Б. атрад.
||
баязлі́вец, -ліўца,
Чалавек, які ўсяго баіцца, у якога пачуццё страху бярэ верх над іншымі пачуццямі.
||
баязлі́вы, -ая, -ае.
Які ўсяго баіцца, нясмелы, палахлівы. Б. чалавек. Б. позірк.
||
бая́н¹, -а,
Усходнеславянскі паэт, пясняр.
бая́н², -а,
Вялікі гармонік са складанай сістэмай ладоў.
||
баяні́ст, -а,
Музыкант, які іграе на баяне². Трыа баяністаў.
||
бая́рства, -а,
1. Сан, званне баярына.
2.
бая́рын, -а,
У Кіеўскай Русі і Маскоўскай дзяржаве: буйны землеўладальнік, які належаў да вярхоў пануючага класа.
||
бая́рыня, -і,
Жонка баярына.
бая́рышніца, -ы,
Матылёк сямейства бялянак з чорнымі жылкамі і крапінкамі на белых крылах.
бая́цца, баю́ся, баі́шся, баі́цца; баі́мся, баіце́ся, бая́цца; бо́йся;
1. Адчуваць страх. Б. ваўкоў — быць без грыбкоў (прыказка.).
2. чаго. Не пераносіць чаго
3. (з адмоўем) у
бег, бе́гу,
1. Хуткае перамяшчэнне, пры якім моцна адштурхоўваюцца нагамі ад зямлі. Б. на месцы. Марафонскі б. (від спартыўнага спаборніцтва).
2.
||
бегані́на, -ы,
1. Безупынны рух бягом у розных напрамках. Б. дзяцей.
2.
бе́гаць, бе́гаю, бе́гаеш, бе́гае;
1. Тое, што і бегчы (у 1
2. Часта бываць у каго
3. за кім. Заляцацца да каго
4. Займацца бегам як спортам. Б. хутчэй за ўсіх.
5. Хутка рухацца, мільгацець (аб прадметах, пальцах, вачах
Па завуголлі бегаць (
Па нітачцы бегаць (
||
бегемо́т, -а,
Буйная парнакапытная млекакормячая жывёліна, якая жыве ў прэснаводных вадаёмах трапічнай Афрыкі.
||
бе́глы, -ая, -ае.
1. Які ўратаваўся ўцёкамі (
2. Не вельмі ўважлівы, павярхоўны. Б. позірк.
3. Хуткі, дастаткова свабодны. Беглае чытанне.
Беглыя галосныя — галосныя гукі «о» і «е», якія чаргуюцца з нулём гуку пры форма- і словаўтварэнні.
||
бе́гчы, бягу́, бяжы́ш, бяжы́ць; бяжы́м, бежыце́, бягу́ць; бег, -гла; бяжы́;
1. Хутка рухацца, перамяшчацца, рэзка адштурхоўваючыся ад зямлі нагамі. Б. па вуліцы. Б. трушком.
2.
3.
4. Ратавацца ўцёкамі. Б. з палону.
5. Пашырацца, даносіцца, далятаць, распаўсюджвацца (пра чуткі, звесткі). Добрая вестка ляжыць, а дрэнная па дарозе бяжыць (прыказка).
Бегма (бягом) бегчы (
Бегчы без аглядкі (
Бегчы (ісці) куды вочы глядзяць (
бедава́ць, бяду́ю, бяду́еш, бяду́е; бяду́й;
1. Цярпець душэўныя пакуты; выказваць перажыванні; клапаціцца аб кім-, чым
2. Жыць у нястачы; гараваць.
||
бедната́, -ы́,
1. Адсутнасць або недахоп сродкаў для існавання. Б. не загана.
2.
бе́дны, -ая, -ае.
1. Які не мае дастаткова матэрыяльных сродкаў; небагаты, незаможны. Б. чалавек.
2. Аднастайны, мізэрны; які мае недахоп у чым
3. Нешчаслівы, які выклікае спачуванне да сябе. Беднае дзіця.
4. Танны, просты. Б. гардэроб. Бедная вопратка.
||
бе́дства, -а,
Вялікае няшчасце з цяжкімі вынікамі. Стыхійнае б.
бедуі́н, -а,
Прадстаўнік качавых і паўкачавых арабаў-жывёлаводаў.
||
||
бе́жанец, -нца,
Чалавек, які пакінуў месца свайго жыхарства з прычыны вайны або якога
||
||
без,
1. Указвае на адсутнасць у прадмеце, з’яве, паняцці часовай або пастаяннай прыкметы. Крэсла без ножкі. Праца без прымусу. Без праўды веку не пражывеш (прыказка).
2. Паказвае, што дзеянне адбываецца без удзелу каго
3. Пры словах, што абазначаюць меру, час, колькасць, паказвае, колькі не хапае да поўнай меры. Без 20 сантыметраў 3 метры. Без чвэрці гадзіна.
4. З некаторымі назоўнікамі ўтварае прыслоўныя спалучэнні, якія выражаюць спосаб дзеяння. Працаваць без адпачынку. Бегчы без аглядкі.
Не без гэтага (
Не без таго (
без... (а таксама без’..., бес..., бяз..., бяз’..., бяс...), прыстаўка.
Служыць для ўтварэння:
1) прыметнікаў ад назоўнікаў са
2) назоўнікаў, якія азначаюць адсутнасць або недахоп чаго
без’... (
Ужыв. замест «без...» з апострафам перад ётавымі галоснымі,
безабаро́нны, -ая, -ае.
Няздольны абараніць сябе, пастаяць за сябе. Б. чалавек.
||
безаблі́чны, -ая, -ае.
Пазбаўлены індывідуальнасці, своеасаблівасці, характэрных прыкмет. Б. артыст.
||
безавары́йны, -ая, -ае.
Які не меў аварый, крушэнняў. Б. рух.
||
безагаво́рачны, -ая, -ае.
Не абмежаваны ніякімі ўмовамі; безумоўны. Безагаворачная капітуляцыя.
||
безадва́льны, -ая, -ае.
Звязаны з апрацоўкай глебы, пры якой пласт не пераварочваецца. Безадвальнае ворыва.
безадка́зны, -ая, -ае.
1. Які не стрымліваецца пачуццём адказнасці. Б. ўчынак.
2. Які працуе без перабояў. Б. рухавік.
3. Бездакорны, які выконвае без пярэчання ўсе даручэнні. Б. памочнік.
||
безадкла́дны, -ая, -ае.
Такі, выкананне якога не церпіць адкладу. Безадкладная справа.
||
безадно́сны, -ая, -ае.
Які захоўвае сваё значэнне пры любых умовах; нязменны, абсалютны.
||
безадры́ўны, -ая, -ае.
Які адбываецца без адрыву ад асноўнай дзейнасці. Безадрыўная вучоба.
||
безалкаго́льны, -ая, -ае.
Які не змяшчае ў сабе алкаголю. Б. напітак.
безапеляцы́йны, -ая, -ае.
1. Які не дапускае апеляцыі. Безапеляцыйнае рашэнне.
2. Катэгарычны, які не дапускае пярэчанняў. Б. тон.
||
безасабо́вы, -ая, -ае.
У граматыцы: які не дапускае ўжывання дзейніка. Б. дзеяслоў. Б. сказ.
||
безасцюко́вы, -ая, -ае.
Які не мае асцюкоў. Безасцюковая пшаніца.
безбацько́ўства, -а,
Жыццё дзіцяці без бацькі.
безбіле́тны, -ая, -ае.
Які не мае білета (у 1
безбярэ́жны, -ая, -ае.
Такі шырокі, што не відаць берагоў; неаглядны, бязмежны. Безбярэжная пустыня. Безбярэжнае мора.
||
безвітамі́нны, -ая, -ае.
У якім адсутнічаюць вітаміны. Б. прадукт.
безвыніко́вы, -ая, -ае.
Які не дае жаданых вынікаў; беспаспяховы.
||
безгало́вы, -ая, -ае.
1. Які не мае галавы, пазбаўлены галавы. Б. селядзец.
2.
безгало́сы, -ая, -ае.
Які мае дрэнны, слабы голас. Безгалосая спявачка.
безгаспада́рлівы, -ая, -ае.
Які не ўмее разумна весці гаспадарку; неэканомны. Б. кіраўнік.
||
безгаспада́рны, -ая, -ае.
Які не мае гаспадара, які нікому не належыць. Безгаспадарная маёмасць.
||
безгаспада́рчы, -ая, -ае.
Тое, што і безгаспадарлівы.
||
безграшо́вы, -ая, -ае.
Які ажыццяўляецца без грошай, шляхам безнаяўных або натуральных разлікаў. Б. разлік.
безграшо́ўе, -я,
Недахоп грошай або іх адсутнасць у каго
безгрунто́ўны, -ая, -ае.
Які нічым не абгрунтаваны. Безгрунтоўнае абвінавачванне.
||
безгусто́ўны, -ая, -ае.
Які не мае мастацкага або наогул добрага густу. Б. чалавек.
||
бездажджо́ўе, -я,
Адсутнасць дажджоў; засуха.
бездако́рны, -ая, -ае.
Які не выклікае дакору; беззаганны. Бездакорная праца. Б. адказ вучня.
||
бе́здань, -і,
1. Невымерная глыбіня; прорва. Чорная б. Марская б.
2.
бездапамо́жны, -ая, -ае.
1. Які не можа самастойна справіцца з чым
2.
||
бе́здараж, -ы,
1. Адсутнасць або недахоп добраўпарадкаваных дарог.
2. Час, калі дарогі становяцца непраходнымі. Вясенняя б.
бездаро́жны, -ая, -ае.
Які не мае праезных або добраўпарадкаваных дарог. Бездарожная тайга.
||
безжурбо́тны, -ая, -ае.
Не азмрочаны журбой, смуткам. Безжурботнае жыццё.
||
безжыццёвы, -ая, -ае.
1. Мёртвы. Безжыццёвае цела.
2.
||
беззага́нны, -ая, -ае.
Які не мае заганаў, бездакорны. Беззаганная работа.
||
беззако́ннасць, -і,
1. Тое, што і беззаконне.
2. Беззаконны ўчынак. Чыніць б.
беззако́нне, -я,
Парушэнне або адсутнасць законнасці. Барацьба з беззаконнем.
беззако́нны, -ая, -ае.
Які супярэчыць закону, законнасці. Беззаконныя дзеянні.
беззапаве́тны, -ая, -ае.
Які аддаецца поўнасцю чаму
||
беззмясто́ўны, -ая, -ае.
Бедны думкамі, нецікавы. Б. артыкул.
||
беззяме́лле, -я,
Адсутнасць або недахоп зямлі для вядзення сельскай гаспадаркі.
беззяме́льны, -ая, -ае.
Які не мае зямлі для вядзення сельскай гаспадаркі.
безнадзе́йны, -ая, -ае.
Які не пакідае надзеі на што
||
безназо́ўны, -ая, -ае.
Які не мае назвы. Безназоўнае возера.
||
безная́ўны, -ая, -ае.
Які выконваецца без наяўных грошай шляхам пераводу сродкаў з аднаго рахунку на іншы. Безнаяўныя плацяжы.
безразва́жнасць, -і,
1.
2. Схільнасць да неабдуманых учынкаў.
безразва́жны, -ая, -ае.
Такі, паводзіны якога не кантралююцца розумам, развагай. Б. ўчынак.
||
безразме́рны, -ая, -ае.
Які набывае патрэбны размер пры надзяванні, эластычны (звычайна пра шкарпэткі, панчохі
безрука́ўка, -і,
Куртка або кофта без рукавоў. Цёплая б.
безудзе́льны, -ая, -ае.
Які не прымае ніякага ўдзелу ў чым
||
безула́ддзе, -я,
Адсутнасць дзяржаўнай або мясцовай улады. Перыяд безуладдзя.
безула́дны, -ая, -ае.
Які не мае ўлады або страціў яе. Б. кіраўнік.
безумо́ўны, -ая, -ае.
1. Не абмежаваны ўмовамі; безагаворачны. Безумоўнае падпарадкаванне.
2. Бясспрэчны, несумненны. Безумоўная перамога.
||
безупы́нны, -ая, -ае.
Пастаянны, бесперапынны. Б. шум.
||
безыдэ́йны, -ая, -ае.
Пазбаўлены ідэйнасці, беспрынцыповы. Б. кінафільм.
||
безыме́нны, -ая, -ае.
Які не мае імя, назвы або яны невядомыя. Б. персанаж. Безыменная даліна.
||
безыніцыяты́ўны, -ая, -ае.
Які не праяўляе ініцыятывы; пасіўны. Б. кіраўнік.
||
безэ́,
Лёгкае пірожнае з узбітых яечных бялкоў і цукру. З’есці б.
без’язы́кі, -ая, -ае.
1. Які не валодае мовай, нямы.
2.
||
бейсбалі́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца бейсболам; ігрок у бейсбол.
||
||
бейсбо́л, -а,
Спартыўная камандная гульня з мячом і бітой.
||
беке́ша, -ы,
Верхняя мужчынская вопратка, падбітая футрам, са зборкамі ў таліі і разрэзам ззаду.
беко́н, -у,
Прасоленая або правэнджаная свініна асобага прыгатавання.
||
бела... і бела-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
белабаро́ды, -ая, -ае.
З белай барадой. Б. дзед.
белабіле́тнік, -а,
Чалавек, які мае белы білет, які вызвалены ад вайсковай службы па стане здароўя.
белабо́кі, -ая, -ае.
З белымі бакамі. Белабокая сарока.
белабры́сы, -ая, -ае (
З вельмі светлымі бровамі, валасамі, вейкамі. Б. хлопец.
||
белавы́, -а́я, -о́е.
Перапісаны начыста. Б. экзэмпляр рукапісу.
белагало́вы, -ая, -ае.
Які мае светлыя або сівыя валасы.
белагвардзе́ец, -дзе́йца,
У гады Грамадзянскай вайны: член белай гвардыі — рускіх ваенных фарміраванняў, што змагаліся супраць савецкай улады.
||
белагру́ды, -ая, -ае.
У якога белыя грудзі. Белагрудыя ластаўкі.
белагры́вы, -ая, -ае.
З белай грывай. Белагрывыя коні.
беладо́нна, -ы,
1. Ядавітая расліна сямейства паслёнавых з чорнымі ягадамі.
2. Лякарства, прыгатаванае з карэння і лісця гэтай расліны.
беладрэ́ўшчык, -а,
Сталяр, які вырабляе простую непаліраваную мэблю з дрэва.
белакро́ўе, -я,
Тое, што і лейкоз.
белаку́ры, -ая, -ае.
Са светла-русымі валасамі. Белакурая дзяўчынка.
белару́сы, -аў,
1. Усходнеславянскі народ, які складае асноўнае насельніцтва Рэспублікі Беларусь.
2. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь.
||
||
белару́чка, -і,
Чалавек, які цураецца фізічнай працы, наогул цяжкай работы.
белары́біца, -ы,
Рыба сямейства ласасёвых.
беласне́жны, -ая, -ае.
Вельмі белы. Беласнежная сарочка.
беластво́лы, -ая, -ае.
З белым ствалом. Беластволыя бярозы.
беласце́нны, -ая, -ае.
З белымі сценамі. Б. палац.
белатва́ры, -ая, -ае.
З вельмі белым тварам. Белатварая паненка.
белашва́чка, -і,
Жанчына, якая шые бялізну.
белашве́йны, -ая, -ае.
Які звязаны з шыццём бялізны. Белашвейнае атэлье.
белетры́ст, -а,
Аўтар белетрыстычных твораў.
||
белетры́стыка, -і,
Апавядальная мастацкая літаратура, разлічаная на масавага чытача.
||
белізна́, -ы́,
Яркі, чысты белы колер чаго
белужы́ны
белушы́ны
бе́лы, -ая, -ае.
1. Які мае колер снегу, малака, крэйды. Б. конь. Белая бяроза.
2. Светлы, ясны. Белыя ночы.
3. Варожы савецкай уладзе, контррэвалюцыйны. Белая армія. Разгром белых (
4. Які мае светлы колер скуры (пра ра́су¹).
Белае мяса — цяляціна або курынае мяса.
Белая гарачка — цяжкае псіхічнае захворванне ў выніку алкагалізму.
Сярод белага дня (
бельведэ́р, -а,
Невялікая вежа над будынкам як архітэктурнае ўпрыгожанне або альтанка, павільён на ўзвышаным месцы. Палац з бельведэрам.
бельгі́йцы, -аў,
Асноўнае насельніцтва Бельгіі.
||
||
бельэта́ж, -а,
1. Другі паверх у дамах-асабняках.
2. Ярус у тэатры непасрэдна над партэрам або амфітэатрам.
||
беляшы́, -о́ў,
Невялікія круглыя піражкі з мясной начынкай.
бемо́ль, -я,
Нотны знак, які азначае паніжэнне гуку на паўтон.
||
бенедыкці́н, -у,
Адзін з гатункаў французскага лікёру.
бенефі́с, -у,
Спектакль у гонар або на карысць аднаго з яго ўдзельнікаў.
||
бенефіцыя́нт, -а,
Артыст, на карысць якога даецца бенефіс.
||
бензаво́з, -а,
Аўтацыстэрна для перавозкі бензіну і іншага вадкага паліва.
||
бензазапра́ўшчык, -а,
Спецыяльная аўтацыстэрна, абсталяваная для запраўкі аўтамашын, самалётаў, танкаў.
бензі́н, -у,
Бясколерная гаручая вадкасць, якая атрымліваецца пры перагонцы нафты.
||
бензо́л, -у,
Бясколерная гаручая вадкасць са своеасаблівым пахам, якая атрымліваецца пры сухой перагонцы вугалю, нафты і выкарыстоўваецца ў хімічнай прамысловасці.
||
бенуа́р, -а,
Ніжні ярус лож² у тэатры, які размешчаны на ўзроўні партэра.
||
бе́раг, -а,
1. Край, паласа зямлі каля вадаёма. Пясчаны б.
2. Суша (у процілегласць вадзе). Сысці на б.
3. Край тканіны. Б. палатна.
4. Верхні край якой
Прыстаць да берага (
||
||
берагчы́, -рагу́, -ражэ́ш, -ражэ́; -ражо́м, -ражаце́, -рагу́ць; бяро́г, берагла́, -ло́; -ражы́;
1. Захоўваць, ашчадна расходаваць; марна не траціць. Б. здароўе. Б. кожную капейку.
2. Клапатліва ахоўваць каго-, што
берагчы́ся, -рагу́ся, -ражэ́шся, -ражэ́цца; -ражо́мся, -ражаце́ся, -рагу́цца; бяро́гся, берагла́ся, -ло́ся; -ражы́ся;
Быць асцярожным, засцерагаць сябе ад каго-, чаго
беражлі́вы, -ая, -ае.
Які ашчадна адносіцца да маёмасці; эканомны. Б. гаспадар.
||
берасто́вы
берасця́нка¹, -і,
Каробка, сплеценая з бяросты.
берасця́нка², -і,
Лясная пеўчая птушка атрада вераб’іных; зяблік.
||
берасця́ны
бервяно́, -а́,
Ачышчаны ад галін і сучча ствол дрэва або яго частка. Тоўстыя бярвёны.
||
бергамо́т, -а,
1. Гатунак сакавітых салодкіх груш.
2.
||
бе́ркавец, -каўца,
Старая мера вагі, роўная 10 пудам.
бе́ркут, -а,
Драпежная птушка сямейства ястрабіных, буйная парода арлоў. Паляванне з беркутам.
беркуцяня́ і беркуцянё, -ня́ці,
Птушаня беркута.
берэ́йтар, -а,
Аб’ездчык верхавых коней, а таксама спецыяліст, які вучыць верхавой яздзе.
||
берэ́т, -а,
Круглая мяккая шапачка без казырка. Мужчынскі б.
||
бес... (
Ужыв. замест «без...» перад глухімі зычнымі,
бесказы́рка, -і,
Шапка з цвёрдым аколышам без казырка. Матросы ў белых бесказырках.
бескане́чнасць, -і,
Уяўная велічыня, большая за ўсякую зададзеную.
бескантро́льны, -ая, -ае.
Які нікім не кантралюецца. Бескантрольная дзейнасць.
||
бесканфлі́ктны, -ая, -ае.
Пазбаўлены канфлікту (канфліктаў). Бесканфліктная сітуацыя.
||
бескары́слівы, -ая, -ае.
Які не звязаны з асабістай выгадай. Б. чалавек. Б. ўчынак.
||
бескары́сны, -ая, -ае.
Які не прыносіць ніякай карысці; дарэмны. Б. занятак.
||
бескасцёвы, -ая, -ае.
Які не мае касцяка, касцей.
бескватэ́рны, -ая, -ае.
Які не мае кватэры.
бесклапо́тны, -ая, -ае.
Які не праяўляе клопату, турбот пра свае справы, паводзіны
||
бескульту́р’е, -я,
Тое, што і бескультурнасць.
бескульту́рнасць, -і,
Адсутнасць усякай культуры.
беспаваро́тны, -ая, -ае.
Канчатковы, які не будзе зменены. Беспаваротнае рашэнне.
||
беспаве́траны, -ая, -ае.
Не запоўнены паветрам. Беспаветраная прастора.
беспадста́ўны, -ая, -ае.
Які не мае пад сабою падстаў; нічым не абгрунтаваны. Беспадстаўнае абвінавачванне.
||
беспазвано́чны, -ая, -ае.
Які не мае пазваночніка. Беспазваночныя жывёлы. Атрад беспазваночных (
беспакара́ны, -ая, -ае.
Які астаўся непакараны, не атрымаў пакарання. Беспакаранае злачынства. Прайсці беспакарана (
||
беспамылко́вы, -ая, -ае.
Правільны, без памылак. Беспамылковае рашэнне.
||
беспара́дак, -дку,
1. Адсутнасць парадку. У хаце б. Валяцца ў беспарадку.
2. звычайна
беспара́дкавы, -ая, -ае.
1. У якім няма парадку, бессістэмны. Беспарадкавае апісанне.
2. Неарганізаваны, стыхійны. Беспарадкавая мітусня.
||
беспаро́дны, -ая, -ае.
Непародзісты, у якога адсутнічаюць прыкметы добрай пароды. Беспародная жывёла.
беспарты́йны, -ая, -ае.
Які не з’яўляецца членам якой
||
беспаса́дачны, -ая, -ае.
Які ажыццяўляецца без пасадак самалёта на прамежкавых пунктах. Б. пералёт.
беспаса́жніца, -ы,
Бедная дзяўчына, якая не мае пасагу.
беспаспяхо́вы, -ая, -ае.
Які не прыносіць поспеху, не дасягае пэўнай мэты; няўдалы. Беспаспяховыя пошукі.
||
бесперабо́йны, -ая, -ае.
Які адбываецца без перабояў, без затрымак. Бесперабойнае забеспячэнне.
||
бесперапы́нны, -ая, -ае.
Які адбываецца без перапынкаў, пастаянна. Б. гул матораў. Дождж ідзе бесперапынна (
||
беспераса́дачны, -ая, -ае.
Які адбываецца без перасадак. Б. рэйс.
бесперашко́дны, -ая, -ае.
Які не мае перашкод, не звязаны з імі. Б. выезд.
||
бесперспекты́ўны, -ая, -ае.
Пазбаўлены перспектыў, будучага. Б. план.
||
беспрабу́дны, -ая, -ае.
1. Пра сон: моцны, працяглы. Б. сон. Спаць беспрабудна (
2.
||
беспрадме́тны, -ая, -ае.
Які не мае пэўнай мэты; без зместу. Беспрадметныя спрэчкі.
||
беспрасве́тны, -ая, -ае.
1. Вельмі цёмны; бясконцы (пра дождж, цемру
2.
||
беспрацо́ўе, -я,
1. Сацыяльна-эканамічная з’ява, калі частка працаздольнага насельніцтва не знаходзіць сабе рабочага месца; наяўнасць беспрацоўных. Рост беспрацоўя.
2. Стан беспрацоўнага чалавека.
беспрацо́ўны, -ая, -ае.
Які не мае работы; пазбаўлены магчымасці атрымліваць пастаянны заробак. Беспрацоўныя рабочыя. Дапамога беспрацоўным (
беспрацэ́нтны, -ая, -ае.
На які не налічваюцца працэнты. Беспрацэнтная пазыка.
беспрынцыпо́вы, -ая, -ае.
Які не мае ніякіх прынцыпаў, пазбаўлены маральных асноў. Б. чалавек.
||
беспрыту́льнік, -а,
Бяздомнае дзіця, падлетак, у якіх няма бацькоў і якія жывуць без выхавання, догляду.
||
беспрыту́льны, -ая, -ае.
1. Які не мае ні бацькоў, ні прытулку; бяздомны. Беспрытульнае дзіця.
2.
||
беспрычы́нны, -ая, -ае.
Які не мае ніякай прычыны; беспадстаўны. Б. смех.
||
беспрэцэдэ́нтны, -ая, -ае.
Які не мае прэцэдэнту, прыкладу ў мінулым. Б. выпадак.
||
беспярэ́чны, -ая, -ае.
Які выконваецца без пярэчанняў. Беспярэчнае выкананне пастановы.
||
бессардэ́чны, -ая, -ае.
Пазбаўлены сардэчнасці, чуласці ў адносінах з людзьмі, бяздушны, жорсткі. Бессардэчная жанчына. Б. ўчынак.
||
бессаро́мнік, -а,
Бессаромны, нясціплы чалавек.
||
бессаро́мны, -ая, -ае.
Які не мае сораму; нахабны. Бессаромныя паводзіны.
||
бессістэ́мны, -ая, -ае.
Не прыведзены ў пэўную сістэму; бязладны. Бессістэмная лекцыя. Выкладаць бессістэмна (
||
бессмяро́тны, -ая, -ае.
1. Які ніколі не памірае, вечна жывы. Б. народ.
2. Які застаецца назаўсёды ў памяці людзей, неўміручы (
||
бестакто́ўнасць, -і,
1.
2. Бестактоўны ўчынак. Не дазволіць бестактоўнасці.
бестакто́ўны, -ая, -ае.
Які не прытрымліваецца такту ў абыходжанні з людзьмі. Бестактоўныя паводзіны.
||
бесталко́вы, -ая, -ае.
1. Някемлівы, нездагадлівы. Б. чалавек.
2. Бязладны, бессістэмны, хаатычны. Б. адказ вучня.
||
бесталко́ўшчына, -ы,
Адсутнасць толку ў чым
бестсе́лер, -а,
Папулярная кніга, фільм
бестурбо́тны, -ая, -ае.
Тое, што і бесклапотны.
||
бестэрміно́вы, -ая, -ае.
Які не абмежаваны тэрмінам. Б. пашпарт. Бестэрміновае карыстанне.
||
бесхара́ктарны, -ая, -ае.
Бязвольны, які лёгка паддаецца чужому ўздзеянню. Бесхарактарная асоба.
||
бесхрыбе́тны, -ая, -ае (
1. Які не мае хрыбта, пазваночніка.
2.
||
бесцырымо́нны, -ая, -ае.
Які выходзіць за межы ветлівасці, не прытрымліваецца агульнапрынятых норм паводзін; развязны.
||
бесчалаве́чны, -ая, -ае.
Які не мае літасці, жорсткі, люты. Бесчалавечныя адносіны.
||
бетанава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Запаўняць, пакрываць бетонам.
||
||
бето́н, -у,
Будаўнічы матэрыял, атрыманы з сумесі цэменту, вады і іншых запаўняльнікаў, які цвярдзее пасля ўкладкі.
||
бетонамяша́лка, -і,
Машына для перамешвання сумесі пры вырабе бетону.
бето́нка, -і,
Дарога, пляцоўка
бето́ншчык, -а,
Рабочы, спецыяліст па бетонных работах.
||
бефстро́ганаў,
Страва, прыгатаваная з невялікіх кавалачкаў мяса, тушаных у соусе.
бешме́т, -а,
Верхняя доўгая мужчынская вопратка ў некаторых народаў Каўказа і Сярэдняй Азіі.
бёрда, -а,
Прылада ў ткацкім станку з тонкіх пласцінак для прыбівання ўточнай ніткі.
бзік, -а,
Дзівацтва, капрыз. Гэты чалавек з бзікам.
бзык, -у,
Гук, які ўтвараецца крыламі насякомых у час палету; гудзенне. Б. камароў.
бзы́каць, 1 і 2
Утвараць крыламі спецыфічны гук (пра некаторых насякомых).
||
||
бібліёграф, -а,
Спецыяліст у галіне бібліяграфіі (у 1
Бі́блія, -і,
Збор кананізаваных свяшчэнных кніг іўдзейскай і хрысціянскай рэлігій.
||
бібліягра́фія, -і,
1. Навуковае сістэматызаванае апісанне кніг і іншых выданняў, зробленае па якой
2. Спіс кніг і артыкулаў па якім
||
бібліятэ́ка, -і,
1. Установа, якая збірае і захоўвае кнігі для грамадскага карыстання. Нацыянальная б. Беларусі.
2. Збор кніг, якія з’яўляюцца прыватнай або грамадскай уласнасцю, а таксама памяшканне, дзе яны захоўваюцца. Б. вучонага.
3. Назва серыі кніг пэўнай тэматыкі. Б. паэта. Б. настаўніка.
||
||
бібліятэ́кар, -а,
Работнік бібліятэкі (у 1
||
||
бібліяфі́л, -а,
Аматар і збіральнік кніг, асабліва рэдкіх і каштоўных.
||
||
бібліяфі́льства, -а,
Любоў да кніг, захапленне збіральніцтвам рэдкіх і каштоўных выданняў.
||
біва́к, -а́,
1. Прывал войск па-за населеным пунктам для адпачынку ці начлегу.
2. Стаянка альпіністаў, турыстаў.
||
бігудзі́,
Трубачкі для завіўкі валасоў. Накруціць валасы на б.
біёграф, -а,
Складальнік чыёй
біёлаг, -а,
Спецыяліст у галіне біялогіі.
біёніка, -і,
Навука, якая рашае інжынерныя задачы на падставе аналізу структуры і жыццядзейнасці арганізмаў.
||
бі́знес, -у,
Прадпрымальніцкая эканамічная дзейнасць, якая прыносіць даход, прыбытак. Зрабіць б. на чым
бізнесме́н, -а,
Прадпрымальнік, дзялок; той, хто займаецца бізнесам.
||
бізо́н, -а,
Паўночнаамерыканскі дзікі бык атрада парнакапытных з доўгай поўсцю.
||
бізу́н, -а́,
Плецены з раменных палосак арапнік або вітая з ільну, канапель пуга.
Усыпаць бізуноў (
бікла́га, -і,
Невялікая драўляная ці металічная плоская пасудзіна для вады. Салдацкая б.
||
бікфо́рдаў, -дава.
У выразе: бікфордаў шнур — вогнеправодны шнур з парахавой сарцавінай, які служыць для перадачы іскры да зараду пры выбухах.
бі́ла, -а,
1. Унутраная ўдарная частка звона; язык (у 3
2. Падвешаны кавалак жалеза, рэйкі для падачы сігналаў.
3. Верхняя скразная планка або жардзіна ў поручнях лесвіцы, мосце
біле́т, -а,
1. Дакумент, які дае права карыстацца чым
2. Дакумент, які сведчыць аб прыналежнасці каго
3. Лісток з пытаннямі да таго, хто трымае экзамен, іспыт. Экзаменацыйны б.
Белы білет — пасведчанне аб няздольнасці выконваць ваенную службу.
||
білецёр, -а,
Кантралёр, які правярае ўваходныя білеты.
||
||
білінгві́зм, -у,
Валоданне і папераменнае карыстанне адной і той жа асобай ці калектывам дзвюма рознымі мовамі; двухмоўе.
більён, -а,
Лік, які мае выгляд адзінкі з дзевяццю нулямі ў ЗША і некаторых іншых краінах або адзінкі з дванаццаццю нулямі ў Германіі і іншых краінах Еўропы.
||
білья́рд, -а,
1. Гульня шарамі і спецыяльным кіем на прызначаным для гэтай гульні стале. Гуляць у б.
2.
||
біно́кль, -я,
Ручная аптычная прылада з дзвюх паралельна злучаных падзорных труб для разглядвання аддаленых прадметаў. Тэатральны б. Палявы б.
біно́м, -а,
Алгебраічны выраз, які ўяўляе сабой суму або розніцу адначленаў; двухчлен.
бінт, -у,
Марлевая стужка для перавязкі ран, пераломаў
||
||
бінтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Перавязваць бінтам.
||
||
||
біпла́н, -а,
Самалёт з двума крыламі, размешчанымі адно пад адным.
||
бі́ржа, -ы,
1. Установа для заключэння фінансавых, камерцыйных здзелак. Валютная б. Таварная б.
2. Вулічная стаянка рамізнікаў (
Біржа працы — дзяржаўная пасрэдніцкая ўстанова па найме рабочай сілы.
||
біржаві́к, -а́,
Той, хто займаецца біржавымі аперацыямі.
бі́рка, -і,
1. Невялікая дошчачка або кавалак кардону з надпісам (на таварах, на багажы
2. Палачка або дошчачка, на якой нарэзамі вёўся ўлік чаго
3.
||
біруза́, -ы́,
Каштоўны непразрысты камень блакітнага або зеленаватага колеру.
||
біру́лька, -і,
1. Маленькая точаная фігурка, якая ўжыв. ў гульні, дзе трэба дастаць адну за адной такія фігуркі, не зварухнуўшы астатніх.
2. Падвеска на ланцужку кішэннага гадзінніка, бранзалета
Гуляць у бірулькі (
біс,
Выгук у тэатры, на канцэрце
бісектры́са, -ы,
У матэматыцы: прамая лінія, якая ідзе з вяршыні вугла і падзяляе яго папалам.
бі́сер, -у, м.,
Дробныя шкляныя або металічныя каляровыя пацеркі, якія ўжыв. для расшыўкі адзення або для рукадзелля. Вышываць бісерам.
Сыпаць бісер перад свіннямі — дарэмна гаварыць аб чым
||
бі́серына, -ы,
Асобнае зерне бісеру.
||
бісі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Выканаць (выконваць) твор на біс.
біскві́т, -у,
Пульхнае салодкае печыва з цеста, у якое пакладзена шмат узбітых яек.
||
біта́, -ы́,
У некаторых гульнях: прадмет, якім б’юць.
бі́тва, -ы,
Бой. Б. за вызваленне Мінска.
бі́тка, -і,
У картачнай гульні: карты, узятыя большай або казырнай картай.
біткі́, -о́ў,
Круглыя катлеты з адбіўнога або здробненага мяса. Б. у смятане.
біто́н, -а,
Металічная або пластмасавая пасудзіна цыліндрычнай формы з накрыўкай. Малочны б.
||
бі́ты, -ая, -ае.
1. Забіты, зарэзаны; настраляны (пра дзічыну). Б. вяпрук.
2. Разбіты на кавалкі, расколаты. Б. посуд.
3. Валены. Бітыя валёнкі.
Бітая гадзіна (
бі́ўні, -яў,
Вельмі развітыя іклы ці разцы ў некаторых млекакормячых. Б. слана.
біфштэ́кс, -у,
Кавалак абсмажанай ялавічыны (з сярэдняй часткі хрыбта тушы).
бі́цца, б’ю́ся, б’е́шся, б’е́цца; б’ёмся, б’яце́ся, б’ю́цца; бі́ся;
1. Наносіць пабоі адзін аднаму, распачынаць бойку. Хлапчукі б’юцца.
2. Весці бой, змагацца. Б. з ворагам.
3. Ударацца аб што
4. Калаціцца, кідацца. Б. ў знямозе.
5. без
6.
7. Разбівацца (пра шкло, посуд). Крышталь б’ецца.
Біцца аб заклад (
Біцца як рыба аб лёд (
||
||
біць, б’ю, б’еш, б’е; б’ём, б’яце́, б’юць; бі; бі́ты;
1. каго (што). Наносіць удары, збіваць каго
2. каго-што. Наносіць паражэнне. Б. ворага.
3. каго (што). Забіваць каго
4. што. Разбіваць, раздрабняць. Б. посуд. Б. каменне.
5. Удараць, стукаць. Б. кувалдай. Святло б’е ў вочы (
6. у што. Ударамі ўтвараць гукі. Б. у бубен.
7. што і без
8. што. Ударамі, гукамі абазначаць што
9. Страляць, абстрэльваць. Б’юць гарматы па акопах. Стрэльба добра б’е.
10. У спартыўных гульнях: накіроўваць у цэль. Б. па варотах.
11. У шашках, шахматах, картачных гульнях: браць фігуру або пакрываць карту праціўніка, пазбаўляць удзелу ў гульні. Б. ферзя. Б. валета.
12.
13. (1 і 2
14. (1 і 2
15. што. Вырабляць пэўным спосабам. Б. масла. Б. валёнкі.
Бібікі біць (
Біць крыніцай — бурна развівацца.
Біць на што (
Біць па кішэні (
Біць (сябе) у грудзі (
Біць паклоны (
Біць у адну кропку — дамагацца аднаго чаго
Біць у нос (
Ногі біць (
Як у бубен біць (
||
||
бі́цэпс, -а,
Вялікая двухгаловая мышца, якая згінае руку ў локцевым суставе або галёнку ў каленным суставе. Б. пляча. Б. бядра.
біцю́г, -а́,
1. Рабочы конь — цяжкавоз буйной пароды.
2.
біч¹, -а́,
1. Бізун, сплецены з дробных раменьчыкаў. Ударыць бічом. Б. сатыры (
2. Ударная частка некаторых механізмаў. Бічы ў цапах.
3.
біч², -а́,
Чалавек, які не мае месца жыхарства і пэўных заняткаў.
бічава́ць, -чу́ю, -чу́еш, -чу́е; -чу́й;
1. Біць, хвастаць бізуном, бічом¹ (у 1
2.
||
бія...
Першая састаўная частка складаных слоў са
біягра́фія, -і,
1. Апісанне жыцця і дзейнасці каго
2.
||
біяло́гія, -і,
Комплекс навук аб жывых арганізмах і іх узаемадзеянні з навакольным асяроддзем.
||
біяпо́ле, -я,
У парапсіхалогіі: нябачнае поле (у 5
біяпсі́я, -і,
Высячэнне кавалачка жывой тканкі для мікраскапічнага аналізу ў дыягнастычных мэтах. Рабіць біяпсію.
||
біятлані́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца біятлонам.
||
||
біятло́н, -а,
Від спорту, у якім лыжная гонка спалучаецца са стральбой з вінтоўкі на некалькіх агнявых рубяжах.
||
біято́кі, -аў,
Электрычныя напружанні ў органах, тканках і асобных клетачных элементах жывых арганізмаў.
бла́га,
1. Пра дрэнныя, неспрыяльныя абставіны. Жывецца не б.
2. Пра цяжкі фізічны або душэўны стан каго
благата́, -ы́,
1.
2. Благі, дрэнны чалавек. Добраму чалавечку добра і ў запечку, а благаце — блага і на куце (прыказка).
благі́, -а́я, -о́е.
1. Які не мае станоўчых якасцей, не адпавядае патрабаванням. Благія землі. Б. чалавек.
2. Дрэнны ў маральных адносінах. Б. ўчынак.
3. Худы, хваравіты на выгляд. Б. з твару.
4. Непрыемны для іншых (пра манеры, характар
Благія вочы — у народным павер’і: вока, позірк якога прыносіць няшчасце.
||
блажэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Худзець, марнець. Дзіця на вачах блажэе.
||
блака́да, -ы,
1. Акружэнне горада, крэпасці, войск праціўніка з мэтай адрэзаць ад навакольнага свету або знішчыць, а таксама ізаляцыя якой
2. Выключэнне функцый якога
||
блакга́ўз, -а,
Абарончае ўмацаванае збудаванне для вядзення кругавога кулямётнага або артылерыйскага агню.
||
блакірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. каго-што. Арганізаваць (арганізоўваць) блакаду. Б. партызан. Б. дарогу.
2. што. Закрыць (закрываць) пуць паміж станцыямі, карыстаючыся блакіроўкай (у 2
||
блакіро́ўка, -і,
1.
2.
||
блакі́т, -у,
1. Светла-сіні колер. Б. азёр. Б. вачэй.
2. Чыстае яснае неба. Ні хмурынкі на блакіце.
блакітнаво́кі, -ая, -ае.
З блакітнымі вачамі. Блакітнавокая дзяўчынка.
блакі́тнець, 1 і 2
Станавіцца блакітным, набываць блакітны колер. Неба блакітнее.
блакі́тніца, -ы,
Птушка атрада вераб’інападобных з рознакаляровай афарбоўкай пер’я.
блакі́тны, -ая, -ае.
Светла-сіні. Блакітныя вочы. Край блакітных азёр.
||
блакно́т, -а,
Запісная кніжка з адрыўнымі лістамі.
||
бландзі́н, -а,
Светлавалосы мужчына.
||
бланк, -а,
Ліст паперы з друкаваным загалоўкам установы, прадпрыемства або з часткова надрукаваным тэкстам, астатняя частка якога запаўняецца пры неабходнасці. Тэлеграфны б.
||
блаславе́нны, -ая, -ае.
Варты падзякі, хвалы, захаплення; шчаслівы, багаты. Б. час. Б. край.
блаславі́ць, -слаўлю́, -славі́ш, -славі́ць; -славі́м, -славіце́, -славя́ць; -славёны;
1. Перахрысціць са словамі малітвы і пажадаць шчасця. Б. маладых.
2. З добрым пажаданнем накіраваць на што
||
||
блат, -у,
Знаёмствы, сувязі, якія можна выкарыстаць у асабістых карыслівых інтарэсах. Купіць па блаце.
бледнатва́ры, -ая, -ае.
З бледным тварам. Б. хлапчук.
бле́дны, -ая, -ае.
1. Без натуральнага румянцу, бяскроўны. Б. твар.
2. Афарбаваны ў няяркі колер. Бледныя фарбы.
3.
||
блеф, -у,
Выдумка з мэтай увядзення ў зман або запалохвання.
бле́шня, -і,
Тое, што і блясна.
блі́жні, -яя, -яе.
1. Самы блізкі па адлегласці. Бліжнія вёскі.
2. у
блізару́кі, -ая, -ае.
1. Які дрэнна бачыць на далёкую адлегласць.
2.
||
блі́зіцца, 1 і 2
Набліжацца, надыходзіць. Б. жніво.
блі́зкі, -ая, -ае; бліжэ́йшы; найбліжэ́йшы.
1. Які знаходзіцца, адбываецца на невялікай адлегласці. Б. лес. Жыць блізка (
2. Які аддзяляецца невялікім прамежкам часу. Блізкае будучае.
3. Які мае кроўныя сувязі; родны. Б. сваяк. Страціць блізкіх (
4. Звязаны пачуццямі сімпатыі, дружбы, любові. Блізкія адносіны.
5. Падобны. Блізкія па змесце творы.
6. Добра вядомы, дарагі. Здаецца блізкім той куток, дзе нарадзіўся і вырас.
||
блізня́ты, -ня́т,
Дзеці адной маці, якія нарадзіліся адначасова. Нарадзіць блізнят. Браты-б.
||
блік, -у,
Светлавая пляма або водбліск якога
блін, -а́,
Мучны выраб з рэдкага цеста, спечаны на патэльні. Бліны з макам. Б. не клін: бруха не расколе (прыказка).
||
блінда́ж, -а́,
Абарончае падземнае збудаванне для ўкрыцця жывой сілы ад агню праціўніка.
||
блі́нная, -ай,
Закусачная, у якой бліны з’яўляюцца абавязковай стравай.
блі́нчык, -а,
Тонкі блін з пшанічнай мукі, часцей з якой
бліск, -у,
1. Успышка святла. Б. маланкі.
2. Хуткі позірк. Кідаць злосныя бліскі ў чый
бліскаві́ца, -ы,
Тое, што і маланка (у 1
||
блі́скаўка, -і,
1. Маленькія блішчастыя кружочкі для ўпрыгожвання адзення.
2. Бліскучыя дробныя часцінкі чаго
бліскаце́ць, 1 і 2
Іскрыцца, зіхацець. Бліскаціць вада.
бліску́чы, -ая, -ае.
1. Які бліскае, ззяе, выпраменьвае святло. Бліскучыя цацкі.
2.
||
блі́снуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Ярка засвяціцца, заззяць (пра маланку, сонца, агонь
2. Паказацца, заблішчаць (пра яркія прадметы). Бліснула шабля.
3. Зіркнуць (пра імгненны позірк). Б. вачамі.
4.
5.
||
Бліскаць вачамі (
||
бліц, -а,
Лямпа для імгненнай моцнай успышкі святла пры фатаграфаванні.
бліц...
Першая састаўная частка складаных слоў са
блішча́к, -у́,
Ужыв. як частка састаўной назвы некаторых мінералаў. Жалезны б. Свінцовы б. Сярэбраны б.
блішча́сты, -ая, -ае.
Які мае гладкую, бліскучую паверхню, адбівае прамяні святла. Блішчастыя гузікі.
блішча́ць, -шчу́, -шчы́ш, -шчы́ць; -шчы́м, -шчыце́, -шча́ць; -шчы́;
1. Свяціцца або адсвечваць роўным святлом. Боты блішчаць. Возера блішчыць.
2. Свяціцца (пра вочы). Вочы блішчаць ад радасці.
блок¹, -а,
Прасцейшае прыстасаванне для падняцця грузаў у выглядзе кола з жолабам, цераз якое перакінуты вяроўка, канат або ланцуг.
||
блок², -а,
Аб’яднанне дзяржаў, партый, арганізацый, груповак для сумесных дзеянняў. Палітычны б.
блок³, -а,
1. Частка якой
2. Штучна зроблены з бетоннай сумесі будаўнічы матэрыял у выглядзе вялікай цагліны. Шлакабетонны б.
3. Комплекс будынкаў аднолькавага прызначэння. Хірургічны б.
||
блудзі́ць¹, блуджу́, блу́дзіш, блу́дзіць;
Страціўшы арыенціроўку, блукаць па лесе, у незнаёмым месцы ў пошуках выйсця. Хто пытае, той не блудзіць (прыказка).
||
блудзі́ць², блуджу́, блу́дзіш, блу́дзіць;
Распуснічаць.
блудлі́вы, -ая, -ае.
1. Распусны.
2. Шкадлівы, зладзеяваты (
блудні́ца, -ы,
Жанчына лёгкіх паводзін, распусніца.
блу́дны¹, -ая, -ае.
1. Які ходзіць, блукае, не знаходзячы месца, дому.
2. Не прамы, звілісты, дзе лёгка заблудзіць. Блудная дарога.
3.
Блудны сын — пра легкадумнага, свавольнага чалавека, які раскаяўся ў сваіх памылках.
блу́дны², -ая, -ае.
Распусны, непрыстойны (
блу́за, -ы,
Прасторная верхняя сарочка без пояса. Рабочая б.
блу́зка, -і,
Жаночая кофтачка з лёгкай тканіны. Батыставая б.
блука́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Бязмэтна хадзіць, гуляць. Б. па вуліцы.
2. Пераязджаць з месца на месца, хадзіць у пошуках каго-, чаго
3.
||
блы́танік, -а,
Той, хто дрэнна ў чым
блытані́на, -ы,
Неразбярыха, нешта заблытанае, няяснае, бесталковае. Б. ў паказаннях сведкі.
блы́таны, -ая, -ае.
1. Бязладна пераплецены, заблытаны. Блытаныя ніткі. Блытаныя сцежкі.
2. У якім цяжка разабрацца; нелагічны, супярэчлівы. Блытаныя думкі.
||
блы́тацца, -аюся, -аешся, -аецца; -аны;
1. (1 і 2
2. Чапляцца за што
3. (1 і 2
4. Рабіць, гаварыць няясна, недакладна; збівацца. Б. ў адказе.
5. Пераходзіць з месца на месца; блукаць (
6. Падтрымліваць сувязь з людзьмі, паводзіны якіх выклікаюць неадабрэнне (
||
блы́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. што. Бязладна пераплятаць (пра ніткі, валасы
2. Гаварыць, расказваць без лагічнай сувязі; памыляцца.
3. Памылкова прымаць адно за другое. Б. блізнят.
4. Не цвёрда разбірацца ў чым
5. Расстройваць, разладжваць. Б. планы.
6. Наўмысна ўскладняць, рабіць незразумелым. Б. сляды (таксама
7. Умешваць каго
||
||
блыха́, -і́,
Маленькае паразітычнае бяскрылае насякомае. Шукаць блох (таксама
||
||
блю́да, -а,
Вялікая талерка круглай або авальнай формы, на якой падаецца да стала смажаніна, печыва
блюз, -а,
Жанр джазавай музыкі, які адлюстроўвае лад і рытмы павольных лірычных песень амерыканскіх неграў, а таксама парны танец у рытме такой музыкі. Іграць б. Танцавальны б. Музыка ў стылі б.
||
блюзне́р, -а,
Чалавек, які займаецца блюзнерствам.
||
блюзне́рства, -а,
Зневажанне Бога, святых, увогуле ўсяго дарагога, паважанага.
||
блю́мінг, -а,
Магутны пракатны стан, прызначаны для абціскання сталёвых зліткаў вялікага папярочнага сячэння.
||
бля́клы, -ая, -ае.
Які страціў яркасць афарбоўкі, свежасць. Б. колер. Бляклая трава.
||
бля́кнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Траціць яркасць, свежасць афарбоўкі; рабіцца невыразным. Блякнуць краскі лета. Блякнуць вочы.
2.
||
бля́мкаць, -аю, -аеш, -ае;
Бразгаць чым
||
||
||
бляск, -у,
1. Яркае, асляпляльнае святло; водбліск. Асляпляльны б. Начысціць боты да бляску. Б. лыжак.
2. Святло ў вачах як выражэнне ўнутранага стану. Б. вачэй.
3.
З бляскам (
блясна́, -ы́,
Прынада для рыбы ў выглядзе бліскучай металічнай бляшкі.
бля́ха, -і,
1. Тонкае ліставое жалеза або асобны ліст такога жалеза. Накрыць хату бляхай.
2. Знак у выглядзе металічнай пласцінкі з надпісам або нумарам, які сведчыць аб службовых абавязках таго, хто яго носіць. Б. на грудзях.
3. Тонкі ліст жалеза з загнутымі краямі, на якім пякуць або смажаць што
||
||
бляха́р, -а́,
Майстар, які вырабляе рэчы з бляхі (у 1
||
бляша́нка, -і,
Бляшаная пасудзіна звычайна цыліндрычнай формы. Б. кансерваў.
бля́шка, -і,
1.
2. Кавалачак бляхі (у 1
бляя́ць, 1 і 2
Крычаць (пра авечак, коз).
||
бо.
1.
2.
3.
боб¹, -у,
1. Аднагадовая агародная расліна сямейства бабовых з авальным насеннем у струках.
2. Плады гэтай расліны. Параны б.
Бобу ў гаросе шукаць (
Пад’есці жалезнага бобу (
Хто ў боб, хто ў гарох (
||
боб², -а,
У бабслеі: род саней з рулявым кіраваннем.
бо́бка, -і,
1. Асобнае зерне чаго
2. Круглы камячок, шарык. Бобкі граду.
3. Круглая крапінка на матэрыі і
бо́брык, -у,
Від сукна з кароткім стаячым ворсам.
||
бо́брыкам,
Пра кароткую мужчынскую стрыжку, пры якой спераду пакідаюцца стаячыя валасы. Стрыгчыся б.
бог, -а,
1. Паводле рэлігійных уяўленняў — вярхоўная ўсемагутная істота, якая стварыла свет і кіруе ім. Старажытнарымскія багі.
2. (з вялікай літары). У хрысціянстве: трыадзінае бажаство, творца і ўсеагульны сусветны пачатак — Бог Айцец, Бог Сын і Бог Дух Святы.
3.
Божа збаў (
Дай (не дай) бог (божа;
Крый бог (
Напрамілы бог (
Няхай бог крые (мілуе, ратуе, бароніць) (
Памагай бог (
Як бог дасць (
Як у бога за пазухай (
||
Божая кароўка — жучок чырвонай або жоўтай афарбоўкі з чорнымі кропкамі.
Кожны божы дзень — штодзённа.
богаадсту́пнік, -а,
Той, хто адмовіўся ад рэлігіі, ад веры ў Бога.
||
||
богаадсту́пніцтва, -а,
Адмаўленне ад веры ў Бога.
богаслужэ́нне, -я,
Адпраўленне рэлігійных абрадаў у царкве; царкоўная служба.
||
бо́дня, -і,
Шырокае металічнае вядро для падняцця пароды ў шахтах.
||
боегало́ўка, -і,
Частка снарада, баявой ракеты, якая ўключае зарад, узрывальнікі, часам сістэму саманавядзення. Ядзерная б.
боегато́ўнасць, -і,
Гатоўнасць да вядзення баявых дзеянняў.
боезабеспячэ́нне, -я,
Забеспячэнне войск узбраеннем і боепрыпасамі.
боепрыпа́сы, -аў.
Баявыя прыпасы: міны, снарады, патроны, бомбы
Бо́жухна,
Ужыв. як форма звароту да Бога.
бой, бо́ю,
1.
2. Узброенае сутыкненне, бітва. Наступальны б.
3. Барацьба, спартыўнае спаборніцтва. Кулачны б.
4.
5.
бо́йка¹, -і,
Прылада для збівання масла.
бо́йка², -і,
Сварка, сутычка з узаемнымі пабоямі.
бо́йкі, -ая, -ае.
1. Рашучы, смелы. Б. хлопец.
2. Скоры, жвавы. Б. адказ вучня. Бойка (
3. Поўны руху, ажыўлены. Б. рынак.
||
бо́йлер, -а,
Апарат для награвання вады ў сістэмах цеплазабеспячэння.
||
бо́йня, -і,
1. Прадпрыемства, дзе забіваюць жывёлу на мяса.
2.
бок, бо́ка і бо́ку,
1. -а. Правая або левая частка цела. Адлежаць б.
2. -у. Напрамак у прасторы, месца. Пайсці ў розныя бакі. Паўднёвы б. лесу.
3. -у. Прастора злева ці справа ад сярэдзіны. Па другі бок вуліцы.
4. -у,
5. -у. Адна з дзвюх паверхняў чаго
6. -у,
7. -у. Чалавек ці група асоб, якія супрацьстаяць іншаму чалавеку або групе. Спрэчкі бакоў.
8. -у,
9. -у. Ступень роднасных адносін. Дзядзька з боку маці.
Бокам вылезці (выйсці) (
Бок у бок — побач, адзін пры адным (стаяць, размяшчацца
Пад (самым) бокам (
||
||
бо́кам,
1. Плячом уперад. Праціснуцца б.
2. У абход, кружным шляхам (
3. Не прама, крыва. Трымаць б. аловак.
То бокам, то скокам (
бокс¹, -а,
Від спорту: кулачны бой у спецыяльных пальчатках паміж двума спартсменамі. Чэмпіён па боксе.
бокс², -а,
Мужчынская стрыжка, пры якой валасы на скронях і патыліцы коратка выстрыгаюцца або выгольваюцца. Стрыжка пад б.
бокс³, -а,
Ізалятар (у 3
||
бо́лей,
Тое, што і больш.
боль, -ю,
Адчуванне фізічнай або маральнай пакуты. Зубны б. З болем у душы.
||
бо́лька, -і,
Гнойная або запалёная ранка, язва, струп. Чужая б. нікому не баліць (прымаўка).
больш,
1. Выш.
2. З колькаснымі назоўнікамі абазначае перавышэнне ўказанай колькасці. Б. за гадзіну. Б. за кіламетр.
3. У спалучэнні з прыметнікам або прыслоўем служыць для ўтварэння
4. Далей, у далейшым. Б. не буду.
5. Пераважна, галоўным чынам. Ехаць давялося б. лесам.
Ні больш ні менш (як) (
бо́льшасць, -і,
Большая частка, большая колькасць каго-, чаго
бо́льшаць, -аю, -аеш, -ае;
Павялічвацца, прыбаўляцца (у колькасці, велічыні, аб’ёме).
||
бо́льшы, -ая, -ае.
1. Выш.
2. Старэйшы па ўзросце, званні
3. у
бо́мба, -ы,
Снарад (гарматны, авіяцыйны, ручны), начынены выбуховым рэчывам. Фугасная б.
||
бомбакіда́нне, -я,
Скіданне бомбаў з самалёта. Прыцэльнае б.
бомбатрыма́льнік, -а,
Прыстасаванне для падвешвання бомбаў на самалётах.
бомж, бамжа́,
Чалавек без пэўнага месцажыхарства.
бо́мкаць, -аю, -аеш, -ае;
Адзывацца звонкім гулам (пра звон, гадзіннік
||
||
бо́мы, -аў,
Званочкі ў выглядзе полых металічных шарыкаў з кавалачкамі металу ўсярэдзіне, якія прымацоўваюцца да хамута ці дугі.
бо́ндар, -а,
Майстар па вырабе драўлянага посуду (бочак, дзежак, цэбраў
||
бо́ндарства
бо́ндарыха, -і,
Жонка бондара.
бо́нна, -ы,
Выхавацелька малых дзяцей (звычайна іншаземка) у багатых сем’ях да рэвалюцыі.
бо́ны¹, -аў,
1. Кароткатэрміновыя крэдытныя дакументы, якія даюць права на атрыманне пэўнай сумы ў вызначаны тэрмін.
2. Папяровыя грашовыя знакі, што выйшлі з ужытку і сталі прадметам калекцыяніравання.
бо́ны², -аў,
Плывучая загарода на рэках, азёрах, у марскіх гаванях.
бор¹, -у,
Стары сасновы лес. Векавы б.
Карабельны бор — высокі, прыгодны для суднабудавання сасновы бор.
||
бор², -у,
Хімічны элемент, які ўваходзіць у склад многіх мінералаў.
||
Борная кіслата — хімічнае злучэнне, бясколернае крышталічнае рэчыва, якое ўжыв. ў тэхніцы і медыцыне.
бор³, -а,
Свердзел са стальной, алмазнай або карбарундавай галоўкай, які выкарыстоўваецца ў зубалячэбнай, ювелірнай справе
бо́рзды, -ая, -ае.
Хуткі, жвавы. Б. конь.
||
бормашы́на, -ы,
Апарат для свідравання ў стаматалогіі, ювелірнай справе
борт, -а,
1. Бакавая сценка марскога або рачнога судна, самалёта. Кінуць за б. Апынуцца (аказацца) за бортам (таксама
2. Сценка кузава грузавога аўтамабіля, адкрытага таварнага вагона
3. Левы або правы край адзення (паліто, пінжака
||
||
борт...
Першая састаўная частка складаных слоў са
бортжурна́л, -а,
Журнал (у 1
бортмеха́нік, -а,
Член лётнага экіпажа (самалёта, верталёта
бо́ртнік, -а,
Той, хто займаецца бортніцтвам; пчаляр.
||
бо́ртніцтва, -а,
Прымітыўнае лясное пчалярства, здабыча мёду лясных пчол.
||
бортправадні́к, -а́,
Служачы грамадзянскай авіяцыі, які абслугоўвае пасажыраў у самалёце.
||
бортрады́ст, -а,
Член лётнага экіпажа (самалёта, верталёта
борць, -і,
Вулей у выглядзе выдзеўбанай калоды або дупло ў дрэве, дзе жывуць пчолы.
||
боршч, баршчу́,
Вадкая страва, прыгатаваная з буракоў і іншай агародніны. Апетытны б.
||
||
бо́сы, -ая, -ае.
Неабуты, з голымі нагамі. Босае дзіця.
бот, -а,
Абутак з высокімі халявамі. Хромавыя боты.
||
бо́ўтацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. (1 і 2
2. Рухацца ў вадзе ў розных напрамках. Б. ў рэчцы.
3. Шукаць што
||
бо́ўтаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Памешваць, рухаць чым
2. чым. Рабіць рухі з боку ў бок ці ўзад і ўперад. Б. нагамі.
||
||
бо́ўтнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Кінуцца, упасці ў ваду. Бабёр боўтнуўся ў ваду.
бо́хан, -а,
Выпечаны хлеб пераважна круглай формы.
бо́цман, -а,
Званне малодшага каманднага складу на караблі, а таксама асоба, якая мае такое званне.
||
бо́чка, -і,
1. Вялікая драўляная або жалезная цыліндрычная пасудзіна з двума плоскімі днішчамі. Дубовая б. Саліць агуркі ў бочцы.
2. Старая руская мера вадкіх і сыпкіх цел, роўная сарака вёдрам (каля 490 літраў). Б. жыта.
3. Фігура вышэйшага пілатажу: поўны абарот самалёта вакол яго падоўжнай восі.
Бяздонная бочка (
1) пра тое, што патрабуе вялікіх затрат і не акупляе сябе;
2) пра таго, хто можа выпіць многа спіртнога і не ап’янець (
Бочка з порахам — неадступная пагроза, вялікая небяспека.
Нясе як з бочкі (
||
||
бо́язна,
1. Са страхам, баючыся. Жанчыны б. падышлі.
2.
бо́язь, -і,
Адчуванне страху, небяспекі. Перамагчы б.
бра,
Насценнае асвятляльнае прыстасаванне. Выключыць б.
бра́ва,
Вокліч, які выражае захапленне, пахвалу, адабрэнне. Усе крычаць: «Брава!»
брава́да, -ы,
Паказная легкадумная зухаватасць, смеласць.
браві́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Пагарджаць чым
||
браву́рны, -ая, -ае.
Шумны, прыўзняты (пра музыку, спевы). Б. марш.
||
бра́вы, -ая, -ае.
Мужны з выгляду; удалы, малайцаваты. Б. мужчына.
||
бравэ́рка, -і,
Кароткае верхняе мужчынскае адзенне, звычайна з аўчын, абцягнутых саматканым сукном.
бра́га, -і,
1. Рошчына з соладу, мукі і бульбы, з якой гоняць спірт.
2. Адыходы пасля такой перагонкі ў выглядзе асадку.
3. Пітво дамашняга вырабу з хмелем і цукрам. Не столькі той брагі, колькі звягі (прымаўка).
||
||
браджэ́нне, -я,
1. Працэс распаду арганічных рэчываў пад уплывам мікраарганізмаў.
2.
||
брадзі́ць¹, браджу́, бро́дзіш, бро́дзіць;
1. Хадзіць у розных напрамках; блукаць. Цэлы дзень брадзіў па лесе.
2. Пракладваць брод (у 2
брадзі́ць², 1 і 2
Знаходзіцца ў стане браджэння (у 1
брадзя́га, -і,
Тое, што і валацуга (у 1 і 2
брадні́к, -а́,
Рыбалоўная сетка для лоўлі рыбы на мелкаводных месцах. Лавіць рыбу брадніком.
бра́згат, -у,
Гук, які ўтвараецца пры ўдары металічных прадметаў адзін аб адзін або аб што
бразгата́ць, -гачу́, -го́чаш, -го́ча; -гачы́;
Часта, дробна бразгаць. Б. ланцугом. Б. ключамі.
||
||
бра́згацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Стукацца. Нехта бразгаецца ў дзверы.
бра́згаць, -аю, -аеш, -ае;
Утвараць кароткія звонкія гукі, удараючы чым
||
||
||
бразго́тка, -і,
Дзіцячая цацка, якая пры ўзмахванні бразгае, утварае траскучыя гукі.
бразджа́ць, -джу́, -джы́ш, -джы́ць; -джы́м, -джыце́, -джа́ць; -джы́;
Утвараць дрыготкія гукі. Шыбы ў вокнах б.
бра́знуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Моцна, з сілай упасці; грымнуцца, грукнуцца. Б. аб падлогу.
бра́знуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1.
2. каго-што. З сілай кінуць, паваліць, выклікаўшы шум; грымнуць. Б. аб зямлю.
бразь,
Ужыв. ў
брак, -у,
1. Недабраякасныя тавары; прадметы вытворчасці, якія маюць тую ці іншую загану.
2. Адсутнасць, недахоп чаго
бракава́ны, -ая, -ае.
Які мае заганы, недабраякасны. Бракаваныя вырабы.
бракава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. Прызнаваць што
2.
||
||
||
браканье́р, -а,
Той, хто займаецца браканьерствам.
||
браканье́рства, -а,
Паляванне або лоўля рыбы ў недазволеных месцах, у забароненыя тэрміны або забароненымі спосабамі. Барацьба з браканьерствам.
бракаро́б, -а,
Той, хто дапускае брак у рабоце, нядобрасумленны работнік.
бракаўшчы́к, -а́,
Той, хто правярае што
||
бракера́ж, -у,
Агляд прадметаў (вырабаў) вытворчасці з мэтай выяўлення наяўнасці або адсутнасці браку (у 1
||
бракёр, -а,
Тое, што і бракаўшчык.
бра́кнуць, 1 і 2
Павялічвацца ў аб’ёме ад вільгаці, набухаць.
брако́ўны, -ая, -ае.
Тое, што і бракаваны.
бра́ма, -ы,
Шчыльныя, на дзве палавіны, крытыя зверху вароты, якія закрываюць галоўны ўваход на тэрыторыю горада, завода, двара і
||
||
бра́мка, -і,
1.
2. Праходныя варотцы; веснічкі. Школьная б.
3. Дэталь паляўнічага ружжа (
брандма́йстар, -тра,
Начальнік пажарнай каманды.
||
брандма́ўар, -а,
Сцяна з незгаральнага матэрыялу, якая раздзяляе сумежныя пабудовы ці часткі адной пабудовы ў проціпажарных мэтах.
||
брандспо́йт, -а,
1. Пераносная ручная пажарная помпа.
2. Наканечнік на пажарным рукаве для накіроўвання струменя вады.
||
бранзава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Пакрываць тонкім слоем бронзы або, фарбуючы, надаваць чаму
||
||
бранзаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Свяціцца, зіхацець колерам бронзы.
бранзале́т, -а,
Упрыгожанне ў выглядзе вялікага кольца з металу, косці
брані́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Замацоўваць каго-, што
||
||
бранірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Пакрываць бранёю (у 2
||
||
бранхі́т, -у,
Запаленне слізістай абалонкі бронхаў. Востры б. Хранічны б.
||
бранхія́льны
браня́, -і́;
1. У старыя часы: засцерагальнае металічнае адзенне воіна (панцыр, латы, кальчуга і
2. Ахоўная металічная абшыўка танка, баявога карабля, бронецягніка
браня... (
Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. замест «броне...», калі націск у другой частцы падае на першы склад,
бранябо́йны, -ая, -ае.
Які прабівае браню. Б. снарад.
бранябо́йшчык, -а,
Стралок, узброены бранябойным ружжом.
браняві́к, -невіка́,
Тое, што і бронемашына.
бранявы́, -а́я, -о́е.
1. Пакрыты бранёю. Б. аўтамабіль.
2. Які з’яўляецца бранёю. Бранявыя пліты.
браняно́сец, -но́сца,
1. Вялікі браніраваны ваенны карабель з магутнай артылерыяй на борце (
2. Млекакормячая жывёліна сямейства непаўназубых, пакрытая панцырам з акасцянелых скураных шчыткоў, якая жыве ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы.
браняно́сны, -ая, -ае.
Пакрыты бранёю (у 2
браняпо́езд, -а,
Браніраваны цягнік, прызначаны для баявых дзеянняў у паласе чыгункі.
бранята́нкавы, -ая, -ае.
Пра войскі: які мае на ўзбраенні танкі і самаходныя артылерыйскія ўстаноўкі.
брас, -у,
Стыль спартыўнага плавання на грудзях, пры якім рукі і ногі рухаюцца сіметрычна пад вадой.
брасі́ст, -а,
Спартсмен, які плавае брасам.
||
брат, -а,
1. Сын у адносінах да іншых дзяцей гэтых жа бацькоў. Родны б.
2. Усякі чалавек, якога яднае з тым, хто гаворыць, агульнасць радзімы, інтарэсаў, становішча, умоў
3. Форма сяброўскага звароту да мужчыны (
4.
5. Член рэлігійнай абшчыны, брацтва (у 2
Ваш брат (
На брата (
Свой брат (
||
||
бра́тавая, -ай,
Жонка брата.
братазабо́йства, -а,
Забойства свайго брата, братоў (у 1 і 2
||
братазабо́йца, -ы,
Забойца свайго брата (у 1 і 2
бра́тацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Станавіцца пабрацімамі.
2. Уступаць у цесныя сяброўскія адносіны, праяўляць братнія пачуцці.
3. Спыняць ваенныя дзеянні, выказваючы ўзаемныя братнія пачуцці, салідарнасць.
||
||
братва́, -ы́, ж.,
Таварышы, сябры.
бра́ткі, -каў.
Расліна сямейства фіялкавых з фіялетавымі, белымі ці рознакаляровымі кветкамі. Букет браткаў.
||
братэ́рства, -а,
Братні саюз, братняя дружба. Б. народаў. Баявое б.
бра́ўнінг, -а,
Аўтаматычны пісталет невялікіх памераў.
браха́ць, брашу́, бро́шаш, брэ́ша; брашы́;
1. Падаваць адрывістыя гукі, гаўкаць (пра сабак
2.
||
брахня́, -і́,
Няпраўда, мана, паклёп, нагавор. Б. гэта хутка распаўсюдзілася.
браху́н, -а́,
Ілгун, манюка.
||
бра́ція, -і, ж.,
1. Манахі адной абшчыны або манастыра.
2. (з азначэннем). Людзі аднаго кола; садружнасць (
бра́цкі, -ая, -ае.
1.
2. Шчыры, сяброўскі, блізкі па духу. Брацкая сустрэча. Брацкае прывітанне.
Брацкая магіла — агульная магіла воінаў, змагароў, ахвяр
бра́цтва, -а,
1. Садружнасць, брацкі саюз. Б. народаў.
2. Рэлігійная абшчына, саюз.
бра́цца, бяру́ся, бярэ́шся, бярэ́цца; бяро́мся, бераце́ся, бяру́цца; бяры́ся;
1. за каго-што. Хапацца рукамі за які
2. за што. Пачынаць работу, якую
3. за што. Прыступаць да якой
4. за каго-што. Прымаць меры ўздзеяння ў адносінах да каго-, чаго
5. з
6. Пачынацца, наставаць (пра з’явы прыроды). Бярэцца на мароз.
7. Лавіцца на вуду, спінінг (пра рыбу). Шчупак на хлеб не бярэцца.
8. Ліпнуць, прыставаць да каго-, чаго
9. Расці, набірацца сілы (
Брацца за гуж (
Брацца за розум (
Брацца ў рожкі (
||
браць, бяру́, бярэ́ш, бярэ́; бяро́м, бераце́, бяру́ць; бяры́;
1. каго-што. Захопліваць рукой або чым
2. каго-што. Авалодваць сілай кім-, чым
3. каго-што. Прымаць з якой
4. што. Атрымліваць у сваю ўласнасць, у сваё карыстанне. Б. таксі. Б. усё ад жыцця.
5. чым. Перамагаць у схватцы; перамагаць з дапамогай чаго
6. што. Пераадольваць. Б. бар’ер.
7. што. Спаганяць што
8. Спраўна дзейнічаць (пра рэжучыя прадметы, зброю
9. Выкарыстоўваць, займаць, выдаткоўваць. Машына бярэ многа бензіну.
10. Трымацца пэўнага напрамку; накіроўвацца. Б. прама.
11. каго-што. Дамаўляцца аб выкарыстанні чаго
12. што. Купляць. Б. білет.
13. што. Есці, піць (часцей з адмоўем). Нічога ў рот не б.
14. Жаніцца з кім
Браць голымі рукамі (
Браць горлам (
Браць да сэрца (
Браць з бою (боем) — дамагацца чаго
Браць на цыгундар (
Браць ногі на плечы (у рукі) (
||
брашу́ра, -ы,
Невялікая (не больш за 48 старонак) кніжка, звычайна без пераплёту. Папулярная б.
||
||
брашурава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Сшываць лісты ў кнігу.
||
||
||
брашуро́ўшчык, -а,
Друкарскі рабочы, які сшывае лісты ў брашуру.
||
бро́вар, -а,
Вінакурны ці піваварны завод.
||
брод, -у,
1. Неглыбокае месца на ўсю шырыню ракі, возера, зручнае для пераходу, пераезду. Пераправіцца бродам.
2. След, пракладзены на сенажаці, у полі, каб размежаваць участкі. Правёў б. да самай ракі.
||
бро́йлер, -а,
1. Кураня, якое гадуецца на мяса.
2. Памяшканне, дзе гадуюць такіх куранят.
||
бро́кер, -а,
Агент-пасрэднік пры заключэнні здзелак на біржах, пры куплі-продажы каштоўных папер, тавараў.
||
бром, -у,
Хімічны элемент, цяжкая цёмна-бурая вадкасць з рэзкім непрыемным пахам, якая выкарыстоўваецца ў тэхніцы, медыцыне, фатаграфіі
||
броне... (а таксама браня...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
бронемашы́на, -ы,
Баявы браніраваны аўтамабіль.
бронетранспарцёр, -а,
Браніраваны аўтамабіль для перавозкі войск, грузаў і вядзення бою.
бро́нза, -ы,
1. Сплаў медзі з волавам, свінцом і іншымі металамі.
2.
3. Пра медаль, атрыманы ў спартыўных спаборніцтвах за трэцяе месца (
||
бро́нхі, -аў,
Разгалінаванні дыхальнага горла, якія праводзяць паветра ў лёгкія.
||
бронь і бро́ня, -і,
Замацаванне асобы ці прадмета за кім-, чым
бро́снець, 1 і 2
Пакрывацца бросняй (пра вадкасць).
||
бро́сня, -і,
1. Мікраскапічны грыбок, які развіваецца на вадкасці або на волкай паверхні чаго
2. Зялёная паверхня з водарасцей, якой пакрываецца застаялая вада.
||
бро́ўка, -і,
Край абочыны, кювета на дарогах
бро́шка, -і,
Жаночае ўпрыгожанне са шпількай для прыколвання на адзенні.
бруд, -у,
1. Тое, чым што
2.
бру́дзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
Станавіцца брудным, пэцкацца.
||
бру́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; каго-што і без
1. Рабіць брудным. Б. сцены. Б. у пакоі.
2.
||
бру́дны, -ая, -ае.
1. Нячысты, з брудам на паверхні, засмечаны. Брудныя рукі.
2. Пра колер: невыразны, няяркі, нячысты. Б. колер.
3.
||
брудэрша́фт, -а,
У выразе: піць брудэршафт або на брудэршафт з кім — трымаючы чаркі ў скрыжаваных руках і чокаючыся, выпіць у знак замацавання сяброўства і права звяртацца на «ты».
бруі́цца, 1 і 2
Цячы, пераліваючыся струменямі (пра ручай, крыніцу
бруі́ць, 1 і 2
Тое, што і бруіцца. Кроў бруіць у жылах.
брук, -у,
Праезджая частка вуліцы, плошчы, якая вымашчана каменем.
брукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Укладаць каменем (вуліцы, дарогі, плошчы
||
||
бруне́т, -а,
Мужчына з чорнымі або вельмі цёмнымі валасамі.
||
брус, -а,
1. Бервяно, апілаванае або ачасанае з чатырох бакоў.
2. Кавалак чаго
3. толькі
бруско́вы, -ая, -ае.
Які мае форму бруска (у 1
брусні́цы, -ні́ц,
Кустовая расліна сямейства бруснічных з вечназялёнымі лісточкамі, а таксама ягады гэтай расліны.
||
брусні́чнік, -у,
Зараснік кустовай расліны, на якой растуць брусніцы.
брусо́к, -ска́,
1. Чатырохгранны кавалак чаго
2. Вастрыльны, шліфавальны камень звычайна ў форме прадаўгаватага чатырохгранніка. Вастрыць касу бруском.
||
||
бру́ссе, -я,
Брусы.
бру́ствер, -а,
Земляны насып на знадворным баку акопа.
||
брусча́тка, -і,
1.
2. Брук з такіх брускоў (
брусча́ты, -ая, -ае.
1. Зроблены з брусоў (у 1
2. Вымашчаны брусчаткай. Брусчатая шаша.
3. Які мае форму бруска (у 1
бру́та,
Агульны, разам з упакоўкай (пра вагу тавару);
бру́ха, -а,
Тое, што і чэрава, жывот (у 1
бруха́ты, -ая, -ае (
З вялікім жыватом. Б. чалавек.
бруха́ч, -а́,
Чалавек з вялікім жыватом.
бруцэлёз, -у,
Інфекцыйная хвароба свойскай жывёлы, якая перадаецца чалавеку і паражае нервовую, сардэчна-сасудзістую сістэмы і косцесустаўны апарат.
||
бру́чка, -і,
Агародная расліна сямейства крыжакветных, а таксама караняплоды гэтай расліны жоўтага ці жоўта-белага колеру.
||
бручко́ўнік, -у,
Бацвінне бручкі.
бру́шка, -а,
1. Тоўсты жывот у чалавека (
2. Задні аддзел цела членістаногіх (
брушны́, -а́я, -о́е.
Які адносіцца да поласці жывата. Брушныя плаўнікі.
Брушны тыф — вострая інфекцыйная хвароба.
брушы́на, -ы,
Унутраная абалонка брушной поласці.
||
брыво́, -а́,
Дугападобная палоска валасоў над вокам. Чорныя бровы.
||
брыг, -а,
Марское двухмачтавае паруснае судна 18—19
брыга́да, -ы,
1. Вайсковае злучэнне з некалькіх батальёнаў або палкоў, а ў флоце — з некалькіх аднатыпных суднаў. Танкавая б.
2. Вытворчая група, а таксама наогул група, аб’яднаная якім
||
брыгадзі́р, -а,
1. Кіраўнік брыгады (у 2
2. Ваенны чын у рускай арміі ў 18
||
брыгадзі́рыха, -і,
Жонка брыгадзіра (у 1
брыганці́на, -ы,
Двухмачтавае паруснае судна з прамымі ветразямі на насавой і косымі на кармавой мачтах.
брыда́, -ы́,
1. Што
2. Пра каго
бры́джы, -аў.
Штаны асобага крою, вузкія ўніз ад калена, якія першапачаткова прызначаліся для верхавой язды, а таксама кароткія штаны да кален.
бры́дзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
Адчуваць, выказваць агіду да каго-, чаго
бры́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
Рабіць брыдкім, непрыгожым. Гэта прычоска брыдзіць твой твар.
бры́дка,
1. Непрыгожа з выгляду, агідна, пачварна.
2. Непрыстойна, гадка, амаральна, агідна. Б. паводзіць сябе.
3.
брыдкасло́віць, -сло́ўлю, -сло́віш, -сло́віць;
Ужываць брыдкія, нецэнзурныя словы.
брыдкасло́ў, -сло́ва,
Чалавек, які ўжывае брыдкія словы.
брыдкасло́ўе, -я,
Мова, насычаная нецэнзурнымі, непрыстойнымі словамі.
бры́дкі, -ая, -ае.
1. Непрыгожы з выгляду, непрыемны, гадкі. Б. твар. Б. настрой. Б. хлопец.
2. Паганы, ганебны, благі́. Брыдкія плёткі.
||
брыдо́та, -ы,
1. Брыда (у 1
2.
3.
брыдчэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Траціць прыгажосць, станавіцца брыдкім.
брыжы́, -о́ў,
Вузкая, сабраная ў зборачкі палоска тканіны, якой аздабляюць адзенне і
брыз, -у,
Слабы вецер, які дзьме днём з мора на бераг, а ноччу — з берага на мора.
брыза́нтны, -ая, -ае (
Разрыўны, здольны драбіць прадметы пры выбуху. Б. снарад.
брызе́нт, -у,
Грубая непрамакальная парусіна.
||
брыка́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Пра капытных: біць нагамі, брыкаць. Конь брыкаецца.
2.
брыка́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Біць, удараць заднімі нагамі (пра капытных жывёл).
||
брыке́т, -у,
1. Плітка, цаглінка з якога
2.
||
брыкетава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Зрабіць (рабіць) брыкеты з чаго
брыклі́вы, -ая, -ае (
Які мае звычку брыкацца. Б. конь.
брыль, брыля́,
1. Казырок шапкі.
2. Капялюш з палямі. Саламяны б.
брылья́нт, -а,
Каштоўны камень: агранены і адшліфаваны алмаз.
||
Брыльянтавае вяселле — шасцідзесяцігоддзе шлюбнага жыцця.
брыля́сты, -ая, -ае.
1. З вялікім казырком. Брылястая шапка.
2.
бры́нда, -ы,
Пра таго, хто без патрэбы ходзіць, сланяецца абы-дзе.
бры́ндаць, -аю, -аеш, -ае;
Хадзіць без патрэбы; сланяцца, нічога не робячы. Б. цэлы дзень.
бры́нза, -ы,
Сыр з авечага малака.
||
бры́нкаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Бразгатаць, утвараць бразгатлівыя гукі.
2. на чым. Няўмела іграць на якім
||
||
||
брынча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць;
Утвараць кароткія бразгатлівыя гукі. Б. шыбы ў вокнах.
брыня́ць, 1 і 2
1. Разбухаць, павялічвацца ў аб’ёме ад вільгаці.
2. Павялічвацца ў працэсе росту, напаўняючыся пажыўнымі сокамі.
брысці́, брыду́, брыдзе́ш, брыдзе́; брыдзём, брыдзяце́, брыду́ць; брыў, брыла́, -ло́; брыдзі́;
Ісці павольна, з цяжкасцю перастаўляючы ногі; цягнуцца.
брытагало́вы, -ая, -ае.
З брытай галавой. Б. хлопец.
брыта́нцы, -аў,
Насельніцтва Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі: англічане, шатландцы, валійцы, паўночныя ірландцы.
||
||
брыта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Надзяваць аброць, пятлю вяроўкі на галаву, шыю жывёліны. Б. жарабца.
||
бры́тва, -ы,
Прылада для галення. Электрычная б.
Язык як брытва — пра здольнасць востра, дасціпна гаварыць.
||
бры́фінг, -у,
Кароткая прэс-канферэнцыя. Правесці б.
брыць, бры́ю, бры́еш, бры́е; брый; бры́ты;
Зразаць брытвай валасы да кораня. Б. бараду.
||
||
||
бры́чка, -і,
Лёгкі выязны вазок.
||
бры́ючы, -ая, -ае.
У выразе: брыючы палёт — палёт самалёта на гранічна малой вышыні над зямлёй.
брэх, -у,
Гукі, характэрныя для сабак і некаторых іншых звяроў. Б. лесніковых сабак.
бу́бен, -бна,
1. Ударны музычны інструмент у выглядзе абцягнутага скурай шырокага абруча з металічнымі бразготкамі. Біць у б.
2. Тое, што і барабан (у 1
бубні́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -ні́м, -ніце́, -ня́ць;
1. Біць у бубен, барабаніць.
2.
||
буга́й, -я́,
1. Тое, што і бык¹ (у 1
2. Начная балотная птушка сямейства чапляў, якая, апусціўшы дзюбу ў ваду, утварае гукі, падобныя да рову быка¹.
буго́р, -гра́,
Невялікае ўзвышша, узгорак.
||
бугры́сты, -ая, -ае.
Пакрыты буграмі. Бугрыстая дарога.
||
бу́да, -ы,
1. Крытая скурай або брызентам карэта, брычка, воз
2. Верх над карэтай, брычкай.
3. Шалаш, будан.
будава́цца, -ду́юся, -ду́ешся, -ду́ецца; -ду́йся;
1. Ставіць сабе дом або іншы будынак.
2. (1 і 2
||
будава́ць, буду́ю, буду́еш, буду́е; буду́й; будава́ны;
1. Узводзіць якое
2. Майстраваць, выпускаць машыны
3.
4. Намячаць, ствараць у думках планы, здагадкі
5. Асноўваць, базіраваць на чым
6. Выражаць, фармуляваць. Правільна б. сказ.
7. Вычэрчваць якую
Будаваць на пяску (
Будаваць паветраныя палацы (
||
||
буда́н, -а́,
1. Шалаш з галін або саломы для часовага жылля.
2. Верх, пакрыццё павозкі (
||
будара́жыць, -жу, -жыш, -жыць;
Узрушваць, непакоіць, узбуджаць.
||
||
будаўні́к, -а́,
1. Той, хто будуе (у 1
2.
||
будаўні́цтва, -а,
1. Галіна навукі і тэхнікі, якая займаецца будоўляй і рэканструкцыяй дамоў, збудаванняў.
2. Узвядзенне будынка або якога
3. Будаўнічы аб’ект, а таксама месца, дзе вядзецца будоўля. Наведаць б.
4.
будаўні́чы, -ая, -ае.
Які мае адносіны да будаўніцтва, да будоўлі, да працы будаўніка. Будаўнічая прамысловасць. Будаўнічая тэхніка. Б. факультэт. Будаўнічыя работы. Б. атрад. Будаўнічыя матэрыялы. Будаўнічая пляцоўка.
бу́дачнік, -а,
Той, хто нясе каравульную службу ў будцы, жыве ў каравульнай чыгуначнай будцы.
бу́дзе, у
Хопіць, даволі. Паплакалі трохі і б.
бу́дзень, -дня,
1. Не святочны дзень. Сустрэцца ў б.
2.
||
будзёнавец, -наўца,
Баец Першай Коннай арміі, якой камандаваў С. М. Будзённы ў гады Грамадзянскай вайны 1917—1922 гг.
будзёнаўка, -і,
Суконны галаўны ўбор у выглядзе шлема (у 1
будзі́льнік, -а,
Гадзіннік са спецыяльным заводам для падачы званка ў патрэбны час.
будзі́ць, буджу́, бу́дзіш, бу́дзіць;
1. каго-што. Перапыняць чый
2.
||
бу́дка, -і,
1. Невялікая, звычайна драўляная пабудова для чыгуначнага вартаўніка, паставога і
2. Збітае з дошак жыллё для сабакі.
||
||
будо́ва, -ы,
Узаемнае размяшчэнне і сувязь састаўных частак чаго
будо́ўля, -і,
1.
2. Будаўнічы аб’ект, а таксама тэрыторыя, дзе што
будуа́р, -а,
Гасціная гаспадыні ў багатым доме для неафіцыйнага прыёму найбольш блізкіх знаёмых, а таксама абсталяванне такой гасцінай.
||
бу́дучы, -ая, -ае.
1. Такі, які адбудзецца ўслед за цяперашнім. Б. год.
2. Такі, які будзе потым, у далейшым. Будучыя ўрачы.
3. у
4. у
Будучы час — катэгорыя дзеяслова, якая характарызуе дзеянне ў часе, што наступіць пасля гаворкі аб ім.
У будучым — пазней, у далейшым.
бу́дучыня, -і,
1. Стан, становішча чаго
2. Часы, падзеі, якія прыйдуць на змену цяперашнім. Шчаслівая б.
3. Будучае пакаленне. Дзеці — наша б.
буды́зм, -у,
Адна з сусветных рэлігій, распаўсюджаная ў Кітаі, Японіі і некаторых іншых краінах Усходу [па імені яе заснавальніка Буды].
||
буды́нак, -нка,
Жылое, адміністрацыйнае ці гаспадарчае збудаванне. Будынкі санаторыя.
буды́ніна, -ы,
Тое, што і будынак. Б. ў адзін паверх.
буды́ст, -а,
Паслядоўнік будызму.
||
бу́ер, -а,
Лёгкая лодка або платформа з парусам, устаноўленая на вузкіх стальных палазках, для катання на лёдзе.
||
буеры́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца буерным спортам.
||
бужані́на, -ы,
Свініна з перцам і іншымі прыправамі, запечаная або абсмажаная цэлым кавалкам.
буза́¹, -ы́,
1. Рэшткі вадкасці разам з асадкам; падонкі. На дне бочкі засталася адна б.
2. Пітво з проса, грэчкі, ячменю, распаўсюджанае ў Крыме і на Каўказе.
3. Адклады на дне вадаёмаў. Дзеці плюхаюцца ў бузе.
||
буза́², -ы́,
Скандал, шум. Узняць бузу.
бузава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Псаваць, трапаць, не берагчы што
бузацёр, -а,
Задзіра, скандаліст.
||
||
бузіна́, -ы́,
Дрэвавая ці кустовая расліна сямейства бружмелевых з чырвонымі або чорнымі ягадамі.
||
бузі́ннік, -у, м.,
Зараснік бузіны.
бузі́ць, бужу́, бузі́ш, бузі́ць; бузі́м, бузіце́, бузя́ць;
Шумець, скандаліць. Ціха! Хопіць б.
буй¹, буя́,
Высокае, адкрытае з усіх бакоў для ветру месца. Хата стаяла на буі.
буй², бу́я,
Сігнальны паплавок на рацэ, возеры, у бухце для абазначэння мелі, месца рыбацкай сеці
||
бу́йвал, -а,
Буйная жвачная жывёліна атрада парнакапытных (свойская і дзікая) з грузным тулавам і кароткай шыяй.
бу́йваліца, -ы,
Самка буйвала.
буйваляня́ і буйвалянё, -ня́ці,
Дзіцяня буйваліцы.
буйна...
Першая састаўная частка складаных слоў са
буйнакалі́берны, -ая, -ае.
Буйнога калібру. Б. снарад.
буйнапанэ́льны, -ая, -ае.
Які будуецца з буйных панэлей. Б. дом.
буйнапло́дны, -ая, -ае.
З буйнымі пладамі, ягадамі. Буйнаплодная вішня.
буйне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Станавіцца буйны́м (у 1—3 і 6
||
бу́йны, -ая, -ае.
1. Неспакойны, дзёрзкі, свавольны. Б. нораў.
2. Моцны, парывісты. Б. вецер.
||
буйны́, -а́я, -о́е; буйне́йшы.
1. Які складаецца з аднародных, больш чым сярэдняга памеру адзінак; падкрэслена вялікі па памеры. Буйное зерне. Буйныя літары. Чалавек буйнога складу.
2. Вялікі па плошчы, колькасці, па канцэнтрацыі сродкаў. Буйное прамысловае прадпрыемства. Б. капітал.
3. Выдатны, найбольш прыкметны сярод іншых. Б. спецыяліст. Б. вучоны.
4. Важны, сур’ёзны. Буйная размова.
5. Багаты, шчодры. Буйная раса́.
6. Вялікі, хуткі, магутны. Б. рост эканомікі.
7. Значны па выніках, важны па значэнні. Буйная перамога.
8. Багаты, сакавіты. Буйная збажына. Усё на палях буйна (
||
бук, -а і -у,
1. -а. Вялікае лісцевае дрэва з гладкай светла-шэрай карой і цвёрдай драўнінай. Пасадзіць б.
2. -у. Драўніна гэтага дрэва. Зуб’е ў граблях з буку.
||
буквае́д, -а,
Чалавек, які прыдае большае значэнне знешняму боку чаго
||
||
буквае́дства, -а,
Чыста знешняе, фармальнае тлумачэнне чаго
буква́р, -а́,
Кніжка для першапачатковага навучання грамаце.
||
буке́т, -а,
1. Падабраныя і прыгожа складзеныя ў пучок кветкі.
2. Сукупнасць араматычных і смакавых уласцівасцей чаго
||
букіні́ст, -а,
Чалавек, які займаецца купляй і продажам рэдкіх і старых кніг.
||
||
букіністы́чны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да продажу і куплі рэдкіх і старых кніг. Б. магазін.
букле́т, -а,
Друкаванае выданне падарункавага, даведачнага або рэкламнага характару на адным лісце, якое разгортваецца як шырма. Б. «Літаратурны музей Янкі Купалы».
||
бу́клі, -яў,
Завітыя кольцамі пасмы валасоў.
буко́ліка, -і,
Жанр літаратурных твораў, у якіх ідэалізуецца сціплае вясковае жыццё на ўлонні прыроды.
||
бу́кса, -ы,
Металічная каробка з падшыпнікам, які перадае ціск вагона, паравоза
||
буксава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
Пра колы: круціцца на адным месцы, не рухаючыся з месца.
||
буксі́р, -а,
1. Судна, якое буксіруе іншыя судны, плыты.
2. Канат або стальны трос для буксіроўкі. Цягнуць на буксіры.
Браць на буксір каго (
||
буксі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Цягнуць за сабой на канаце (другое судна, аўтамашыну
||
булава́, -ы́,
1. Кароткае жазло з патаўшчэннем на канцы ў выглядзе шара або васьмігранніка (
2. Гімнастычны ручны снарад, які мае выгляд бутэлькі з патаўшчэннем на вузкім канцы. Практыкаванні з булавой.
була́ны, -ая, -ае.
Светла-жоўты з чорным хвастом і чорнай грываю (пра масць коней). Б. конь.
була́т, -а і -у,
1. -у. Даўнейшая ўзорыстая цвёрдая сталь для клінкоў.
2. -а,
||
бу́лачная, -ай,
Магазін, дзе прадаюцца хлеб, булкі, кандытарскія вырабы.
бу́лачнік, -а,
Уладальнік булачнай або прадавец булак, а таксама пекар, які іх выпякае.
||
булён, -у,
1. Нічым не запраўлены мясны адвар. Курыны б.
2. Бульбяны суп, засквараны салам.
||
бу́лка, -і,
1. Хлеб з пшанічнай мукі; белы хлеб.
2. Тое, што і буханка.
||
||
бу́льба, -ы,
1. Аднагадовая агародная расліна сямейства паслёнавых з падземнымі клубнямі.
2. Клубні гэтай расліны, якія выкарыстоўваюцца як харч, корм і сыравіна. Найлепшая ежа — б. з селядцом.
3. Назва беларускага народнага танца.
Бульба ў мундзірах — звараная ці спечаная з лупінамі бульба.
||
бульба...
Першая састаўная частка складаных слоў са
бульбакапа́лка, -і,
Машына для капання бульбы.
бульбасаджа́лка, -і,
Машына, якой садзяць бульбу.
бульбаўбо́рачны, -ая, -ае.
Які прызначаны для ўборкі бульбы. Б. камбайн.
бу́льбіна, -ы,
Адзін клубень бульбы.
бульбо́ўнік, -у, м.,
Тое, што і бульбянік (у 1
бульбяна́я, -о́й,
Сталовая, закусачная, у меню якой пераважаюць стравы з бульбы.
бульбя́нік, -а і -у,
1. -у,
2. -а. Аладка з дранай сырой бульбы; дранік. Напячы бульбянікаў.
3. -а. Той, хто вельмі любіць бульбяныя стравы (
бульбя́нішча, -а,
Поле, на якім расла бульба.
бульва́р, -а,
Шырокая алея пасярод гарадской вуліцы або ўздоўж набярэжнай. Прыморскі б.
||
бульва́рны, -ая, -ае.
1.
2.
||
бульдазеры́ст, -а,
Той, хто працуе на бульдозеры.
бульдо́г, -а,
Сабака з вялікай кароткай мордай, шырокімі грудзямі, кароткімі лапамі.
||
бульдо́зер, -а,
Трактар, абсталяваны навясным пярэднім адвалам для земляных работ.
||
бу́лькат, -у,
Гукі, якія ўтвараюцца пры кіпенні, пераліванні або цячэнні вады.
бульката́ць, 1 і 2
1. Бурліць, бурна кіпець (пра вадкасць). Булькоча горная рака.
2.
||
бу́лькаць, -аю, -аеш, -ае;
Утвараць гукі, падобныя на тыя, якія бываюць пры кіпенні або пераліванні вады. Булькае ручай.
||
||
бум¹, -у,
Штучнае ажыўленне, шуміха вакол чаго
бум², -а,
Гімнастычны снарад: брус на дзвюх стойках. Практыкаванні на буме.
бум³,
Ужыв. для абазначэння характэрнага глухога гуку вялікага звона, стрэлу з гарматы
бума́жнік, -а,
Мужчынскі плоскі кашалёк для папяровых грошай і дакументаў.
бумера́нг, -а,
Кідальная прылада ў выглядзе сагнутай палкі, пласціны, якая пры ўмелым кіданні апісвае дугу і вяртаецца да таго, хто кідаў.
бундэсве́р, -а,
Назва ўзброеных сіл у Германіі.
||
бундэсра́т, -а,
Верхняя палата парламента ў Германіі, орган прадстаўніцтва зямель.
бундэста́г, -а,
Ніжняя палата парламента ў Германіі, прадстаўніцтва народа на выбарнай аснове.
||
бу́нкер, -а,
1. Металічная або бетонная скрыня для часовага захоўвання збожжа, вугалю і іншых матэрыялаў. Б. для зерня.
2. Падземнае жалезабетоннае ўкрыцце.
3. Спецыяльнае наземнае збудаванне з байніцамі для вядзення агню.
||
бункерава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Засыпаць у бункер (у 1
||
бунт¹, -у,
Стыхійнае паўстанне, мяцеж. Зямельны б. сялян.
бунт², -а,
Звязак, кіпа; стос.
бунтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
1. Падымаць бунт¹, удзельнічаць у бунце¹.
2. каго-што. Падбухторваць да бунту¹. Б. народ.
3.
4. каго. Збіваць з толку. Ты мяне не бунтуй, я сам разбяруся.
бунта́р, -а́,
1. Удзельнік бунту¹.
2.
||
||
бунта́рны, -ая, -ае.
Прасякнуты бунтарскім духам; мяцежны. Бунтарная натура.
бунта́рства, -а,
Рэзкае абурэнне, пратэст, якія суправаджаюцца непакорнасцю.
||
бунтаўшчы́к, -а́,
Удзельнік бунту¹.
||
||
бунчу́к, -а́,
Дрэўка з прывязаным конскім хвастом як сімвал улады (у казацкіх атаманаў, украінскіх і польскіх гетманаў).
||
бур, -а,
Інструмент для свідравання.
бу́ра, -ы,
1. Вецер вялікай разбуральнай сілы, звычайна з дажджом або снегам. Разгулялася б.
2.
3.
4. Шум, крык. У хаце паднялася сапраўдная б.
Магнітная бура — моцныя ваганні магнітнага поля Зямлі, звязаныя з уварваннем у каляземную прастору касмічных часціц, што абумоўлена сонечнай актыўнасцю.
Бура ў шклянцы вады (
бурава́ты, -ая, -ае.
Які мае шэра-карычневае адценне.
бурава́я, -о́й,
Вышка для бурэння. Працаваць на буравой.
бураве́снік, -а,
Марская птушка з загнутай дзюбай, вузкімі і доўгімі крыламі.
бураві́к, -а́,
Спецыяліст па буравых работах.
буравы́, -а́я, -о́е.
Які мае адносіны да бурэння, зроблены ў выніку бурэння. Буравая ўстаноўка.
бура́к, -а́,
1. Двухгадовая агародная расліна сямейства лебядовых. Палоць буракі.
2. Караняплоды гэтай расліны, якія выкарыстоўваюцца як корм, харч, сыравіна. Убіраць буракі камбайнам.
Цукровыя буракі — сорт буракоў, з якіх вырабляюць цукар.
||
||
бурака...
Першая састаўная частка складаных слоў са
буракаво́д, -а,
Спецыяліст па вырошчванні буракоў.
буракаво́дства, -а,
Развядзенне і вырошчванне буракоў.
||
буракасе́йны, -ая, -ае.
Які сее і вырошчвае буракі (звычайна цукровыя). Б. раён.
буракаўбо́рачны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да ўборкі буракоў. Б. камбайн.
бурало́м, -у,
Лес, дрэвы, паваленыя бурай.
||
бура́н, -у,
Снежная бура, завіруха ў стэпе. Узняўся б.
||
бурапе́ніць, 1 і 2
У паэзіі: бурліць, кіпець (пра жыццё, дзейнасць).
бурапе́нны, -ая, -ае.
У паэзіі: бурлівы, кіпучы. Бурапенныя хвалі.
бура́ты, -аў,
Народ, які складае карэннае насельніцтва Рэспублікі Бурація, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
бурачко́вы, -ая, -ае.
Колеру чырвоных буракоў. Б. шалік.
бура́чнік, -у, м.,
Бацвінне буракоў.
бура́чнішча, -а,
Месца, на якім выраслі буракі. Узараць б.
бу́рбалка, -і,
Паветраны шарык у вадзе або іншай вадкасці.
Пускаць бурбалкі (
бурбо́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
Узнімаць, пускаць бурбалкі, булькаць.
бурбо́н, -а,
Грубы, некультурны, уладалюбівы чалавек.
бургамі́стр, -а,
Начальнік гарадской управы ў некаторых краінах Еўропы і ў 18—19
||
бурда́, -ы́,
Дрэнна прыгатаванае, нясмачнае пітво або вадкая ежа. Не суп, а б.
бурдзю́к, -а́,
Мяшок са скуры жывёлы для захоўвання і перавозкі вадкасцей.
||
буржуа́,
Прадстаўнік класа буржуазіі.
буржуазі́я, -і,
Грамадскі клас, які валодае сродкамі вытворчасці, ідэямі і навыкамі для арганізацыі рыначнай гаспадаркі і жыве за кошт наёмнай працы.
Дробная буржуазія — дробныя ўласнікі, якія валодаюць сродкамі вытворчасці і карыстаюцца наёмнай працай у нязначнай ступені або зусім не карыстаюцца ёю.
||
буржу́й, -я,
Тое, што і буржуа.
||
||
буржу́йка¹, -і,
Металічная печка. Жалезная б.
буржу́йка²,
бу́рка, -і,
1. На Каўказе: род плашча або накідкі з тонкага лямцу. Казацкая б.
2. Шырокая доўгая адзежына з башлыком з саматканага сукна, якую апранаюць паверх кажуха.
буркава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й;
1. Утвараць характэрныя для галубоў гукі. Галубы буркуюць.
2.
||
бурката́ць, -качу́, -ко́чаш, -ко́ча; -качы́;
1. Тое, што і буркаваць. Голуб буркоча.
2. што і без
||
бу́ркаць, -аю, -аеш, -ае;
Невыразна, з адценнем незадаволенасці гаварыць што
||
||
бу́ркі, -рак,
Абутак з фетру, сукна або з тонкага лямцу, які носіцца з галёшамі ці на скураной падэшве без іх.
||
бурла́к, -а́,
Рабочы ў арцелі, якая цягнула паўз бераг супраць цячэння судны.
||
бурла́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Працаваць бурлаком. Б. на Волзе.
бурлі́вы, -ая, -ае.
Бурны, шумлівы. Бурлівыя хвалі.
||
бурлі́ць, -лю́, -лі́ш, -лі́ць;
1. Бурна цячы, пералівацца, клекатаць. Мора бурліць.
2.
бурмі́стр, -а,
За прыгонам: кіраўнік памешчыцкага маёнтка або стараста, прызначаны памешчыкам з сялян.
||
бурно́с, -а,
Даўгаполая з шырокімі рукавамі сялянская вопратка з саматканага сукна.
бу́рны, -ая, -ае.
1. Неспакойны, навальнічны, з бурамі. Б. дзень. Б. акіян.
2. Які бурліць, парыўны. Бурныя рэкі.
3. Які моцна праяўляецца; хвалюючы, гарачы. Бурнае захапленне.
4. Які імкліва праходзіць або развіваецца. Б. рост заводаў.
||
бу́рса, -ы,
Назва духоўных навучальных устаноў з інтэрнатамі ў 18—1-й палавіне 19
бурса́к, -а́,
Навучэнец бурсы.
||
бурт, -а́,
Доўгі капец бульбы, сіласу
||
буртава́льшчык, -а,
Рабочы, які працуе на закладцы буртоў.
буртава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Закладваць бульбу, агародніну, сілас
Б. бульбу.
||
||
буру́н, -а́,
Пеністыя хвалі на мелкай мясціне мора або над рыфам.
||
бурунду́к, -а́,
Невялікі паласаты грызун, падобны на вавёрку, а таксама яго футра.
||
бурча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
1. (1 і 2
2. Сярдзіта мармытаць, бубніць. Нездаволена б.
3. (1 і 2
||
буршты́н, -у,
Скамянелая смала хваёвых дрэў ад светла-жоўтага да бурага колеру, якая ўжыв. для вырабу ўпрыгажэнняў; янтар.
||
бу́ры, -ая, -ае.
1. Шаравата-карычневы. Б. вугаль. Бурыя тарфянікі.
2. Цёмнаруды з чырванаватым адлівам (пра масць жывёл). Б. мядзведзь.
буры́льны, -ая, -ае.
Які служыць для бурэння. Бурыльныя прылады.
буры́льшчык, -а,
Рабочы, спецыяліст па бурэнні.
||
буры́ць, буру́, бу́рыш, бу́рыць;
1. Разбураць, рушыць. Б. стары хлеў.
2. Свідраваць, прабіваць грунт спецыяльным інструментам.
||
||
бурэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Станавіцца бурым, бурэйшым.
||
бур’я́н, -у́, м.,
Агульная назва буйнасцябловага пустазелля. Поле зарасло бур’янам.
буса́к, -а́,
Доўгі шост з металічным вастрыём і крукам на канцы. Пажарны б.
буса́чнік, -а,
Суднавы рабочы, які працуе з дапамогай бусака.
бу́сел, -сла,
1. Вялікая пералётная птушка з доўгай прамой чырвонай дзюбай і доўгімі чырвонымі нагамі. Б. даўгакрылы. Белы б. Чорны б.
2. Высокая бутэлька гарэлкі (
||
буслі́ха, -і,
Самка бусла.
бусля́нка, -і,
Гняздо бусла. На старых ліпах чарнелі буслянкі.
бусляня́ і буслянё, -ня́ці,
Птушаня бусла.
бут, -у,
Будаўнічы камень, які звычайна выкарыстоўваецца для закладкі фундаменту.
||
бу́таль, -таля,
Тое, што і бутля.
бутанье́рка, -і,
Кветка або букецік кветак, які прышпільваецца да адзення ў якасці ўпрыгожання.
бутафо́р, -а,
Тэатральны служачы, адказны за бутафорыю (у 1
||
бутафо́рыя, -і,
1. Прадметы абстаноўкі ў спектаклі, а таксама штучныя прадметы замест сапраўдных на вітрынах магазінаў і
2.
||
бу́тля, -і,
Вялікая бутэлька. Б. яблычнага соку.
буто́н, -а,
Пупышка кветкі. Бутоны цюльпанаў.
||
буту́з, -а,
Маленькі, тоўсценькі хлопчык; таўсматае дзіця. З сяней паказаўся чырвоненькі б.
бутэ́лька, -і,
1. Шкляная пасудзіна для вадкасцей, звычайна цыліндрычнай формы з вузкім горлам. Б. ліманаду.
2. Старая руская мера вадкасцей, роўная 0,6 л.
Заглядаць у бутэльку (
Лезці ў бутэльку (
||
||
бутэрбро́д, -а,
Скібка хлеба з маслам, сырам, каўбасой
||
буфана́да, -ы,
Сцэнічнае прадстаўленне або манера акцёрскай ігры з падкрэслена перабольшанымі камічнымі сітуацыямі.
||
бу́фер, -а,
Спецыяльнае прыстасаванне ў паравозах, вагонах, аўтамабілях для паслаблення сілы ўдару, штуршка пры сутыкненні.
||
буфе́т, -а,
1. Доўгі стол або стойка для продажу закусак і напіткаў, а таксама невялікая закусачная. Купіць піражок у буфеце.
2. Шафа для посуду, сталовай бялізны, закусак, напіткаў.
||
буфе́тчык, -а,
Прадавец у буфеце (у 1
||
||
бу́фы, -аў.
Пышныя зборкі ў верхняй частцы рукавоў.
бух,
1. Ужыв. для абазначэння глухога адрывістага гуку пры ўдары, стрэле
2. у
буха́нка, -і,
Адна штука печанага чорнага хлеба; бохан. Б. свежага хлеба.
бу́хаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Утвараць глухі адрывісты гук. Усю ноч бухаюць гарматы.
2. З сілай стукаць, удараць, падаць. Б. у дзверы. Б. аб зямлю.
||
||
||
бухга́лтар, -а,
Спецыяліст па бухгалтэрыі (у 1
||
||
бухгалтэ́рыя, -і,
1. Тэорыя і практыка рахункаводства і дакументальнага гаспадарчага ўліку грашовых сродкаў.
2.
Двайная бухгалтэрыя — метад уліку, пры якім кожная ўліковая аперацыя запісваецца двойчы: у прыходзе (дэбет) і расходзе (крэдыт).
Двайная бухгалтэрыя —
1) пра дваістыя, двудушныя паводзіны, дзеянні;
2) пра двайны бухгалтарскі ўлік (фактычны і фіктыўны), які сведчыць пра схаваныя даходы.
||
бухма́ты, -ая, -ае (
Пышны, разложысты. Бухматыя кроны.
||
бу́хнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Упасці з шумам, грымнуцца. Б. з воза.
бу́хнуць¹, 1 і 2
Пашырацца, павялічвацца ў аб’ёме ад вільгаці; разбухаць. Ад сырасці дзверы б.
бу́хнуць², -ну, -неш, -не; -ні;
1.
2. Бухнуцца. Б. з печы на падлогу.
3. Уліць, усыпаць, укінуць адразу ў вялікай колькасці. Б. жменю солі ў місу.
бу́хта, -ы,
Невялікі марскі заліў, прыгодны для стаянкі судоў. Ціхая б.
бухто́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Узнімаць, настройваць каго
бу́хты-бара́хты,
У выразе: з бухты-барахты — раптоўна, ні з таго, ні з сяго, неабдумана.
буцве́ць, 1 і 2
Трухлець, гнісці, прэць. Буцвее вопратка ад доўгага ляжання.
||
||
буці́ць, бучу́, бу́ціш, бу́ціць;
Рабіць бутавую кладку, выкладваць бутам. Б. катлаван.
||
бу́цы, -аў,
Чаравікі з шыпамі на падэшвах для гульні ў футбол.
буч, -а,
Рыбалоўная снасць, сплеценая звычайна з лазовых дубцоў у выглядзе вузкага круглага каша з лейкападобным уваходам.
бу́ча, -ы,
Шум, перапалох, скандал. Падняць бучу.
бучны́, -а́я, -о́е.
Які мае буйную сакавітую зеляніну (пра расліны). Б. клён.
||
бушава́ць, -шу́ю, -шу́еш, -шу́е; -шу́й;
1. Бурна, імкліва выяўляць сваю разбуральную сілу (пра вецер, агонь, ваду). Полымя бушуе. Бушуюць хвалі.
2.
||
бушла́т, -а,
Матроская суконная куртка або салдацкая куртка на ваце. Флоцкі б.
||
бушме́ны, -аў,
Абагульняючая назва некаторых карэнных народаў Паўднёвай Афрыкі, а таксама прадстаўнікі гэтага насельніцтва.
||
||
буякі́, -о́ў.
Кустовая ягадная расліна сямейства верасовых, а таксама цёмна-сінія з шызым налётам ягады гэтай расліны. Кіславатыя б.
||
буя́н, -а,
Той, хто схільны буяніць; скандаліст. Гэты б. вядомы далёка.
буя́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Скандаліць, дэбашырыць.
||
буя́ны, -ая, -ае.
Скандальны, непакорны, схільны да буянства. Б. характар.
буя́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. Бурна расці; пышна красаваць. Ярына на полі буяла. Жыццё буяе (
2. Расці ў націну (пра бульбу, памідоры
||
бы¹ (пасля галосных — б),
Ужыв. пры дзеясловах прошлага часу, інфінітывах са
1) умоўнай магчымасці дзеяння. Я паехаў бы, калі б быў час;
2) ветлівай прапановы. Ты прылёг бы на хвіліну;
3) пажадання. Паспець бы да дажджу прывезці сена;
4) просьбы. Праведаў бы ты бацьку;
5) боязі, апаскі. Паспець бы на цягнік.
бы²,
Ужыв. ў параўнаннях са
быва́ла,
Паказвае на
быва́лы, -ая, -ае.
1. Які многа дзе бываў і многа бачыў, з вялікім жыццёвым вопытам. Ён чалавек б.
2. Прывычны, які бываў ужо раней. Справа гэта бывалая.
быва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Прыходзіць да каго
2. Знаходзіцца, прысутнічаць дзе
3. (1 і 2
4. 2
быва́й(це). Форма развітання. Бывайце, маладыя гады. Бывайце здаровы.
Як ні ў чым не бывала — як быццам нічога не здарылася.
бы́дла, -а,
1.
2.
||
бык¹, -а́,
1. Самец буйной рагатай жывёлы, дзікай і свойскай. Бой быкоў. Племянны б.
2. звычайна
Браць быка за рогі (
||
||
бык², -а́,
Прамежкавая апора моста. Бетонныя быкі.
былі́на, -ы,
Народная эпічная песня пра герояў і іх подзвігі. Гераічная б.
||
былі́нка, -і,
Сцяблінка травы, травінка. Сухая б.
быллё, -я́,
Высакарослае сцяблістае пустазелле; бур’ян.
Зарасло (парасло) быллём (
былы́, -а́я, -о́е.
1. Мінулы, прошлы. Былыя падзеі. Успамінаць былыя часы.
2. Які страціў ранейшае становішча, прызначэнне. Б. студэнт. Былая слава.
быль, -і,
1. Тое, што сапраўды было, адбывалася, у адрозненне ад небыліцы. Пераплялася б. з небыліцай.
2. Апавяданне аб праўдзівым здарэнні. Б. перадаецца з пакалення ў пакаленне.
быльнёг, -нягу́,
Тое, што і быльнік.
бы́льнік, -у,
Адзін з відаў палыну; чарнобыль. З быльніку вязалі венікі і мётлы.
||
быстрахо́дны, -ая, -ае.
З вялікай хуткасцю руху. Б. катар.
||
бы́стры, -ая, -ае.
1. Які хутка цячэ, лётае, бегае. Быстрая плынь. Б. хлопчык.
2. Жывы, праніклівы (пра вочы, позірк
быстрыня́, -і́,
1. Імклівая плынь з вірамі ў рацэ. Папасці на быстрыню.
2. Вялікая хуткасць. Чуткі распаўсюджваліся з выключнай быстрынёй.
быт, -у,
Агульны жыццёвы ўклад, паўсядзённае жыццё. Сельскі б.
Быту не даваць (
||
бытава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е;
Існаваць, мець месца. Такая думка даўно бытуе ў народзе.
||
бытаві́зм, -у,
Празмернае захапленне апісаннем быту, яго дэталей.
бытавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. У літаратуры, журналістыцы: які апісвае быт людзей якой
бытапіса́льнік, -а,
Пісьменнік або мастак, які ў сваіх творах адлюстроўвае быт, паўсядзённае жыццё.
||
бытапіса́нне, -я,
Падрабязнае апісанне быту, паўсядзённага жыцця.
бы́тнасць, -і,
У выразе: у бытнасць — у час знаходжання дзе
быто́ўка, -і,
На прадпрыемствах, фермах, будоўлі
||
бы́ццам.
1.
2.
3.
быццё, -я́,
1. Філасофская катэгорыя, якая выяўляе ўсеагульную ўласцівасць рэчаў і з’яў існаваць і быць у наяўнасці.
2. Сукупнасць умоў матэрыяльнага жыцця грамадства.
3. Жыццё, існаванне. Чалавечае б.
||
быць,
1. Жыць, існаваць, мець месца. Быў чалавек і не стала. Быў бы хлеб, а людзі знойдуцца (прыказка).
2. Прысутнічаць, знаходзіцца. Б. на рабочым месцы.
3. Рабіцца, здарацца. Учора быў град.
4. З
бу́дзе. Ужыв. ў
5. Ужыв. як частка састаўнога выказніка. Дзяўчына была ўрачом.
Будзь (бывай) здароў — развітальны зварот з добрымі пажаданнямі.
Было ні было (
Што будзе, тое будзе (
Як бы там (што б там) ні было — нягледзячы ні на што.
бэж,
Светла-карычневы з ружова-жоўтым адценнем. Бэжавае паліто. Сукенка колеру бэж.
бэз, -у,
Дэкаратыўная кустовая расліна сямейства маслінавых з блакітна-ліловымі або белымі пахучымі кветкамі. Букет бэзу.
||
бэ́каць, -аю, -аеш, -ае;
1. Тое, што і бляяць.
2. Чытаць па літарах, па складах, няўмела. За зіму навучыўся трохі б.
||
бэ́лька, -і,
Брус, які апіраецца на сцены або ўстоі і служыць падтрымкай насцілу (падлогі, столі
||
бэ́ра, -ы,
Пашыраны ў Беларусі гатунак позніх груш з буйнымі жоўтымі пладамі, а таксама сам такі плод.
Лошыцкая бэра — беларускі селекцыйны гатунак груш, выведзены ад слуцкай бэры.
Слуцкая бэра — стары беларускі гатунак груш народнай селекцыі, распаўсюджаны па ўсёй Беларусі, асабліва на Случчыне.
бэ́рсаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Блытаць, заблытваць. Б. ніткі.
2. Няўмела або неакуратна вязаць, абвязваць, плесці. Б. сетку.
||
бэ́сціць, бо́шчу, бо́сціш, бо́сціць; бо́шчаны;
1. Знеслаўляць, ганьбіць, зневажаць. Б. добрае імя.
2. Брудзіць, трапаць, псаваць. Б. вопратку.
||
||
бэ́та-ве́рсія, -і,
Пробная версія праграмы, распаўсюджаная для тэсціравання і выяўлення памылак.
бэ́та-прамяні́, -нёў.
Паток бэта-часціц, якія вылучаюцца радыеактыўнымі рэчывамі пры бэта-распадзе.
бэ́та-распа́д, -у,
Адзін з відаў радыеактыўнага ператварэння атамнага ядра.
бэ́та-часці́ца, -ы,
Электрон або пазітрон, якія вылучаюцца пры бэта-распадзе.
бюва́р, -а,
Настольная папка для папер, канвертаў.
||
бюджэ́т, -у,
1. Каштарыс расходаў і даходаў дзяржавы, прадпрыемства або ўстановы на пэўны тэрмін. Б. інстытута.
2. Сукупнасць асабістых даходаў і расходаў на пэўны тэрмін. Сямейны б.
||
бюлетэ́нь, -я,
1. Кароткае афіцыйнае паведамленне аб якой
2. Назва некаторых перыядычных выданняў, у якіх змяшчаюцца кароткія матэрыялы аб працы ўстаноў, грамадскіх арганізацый, вынікі даследаванняў
3. Лісток для галасавання. Выбарчы б.
4. Бальнічны ліст аб часовай непрацаздольнасці па хваробе (
бюракра́т, -а,
1. Прадстаўнік бюракратыі, чыноўнік.
2. Службовая асоба, якая выконвае абавязкі фармальна, не ўнікаючы ў сутнасць справы; букваед, валакітчык (
||
||
бюракраты́зм, -у,
1. Сістэма кіравання, пры якой дзейнасць органаў выканаўчай улады празмерна ўскладнена і накіравана на забеспячэнне ведамасных інтарэсаў.
2.
||
бюракра́тыя, -і,
1. Тое, што і бюракратызм (у 1
2.
||
бюро́¹,
1. Назва кіруючай часткі некаторых органаў, устаноў, а таксама пасяджэнне яе складу. Б. Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
2. Назва некаторых устаноў, кантор
бюро́²,
Пісьмовы стол з шуфлядамі для захоўвання папер.
бюст, -а,
1. Скульптура верхняй часткі чалавечага цела (да грудзей або да пояса). Бронзавы б. Янкі Купалы.
2. Жаночыя грудзі. Выступіла жанчына з ладным бюстам.
||
бюстга́льтар, -а,
Прадмет жаночай ніжняй бялізны для падтрымання грудзей.
||
бягля́к, бегляка́,
Той, хто ўцякае, уцякач.
||
бяго́м,
Хутка пераступаючы нагамі, у тэмпе бегу; не шагам. Прыпусціцца б.
бяго́нія, -і,
Дэкаратыўная трапічная і субтрапічная расліна сямейства бягоніевых з прыгожым пярэстым лісцем і дробнымі кветкамі.
||
бягу́н, бегуна́,
Той, хто хутка бегае; спартсмен, які займаецца бегам (у 1
||
бягу́чы, -ая, -ае.
1. Які знаходзіцца ў руху. Бягучая вада. Шукай бягучага ваўка след.
2. Які зараз адбываецца, цяперашні, штодзённы. Бягучыя справы. Б. момант.
||
бяда́, -ы́,
1. Няшчасце, гора. Дапамагчы ў бядзе. Беды цярпець — каменнае сэрца мець (прыказка). Б. па бядзе як па нітачцы ідзе (прыказка).
2. Нястача, галеча. У хаце — б.
3. у
Бяда вялікая (
Бядой латаны (
Далей ад бяды (
Такой бяды; толькі (той) бяды (
бяда́к, бедака́,
Бяздольны, няшчасны, гаротны чалавек.
||
||
бядне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Траціць сваё багацце, станавіцца бедняком (у 1
2. Траціць што
||
бядно́та, -ы,
1. Беднасць, галеча, убогасць.
2.
бядня́к, бедняка́,
1. Незаможны, бедны чалавек.
2. Бедны селянін, якога эксплуатавалі багачы (
||
||
бядня́цтва, -а,
Бедныя людзі, бедната.
бядо́та, -ы,
1. Гора, бяда, бедства.
2. Матэрыяльныя нястачы, беднасць. Жыў ён у бясконцай бядоце.
||
бядро́, -а́,
Частка нагі ад таза да калена. Насіць спадніцу на бёдрах.
||
бяз... (
Ужыв. замест «без...» у першым складзе перад націскам,
бяз’... (
Ужыв. замест «без...» у першым складзе перад націскам перад ётавымі галоснымі,
бязба́цькавіч, -а,
Той, хто жыве, выхоўваецца без бацькі, сірата.
бязбо́жнасць, -і,
Адмаўленне існавання Бога, адсутнасць веры ў Бога.
бязбо́жнік, -а,
Чалавек, які не верыць у Бога, адмаўляе яго існаванне.
||
||
бязбо́жны, -ая, -ае.
1. Які не прызнае існавання Бога. Бязбожная літаратура.
2. Неймаверны, несумленны (
бязбо́льны, -ая, -ае.
Які не выклікае болю, фізічных пакут. Б. укол.
||
бязбо́язны, -ая, -ае.
Які не ведае страху, бясстрашны.
||
бязбро́вы, -ая, -ае.
Які мае ледзь прыкметныя бровы. Б. твар.
||
бязва́жкі, -ая, -ае.
Які мае вельмі малую вагу, лёгкі.
||
бязве́р’е, -я,
Адсутнасць веры, упэўненасці ў чым
бязве́рхі, -ая, -ае.
Такі, у якім няма верху, верхавіны. Бязверхая асіна.
бязве́траны, -ая, -ае.
Ціхі, без ветру. Бязветранае надвор’е.
бязві́нны, -ая, -ае.
Які не мае віны. Бязвіннае дзіця.
||
бязво́блачны, -ая, -ае.
1. Без воблакаў, ясны. Бязвоблачнае неба. Б. дзень.
2.
||
бязво́бразны, -ая, -ае.
Які не вызначаецца наяўнасцю паэтычных вобразаў. Бязвобразнае мысленне.
||
бязво́ддзе, -я,
Адсутнасць, нястача вады, вільгаці.
бязво́дны, -ая, -ае.
1. Пазбаўлены вады, вільгаці. Бязводная пустыня.
2. Які не мае ў сваім складзе вады (
||
бязво́лле, -я,
Адсутнасць сілы волі, слабахарактарнасць. Папракаць за б.
бязво́льны, -ая, -ае.
Які не мае сілы волі, слабахарактарны. Б. характар.
||
бязву́сы, -ая, -ае.
1. Без вусоў. Бязвусыя юнакі.
2. Безасцюковы. Бязвусая пшаніца.
||
бязвы́езны, -ая, -ае.
Аб працяглым жыцці без выездаў, знаходжанні на адным месцы. Бязвыезнае жыццё.
бязвы́платны, -ая, -ае.
Бясплатны, дармавы. Бязвыплатнае адчужэнне.
бязвы́хадны, -ая, -ае.
Пра становішча, з якога няма выйсця. Бязвыхаднае становішча.
||
бязглу́здзіца, -ы,
Тое, што пярэчыць сэнсу; недарэчнасць, глупства. Вярзе бязглуздзіцу.
бязгрэ́шны, -ая, -ае.
1. Які не зрабіў граху. Гэта быў б. чалавек.
2. Які не мае ў сабе нічога дрэннага; чысты. Бязгрэшныя думкі.
||
бязгу́чны, -ая, -ае.
Які не суправаджаецца гукамі; ціхі. Б. плач.
||
бязда́рнасць, -і,
1.
2.
бязда́рны, -ая, -ае.
Які не мае таленту, здольнасцей. Б.
||
бяздзе́йнасць, -і,
Адсутнасць дзейнасці; пасіўнасць. Нельга мірыцца з бяздзейнасцю.
бяздзе́йнікавы, -ая, -ае.
У граматыцы: сказ, які не мае ў сваім складзе дзейніка.
бяздзе́йнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Нічога не рабіць, не праяўляць дзейнасці. Яна цэлымі днямі бяздзейнічае.
бяздзе́йны, -ая, -ае.
1. Які не праяўляе дзейнасці, недастаткова энергічны, пасіўны. Бяздзейная натура.
2. Нічым не заняты, гультайскі. Бяздзейнае баўленне часу.
бяздзе́тны, -ая, -ае.
Які не мае сваіх дзяцей. Бяздзетная жанчына.
||
бяздо́глядны, -ая, -ае.
Які расце, жыве, існуе без догляду. Б. сад. Бяздогляднае маленства.
бяздо́жджыца, -ы,
Летняя пара, калі няма дажджоў; сухмень. Цэлы месяц стаяла б.
бяздо́казны, -ая, -ае.
Не падмацаваны доказамі. Бяздоказнае абвінавачанне.
||
бяздо́льны, -ая, -ае.
Які не мае шчаслівай долі, няшчасны. Б. люд.
||
бяздо́мак, -мка,
Той, хто не мае свайго жылля і сям’і.
бяздо́мнік, -а,
Чалавек, які не мае дому, прытулку. Так і жыў бяздомнікам.
||
бяздо́мны, -ая, -ае.
Які не мае жылля, прытулку.
||
бяздо́нны, -ая, -ае.
Які не мае дна, вельмі глыбокі. Бяздоннае возера.
||
бяздро́тавы, -ая, -ае.
Які працуе без дротавых прыстасаванняў (для прыёму і перадачы гукаў, сігналаў). Бяздротавая сувязь. Б. тэлефон.
бязду́м’е, -я,
Адсутнасць думак, засяроджанасці. Стан бяздум’я.
бязду́мны, -ая, -ае.
Які не задумваецца; не здольны на роздум; легкадумны. Б. чалавек. Б. ўчынак. Бяздумнае рашэнне.
||
бязду́шны, -ая, -ае.
1. Пазбаўлены чуласці, сардэчнасці; чэрствы. Б. чалавек.
2. Халодны, сухі. Бяздушная ігра артыста.
||
бя́зевы
бяззлу́чнікавы, -ая, -ае.
У граматыцы: звязаны ў сінтаксічнае цэлае без дапамогі злучнікаў. Складаны б. сказ.
бяззме́нны, -ая, -ае.
Які не змяняецца працяглы час, пастаянны. Б. старшыня.
||
бяззо́рны, -ая, -ае.
На якім не відаць зор. Бяззорнае неба.
бяззу́бы, -ая, -ае.
1. Які не мае зубоў.
2.
||
бязла́дны, -ая, -ае.
1. Пазбаўлены парадку, хаатычны. Б. натоўп.
2. У якім няма пэўнай сістэмы, паслядоўнасці, рытму; сумбурны. Бязладная гаворка.
3. Бесталковы, неарганізаваны. Б. чалавек.
||
бязле́сны, -ая, -ае.
Які не мае лясоў, лясной расліннасці. Б. край.
||
бязлі́тасны, -ая, -ае.
Які не мае літасці, спачування; жорсткі, суровы. Б. вораг. Бязлітасная праўда.
||
бязлю́ддзе, -я,
Адсутнасць людзей або недахоп патрэбных людзей. Трывожнае б. Вакол б.
бязлю́дны, -ая, -ае.
Ненаселены або маланаселены. Б. востраў. Бязлюдная хата.
||
бязме́жны, -ая, -ае.
1. Які не мае бачных межаў, бяскрайні. Бязмежныя прасторы.
2.
||
бязме́н, -а,
Ручная рычажная або спружынная вага.
бязме́рны, -ая, -ае.
1. Які немагчыма або цяжка вымераць. Бязмерная глыбіня.
2.
||
бязмо́згі, -ая, -ае (
Дурны, бесталковы. Б. баран.
бязмо́ўны, -ая, -ае.
1. Пазбаўлены магчымасці гаварыць. Бязмоўная жывёліна.
2. Маўклівы, баязлівы, які не адважыцца слова сказаць. Ён стаў пануры і б.
3.
||
бязмэ́тны, -ая, -ае.
Які не мае пэўнай мэты. Бязмэтнае блуканне.
||
бязно́гі, -ая, -ае.
1. Які не мае нагі або ног.
2. Без ножкі, без ножак (пра мэблю;
||
бязра́дасны, -ая, -ае.
Пазбаўлены радасці, невясёлы. Бязрадаснае жыццё.
||
бязро́дны, -ая, -ае.
1. Які не мае або не ведае родных. Бязродная сірата.
2.
||
бязро́сны, -ая, -ае.
Без расы. Бязросная раніца.
бязру́кі, -ая, -ае.
1. Які не мае рукі або рук. Б. інвалід.
2.
||
бязры́б’е, -я,
Адсутнасць або недахоп рыбы. На бязрыб’і і рак рыба (прыказка).
бязры́бны, -ая, -ае.
У якім няма рыбы. Бязрыбнае возера.
бязрэ́йкавы, -ая, -ае.
Без рэек; які рухаецца не па рэйках. Бязрэйкавыя дарогі. Б. транспарт.
бязь, -і,
Баваўняная тканіна палатнянага перапляцення.
||
бяз’я́дзерны, -ая, -ае.
1. У якім адсутнічае ядро. Бяз’ядзерныя клеткі.
2. У якім адсутнічае ядзерная зброя. Бяз’ядзерная дзяржава.
бяле́цца, 1 і 2
Тое, што і бялець (у 2
бяле́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Станавіцца белым. Бялеюць скроні. Б. ад страху.
2. (1 і 2
||
бялёк, -лька́,
Дзіцяня цюленя.
||
бялі́зна, -ы, ж.,
Нацельнае адзенне, а таксама вырабы з тканіны для бытавых патрэб. Перамяніць бялізну. Сталовая б. Пасцельная б.
||
бялі́лы, -ліл і -аў.
1. Белая мінеральная фарба. Цынкавыя б.
2. Белае фарбавальнае рэчыва, якое выкарыстоўваецца ў тэатральным грыме, касметыцы.
бялі́ць, бялю́, бе́ліш, бе́ліць; бе́лены;
1. Пакрываць вапнай, мелам, робячы белым. Б. печ.
2. Дасягаць белізны чаго
3. Знімаць шкуру з забітай жывёліны, кару са ствала дрэва. Б. авечку.
||
||
||
||
бяло́к¹, -лку́,
Складанае арганічнае рэчыва, найбольш важная састаўная частка жывёльных і раслінных арганізмаў.
||
бяло́к², -лка́,
1. Празрыстая частка птушынага яйца, якая акружае жаўток.
2. Непразрыстая белая абалонка вока.
||
бялу́га, -і,
Каштоўная прамысловая рыба сямейства асятровых.
||
бялу́жына, -ы,
Мяса бялугі як ежа.
бялу́ха, -і,
Палярны дэльфін, які ў дарослым стане мае белую афарбоўку.
||
бяльма́сты і бяльма́ты, -ая, -ае.
З бяльмом на воку.
бяльмо́, -а́,
1. Белаватая пляма на рагавой абалонцы вока.
2. толькі
Вылупіць бельмы (
(Як) бяльмо на воку (
бялю́сенькі і бялю́ткі, -ая, -ае.
Вельмі белы. Бялюсенькія (бялюткія) сняжынкі.
бяля́вы, -ая, -ае.
1. Не зусім белы; белаваты. Узнімаўся б. туман.
2. Са светларусымі валасамі. Б. хлапец.
бяля́к, беляка́,
Заяц, які мяняе зімой колер поўсці на белы.
бянтэ́жыцца, -жуся, -жышся, -жыцца;
Хвалявацца, непакоіцца, губляцца. Відаць было, што дзяўчына бянтэжылася.
бянтэ́жыць, -жу, -жыш, -жыць;
Прыводзіць да разгубленасці. Яго словы бянтэжылі дзяўчыну.
бярве́нне, -я,
Бярвёны. Траляваць б.
бярда́нка, -і,
Адназарадная стрэльба, якая была на ўзбраенні рускай арміі ў 1870—1891 гг.
бярды́ш, бердыша́,
Старадаўняя зброя: баявая сякера з лязом у форме паўмесяца на доўгім дрэўку.
бярло́г, берлагу́,
Зімовае логава мядзведзя.
||
бярло́га, -і,
Тое, што і бярлог.
||
бяро́за, -ы,
Лісцевае дрэва з белай карой, а таксама драўніна гэтага дрэва. Б. — не пагроза: дзе стаіць, там і шуміць (прыказка).
||
||
бяро́завік, -у,
Бярозавы сок. Пакаштаваць салодкага бярозавіку.
бяро́зка, -і,
1.
2. Травяністая расліна сямейства бярозкавых з павойным сцяблом і белымі ці ружовымі кветкамі.
||
бяро́ста, -ы,
Верхні слой бярозавай кары. Абдзерці бяросту.
||
Берасцяная грамата — старажытныя пісьмы і дакументы на бяросце.
бярэ́знік, -у, м.,
Бярозавы лес. Малады б.
бярэ́мя, -я,
Такая колькасць чаго
бяс... (
Ужыв. замест «бес...» у першым складзе перад націскам,
бясе́да, -ы,
Збор гасцей з пачастункам, а таксама ўдзельнікі такога збору. Балявала ўся б.
||
бяска́рны, -ая, -ае.
Які застаўся без пакарання. Бяскарная правіннасць.
||
бяскве́ткавыя, -ых.
Расліны, у якіх не бывае кветак і насення і якія размнажаюцца спорамі.
бяскла́савы, -ая, -ае.
Які не падзяляецца на грамадскія класы. Бяскласавае грамадства.
||
бяско́лерны, -ая, -ае.
1. Які не мае колеру. Бясколерная вадкасць.
2.
||
бяско́нцасць, -і,
1.
2. Уяўная велічыня, большая за ўсякую зададзеную (
бяско́нцы, -ая, -ае.
1. Бяскрайні, які не мае канца, межаў. Б. блакіт.
2. Надзвычай доўгі, працяглы. Бясконцыя спрэчкі.
3. Надзвычай моцны па сіле праяўлення. Бясконцая радасць.
||
бяско́рміца, -ы,
Адсутнасць або недахоп корму для жывёлы, птушак. Вясенняя б.
бяскра́йні, -яя, -яе.
Які нельга акінуць вокам. Бяскрайнія прасторы.
||
бяскро́ўны, -ая, -ае.
1. Які змяшчае ў сабе малую колькасць крыві; вельмі бледны. Бяскроўныя вусны.
2. Які адбываецца без кровапраліцця. Бяскроўная перамога.
бяскры́зісны, -ая, -ае.
Які не суправаджаецца крызісам. Бяскрызіснае развіццё.
||
бяскры́лы, -ая, -ае.
1. Які не мае крылаў.
2.
||
бяскры́ўдны, -ая, -ае.
Які не робіць крыўды, не прыносіць непрыемнасцей або шкоды. Бяскрыўдная іронія. Б. звярок.
||
бяспа́мятны, -ая, -ае.
У якога слабая памяць, няпамятлівы.
||
бяспа́мяцтва, -а,
1. Страта свядомасці, непрытомнасць. Ляжаць у бяспамяцтве.
2. Адсутнасць добрай памяці.
бяспа́шпартны, -ая, -ае.
Які не мае пашпарта.
бяспе́ка, -і,
Становішча, пры якім ніхто і нішто не пагражае каму-, чаму
бяспе́чны, -ая, -ае.
1. Якому не пагражае небяспека. Бяспечнае месца. Б. пераход.
2. Які не прыносіць шкоды. Б. сродак.
||
бяспі́сьменны, -ая, -ае.
Які не мае сваёй пісьменнасці. Бяспісьменныя народнасці.
бяспла́навы, -ая, -ае.
Які робіцца без плана, планавання.
||
бяспла́тны, -ая, -ае.
Без аплаты. Бясплатная медыцынская дапамога.
||
бясплённы, -ая, -ае.
Які не дае ніякіх вынікаў; марны. Бясплённая дзейнасць.
||
бяспло́дны, -ая, -ае.
1. Няздольны даваць патомства.
2. Неўрадлівы. Бясплодная глеба.
3.
||
бяспо́лы, -ая, -ае.
Які не мае адзнак полу. Бясполая істота.
Бясполае размнажэнне — форма размнажэння, пры якой арганізм узнаўляе сябе самастойна, без усялякага ўдзелу іншай асобіны.
бяспо́шлінны, -ая, -ае.
Свабодны ад абкладання пошлінай. Б. ўвоз тавараў.
||
бяспра́ўе, -я,
Адсутнасць правоў або немагчымасць іх рэалізаваць.
бяспра́ўны, -ая, -ае.
Які пазбаўлены палітычных, грамадзянскіх правоў або не можа іх рэалізаваць.
||
бяспро́йгрышны, -ая, -ае.
З абавязковым выйгрышам. Бяспройгрышная латарэя.
||
бяспры́кладны, -ая, -ае.
Які не мае сабе роўнага; выключны. Б. подзвіг.
||
бяссі́лле, -я,
1. Недахоп, адсутнасць фізічных сіл, крайняя слабасць.
2. Няздольнасць зрабіць што
бяссі́льны, -ая, -ае.
1. Які не мае фізічных сіл, слабы. Б. хворы.
2. Няздольны што
бяссла́ўны, -ая, -ае.
Які заслугоўвае асуджэння, ганебны. Б. канец. Бясслаўнае адступленне.
||
бяссле́дны, -ая, -ае.
Які не пакінуў пасля сябе ніякіх слядоў. Бясследнае знікненне. Прапасці бясследна (
||
бяссло́ўны, -ая, -ае.
1. Выказаны без слоў. Б. дакор.
2. Маўклівы, які лічыць за лепшае не выказваць сваіх думак. Б. выканаўца.
||
бяссме́ртнік, -у,
Назва некаторых травяністых раслін з сухімі кветкамі, якія не вянуць.
бяссне́жны, -ая, -ае.
Скупы на снег. Бясснежная зіма.
||
бяссо́нніца, -ы,
Нездаровая адсутнасць сну або парушэнне сну. Мучыцца бяссонніцай.
бяссо́нны, -ая, -ае.
Праведзены без сну. Бяссонная ноч.
бясспрэ́чны, -ая, -ае.
Які не выклікае пярэчанняў. Бясспрэчныя довады.
||
бясстра́сны, -ая, -ае.
Пазбаўлены страсці, халодны і спакойны. Б. характар.
||
бясстра́тны, -ая, -ае.
Які не прыносіць страты. Бясстратнае прадпрыемства.
||
бясстра́шны, -ая, -ае.
Які не ведае страху; адважны. Б. партызан.
||
бяссэ́нсавы, -ая, -ае.
Пазбаўлены сэнсу. Б. набор слоў. Б. ўчынак. Б. позірк.
||
бяссэ́нсіца, -ы,
Тое, што не мае сэнсу; бязглуздзіца, недарэчнасць. Вярзці бяссэнсіцу.
бяссэ́нсны, -ая, -ае.
Тое, што і бяссэнсавы.
||
бяста́ктнасць, -і,
1.
2. Бястактныя паводзіны, бястактныя ўчынкі.
бяста́ктны, -ая, -ае.
Тое, што і бестактоўны.
||
бяста́лентны, -ая, -ае.
Пазбаўлены таленту. Б.
бясфо́рменны, -ая, -ае.
Які не мае выразна акрэсленай формы. Бясформенная маса.
||
бясхі́бны, -ая, -ае.
Які не мае хібаў, недахопаў; беспамылковы. Б. разлік.
||
бясхле́біца, -ы,
Адсутнасць або недахоп хлеба. Перажылі бясхлебіцу.
бясхле́бны, -ая, -ае.
Звязаны з адсутнасцю хлеба. Б. год.
бясхма́рны, -ая, -ае.
1. Без хмар, ясны. Бясхмарнае неба.
2.
||
бясце́невы, -ая, -ае.
Які не ўтварае ценю. Бясценевая лямпа.
бясцэ́нак, -нку,
У выразе: за бясцэнак (
бясцэ́нны, -ая, -ае.
1. Вельмі каштоўны, дарагі. Б. скарб.
2.
||
бясчы́нства, -а,
Грубае парушэнне грамадскага парадку, скандальныя паводзіны. Тварыць бясчынствы.
бясчы́нстваваць, -твую, -твуеш, -твуе; -твуй;
Сваволіць, буяніць, парушаць парадак.
бясшко́дны, -ая, -ае.
Які не робіць шкоды. Бясшкоднае лякарства.
||
бясшлю́бны, -ая, -ае.
Без шлюбу або па-за шлюбам (жыццё, быт, існаванне). Бясшлюбнае жыццё.
||
бясшу́мны, -ая, -ае.
Які не робіць шуму, ціхі. Б. матор. Бясшумныя крокі.
||
бясшэ́рсны, -ая, -ае.
Які не мае шэрсці.
ва,
Ужыв. замест
ва́ба, -ы,
Прывабліванне (птушак, звяроў) падробленым голасам (гукам).
ва́бік, -а,
Дудачка, свісток і
ва́біць, -блю, -біш, -біць;
1. Захапляючы, зачароўваючы сваім выглядам, прыцягваць да сябе. Поўдзень вабіць сваёй прыродай.
2. Падзываць птушак, звяроў, падрабляючы іх голас. В. свістам птушак.
||
ва́бны, -ая, -ае.
Які вабіць, зачароўвае сваім выглядам; прывабны.
||
вавёрка, -і,
Звярок роду млекакормячых атрада грызуноў з пушыстым хвастом, а таксама футра гэтага звярка.
||
вавіло́нскі
ва́га, -і,
Тоўстая жэрдка або бервяно для падважвання цяжкіх прадметаў.
вага́, -і́,
1. толькі
2. толькі
3. Прылада для ўзважвання чаго
На вагу золата — вельмі дорага.
||
вагане́тка, -і,
Невялікі адкрыты вагон для перавозкі грузаў па вузкакалейных або падвесных дарогах.
вага́р, -а́,
Рычаг для рэгулявання чаго
вагаўшчы́к, -а́,
Той, хто займаецца ўзважваннем чаго
||
||
вага́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. (1 і 2
2.
3. (1 і 2
||
||
вага́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Мерна разгойдваць што
||
ваго́н, -а,
Транспартны сродак для перавозкі пасажыраў або грузаў па рэйкавых дарогах. Таварны в. Пасажырскі в. Трамвайны в. В.-ляднік. В.-рэстаран. В. дроў (колькасць, якая змяшчаецца ў ім).
||
||
вагра́нка, -і,
Шахтавая печ для плаўкі чыгуну, а таксама для апалу руд каляровых металаў.
||
вада́, -ы́,
1. Празрыстая бясколерная вадкасць, якая ўяўляе сабой хімічнае злучэнне вадароду і кіслароду. Шклянка вады. Марская в.
2. (звычайна з азначэннем). Напітак, тэхнічныя растворы. Газіраваная в. Мінеральная в. Вапнавая в.
3. Водная паверхня ракі, возера, мора
4.
5.
6.
7.
Верхавая вада — вада, якая сцякла ў рэчку пасля дажджу ці ўтварылася з расталага снегу.
Жоўтая вада — хвароба вачэй, пры якой зрэнка набывае жоўты колер.
Цёмная вада — слепата, выкліканая атрафіяй зрокавага нерва.
Таўчы ваду ў ступе або насіць ваду ў рэшаце (
Вадой не разліць (не разальеш) каго — пра неразлучных сяброў.
Як у ваду глядзеў — быццам загадзя ведаў.
Вады (нікому) не замуціць — не зрабіць шкоды.
Выйсці сухім з вады — застацца непакараным.
Віламі па вадзе пісана — пра што
Ліць ваду на млын чый, каго — прыводзіць доказ або дзейнічаць на чыю
Вывесці на чыстую ваду каго
Цішэй вады, ніжэй травы — пра сціплага, вельмі спакойнага, ціхага чалавека.
||
||
вада... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
вадабо́язь, -і,
Тое, што і шаленства (у 1
вадаво́з, -а,
Той, хто возіць ваду.
вадаво́зны, -ая, -ае.
Які служыць для перавозкі вады. Вадавозная бочка.
вадагрэ́йны, -ая, -ае.
Прызначаны для награвання вады. В. кацёл.
вадаём, -а,
Натуральная або штучная ўпадзіна, напоўненая вадой; басейн. Натуральны в.
||
вадазлі́ў, -ліва,
Адтуліна ў верхняй частцы плаціны для сцёку лішняй вады.
||
вадака́чка, -і,
Спецыяльнае збудаванне з помпамі для падачы вады.
вадала́з, -а,
Спецыяліст, які займаецца падводнымі работамі ў спецыяльным воданепранікальным касцюме.
||
вадалі́ў, -ліва,
1. Рабочы, які вылівае або адпампоўвае ваду.
2. Старшы рабочы на баржы.
вадаме́р, -а,
1. Прылада для вымярэння расходу вады.
2. Вымяральная рэйка для назірання за ўзроўнем вады.
||
вадано́с, -а,
Той, хто носіць ваду.
вадано́сны, -ая, -ае.
Які ўтрымлівае ў сабе ваду. В. пласт.
вадапла́ўны, -ая, -ае.
У выразе: вадаплаўныя птушкі — агульная назва птушак, якія жывуць на вадзе.
вадапо́й, -о́ю,
1. Месца на рацэ, возеры і
2. Паенне жывёлы вадой.
||
вадаро́д, -у,
Хімічны элемент, самы лёгкі газ, які ў злучэнні з кіслародам утварае ваду.
||
вадаскі́д, -а,
Гідратэхнічнае збудаванне для спуску лішняй вады з вадасховішчаў. Запасны в.
||
вадаспа́д, -а,
Імклівы паток вады, што спадае са стромага ўступа ў рэчышча ракі. Горны в.
||
вадаспу́ск, -а,
Труба ў плацінах і вадасховішчах для спуску вады.
||
вадасхо́вішча, -а,
Штучны вадаём для збору і захавання вады.
||
вадасцёк, -а,
Збудаванне для адводу, сцёку вады, а таксама пакатае месца, па якім сцякае вада.
||
вадатру́бны, -ая, -ае.
У выразе: вадатрубны кацёл — паравы кацёл, у якім вада награваецца, праходзячы па трубах.
вадзі́цель, -я,
Тое, што і кіроўца. В. тралейбуса. В. таксі.
||
вадзі́цца, ваджу́ся, во́дзішся, во́дзіцца;
1. (1 і 2
2.
3. з кім. Мець справу, сябраваць (
вадзі́ць, ваджу́, во́дзіш, во́дзіць;
1. Тое, што і весці ў 1, 2 і 4
2. што з кім. Падтрымліваць (знаёмства, дружбу).
3. пераважна
4. Кіраваць гульнямі, танцамі.
||
вадзяні́сты, -ая, -ае.
Які ўтрымлівае многа лішняй вады, вільгаці. Вадзяністае чарніла.
||
вадзя́нка, -і,
1. Хвароба, пры якой у тканках і поласцях цела збіраецца вадкасць.
2. Запоўнены вадкасцю пухір (
||
вадзяны́
ва́дкасць, -і,
1.
2. Рэчыва, якое мае ўласцівасць цячы і набываць форму той пасудзіны, у якой яно знаходзіцца.
||
ва́дкі, -ая, -ае.
Які знаходзіцца ў стане вадкасці, здольны цячы. Вадкія рэчывы (у адрозненне ад цвёрдых і газападобных). Вадкае паліва.
||
вадналы́жнік, -а,
Спартсмен, які займаецца вадналыжным спортам. Спаборніцтвы вадналыжнікаў.
||
вадналы́жны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да водных лыж. В. спорт.
вады́р, -а́,
Пухір, які ўсхопліваецца пры апёку скуры.
вадэві́ль, -я,
Кароткая камічная п’еса, у якой дыялогі чаргуюцца з песнямі.
||
ваен...
Першая састаўная частка складаных слоў у
ваенізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
1. Прыстасаваць (прыстасоўваць) да ваенных умоў, перавесці (пераводзіць) на абслугоўванне ваенных патрэб. В. прамысловасць.
2. Узброіць (узбройваць); арганізаваць (арганізоўваць) на ваенны лад.
||
ваенка́м, -а,
Ваенны камісар.
||
ваенкама́т, -а,
Ваенны камісарыят. Раённы в.
||
ваенна...
Першая састаўная частка складаных слоў у
ваенна-...
Першая састаўная частка складаных слоў у
ваеннаабавя́заны, -ага,
Асоба, якая павінна несці вайсковую службу (падлягае прызыву або знаходзіцца ў запасе).
||
ваеннапало́нны, -ага,
Ваеннаслужачы, узяты ў палон.
вае́нна-палявы́, -а́я, -о́е.
Ваенны (у 2
вае́нна-прамысло́вы, -ая, -ае.
У выразе: ваенна-прамысловы комплекс — аб’яднанне манаполій, прадпрыемстваў, што вырабляюць ваенную прадукцыю, а таксама аб’яднанне прадстаўнікоў узброеных сіл і часткі дзяржаўна-адміністрацыйнага апарату, якое ставіць сваёй мэтай гонку ўзбраенняў.
ваеннаслу́жачы, -ага,
Асоба, якая знаходзіцца на вайсковай службе ў кадравай арміі.
||
вае́нны, -ая, -ае.
1.
2. Які мае адносіны да абслугоўвання арміі і патрэб вайны. Ваенная прамысловасць. Ваеннае становішча. На в. лад.
3. у
вае́ншчына, -ы, ж.,
Агрэсіўныя ваенныя колы.
важа́к, -а́,
1. Павадыр статка, чарады.
2. Кіраўнік, арганізатар. В. моладзі.
важа́ты, -ага,
1. Праваднік, які паказвае шлях тым, хто за ім ідзе.
2. Кіраўнік піянерскага атрада, дружыны.
||
||
важдані́на, -ы,
Занятак, які патрабуе многа часу, увагі, турбот.
важда́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Доўга займацца якой
ва́жкі, -ая, -ае.
1. Які мае значную вагу пры невялікім аб’ёме. В. тавар.
2.
3.
||
ва́жнасць, -і,
1.
2. Велічнасць, фанабэрыстасць. Напусціць на сябе в.
(Не) вялікая важнасць (
важне́цкі, -ая, -ае (
1. Вельмі добры, выдатны. Важнецкія работы.
2. Велічны, фанабэрысты. В. выгляд.
ва́жнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Прымаць паважны выгляд, фанабэрыцца.
||
ва́жны, -ая, -ае.
1. Які мае вялікае значэнне, значны. Важная справа. Важная галіна народной гаспадаркі.
2. Высокі па пасадзе, становішчы (
3. Велічны, паважны, фанабэрысты. В. выгляд. Важна (
||
ва́жыцца, -жуся, -жышся, -жыцца;
1. Вызначаць сваю вагу шляхам узважвання.
2. Праяўляць жаданне, намервацца зрабіць што
ва́жыць, -жу, -жыш, -жыць;
1. каго-што. Вызначаць вагу, узважваць. В. збожжа.
2. Мець пэўную вагу (у 1
||
ва́за, -ы,
Пасудзіна для кветак, садавіны
||
||
вазавы́
ваза́к, -а́,
Той, хто перавозіць грузы на конях.
||
вазелі́н, -у,
Мазь, якую атрымліваюць з нафты (
||
вазі́цца, важу́ся, во́зішся, во́зіцца;
1. Катацца. В. на санках.
2.
вазі́ць, важу́, во́зіш, во́зіць;
1. Тое, што і везці (але абазначае дзеянне, якое адбываецца не ў адзін час, не за адзін прыём або не ў адным напрамку). В. дровы з лесу.
2. Катаць. В. дзіця ў калясачцы.
||
вазо́к, -зка́,
1. Памянш. да воз (у 1 і 2
2. Лёгкія, спецыяльна абсталяваныя для выезду сані.
вазо́н, -а,
1. Дэкаратыўная пакаёвая расліна.
2. Гаршчок для вырошчвання такіх раслін.
||
вазо́ўня, -і,
Спецыяльнае памяшканне для захоўвання вазоў (у 1
||
вайна́, -ы́,
1. Узброеная барацьба паміж дзяржавамі, народамі
2.
||
вайско́вец, -ко́ўца,
Асоба, якая знаходзіцца на ваеннай службе; ваеннаслужачы.
вайско́вы, -ая, -ае.
1.
2. Ваенны (у 2
вакалі́ст, -а,
1. Спецыяліст у галіне вакальнага мастацтва, а таксама па пастаноўцы голасу спевака.
2. Спявак-прафесіянал.
||
вака́льны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да спеваў, прызначаны для выканання голасам. Вакальная музыка. Вакальнае мастацтва.
вакаме́р, -а,
Здольнасць вызначаць адлегласць на вока, без прыбораў. Мець добры в.
||
вака́нсія, -і,
Вакантная пасада, месца. Адкрылася в.
вака́нтны, -ая, -ае.
Пра пасаду, службовае месца: свабодны, нікім не заняты. Вакантная пасада прафесара.
||
вака́цыі, -цый.
Канікулы.
||
вакза́л, -а,
Будынак на чыгуначнай станцыі, прыстані
||
вако́л.
1.
2.
вако́ліца, -ы,
1. Ускраіна населенага пункта. Выйсці за ваколіцу.
2. Тое, што размешчана вакол населенага пункта; наваколле. Пайшла погаласка па ўсёй ваколіцы.
||
вако́льны, -ая, -ае.
1. Размешчаны вакол. Вакольныя нівы.
2. Які ляжыць у баку ад самага кароткага шляху. Вакольная дарога.
ва́кса, -ы,
Мазь для чысткі скуранога абутку.
||
ваксава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Мазаць, чысціць скураны абутак ваксай. В. боты.
||
ва́куум, -у,
1. Стан вельмі разрэджанага газу пры нізкім ціску (
2.
||
вакхана́лія, -і,
1. звычайна
2.
||
вакха́нка, -і,
У антычным свеце: жрыца бога віна і весялосці Вакха, удзельніца вакханалій.
вакцы́на, -ы,
Прэпарат для папераджальных лячэбных прышчэпак супраць заразных хвароб.
||
вал¹, -а,
1. Доўгі высокі земляны насып. Крапасны в.
2. Высокая хваля. Дзявяты в. (самая моцная і небяспечная хваля ў час марской буры, паводле старадаўніх уяўленняў — пагібельная для мараплаўцаў). Агнявы в. (
||
вал², -а,
У механізмах: стрыжань, які круціцца на апорах і перадае рух іншым часткам механізма. В. турбіны.
||
||
вал³, -а, толькі
У эканоміцы: агульны аб’ём прадукцыі ў вартасным выражэнні, выпушчанай за які
||
валаво́дзіцца, -во́джуся, -во́дзішся, -во́дзіцца;
Аддаваць залішне многа ўвагі і часу каму-, чаму
валаво́дзіць, -во́джу, -во́дзіш, -во́дзіць;
Наўмысна зацягваць вырашэнне якой
валаво́днік, -а,
Той, хто валаводзіць, зацягвае вырашэнне якой
валаво́кі, -ая, -ае.
З вялікімі спакойнымі вачамі. Валавокая прыгажуня.
валавы́
валакі́та, -ы,
Бюракратычная зацяжка пры вырашэнні якой
||
валакі́тчык, -а,
Той, хто стварае валакіту.
||
валакні́сты, -ая, -ае.
Які складаецца з валокнаў, з валокнамі. Валакністая будова расліннай тканкі. Валакністыя матэрыялы.
||
валакно́, -а́,
1. звычайна
2. таксама
||
||
валаку́ша, -ы,
1. Прымітыўнае прыстасаванне ў выглядзе дзвюх змацаваных папярочкамі жардзін для перавозкі грузаў канём. Вывезці сена з лесу на валакушах.
2. Агульная назва сельскагаспадарчых прылад для зграбання сена, саломы, выраўноўвання паверхні раллі і сенажаці.
вала́н, -а,
1. Прышыўная палоска лёгкай тканіны або карунак у выглядзе фальбоны ці брыжоў на сукенцы.
2. Лёгкі мячык з пер’ем або шырокім хвалістым абадком для гульні ў бадмінтон.
||
валанцёр, -а,
Той, хто добраахвотна ўдзельнічае ў якой
||
валапю́к, -а,
1. Адна з першых штучных моў, створаная ў Германіі ў 1879 г. І. М.Шлеерам; яе меркавалі выкарыстаць у якасці адзінай сусветнай мовы.
2.
валаса́ты, -ая, -ае.
Пакрыты, аброслы валасамі. Валасатыя рукі.
||
валасе́нь, -сня́,
1. Паразітычны вадзяны чарвяк, падобны на волас.
2. Хвароба скуры ног у чалавека і жывёлы ў выглядзе язваў.
валасі́на, -ы,
Адзінкавы волас.
||
валасны́
валасня́, -і́, ж.,
Калматыя пасмы валасоў чалавека або шэрсці жывёлы. Зарасці валаснёй.
валасо́к, -ска́,
1.
2. Тонкая металічная ніць, спружына, дроцік у якім
3. Тое, што і варсінка (у 2
На валаску (вісець) (
На валасок (валаску) ад чаго — вельмі блізка (ад якога
валасы́
валася́нка, -і,
Невялікая пеўчая птушка атрада вераб’іных з тонкай шылападобнай дзюбай.
||
валасяны́
валацу́га, -і,
1. Бяздомны чалавек, які не мае пэўнага прыстанішча і заняткаў.
2. Той, хто цягаецца абы-дзе, не працуе.
3. Той, хто празмерна заляцаецца да жанчын.
валацу́жнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Быць валацугам (-ай); бадзяцца.
||
валацу́жны, -ая, -ае (
Уласцівы валацугу (валацузе); бадзяжны. Валацужнае жыццё.
валачы́, -лаку́, -лачэ́ш, -лачэ́; -лачо́м, -лачаце́, -лаку́ць; вало́к, -лакла́, -лакло́; валачы́; -ло́чаны;
1. Цягнуць волакам, не адрываючы ад паверхні чаго
2. Несці, везці што
3. што. Красці (
валачы́ся, -лаку́ся, -лачэ́шся, -лачэ́цца; -лачо́мся, -лачаце́ся, -лаку́цца; вало́кся, -лакла́ся, -лакло́ся; валачы́ся;
1. Тое, што і валачыцца (у 1
2. Ісці з цяжкасцю, плесціся (
валачы́цца, -лачу́ся, -ло́чышся, -ло́чыцца;
1. Цягнуцца па зямлі.
2. Блукаць, бадзяцца (
3. за кім. Заляцацца (
валачы́ць, -лачу́, -ло́чыш, -ло́чыць;
1. каго-што. Тое, што і валачы (але абазначае дзеянне, якое адбываецца шматразова і ў розны час). Валачыў воўк, павалаклі і ваўка.
2. Выцягваць з металу (
||
||
валейбалі́ст, -а,
Ігрок у валейбол.
||
валейбо́л, -а,
Спартыўная гульня ў мяч, які перакідваецца цераз сетку ад адной каманды да другой.
||
ва́лены, -ая, -ае.
Зроблены шляхам валення (
вале́т, -а,
Малодшая фігура ў ігральных картах. Званковы в.
валёнкі, -нак і -нкаў,
Зімовы абутак з воўны, звалены ў выглядзе ботаў.
валідо́л, -у,
Сасударасшыральны сродак (вадкі або ў таблетках).
ва́лік, -а,
1.
2. Прадаўгаватая цыліндрычнай формы падушка для канапы, тахты
валі́цца, валю́ся, ва́лішся, ва́ліцца;
Падаць уніз. В. на зямлю. В. з ног ад стомы.
Ад (з) ветру валіцца (
Ва́ліцца з рук (
||
валі́ць¹, валю́, ва́ліш, ва́ліць;
1. каго-што. Прымушаць па́даць. Бура валіць лес. В. з ног. В. дрэвы (сячы, пілаваць;
2. што. Скідаць у вялікай колькасці, складаць без разбору. В. усё ў адну кучу (таксама
3.
||
||
валі́ць², 1 і 2
1. Ісці, рухацца натоўпам або па́даць, паднімацца ў вялікай колькасці (
2.
3. што. Качаючы, збіваць з воўны. В. валёнкі.
||
||
валкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Зграбаць скошаную траву, збажыну
||
ва́лкі, -ая, -ае (
1. Які добра і хутка ўвальваецца. Валкае сукно.
2. Пра паходку: хісткі, з перавальваннем з боку на бок.
||
валлекава́ты, -ая, -ае (
З вялікім валляком.
||
валлё, -я,
Пашыраная частка стрававода ў птушак, насякомых, малюскаў, дзе папярэдне перапрацоўваецца ежа.
||
валля́к, -а́,
1. Павелічэнне шчытападобнай залозы.
2. Тое, што і валлё.
||
вало́вы
вало́даць, -аю, -аеш, -ае;
1. кім-чым. Мець у сваёй уласнасці, уладаць. В. маёмасцю.
2.
3. чым. Умець, мець магчымасць карыстацца чым
||
вало́к, -лка́,
Доўгая града згрэбенага сена, збажыны
вало́скі, -ая, -ае.
У выразе: валоскі арэх — грэцкі арэх.
вало́ссе, -я,
1. Шэрсць, волас жывёлы.
2. Валасы (
вало́шка, -і,
Травяністая расліна сямейства складанакветных, якая расце ў жыце і іншых злаках і цвіце сінімі кветкамі; васілёк.
||
валтарні́ст, -а,
Музыкант, які іграе на валторне.
валто́рна, -ы,
Медны духавы музычны інструмент у выглядзе спіральна сагнутай трубы з шырокім раструбам.
||
валту́зіцца, -ту́жуся, -ту́зішся, -ту́зіцца;
1. Рабіць бязладныя, хаатычныя рухі, дурэючы або стараючыся вызваліцца з якога
2. Доўга займацца якой
валту́зіць, -ту́жу, -ту́зіш, -ту́зіць;
1. Тармасіць, тузаць. В. за рукаў каго
2.
валтузня́, -і́,
Шумны бязладны рух. За сцяной чулася нейкая в.
валу́й, -я́,
Жаўтавата-белага колеру грыб сямейства сыраежкавых з увагнутай ліпкай шапкай.
валу́н, -а́,
Вялікі камень — абломак горнай пароды.
||
валы́нка¹, -і,
Духавы народны музычны інструмент, зроблены з некалькіх трубак, устаўленых у скураны мяшок.
валы́нка², -і,
Зацяжная справа; важданіна. В. з рэцэнзіяй.
Цягнуць валынку — марудзіць з ажыццяўленнем чаго
вальдшнэ́п, -а,
Тое, што і слонка.
||
валье́ра, -ы,
Абгароджаная пляцоўка для ўтрымання жывёлы, птушак (у заапарку
||
вальнаду́мец, -мца,
Той, хто вызначаецца вальнадумствам.
||
вальнаду́мства, -а,
Крытычныя або негатыўныя адносіны да існуючых парадкаў [спачатку да рэлігіі].
||
вальналю́бства
вальс, -а,
Плаўны танец трохдольнага размеру, а таксама музыка ў рытме такога танца.
||
вальсава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
Танцаваць вальс. Лёгка в.
вальта́ж, -у́,
Устарэлая назва напружання электрычнага току.
||
вальтме́тр, -а,
Прыбор для вымярэння элекграрухальнай сілы і напружання ў электрычным ланцугу.
вальфра́м, -у,
Хімічны элемент, тугаплаўкі метал серабрыстага колеру.
||
вальцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Пракатваць, прапускаць паміж вальцамі. В. ліставое жалеза.
||
||
вальцо́вы, -ая, -ае.
Абсталяваны вальцамі або зроблены пры дапамозе вальцаў. В. млын. В. памол.
вальцо́ўка, -і,
1.
2. Машына, якой вальцуюць.
вальцо́ўшчык, -а,
Рабочы, які абслугоўвае вальцовачныя машыны.
||
ва́льцы, -аў,
Прэс у выглядзе двух або некалькіх цыліндраў, валкоў або конусаў, якія верцяцца ў розных напрамках і служаць для пракаткі, драблення чаго
||
валюнтары́зм, -у,
1. Ідэалістычная плынь у філасофіі, якая аб’яўляе волю вышэйшым, творчым прынцыпам быцця.
2. У палітыцы і грамадскім жыцці: суб’ектывісцкія і адвольныя рашэнні, якія ігнаруюць аб’ектыўна існуючыя ўмовы і заканамернасці.
||
валю́та, -ы,
1. Грашовая сістэма краіны, а таксама грашовыя адзінкі гэтай сістэмы. Залатая в.
2.
||
Валютны курс — суадносіны паміж рознымі валютамі (у 1
валю́тчык, -а,
Спекулянт замежнай валютай.
||
валю́шны, -ая, -ае.
Прызначаны для валення сукна. Валюшная машына.
валявы́
валяр’я́н, -у,
Травяністая расліна сямейства валяр’янавых з ружовымі кветкамі, з каранёў якой вырабляюць лекавыя настойкі.
||
валяр’я́нка, -і,
Валяр’янавыя каплі.
валя́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
1. Лежачы, пераварочвацца з боку на бок. В. ў пяску.
2. Ляжаць, нічога не робячы, нядбайна разваліўшыся (
3. (1 і 2
На дарозе не валяецца — дарма, лёгка не дастаецца.
валя́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. каго-што. Нахіліўшы, абарочваць, перакульваць. Бура валяе дрэвы.
2.
вампі́р, -а,
1. Род буйных лятучых мышэй (кажаноў).
2. У казках, старажытных павер’ях, прыгодніцкай літаратуры і кінафільмах: пярэварацень, мярцвяк, які нібыта выходзіць ноччу з магілы і смокча кроў жывых.
3.
||
вана́дый, -ю,
Хімічны элемент, тугаплаўкі метал светла-шэрага колеру.
||
ванда́л, -а,
Разбуральнік культуры, варвар [па назве старажытнагерманскага племені].
вандалі́зм, -у,
Няшчаднае разбурэнне, знішчэнне гістарычных помнікаў і культурных каштоўнасцей; варварства.
||
вандрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
1. Падарожнічаць, рабіць падарожжа.
2. Часта мяняць месца жыхарства, весці неаседлы спосаб жыцця.
3.
||
вандро́ўнік, -а,
1. Чалавек, які вандруе, падарожнічае.
2. Той, хто часта мяняе месца жыхарства, вядзе неаседлы спосаб жыцця; качэўнік.
||
||
вандро́ўніцтва, -а,
1. Падарожжа. В. ў далёкія краіны.
2. Пастаянныя пераходы, пераезды з месца на месца.
вандро́ўны, -ая, -ае.
1. Які не мае аселасці, вандруе з месца на месца. Вандроўныя плямёны.
2. Уласцівы вандроўніку, звязаны з вандраваннем. Вандроўнае жыццё.
3. Які часта пераходзіць, пераязджае з месца на месца або які працуе не на пастаянным месцы; перасоўны. В. тэатр.
ванілі́н, -у,
Пахучае арганічнае рэчыва, якое знаходзіцца ў стручках ванілі або атрымана штучным спосабам.
||
вані́ль, -і,
Трапічная расліна з доўгімі тонкімі пладамі, а таксама плады гэтай расліны, якія ўжыв. ў кулінарыі і парфумерыі.
||
ванітава́ць, -ту́е;
Пра стан моташнасці, рвоты. Мяне ванітавала. Ванітуе ад яго слоў (
||
вані́ты, -аў (
Адвольнае вывяржэнне змесціва страўніка цераз рот, а таксама тое, што вывяргаецца пры ванітаванні, рвоце.
ва́нна, -ы,
1. Вялікая прадаўгаватая пасудзіна для мыцця, купання. Мыцца ў ванне.
2. Мыццё ці лячэнне ў такой пасудзіне. Прыняць ванну. Лячэбныя ванны.
3.
4. У тэхніцы: пасудзіна рознай формы і памеру для вадкасці, у якую апускаюць розныя прадметы пры іх апрацоўцы. Фарбавальная в.
||
||
вантрабя́нка, -і,
Каўбаса, зробленая з вантробаў.
вантро́бы, -аў.
Унутраныя органы грудной клеткі і жывата.
Пераесці (ад’есці) вантробы (
||
ва́нька-ўста́нька, ва́нькі-ўста́нькі,
Дзіцячая лялька ў выглядзе круглай або авальнай фігуркі, якая здольна сама ўставаць (з-за цяжару, які знаходзіцца ў ніжняй яе частцы), калі яе выводзяць з вертыкальнага становішча.
ва́пельня, -і,
Печ для выпальвання вапны ў вапняку.
||
ва́пна, -ы,
Вокіс кальцыю — рэчыва белага колеру, якое здабываецца з вапняку. Гашаная в. Даламітавая в.
||
вапнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Уносіць у глебу вапну. В. кіслую глебу.
||
вапня́к, -у́,
Асадкавая горная парода, якая мае ў сабе вапну.
||
вар, -у,
1. Вада ў стане кіпення або толькі што ўскіпелая вада. В. з маліннікам. Як варам абдало (аб прыліве крыві да твару, выкліканым адчуваннем няёмкасці, збянтэжанасці, хвалявання).
2. Вараная смала (
варагава́ць, -гу́ю, -гу́еш, -гу́е; -гу́й;
Быць у непрыязных адносінах.
варажбі́т, -а́,
Той, хто займаецца варажбой.
||
варажы́ць, -ражу́, -ро́жыш, -ро́жыць;
1. Прадказваць будучае або мінулае па картах, лініях рукі
2. Меркаваць, рабіць здагадкі.
||
||
варанёны, -ая, -ае.
Пакрыты слоем вокіслу чорнага, цёмна-сіняга або карычневага колеру. Варанёная сталь.
варані́ць, -раню́, -ро́ніш, -ро́ніць;
Пакрываць паверхню металічных прадметаў (са сталі, чыгуну) тонкім слоем вокіслу чорнага, цёмна-сіняга або карычневага колеру, каб засцерагчы ад іржы; чарніць. В. сталь.
||
вараннё
ва́раны, -ая, -ае.
Прыгатаваны пры дапамозе варкі. Вараная бульба.
Ні печаны ні вараны (
вараны́, -а́я, -о́е.
Чорны (пра масць коней).
вараняня́ і варанянё, -ня́ці,
Птушаня вароны.
варата́р, -а́,
Ігрок, які абараняе вароты ў спартыўных гульнях (гандбол, футбол, хакей).
||
вараці́ла, -ы,
Той, хто варочае вялікімі справамі; дзялок. Фінансавыя варацілы.
ва́рачны
ва́рвар, -а,
1. У старажытных грэкаў і рымлян: пагардлівая назва чужаземца.
2. Некультурны, грубы, жорсткі чалавек. Фашысцкія варвары.
||
||
ва́рварства, -а,
Грубасць, дзікунства нораваў, невуцкія адносіны да культурных каштоўнасцей.
вар’етэ́,
Эстрадны тэатр лёгкага жанру.
вар’і́равацца, 1 і 2
Відазмяняцца, перайначвацца.
вар’і́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Відазмяняць, даваць новыя варыянты, перайначваць. В. апавяданне.
ва́рка
варката́ць, 1 і 2
1. Муркаць (пра ката).
2. Утвараць характэрныя для галубоў гукі; буркаваць.
||
варо́жы, -ая, -ае.
1.
2. Вельмі непрыязны, поўны варожасці, нянавісці. Варожыя адносіны. В. погляд.
3. Непрыяцельскі. В. тыл.
||
варо́на, -ы,
1. Птушка сямейства крумкачовых з чорна-шэрым або чорным апярэннем.
2.
Белая варона — пра чалавека, які рэзка выдзяляецца чым
Варон лічыць — быць разявакам.
||
варо́нін, -а.
Які належыць вароне. Вароніна гняздо. Вароніны яйкі.
варо́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Быць нерастаропным, зяваць.
варо́нка¹, -і,
Яма, утвораная разрывамі снарадаў, мін
||
варо́нка², -і,
Невялікая варона.
варо́ты, -ро́т і -аў.
1. Шырокі праезд у сцяне, плоце, які закрываецца створкамі або закладаецца жардзінамі, а таксама самі гэтыя створкі. Зачыніць в. Ад варот паварот (катэгарычная адмова;
2. Два слупы з перакладзінай, якія з’яўляюцца месцам, куды заганяюць мяч або шайбу ў розных спартыўных гульнях. Футбольныя в.
3.
4. Вузкі праход паміж скаламі (на моры, у гарах). Карскія вароты.
5. Арка ў памяць якой
||
||
варо́чацца¹
варо́чацца², -аюся, -аешся, -аецца;
1. Пераварочвацца з боку на бок. Неспакойна в. ў сне.
2. Хіліцца, нахіляцца на бок. Прытрымліваць, едучы, скрынку, каб яна не варочалася.
варо́чаць¹
варо́чаць², -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго-што. Пераварочваць з боку на бок, варушыць. В. каменне. В. сена.
2. што. Валіць на бок, перакульваць. В. крэслы.
3. што, чым. Круціць вакол восі. В. кола.
4. чым. Распараджацца, кіраваць чым
варсава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Рабіць варсістым, начэсваць ворс. В. сукно.
||
||
||
варсі́ністы, -ая, -ае.
Пакрыты варсінкамі. Варсіністая абалонка.
варсі́нка, -і,
1. Валасок ворсу.
2. Тонкі валасок на паверхні раслінных і жывёльных арганізмаў.
3. Мікраскапічны выраст на слізістай абалонцы тонкіх кішак, праз які ўсмоктваюцца пажыўныя рэчывы (
||
варсі́сты, -ая, -ае.
Пакрыты ворсам, з густым ворсам. Варсістае сукно.
||
ва́рта¹, -ы,
1. Група людзей, прызначаная ахоўваць каго-, што
2. Вартаванне, абавязкі па ахове чаго
3. Пункт вартавання, пост. Паставіць на варту.
Быць на варце — ахоўваць, абараняць што
На варце чаго (быць або стаяць;
На варту чаго (
Узяць пад варту — арыштаваць.
||
ва́рта²,
1. з
2. каму. Па заслугах, так і трэба. Яму в., не трэба было так рабіць.
3. з
Гэ́та нікуды не варта; куды гэта варта — вельмі дрэнна, непрыстойна.
вартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
1. Ахоўваць, сцерагчы каго-, што
2. Падсцерагаць, чакаць паяўлення каго-, чаго
ва́ртасць, -і,
1. Каштоўнасць, цана грашовага знака. Аблігацыя вартасцю ў дзесяць рублёў.
2. Кошт чаго
3. Колькасць грамадска неабходнай працы, затрачанай на вытворчасць тавару і ўвасобленай у гэтым тавары (
||
вартаўні́к, -а́,
Чалавек, які ахоўвае, вартуе што
||
||
вартаўні́чы, -ая, -ае.
Прызначаны для вартаўніка. Вартаўнічая будка.
ва́рты, -ая, -ае.
Які заслугоўвае чаго
Адзін другога варты (
Гроша ломанага не варты (
Не варты выедзенага яйца (
Нікуды не варты (
варушы́цца, -рушу́ся, -ру́шышся, -ру́шыцца;
1. Ледзь прыкметна рухацца. Ледзь варушылася лісце.
2. Кішэць, знаходзіцца ў хаатычным руху (пра вялікую колькасць каго
3.
4. (1 і 2
5.
||
||
||
варушы́ць, -рушу́, -ру́шыш, -ру́шыць;
1. каго-што. Дакранаючыся да чаго
2. чым. Рухаць павольна, злёгку. В. губамі. В. мазгамі (
3. што. Злёгку разграбаць, пераварочваць. В. сена.
||
||
Вухам не варухнуць (
||
варшта́т, -а,
1. Спецыяльна абсталяваны стол для ручной сталярнай, слясарнай і іншай работы. Слясарны в.
2. Стан для красён (
||
ва́рыва, -а,
Вараная рэдкая страва.
вары́цца, вару́ся, ва́рышся, ва́рыцца;
1. Гатавацца кіпячэннем на агні. Булён варыцца. Бульба варыцца.
2. Падвяргацца апрацоўцы шляхам кіпячэння, плаўлення. Клей варыцца. Сталь варыцца.
Варыцца ў сваім (уласным) саку — жыць або працаваць, не падтрымліваючы сувязі з іншымі, не выкарыстоўваючы іх вопыт.
||
вары́ць, вару́, ва́рыш, ва́рыць; ва́раны;
1. Гатаваць страву, пітво кіпячэннем на агні. В. бульбу. В. абед.
2. Вырабляць што
3. Рабіць зварку металічных прадметаў і іх частак. В. сталь.
Галава варыць у каго (
||
||
||
варыя́нт, -а,
1. Відазмяненне, разнавіднасць. Праект у двух варыянтах. Дэбютны в. (у шахматах).
2. Розначытанне ў тэксце. Выданне твораў Мележа з варыянтамі.
варыя́цыя, -і,
1. Варыянт (у 1
2. Відазмяненне музыкальнай тэмы (у 2
||
варэ́нікі, -аў,
Від вараных піражкоў, начыненых ягадамі, тварагом. В. з вішнямі.
варэ́нне, -я,
Ягады, фрукты, звараныя з цукрам, мёдам. Яблычнае в.
вар’ява́цца, -р’ю́юся, -р’ю́ешся, -р’ю́ецца; -р’ю́йся;
Знаходзіцца ў стане крайняга ўзбуджэння, злосці, раз’юшанасці.
||
вар’ява́ць, -р’ю́ю, -р’ю́еш, -р’ю́е; -р’ю́й;
Раздражняць, злаваць, даводзіць да шаленства.
||
вар’я́т, -а,
1. Псіхічна хворы чалавек.
2. Пра таго, хто дзейнічае безразважна; шалёны; дзівак (
||
вар’я́цкі, -ая, -ае.
1. Уласцівы вар’яту; такі, як у вар’ята. В. смех. Вар’яцкія вочы.
2. Прызначаны для вар’ята (
3. Крайне безразважлівы, дзікі. Вар’яцкія ідэі, планы.
4.
вар’я́цтва, -а,
1. Страта розуму, стан псіхічнага расстройства.
2. Безразважнасць, неразумны ўчынак. Дайсці да такога в.
васа́л, -а,
1. Сярэдневяковы землеўладальнік-феадал, які залежаў ад сюзерэна.
2.
||
васілёк, -лька́,
Тое, што і валошка.
||
васілі́ск, -а,
1. Жывёліна з роду яшчарак з доўгім хвастом і грэбенем на спіне, жыве ў трапічнай Амерыцы.
2. Казачная пачвара, змей, ад позірку якога гіне ўсё жывое.
васкава́ны, -ая, -ае.
Нацёрты або насычаны воскам. Васкаваная папера.
васкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Націраць або насычаць воскам; вашчыць. В. ніткі.
||
васко́вы, -ая, -ае.
1.
2. Колеру, падобнага на воск; жаўтлявы. В. твар.
Васковая спеласць — спеласць, якая папярэднічае поўнаму паспяванню зерня.
васко́ўка, -і,
Васкаваная папера для чарцяжоў, адбіткаў з рататара
васпава́ты, -ая, -ае.
Які мае сляды воспы; рабы. В. твар.
ва́спа́н, -а,
Форма ветлівага звароту да мужчыны ў шляхечым асяроддзі; ваша міласць.
||
вастра... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
вастраве́рхі, -ая, -ае.
З вострым верхам. Вастраверхая вежа.
вастраво́кі, -ая, -ае.
Які добра бачыць, з вострым зрокам.
вастрагу́бцы, -аў.
Вострыя шчыпцы для перацінання дроту, цвікоў; кусачкі.
вастралі́ст, -а,
Невялікае дрэва сямейства па́дубавых з калючымі вечназялёнымі лістамі і цёмна-чырвонымі ягадамі.
вастрано́сы, -ая, -ае.
З вострым вузкім носам (пра жывых істот і прадметы). В. хлапчук. Вастраносыя чаравікі.
вастрасло́віць, -сло́ўлю, -сло́віш, -сло́віць;
Суправаджаць гаворку дасціпнымі выразамі, вострымі жартамі; гаварыць дасціпна, трапна.
вастрасло́ў, -ло́ва,
Чалавек, які любіць і ўмее вастрасловіць; дасціпны, востры на язык.
вастрасло́ўе, -я,
Здольнасць вастрасловіць.
вастрыё, -я́,
1. Тонкі завостраны канец якога
2.
вастры́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для вастрэння інструментаў. Вастрыльныя прылады.
вастры́льшчык, -а,
Спецыяліст, які вострыць рэжучыя інструменты.
вастрыня́
вастры́ць, вастру́, во́стрыш, во́стрыць; во́страны;
1. Рабіць што
2. Рабіць завостраным (канец алоўка, пяра). В. аловак.
||
вастрэ́ц, -рацу́,
Стэпавая травяністая расліна сямейства злакавых, блізкая да пырніку.
васьмёра, -мяры́х, -мяры́м, -мяры́мі,
Восем.
Ужыв.:
а) з назоўнікамі мужчынскага або агульнага роду, якія абазначаюць асобу. В. мужчын. В. гуляк;
б) з асабовымі займеннікамі ў
в) з назоўнікамі
г) з множналікавымі назоўнікамі. В. сутак. В. саней;
д) з некаторымі назоўнікамі, якія абазначаюць парныя прадметы. В. вачэй. В. рукавіц;
е) без назоўнікаў, калі абазначае асоб мужчынскага і жаночага полу. Іх было в.: тры хлопцы і пяць дзяўчат.
васьмёрка, -і,
1. Лічба
8.
2. Група з васьмі чалавек або васьмі аднародных прадметаў. В. самалётаў. Лодка-в. (з чатырма парамі вёсел).
3. Назва чаго
4. Ігральная карта з васьмю ачкамі.
5. Школьная адзнака.
||
васьмі...
Першая састаўная частка складаных слоў у
васьмівуго́льнік, -а,
Геаметрычная фігура з васьмю вугламі, якія ўтвараюцца звёнамі замкнутай крывой лініі. Правільны в.
||
васьмігадзі́нны, -ая, -ае.
1. Працягласцю ў восем гадзін. В. рабочы дзень.
2. Прызначаны на восем гадзін (
васьмігадо́вы, -ая, -ае.
1. Якому споўнілася восем гадоў. В. сын.
2. Тэрмінам у восем гадоў. В. стаж.
васьмідзяся́ты
васьмікла́снік, -а,
Вучань восьмага класа.
||
васьмісотгадо́вы, -ая, -ае.
1.
2. Які праіснаваў 800 гадоў.
васьмісотго́ддзе, -я,
1. Тэрмін у 800 гадоў.
2. чаго. Гадавіна падзеі, што была 800 гадоў таму назад.
||
васьмісо́ты
васьміты́сячны, -ая, -ае.
1. Ліч.
2. Цаной у восем тысяч рублёў.
3. Які складаецца з васьмі тысяч адзінак. В. атрад.
васьму́шка, -і,
Восьмая доля, частка якога
васямна́ццаць, -і,
Лік і колькасць 18.
||
ват, -а,
Адзінка вымярэння магутнасці электрычнага току.
||
ва́та, -ы,
Валакністы матэрыял з бавоўны, шэрсці або сінтэтычны, прызначаны для медыцынскіх, бытавых і тэхнічных мэт. Стэрыльная в. Паліто на ваце.
Мінеральная вата — сінтэтычны валакністы цепла- і гукаізалюючы будаўнічы матэрыял.
||
вата́га, -і,
Шумны натоўп, зборышча. В. дзяцей. Хлапчукі ходзяць ватагай (
ва́тман, -у,
Высокагатунковая тоўстая папера для чарчэння і малявання.
вато́вы, -ая, -ае.
Зроблены з ваты, на ваце, падбіты ватай. Ватовае паліто.
вато́ўка, -і,
Ватовая фастрыгаваная куртка або безрукаўка.
ватру́шка, -і,
Пірог, булка з загнутымі наверх краямі і тварагом пасярэдзіне.
||
ватэрлі́нія, -і,
Лінія на борце, да якой судна апускаецца ў ваду пры нармальнай асадцы.
ватэрпалі́ст, -а,
Ігрок у ватэрпола.
||
ватэрпа́с, -а,
Прыбор для праверкі гарызантальных плоскасцей і вымярэння невялікіх вуглоў нахілу, выкарыстоўваецца ў будаўнічых і цяслярскіх работах.
||
ватэрпо́ла,
Воднае пола.
||
ваўкава́ты, -ая, -ае (
Нелюдзімы, хмуры, суровы. В. чалавек.
||
ваўкада́ў, -да́ва,
Вялікі паляўнічы сабака, з якім ходзяць на ваўкоў.
ваўкала́к, -а,
Паводле паданняў — чалавек (часам мярцвяк), здольны абарочвацца ў ваўка; пярэварацень.
ваўкаўё
ваўначо́ска, -і,
Машына для часання воўны.
ваўня́нка, -і,
Пласціністы грыб сямейства сыраежкавых, падобны на рыжык.
ваўня́ны
ваўча́нка, -і,
Адзін з відаў туберкулёзу скуры з язвамі, звычайна на твары.
||
ваўчаня́ і ваўчанё, -ня́ці,
Дзіцяня ваўка.
ваўча́тнік, -а,
Паляўнічы-прафесіянал, які займаецца паляваннем на ваўкоў.
ваўчкі́, -о́ў.
Травяністая расліна сямейства складанакветных з учэпістымі калючкамі.
||
ваўчо́к, -чка́,
1.
2. Цацка ў выглядзе круга або шарыка на шпяні, якая пры хуткім вярчэнні доўга захоўвае вертыкальнае становішча. Пусціць в. Круціцца ваўчком (
ваўчы́ны
ваўчы́ца, -ы,
Самка ваўка.
ва́фельніца, -ы,
Металічная форма, у якой пякуць вафлі.
ва́фельны, -ая, -ае.
1.
2. Падобны на вафлю сваім малюнкам (пра баваўняную тканіну). В. абрус.
ва́фля, -і,
Сухое пячэнне з клятчастым адбіткам на паверхні.
||
вахла́к, -а́,
Нерастаропны, прастакаваты, а таксама неахайны з выгляду чалавек. Не вахлакі ж тут сядзяць.
||
ва́хмістр, -а,
У царскай арміі: званне фельдфебеля ў кавалерыі, а таксама асоба, якая мае гэта званне.
||
ва́хта, -ы,
1. У флоце: неадлучнае дзяжурства, а таксама змена, якая нясе такое дзяжурства. Заступіць на вахту. Несці вахту. Начная в.
2. Месца, дзе знаходзіцца дзяжурны, вахцёр; памяшканне для вахцёраў (
3.
||
вахцёр, -а,
Дзяжурны стораж на прадпрыемстве, ва ўстанове.
||
||
ваці́н, -у,
Рэдкая трыкатажная тканіна з густым начосам, якая падшываецца пад падкладку для ўцяплення вопраткі.
||
вачні́ца, -ы,
Паглыбленне ў пярэдняй частцы чэрапа, у якім змяшчаецца вочны яблык.
||
ваш, -ага,
Які належыць вам, мае адносіны да вас. Ваш веласіпед. А вашага (
Па-вашаму —
1)
2)
3)
вашчы́на, -ы,
Пустыя пчаліныя соты або неачышчаны воск.
||
вашчы́ць, вашчу́, во́шчыш, во́шчыць; во́шчаны;
Тое, што і васкаваць. В. паркет.
||
вашы́васць, -і,
Заражанасць скуранога покрыва вошамі.
вашы́вець, -ею, -ееш, -ее;
Станавіцца вашывым.
||
вашы́вы, -ая, -ае.
Які мае многа вошай, пакрыты вошамі.
ваява́ць, ваю́ю, ваю́еш, ваю́е; ваю́й;
1. Весці вайну, удзельнічаць у вайне, змагацца. В. да перамогі. В. з недахопамі (
2.
ваяво́да, -ы,
1. У Старажытнай Русі: начальнік войска, кіраўнік горада ці акругі.
2. На тэрыторыі Заходняй Беларусі з 1920 да 1939 г. і ў Польшчы: кіраўнік ваяводства.
||
ваяво́дства, -а,
1. Пасада ваяводы.
2. Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Старажытнай Русі і ў Вялікім Княстве Літоўскім, якой кіраваў ваявода.
3. Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў сучаснай Польшчы.
||
вая́ка, -і,
1. Вопытны і храбры воін (
2. Той, хто няўдала ваюе (
3.
ваяўні́чы, -ая, -ае.
1. Схільны да вайны, храбры. Ваяўнічыя плямёны.
2. Уласцівы воіну, мужны, адважны, баявы (таксама
||
вегетарыя́нец, -нца,
Прыхільнік вегетарыянства.
||
вегетарыя́нства, -а,
Сістэма харчавання, якая дазваляе ўжываць толькі раслінныя і малочныя прадукты.
||
вегетаты́ўны, -ая, -ае (
Які служыць для жыўлення, росту жывёльных і раслінных арганізмаў.
вегета́цыя, -і,
Рост і развіццё раслін.
||
ве́дама,
У выразах: давесці да ведама — паведаміць, перадаць; прымаць да ведама — даведаўшыся пра што
ве́дамасны, -ая, -ае.
1.
2. Абмежаваны вузкімі інтарэсамі толькі свайго ведамства. В. падыход да справы.
||
ве́дамасць, -і,
1. Спіс, зводка якіх
2.
ве́дамства, -а,
Установа або сукупнасць устаноў, што абслугоўваюць якую
||
ве́данне, -я,
1. Знаёмства з чым
2. Падпарадкаванне, распараджэнне, кіраванне (
ве́даць, -аю, -аеш, -ае;
1. пра каго-што, аб кім-чым і без
2. каго-што. Валодаць пэўнымі ведамі, мець пра каго-, што
3. каго (што). Быць знаёмым з кім
4. што. Адчуваць, перажываць. Не в. спакою.
5. што. Захоўваць, лічыцца з чым
6. чым. Кіраваць, распараджацца. В. трэстам. В. перапіскай.
Хто яго ведае (
ве́дзьма, -ы,
1. У народных павер’ях: злая чараўніца.
2.
ве́ды, -аў.
1. Сукупнасць звестак, якія раскрываюць аб’ектыўныя заканамернасці жыцця. Грунтоўныя в. Свет асвятляецца сонцам, а чалавек — ведамі.
2. Дасведчанасць у якой
ве́ер, -а,
1. Ручное прыстасаванне з пласцінак у выглядзе складнога паўкруга, якім абмахваюцца ў духату.
2. у
||
ве́жа, -ы,
1. Высокае і вузкае архітэктурнае збудаванне.
2. Ахоўная браніраваная вышка для гармат і кулямётаў на суднах, танках
||
ве́зці¹, вязу́, вязе́ш, вязе́; вязём, везяце́, вязу́ць; вёз, ве́зла; вязі́;
1. Перамяшчаць каго-, што
2. Адпраўляючыся ў паездку, мець пры сабе, з сабой. В. дзяцей у вёску. В. многа навін.
ве́зці², вязе́;
Пра ўдачу ў чым
||
ве́йка, -а,
Валасок на краі павека. Доўгія вейкі.
||
век, -у,
1. Стагоддзе. Дваццаты в. Мінулы в. Цэлы в. не бачыліся (вельмі доўга).
2. Гістарычны перыяд, эпоха, характэрныя чым
3. Жыццё, перыяд існавання каго-, чаго
4. у
На векі вечныя (
Праз вякі — бязмежна доўга, на працягу доўгага часу.
||
ве́ка, -а,
Верхняя частка, якая служыць пакрыццём якой
||
векава́ць, вяку́ю, вяку́еш, вяку́е; вяку́й;
Увесь час жыць дзе
векаве́чны, -ая, -ае.
Які існуе многа вякоў; спрадвечны. В. бор.
векавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Даўні, які існуе вякамі. В. дуб. Векавыя традыцыі.
ве́ктар, -а,
Паказаная адрэзкам прамой матэматычная велічыня, якая характарызуецца лікавым значэннем і напрамкам.
||
векапо́мны, -ая, -ае.
Які будзе доўга помніцца, незабыўны. Векапомныя падзеі.
||
вела...
Першая састаўная частка складаных і складанаскарочаных слоў, якая па
велаго́нкі, -нак,
Веласіпедныя гонкі.
||
велаго́ншчык, -а,
Спартсмен, які займаецца веласіпедным спортам.
||
||
веладро́м, -а,
Спецыяльна абсталяванае збудаванне для трэніровак і спаборніцтваў па веласіпедным спорце.
||
веласіпе́д, -а,
Двух- або трохколая машына для язды, якая прыводзіцца ў рух націскнымі педалямі.
||
веласіпеды́ст, -а,
Той, хто едзе на веласіпедзе, а таксама той, хто займаецца веласіпедным спортам.
||
||
веліза́рны, -ая, -ае.
Вельмі вялікі. Велізарная плошча. В. поспех.
||
веліка... (
Першая частка складаных слоў;
велікава́ты, -ая, -ае.
Крыху большы, чым патрэбна, па памеры. Велікаватая шапка.
велікаду́шнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Выяўляць, паказваць велікадушнасць.
||
велікаду́шны, -ая, -ае.
Які валодае высокімі душэўнымі якасцямі, паблажлівы да іншых, гатовы бескарысліва ахвяраваць сваімі інтарэсамі. В. характар. В. ўчынак. Велікадушна (
||
веліка́н, -а,
Чалавек надзвычай высокага росту.
||
||
велікару́сы, -аў,
Тое, што і рускія.
||
||
велікасве́цкі, -ая, -ае (
Які мае адносіны да арыстакратычных слаёў грамадства, да так званага вялікага свету. Велікасвецкія манеры. В. салон.
веліко́дны
Вялікдзень.
ве́ліч, -ы,
1. Што
2. Грандыёзнасць, надзвычайная сіла праяўлення чаго
3. Вялікае значэнне каго-, чаго
веліча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Называць па імені і па бацьку, па званні
2. Ушаноўваць віншавальнай песняй (у народных абрадах;
||
ве́лічны, -ая, -ае.
1. Поўны велічы (у 2
2. Важны, горды, поўны ўласнай гордасці. Велічная поза. В. позірк.
||
велічыня́, -і́;
1. Памер, аб’ём, працягласць чаго
2. Колькасць чаго
3. Усё тое, што можна вымераць, злічыць (
4.
велічэ́зны, -ая, -ае.
Надзвычай вялікі, велізарны. В. завод.
||
вельбо́т, -а,
Лёгкая быстраходная шлюпка з вострым носам і кармой, звычайна з невялікай мачтай.
||
вельве́т, -у,
Баваўняная рубчастая тканіна з густым кароткім ворсам.
||
ве́льмі,
Надта, у вялікай ступені. В. цікавая кніга. Было в. горача. Не в. (што) (не зусім добры, так сабе;
велю́р, -у,
Драп або фетр з мяккім густым кароткім ворсам, а таксама мяккая скура, вырабленая пад аксаміт.
||
ве́на, -ы,
Крывяносны сасуд, па якім кроў рухаецца да сэрца.
||
венге́рка¹, -і,
1. Танец венгерскага паходжання, а таксама музыка да яго.
2. Куртка з нашытымі папярочнымі шнурамі (на ўзор формы венгерскіх гусар).
венге́рка²
ве́нгры, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Венгрыі.
||
||
венерало́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які займаецца вывучэннем і лячэннем венерычных хвароб.
||
венеро́лаг, -а,
Урач, спецыяліст па венерычных хваробах.
венеры́чны, -ая, -ае.
Які адносіцца да заразнага захворвання, што перадаецца пераважна палавым шляхам. Венерычныя хваробы.
ве́нзель, -я,
Пачатковыя літары імя і прозвішча або імя і імя па бацьку, звязаныя ў агульны малюнак.
||
ве́нік, -а,
Звязаны пучок галінак для падмятання падлогі, парання ў лазні. Вязаць венікі. Бярозавы в.
ве́нтыль, -я,
1. Клапан для рэгулявання расходу вадкасці, пары, газу ў некаторых тэхнічных устройствах.
2. Клапан у музычных інструментах для рэгулявання вышыні гуку.
||
вентылява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны і вентылі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Рабіць вентыляцыю (у 1
||
вентыля́тар, -а,
Прыбор для ўзмацнення перамяшчэння паветра пры праветрыванні закрытых памяшканняў.
вентыля́цыя, -і,
1. Праветрыванне закрытага памяшкання. В. пакоя.
2. Сістэма ўстройстваў для праветрывання памяшкання. Пераманціраваць вентыляцыю.
||
ве́нцер, -а,
Рыбалоўная сетка ў выглядзе нацягнутага на абручы звужанага ўнізе мяшка.
||
ве́нчык, -а,
1.
2. Частка кветкі, якая складаецца з асобных пялёсткаў або шэрагу зрослых пялёсткаў.
||
вепр, -а,
Самец дзікай свінні; дзік.
||
вепручо́к
вепручы́на, -ы,
Мяса дзікай свінні. Пакаштаваць вепручыны.
вепручы́ны
ве́ра, -ы,
1. Упэўненасць у кім-, чым
2. Перакананне ў існаванні звышнатуральных сіл. В. ў Бога.
3. Тое, што і рэлігія. Хрысціянская в. Чалавек другой веры.
Браць (узяць) на веру (
Верай і праўдай (служыць) — аддана, чэсна.
верабе́й, -б’я́,
Невялікая птушка атрада вераб’іных з карычнева-шэрым апярэннем, якая жыве пераважна паблізу чалавека.
Стрэляны або стары верабей — вопытны, бывалы чалавек.
||
||
вераб’яня́ і вераб’янё, -ня́ці,
Птушаня вераб’я.
ве́раванне, -я,
Рэлігійныя погляды, уяўленні, вера (у 2
ве́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Тое, што і верыць.
веравучэ́нне, -я,
Сукупнасць асноўных палажэнняў якой
веравызна́нне, -я,
Разнавіднасць якога
||
вераго́дны, -ая, -ае.
1. Які не выклікае сумнення; надзейны. Верагодныя звесткі.
2. Дапушчальны, магчымы. В. вывад.
||
верадзі́цца, вераджу́ся, вярэ́дзішся, вярэ́дзіцца;
Натруджвацца, надрывацца, што
верадзі́ць, вераджу́, вярэ́дзіш, вярэ́дзіць; вярэ́джаны;
Шкодзіць што
||
верало́мны, -ая, -ае.
Каварны, які дзейнічае шляхам абману, здрады. В. напад.
||
верало́мства, -а,
1.
2. Парушэнне абавязацельстваў клятвы; здрада, вераломны ўчынак.
вера́нда, -ы,
Адкрытая або зашклёная тэраса ўздоўж сцяны дома. Адкрытая в.
||
ве́рас, -у,
Нізкая вечназялёная кустовая расліна сямейства верасовых з дробным лісцем і лілова-ружовымі кветкамі.
||
ве́расень, -сня,
Дзявяты месяц каляндарнага года.
||
вераўча́ны, -ая, -ае.
Зроблены з тонкіх вяровак. Вераўчаная аброць.
верацяно́, -а́,
1. Прыстасаванне для ручнога прадзення ў выглядзе круглай драўлянай палачкі з патаўшчэннем унізе і завостранымі канцамі.
2. Шпень, які з’яўляецца воссю вярчэння ў некаторых механізмах.
||
||
верацярпі́масць, -і,
Цярпімасць да чужой рэлігіі, прызнанае яе права на свабоднае існаванне.
верашча́ка, -і,
Рэдкая мучная страва з мясам, каўбасой і рознымі прыправамі.
верашча́ць, -шчу́, -шчы́ш, -шчы́ць; -шчы́м, -шчыце́, -шча́ць; -шчы́;
Віскліва з пералівамі пішчаць, гучаць.
вербава́ць, вярбу́ю, вярбу́еш, вярбу́е; вярбу́й; вербава́ны;
Набіраць, наймаць людзей на якую
||
||
||
вербало́з, -у,
Куст ці дрэва сямейства вярбовых.
||
верба́льны, -ая, -ае (
Вусны. Вербальная заява.
Вербальная нота (
||
вербе́на, -ы,
Травяністая ці кустовая дзікарастучая духмяная расліна.
||
верблюдзяня́ і верблюдзянё, -ня́ці,
Дзіцяня вярблюда.
вербняко́вы
верды́кт, -у,
Рашэнне прысяжных засядацеляў аб вінаватасці або невінаватасці абвінавачанага. Вынесці апраўдальны (абвінаваўчы) в.
||
ве́рмахт, -а,
Узброеныя сілы фашысцкай Германіі. Разгром вермахта.
вермішэ́ль, -і,
Гатунак тонкай круглай локшыны фабрычнага вырабу.
||
ве́рмут, -у,
Род вінаграднага віна з настоямі з траў.
||
вернападда́ны, -ага,
Чалавек, які захоўвае вернасць манарху.
||
||
ве́рнік, -а,
Чалавек, які верыць у існаванне Бога; веруючы.
||
||
верніса́ж, -у,
Урачыстае адкрыццё мастацкай выстаўкі.
||
ве́рны, -ая, -ае.
1. Які адпавядае ісціне; правільны, дакладны. Верная думка. В. шлях. Верна (
2. Несумненны, непазбежны. В. выйгрыш. Ісці на верную пагібель.
3. Надзейны, трывалы, стойкі. Верная апора. Верна (
||
версіфіка́тар, -а,
Чалавек, які лёгка складае вершы, але не мае паэтычнага дару.
||
ве́рсія, -і,
Адзін з варыянтаў выкладу або тлумачэння якога
верставы́
верталёт, -а,
Лятальны апарат спецыяльнай канструкцыі, прыстасаваны для вертыкальнага ўзлёту і пасадкі.
||
верталётчык, -а,
Спецыяліст па вырабе і ваджэнні верталётаў.
||
вертыка́ль, -і,
1. Вертыкальная лінія. Па вертыкалі.
2. Сістэма арганізацыі органаў кіравання. Прэзідэнцкая в.
вертыка́льны, -ая, -ае.
Адвесны, перпендыкулярны ў адносінах да гарызонту;
||
ве́руючы, -ага,
Чалавек, які верыць у існаванне Бога.
||
верф, -і,
Прадпрыемства для будоўлі і рамонту суднаў. Карабельная в.
||
верх, -у,
1. Найбольш высокая, размешчаная над іншымі частка чаго
2. Пад’ёмны навес экіпажа, аўтамашыны. Грузавік з брызентавым верхам.
3. Добры бок адзення, пакрыты, абшыты матэрыяй, а таксама сама матэрыя; верхняя частка шапкі з другой матэрыі; верхняя частка абутку. Драпавы в. паліто. Скураны в. (абутку).
4.
5.
6.
7.
8.
верхаві́на, -ы,
Верх, верхняя частка чаго
||
||
верхаво́д, -а,
Той, хто верхаводзіць.
||
верхавы́, -а́я, -о́е.
Які мае дачыненне да язды вярхом, прызначаны для такой язды. Верхавая язда. В. конь. Прыслаць верхавога (
верхагля́д, -а,
Той, каму ўласціва верхаглядства, хто адрозніваецца верхаглядствам.
||
верхагля́дства, -а,
Павярхоўнае, неглыбокае знаёмства з чым
верхала́з, -а,
1. Спецыяліст па выкананні работ на вялікай вышыні.
2. Гарэза, свавольнік (
||
||
ве́рхам,
Зверху, па версе. Агонь пайшоў в.
верхату́ра, -ы,
Высока размешчаная частка чаго
верхне... (а таксама верхня...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
ве́рхні, -яя, -яе.
1. Які знаходзіцца, размешчаны на версе, вышэй за іншых. В. слой. Верхняя губа.
2. Блізкі да вытокаў. Верхняе цячэнне.
3. Які надзяваецца зверху на што
4. Які адносіцца да вярхоў (у 8
верхня... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
верш, -а,
1. Невялікі мастацкі твор, напісаны рытмізаванай мовай. Зборнік вершаў. Вершы Максіма Багдановіча.
2. Адзінка рытмічна арганізаванай мовы, вершаваны радок. Памер верша. Раман у вершах.
3. Рытмізаваная мова. Гаварыць вершам.
Белы верш — верш без рыфмы.
Вольны верш — верш, які не мае рыфмы і характарызуецца няпэўнай колькасцю стоп у радку.
Верш у прозе — невялікі эмацыянальна насычаны твор у празаічнай форме.
||
вершава́ны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да вершаў, вершаскладання, напісаны вершамі, не празаічны. Вершаваная форма. В. фельетон.
вершазна́ўства, -а,
Навука пра верш і вершаскладанне.
||
вершаплёт, -а,
Дрэнны, бяздарны
||
||
вершасклада́нне, -я,
Будова вершаванай мовы. Сілабічнае в.
ве́рыцца, -рыцца;
Здавацца сапраўдным. У гэта цяжка в.
ве́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
1. у што. Быць перакананым, упэўненым у чым
2. у што і чаму. Прымаць за праўду, лічыць верагодным. В. у сны і прыметы.
3. каму. Цалкам давяраць. Веру яго словам.
веслава́ць, вяслу́ю, вяслу́еш, вяслу́е; вяслу́й;
Грэбці вёсламі.
||
||
веславы́
веснавы́
ве́сніцы, -ніц.
1. Вароты ў двор або ў агарод, у поле.
2. Плот з варотамі ў канцы вёскі (
||
ве́снічкі, -чак.
Вузкія дзверцы ў плоце, варотцы.
||
веставы́, -о́га,
Ардынарац, пасыльны.
ве́стка, -і,
Паведамленне, звестка. В. аб прыездзе. Без вестак прапасці (бясследна знікнуць). Падаць пра сябе вестку (паведаміць).
||
вестыбуля́рны, -ая, -ае.
У выразе: вестыбулярны апарат (
вестыбю́ль, -я,
Вялікае памяшканне перад уваходам ва ўнутраныя часткі якога
||
ве́стэрн, -а,
Прыгодніцкі фільм з жыцця першых пасяленцаў амерыканскага Захаду.
ве́сці, вяду́, вядзе́ш, вядзе́; вядзём, ведзяце́, вяду́ць; вёў, вяла́, вяло́; вядзі́;
1. каго. Памагаць ісці, суправаджаць. В. хворага пад руку.
2. каго-што. Накіроўваць чый
3. што. Пракладваць у пэўным напрамку. В. шашу на Полацк. В. тэлеграфную лінію цераз раку.
4. чым па чым. Рухаць чым
5. (1 і 2
6. (1 і 2
7. што. Рабіць, выконваць, ажыццяўляць, падтрымліваць. В. падлікі. В. назіранне. В. агонь (страляць). В. размову.
8. што. Кіраваць, загадваць чым
Весці (размову, гутарку) да чаго
Весці рэй (
||
ве́сціся, 1 і 2
1. Адбывацца, ажыццяўляцца, праводзіцца. Вядзецца барацьба за высокую якасць прадукцыі. Вядзецца шырокае жыллёвае будаўніцтва.
2. Гадавацца, даваць прыплод. У нас свінні добра вядуцца.
3.
весяле́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Станавіцца вясёлым, весялейшым.
||
весялі́цца, -лю́ся, вясе́лішся, вясе́ліцца;
Весела праводзіць час. Дзеці весяляцца ў садзе.
весялі́ць, -лю́, вясе́ліш, вясе́ліць;
Выклікаць вясёласць, радасць. В. дзяцей. Песня вяселіць душу.
||
весяло́сць
весялу́н, веселуна́,
Вясёлы чалавек, забаўнік.
||
ве́та,
Забарона, адмена (якіх
ве́тах, -а,
Месяц у апошняй квадры, на зыходзе.
||
ве́тка, -і,
Асобная лінія ў сістэме чыгунак, якая адыходзіць убок ад асноўнай чыгуначнай магістралі.
ве́тлівы, -ая, -ае.
Ласкавы, далікатны, поўны прыязнасці, добразычлівасці. В. чалавек. Ветлівае абыходжанне. Ветліва (
||
в’етна́мцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва В’етнама.
||
||
ветра...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па
ветравы́
ветраго́н, -а,
Легкадумны, пусты чалавек.
||
||
ве́тразь, -я,
Парус. Бялее рыбацкі в.
ве́траны, -ая, -ае.
1. Які суправаджаецца ветрам, з ветрам. В. дзень. Сягоння ветрана (
2.
||
ветраны́, -а́я, -о́е.
Які прыводзіцца ў рух ветрам. В. млын.
Ветраная воспа — часцей дзіцячая заразная хвароба, якая суправаджаецца буйным сыпам.
ветрасілавы́, -а́я, -о́е.
Які выкарыстоўвае энергію ветру. Ветрасілавая ўстаноўка.
ве́траць, 1 і 2
Прасушвацца, праветрывацца.
ве́трыць, -ру, -рыш, -рыць;
Ачышчаць ад смецця на ветры (збожжа). В. насенне.
ветэра́н, -а,
1. Стары, бывалы воін. В. Грамадзянскай вайны.
2.
||
||
ветэрына́р, -а,
Спецыяліст па ветэрынарыі.
||
ветэрына́рыя, -і,
Навука пра хваробы жывёл і іх лячэнне.
||
ве́хаць, -хця,
1. Мачалка з рагожы.
2. Жмут, жменя (саломы, сена
ве́цер, ве́тру,
Рух паветра ў гарызантальным напрамку. Моцны в. Спадарожны в. Паўднёвы в. Подых ветру. Стаяць на ветры (там, дзе дзьме моцны вецер).
Кідаць словы на вецер (
Вецер у галаве ў каго (
Ветрам падшыты або падбіты (
Трымаць нос па ветры — прыстасоўвацца да абставін.
Шукаць ветру ў полі — пра дарэмныя пошукі.
Куды вецер дзьме — прыстасоўвацца да большасці думак, поглядаў, густаў.
||
||
ве́ча, -а,
Народны сход у Старажытнай Русі і Беларусі гараджан для вырашэння грамадскіх спраў, а таксама месца такога сходу. Полацкае в.
||
ве́чар, -а,
1. Час сутак ад канца дня да надыходу ночы. Зімовы в. Прыйшлі дамоў пад в.
2. Грамадскі вячэрні сход, прысвечаны якой
||
||
ве́чарам,
У вячэрні час.
||
вечары́нка, -і,
Вячэрняя гулянка з музыкай і танцамі. Пайсці на вечарынку.
вечарэ́ць, -э́е;
Блізіцца к вечару, надыходзіць (пра вечар). Пачало в. Увосень рана вечарэе.
||
ве́чна,
1. Бясконца, спрадведку; на працягу вякоў. Матэрыя існуе в. Жыць в. ў памяці народа.
2. Пастаянна, заўсёды. Брат в. заняты.
вечназялёны, -ая, -ае.
Аб раслінах: круглы год з зялёным лісцем, ігліцай.
ве́чнасць, -і,
Працяг часу без пачатку і канца; вельмі доўгі час. Не бачыліся цэлую в. (вельмі працяглы час;
ве́чны, -ая, -ае.
1. Які існуе заўсёды, спрадвеку; які не перастае існаваць. Вечная матэрыя. Вечныя снягі. Вечная слава героям.
2. Бестэрміновы. Перадаць баявы сцяг на вечнае захаванне.
3. Які пастаянна паўтараецца. Вечныя спрэчкі.
Заснуць вечным сном (
ве́шалка, -і,
1. Дошка або стойка з кручкамі, на якія вешаюць адзенне.
2. Пятля, прышытая да адзення, за якую яго вешаюць. Прышыць вешалку.
3. Планка з кручком, на якую вешаецца адзенне ў распраўленым па плячах выглядзе.
ве́шальнік, -а,
1. Той, хто вешае людзей.
2. Правіцель, які вызначаецца сваёй жорсткасцю і дэспатызмам.
ве́шацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Канчаць жыццё самагубствам, павесіўшыся на пятлі, што зашморгваецца.
Вешацца на шыю каму (
||
ве́шаць, -аю, -аеш, -ае;
1. што. Надаваць чаму
2. каго. Караць смерцю праз павешанне.
||
||
вешчава́ць, вяшчу́ю, вяшчу́еш, вяшчу́е; вяшчу́й;
1. Гаварыць, абвяшчаць (
2. Прадказваць, прадракаць. В. цёплую вясну.
ве́ялка, -і,
1. Сельскагаспадарчая машына, якой ачышчаюць збожжа ад мякіны пасля малацьбы.
2. Драўляны шуфлік для ручнога веяння збожжа пасля малацьбы.
ве́яльшчык, -а,
Той, хто вее збожжа або працуе пры веялцы.
||
ве́янне, -я,
1.
2.
ве́яны, -ая, -ае.
Ачышчаны веяннем. Веянае жыта.
ве́яць, ве́ю, ве́еш, ве́е; вей; ве́яны;
1. што. Ачышчаць збожжа ад мякіны веялкай.
2. (1 і 2
||
||
вёрстка, -і,
1.
2. Звярстаны набор, а таксама яго адбітак. Чытаць вёрстку.
||
вёрткі, -ая, -ае.
Здольны да хуткіх і спрытных рухаў.
||
вёсельны
вёска, -і,
1. Сельскае паселішча. Жыць у вёсцы.
2.
3.
||
||
вёславы
вібра́тар, -а,
Частка прыбора, апарата, у якіх могуць узбуджацца рытмічныя ваганні.
||
вібра́цыя, -і,
1. Вагальны рух пругкага цела; дрыжанне.
2. Ваганне вышыні току якога
||
вібры́раваць, 1 і 2
Знаходзіцца ў стане вібрацыі. Станок вібрыруе. Голас вібрыруе (
вівісе́кцыя, -і,
Разрэз цела жывых жывёл з навуковай мэтай.
віго́нь, -і,
1. Паўднёваамерыканская млекакормячая жывёліна сямейства лам з тонкай і мяккай шэрсцю, а таксама шэрсць гэтай жывёліны і тканіна з яе.
2. Род пражы з сумесі бавоўны з грубай шэрсцю, а таксама тканіна з яе.
||
від¹, -у,
1. Тое, што адкрываецца перад вачамі, перспектыва, а таксама адлюстраванне яе. В. на мора. Альбом з відамі Каўказа.
2. Тое, што і выгляд (у 1
3.
Паставіць на від каму — зрабіць папераджальную заўвагу, вымову.
||
від², -у,
1. Падраздзяленне ў сістэматызацыі, якое ўваходзіць у састаў вышэйшага раздзела — роду. В. раслін.
2. Разнавіднасць, тып. В. паліва.
||
відаво́чна.
1.
2.
3.
відаво́чнік, -а,
Сведка якога
||
відаво́чны, -ая, -ае.
1. Яўны, прыметны. Відавочная мана.
2. Бясспрэчны. В. факт.
||
відавы́
відазмяне́нне, -я,
1.
2. Разнавіднасць чаго
відазмяні́цца, -змяню́ся, -зме́нішся, -зме́ніцца;
Набыць або страціць якія
||
відазмяні́ць, -змяню́, -зме́ніш, -зме́ніць; -зме́нены;
Унесці якія
||
||
відары́с, -а,
Прадмет, знак, сімвал
віда́ць, у форме
1. Можна бачыць, разгледзець. Адсюль усё добра в. Блізка в., ды далёка дыбаць (прыказка).
2. Можна разумець. Сэнс байкі добра в.
3. Быць відавочным, вынікаць. З гэтага в., што работа скончана ў тэрмін.
4. у
Ад зямлі не відаць (
Відам не відаць (
Па ўсім відаць або як відаць — напэўна, відавочна.
відашука́льнік, -а,
Прыстасаванне ў фота- і кінаапаратах для вызначэння межаў здымка.
віднава́та,
Не зусім цёмна, крыху відно.
віднава́ты, -ая, -ае.
Не зусім цёмны, крыху светлы. Віднаватая ноч.
відната́, -ы́,
Пра наяўнасць вялікай колькасці святла дзе
відне́цца, 1 і 2
Быць відным, быць у полі зроку. Удалечыні віднелася возера.
відне́ць, 1 і 2
1.
2. Віднецца, станавіцца відным, бачным. Уперадзе віднее жытнёвае поле.
||
відно́¹,
1. Пра наяўнасць дастатковага святла, асвятлення дзе
2. Тое, што і відаць (у 1 і 3
відно́², -а́,
Світанне, досвітак. Маці ўстала яшчэ да відна. Ад відна да цямна (з усходу да заходу сонца, з ранку да вечара).
ві́дны, -ая, -ае.
1. Значны, важны, прыметны або выдатны, вядомы. Віднае службовае становішча. В. вучоны.
2. Рослы, статны. В. хлопец.
відны́, -а́я, -о́е; відзён, відна́, відно́;
1. толькі
2. пераважна
відо́вішча, -а,
1. Тое, што паўстае перад вачамі, з’яўляецца прадметам агляду. Незвычайнае в.
2. Тэатральнае або тэатралізаванае прадстаўленне. Масавыя відовішчы.
||
віду́к, -у́,
Дзікарослы мак, мак-самасейка.
віду́шчы, -ая, -ае.
Які мае зрок, бачыць або здольны бачыць. В. чалавек. Адзінае відушчае вока.
відэа...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да электрычных сігналаў, што выклікаюць аддюстраванне (відэасігналаў),
2) які мае адносіны да відэазапісу,
відэаклі́п, -а,
Тэлевізійны рэкламны ролік — эстрадная поп або рок-песня, якая суправаджаецца разнастайнымі адлюстраваннямі на экране.
відэ́лец, -льца,
Сталовы прыбор у выглядзе ручкі з доўгімі зубамі.
||
віёла¹, -ы,
Старадаўні смычковы музычны інструмент у выглядзе скрыпкі.
віёла², -ы,
Род раслін сямейства фіялкавых.
віжава́ць, -жу́ю, -жу́еш, -жу́е; -жу́й;
Сачыць, дапільноўваць.
||
ві́за, -ы,
1. Паметка службовай асобы на дакуменце. Паставіць сваю візу.
2. Дазвол на ўезд у краіну, выезд ці праезд цераз яе, а таксама паметка ў пашпарце ў знак такога дазволу.
||
візава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Ставіць на чым
||
||
візаві́ (
1.
2.
візі́га, -і,
Прадукт, які вырабляецца са спінной струны (хорды) асятровых рыб. Пірагі з візігай.
візі́р¹, -а,
1. Прыбор для візіравання; відашукальнік.
2. Частка прыцэльнага прыстасавання з вузкай шчылінай.
||
візі́р², -а,
У некаторых краінах Блізкага Усходу: міністр, вышэйшы саноўнік.
візі́раваць¹, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Паставіць (ставіць) візу на чым
||
||
візі́раваць², -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Навесці (наводзіць) аптычны ці вугламерны прыбор на які
||
візі́т, -у,
Наведванне каго
||
візі́тка, -і,
1. Спецыяльна аддрукаваная картка з прозвішчам і пасадай каго
2. Аднабортны кароткі сурдут з закругленымі поламі.
3. Мужчынская ручная сумачка.
візіцёр, -а,
Той, хто прыходзіць з візітам.
||
візуа́льны, -ая, -ае (
Які адносіцца да непасрэднага зрокавага ўспрымання або назірання з дапамогай аптычных прылад. Візуальныя назіранні.
||
ві́ка, -і,
Аднагадовая кармавая расліна сямейства бабовых.
||
віка́рый, -я,
У праваслаўнай царкве: памочнік епіскапа, епіскап без епархіі; у пратэстанцкай царкве: памочнік святара.
ві́кінг, -а,
Старажытнаскандынаўскі марскі воін, удзельнік марскіх паходаў.
віко́нт, -а,
Дваранскі тытул у старой Францыі, у Англіі, сярэдні паміж тытуламі барона і графа, а таксама асоба з такім тытулам.
||
віктары́на, -ы,
Гульня ў адказы на пытанні з розных галін ведаў, звычайна аб’яднаных агульнай тэмай. Літаратурная в. Музычная в.
ві́ла, -ы,
Багаты дом з садам, паркам (звычайна загарадны).
ві́лачнік, -а,
1. Куток каля печы, дзе стаяць вілкі, качарга і іншыя кухонныя прылады; качарэжнік.
2. Дзяржанне, ручка вілак, якімі дастаюць гаршкі з печы.
ві́лка, -і,
1. Назва розных дэталей, прыстасаванняў з раздвоеным канцом. Штэпсельная в.
2. Такое становішча пры стральбе, калі адзін снарад падае бліжэй, а другі далей ад цэлі (
||
ві́лкі, -лак.
1. Доўгая драўляная ручка з двума металічнымі паўкруглымі рагамі на канцы, пры дапамозе якой ставяць у печ і вымаюць з печы гаршкі, чыгункі.
2. Тое, што і вілы.
||
ві́лы, віл і -аў.
Сельскагаспадарчая прылада ў выглядзе некалькіх доўгіх зубоў на доўгім дзяржанні. Падхопліваць на в. сена.
Віламі па вадзе пісана — пра што
||
вільгатне́ць, 1 і 2
Рабіцца вільготным. Паветра пад вечар вільгатнее.
||
ві́льгаць, -і,
Сырасць, вада, якая змяшчаецца ў чым
вільго́тнасць, -і,
Наяўнасць вільгаці. В. глебы, паветра.
||
вільго́тны, -ая, -ае.
Насычаны вільгаццю, мокры, сыры. Вільготная зямля.
ві́льчык, -а,
Верхні стык двух бакоў страхі; канёк.
||
віля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. чым. Хістаць, паварочваць з боку ў бок. В. хвастом.
2. Рухацца па звілістай лініі або рабіць крутыя павароты. Дарога віляла паміж скал.
3.
||
||
віна́, -ы́,
1. Нядобры ўчынак, правіннасць. Разумець сваю віну. Даказаць віну.
2.
вінава́льны,
У выразе: вінавальны склон — склон, які адказвае на пытанні: каго? што?
вінава́ты, -ая, -ае; -ва́т, -а.
1. Які правініўся ў чым
2.
3. Які вінен каму
||
вінава́ціцца, -ва́чуся, -ва́цішся, -ва́ціцца;
Дакараць сябе, прызнаючы якую
||
вінава́ціць, -ва́чу, -ва́ціш, -ва́ціць;
Абвінавачваць, лічыць вінаватым; асуджаць. Ва ўсім вінаваціў толькі іншых.
вінагра́д, -у,
Павойная паўднёвая кустовая расліна з салодкімі буйнымі ягадамі, а таксама ягады гэтай расліны, якія ідуць у ежу і на выраб віна.
||
вінагра́дар, -а,
Той, хто займаецца вінаградарствам (у 1
||
вінагра́дарства, -а,
1. Развядзенне вінаграду як галіна раслінаводства.
2. Раздзел сельскагаспадарчай навукі аб развядзенні вінаграду.
вінагра́дзіна, -ы,
Ягада вінаграду.
||
вінагра́днік, -у,
Участак, засаджаны вінаградам, вінаградная плантацыя.
||
вінаку́р, -а,
Той, хто займаецца вінакурэннем.
вінакурэ́нне, -я,
Вытворчасць спірту і гарэлкі са збожжа, з бульбы, буракоў і
||
вінаро́б, -а,
Спецыяліст па вінаробстве.
вінаро́бства, -а,
Выраб віна з вінаграду ці іншых ягад і пладоў.
||
вінатэ́ка, -і,
Збор калекцыйных він.
||
віначэ́рп, -а,
У старажытнасці: службовая асоба, якая загадвала віннымі склепамі, разлівала і разносіла пітво на банкетах.
вінегрэ́т, -у,
1. Халодная страва, звычайна прыгатаваная з дробна нарэзаных кавалачкаў агародніны з алеем і воцатам. Класічны в.
2.
||
ві́нны¹
ві́нны², -ая, -ае; вінен, ві́нна (
Тое, што і вінаваты (у 1 і 3
віно́, -а́,
Алкагольны напітак, прыгатаваны з ягад, садавіны. Чырвонае в. Вінаградныя віны. Сталовае в.
||
||
Вінныя ягады — сушаныя плады фігавага дрэва.
віно́ўнік, -а,
Той, хто вінаваты ў чым
||
вінт¹, -а́,
Частка рухавіка парахода, самалёта
||
вінт², -а,
Род карцёжнай гульні.
вінтамато́рны, -ая, -ае.
Пра лятальны апарат, які рухаецца пры дапамозе матора і вінта (прапелера). В. самалёт. Вінтаматорная авіяцыя.
вінто́ўка, -і,
Ружжо са спіральнай нарэзкай у канале ствала. В. з аптычным прыцэлам.
||
вінчэ́стар, -а,
У інфарматыцы: запамінальнае ўстройства камп’ютара, у якім магнітныя дыскі размешчаны ў герметычным кажуху.
||
віншава́льнік, -а,
Той, хто віншуе каго
||
||
віншава́льны, -ая, -ае.
Які ўтрымлівае віншаванні. Віншавальная паштоўка.
віншава́ць, -шу́ю, -шу́еш, -шу́е; -шу́й; -шава́ны;
Вітаць з выпадку чаго
||
||
ві́ны, -аў,
Масць у ігральных картах, тое, што і пікі.
||
вінье́тка, -і,
Аздабленне ў выглядзе невялікага малюнка, арнамента на загаловачным лісце кнігі, у пачатку або канцы раздзела.
||
вір, -у,
1. Кругавы, лейкападобны рух вады на рацэ, які ўзнікае ад сутыкнення сустрэчных плыней. В. бурліў і пераліваўся. В. падзей (
2. Глыбокае месца ў рацэ з ямай, дзе адбываецца завіхрэнне плыні.
У віру на калу (
1) пра няўстойлівае, няпэўнае жыццё;
2) далёка, невядома дзе.
Хоць у вір галавой (
||
||
ві́ра¹, -ы,
У старажытныя часы: грашовы штраф за забойства ці калецтва вольнага чалавека.
ві́ра².
У мове будаўнікоў, партовых грузчыкаў і
вірава́нка, -і,
Тое, што і чайнворд.
||
вірава́ць, 1 і 2
Утвараць віры, круціць, бурліць. Вада віруе ля камянёў. Жыццё віруе вакол (
||
віра́ж¹, -у́,
1. Палёт самалёта з крэнам па крузе або паварот па крывой аўтамабіля, веласіпеда. Крутыя віражы.
2. У вела- і мотаспорце: нахілены паварот спартыўнай дарожкі.
||
віра́ж², -у,
Хімічны раствор, у якім прамываюць аддрукаваны фатаграфічны здымак для надання яму пэўнага колеру.
||
вірлаво́кі, -ая, -ае.
З вялікімі лупатымі вачамі.
||
вірлі́вы, -ая, -ае.
Бурлівы, бурны, неспакойны. В. паток. Вірлівая маладосць (
||
віро́к, -рка́,
1.
2. Прылада для звівання нітак у клубок.
віртуо́з, -а,
Той, хто дасканала валодае тэхнікай свайго мастацтва, а таксама наогул сваёй справы.
віртуо́зны, -ая, -ае.
Уласцівы віртуозу, тэхнічна дасканалы. Віртуознае выкананне.
||
ві́рус, -а,
1. Найдрабнейшая няклетачная часціца, што размнажаецца ў жывых клетках і выклікае заразнае захворванне. В. шаленства. В. індывідуалізму (
2. У інфарматыцы: спецыяльная праграма, якая выклікае непаладкі ў рабоце камп’ютара.
||
вірусало́гія, -і,
Раздзел мікрабіялогіі, які вывучае вірусы.
||
віры́сты, -ая, -ае.
У якім многа віроў. Вірыстая рака.
||
віры́цца, 1 і 2
1. Круціцца, утвараць віры (пра ваду). Вада вірылася вакол вярбы.
2.
віры́ць, 1 і 2
Тое, што і віраваць.
ві́сельнік, -а,
Чалавек, павешаны на вісельні.
Гу́мар вісельніка — вельмі змрочны гумар.
ві́сельня, -і,
Два слупы (або слуп) з перакладзінай — прыстасаванне для пакарання смерцю праз павешанне; шыбеніца.
||
вісе́ць, вішу́, вісі́ш, вісі́ць; вісі́м, вісіце́, вісяць; вісі́;
1. Будучы прымацаваным да чаго
2. Выдавацца, выступаць уперад якой
Вісець над каркам (
Вісець на валаску (
Вісець на карку (
віск, -у,
Высокі пранізлівы крык, а таксама падобны гук, утвораны якім
ві́скат, -у,
Тое, што і віск.
віската́ць, -качу́, -ко́чаш, -ко́ча; -качы́;
Пранізліва крычаць, утвараць высокія пранізлівыя гукі.
ві́скі,
Моцная англійская і амерыканская гарэлка.
вісклі́вы, -ая, -ае.
1. Пранізлівы, з віскам. В. крык.
2. Які часта вішчыць. Вісклівае парася.
||
ві́скнуць
віско́за, -ы,
1. Студзяністая клейкая цэлюлозная маса, з якой вырабляецца штучны шоўк, цэлафан
2. Штучны шоўк.
||
віславу́хі, -ая, -ае.
З абвіслымі вушамі. В. сабака.
||
ві́смут, -у,
Хімічны элемент — крохкі серабрыста-белы метал.
||
ві́снуць, -ну, -неш, -не; віс, -сла і віснуў, -нула; -ні;
1. Апускацца ўніз, прымаючы вісячае становішча, звісаць. Валасы віснуць на лоб. Туман вісне (
2.
||
віст, -а,
Род карцёжнай гульні.
ві́сус, -а,
Свавольнік, гарэза, распуснік.
віся́чы, -ая, -ае.
Прыстасаваны так, каб вісець. В. замок. В. мост.
віта́льны, -ая, -ае.
Звязаны з прывітаннем. В. паклон. В. жэст.
вітамі́н, -у,
Арганічнае рэчыва, неабходнае для нармальнай жыццядзейнасці жывых арганізмаў, а таксама прэпарат, які ўтрымлівае такія рэчывы.
||
віта́нне, -я,
1.
2.
||
віта́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Вітаць адзін аднаго пры сустрэчы. В. за руку.
||
||
віта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Звяртацца да каго-, чаго
2.
3. Віншаваць. В. з надыходзячым святам.
||
||
ві́тка, -і,
Скручаны лазовы ці бярозавы дубец, якім прывязваюць, прымацоўваюць што
||
вітко́вы¹, -ая, -ае.
Здольны абвівацца вакол чаго
вітко́вы²
віто́к, -тка́,
1. Адзін абарот спіралі. В. спружыны.
2. Тое, што навіта ў выглядзе спіралі. В. абмоткі.
3. Пры палёце: адзін абарот на арбіце. В. касмічнага карабля вакол Зямлі.
||
вітра́ж, -а́,
Узор са шкла рознага колеру (у вокнах, дзвярах).
||
вітры́на, -ы,
Месца за акном магазіна, зашклёная шафа або скрынка для паказу розных тавараў. Вітрыны магазінаў.
||
віту́шка, -і,
Прыстасаванне, на якое намотваюць пражу.
ві́хар
віхля́вы, -ая, -ае (
Які хістаецца з боку ў бок у час руху. Віхлявая паходка.
віхля́сты, -ая, -ае (
1. Які хістаецца з боку ў бок (пра чалавека і яго рухі).
2. Звілісты, пакручасты. Віхлястыя сцежкі.
віхля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Рухацца, хістаючыся з боку ў бок. В. пад цяжарам ношы.
віхля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
Рухацца няроўна, хістаючыся з боку ў бок. Кола віхляе. В. пры хадзьбе.
віхо́р¹, -хра́,
Імклівая кругавая плынь ветру. Снежны в. В. падзей (
||
віхо́р², -хра́,
Узнятая ўверх пасма валасоў. Прыгладзіць віхры.
віхра́сты, -ая, -ае (
З віхрамі. В. хлапчук.
віхры́цца, 1 і 2
Узнімацца, кружыцца віхрам. Віхрыцца пыл.
віху́ра, -ы,
1. Бура, завіруха (
2. Імклівы віхравы рух (
||
віці́на, -ы,
1. Прут, дубец.
2.
віцмундзі́р, -а,
У дарэвалюцыйнай Расіі: форменны сурдут цывільных чыноўнікаў.
||
ві́цца, ую́ся, уе́шся, уе́цца; уёмся, уяце́ся, ую́цца; ві́ўся, віла́ся, віло́ся; ві́ся;
1. Расці завіткамі. Хмель уецца вакол дрэва. Валасы ўюцца.
2. Рабіць звілістыя рухі або мець звілісты напрамак. Паміж гор вілася рэчка.
3. Лятаючы, кружыцца. Пчолы ўюцца роем.
віць, ую́, уе́ш, уе́; уём, уяце́, ую́ць; віў, віла́, віло́; ві; ві́ты;
Вырабляць, скручваючы, сплятаючы або плетучы. В. вяроўкі. В. вянкі. В. гняздо.
З ветру вяроўкі віць (
||
||
віцэ-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
ві́цэ-адміра́л, -а,
Другое адміральскае званне, а таксама асоба, што носіць гэтае званне.
||
ві́цязь, -я,
У Старажытнай Русі: храбры воін, асілак. Слаўныя віцязі.
віча́нішча, -а,
Поле, з якога сабралі ўраджай вікі.
вішнёўка, -і,
Вішнёвая наліўка або настойка.
ві́шня, -і,
Садова-ягаднае дрэва з сакавітымі ядомымі цёмна-чырвонымі костачкавымі пладамі, а таксама плод гэтага дрэва.
||
||
вішня́к, -у́, м.,
Вішнёвыя дрэвы, вішнёвы зараснік.
вішча́ць, -шчу́, -шчы́ш, -шчы́ць; -шчы́м, -шчыце́, -шча́ць; -шчы́;
Віскліва крычаць, утвараць віск. Парася вішчыць. Піла вішчыць.
||
||
віяду́к, -а,
Мост над ярам, цяснінай або цераз дарогу, чыгунку.
||
віяланчэлі́ст, -а,
Музыкант, які іграе на віяланчэлі.
||
віяланчэ́ль, -і,
Чатырохструнны смычковы музычны інструмент, сярэдні па рэгістру і памерах паміж скрыпкай і кантрабасам.
||
во,
1. Ужыв., калі трэба паказаць што
2. Ужыв., калі трэба выказаць здзіўленне, задавальненне або незадавальненне, абурэнне. Во малайцы, што прыехалі. Во, што яны тут натварылі!
3. Ужыв. пры пытальных і адносных займенніках і прыслоўях, калі трэба акцэнтаваць на нечым увагу. Вы мне во што скажыце, даражэнькія.
4. Ужыв., калі трэба пацвердзіць сказанае некім. Во бачыш, і Аляксей табе тое самае кажа.
5. Ужыв., калі трэба падвесці вынік сказанаму. Во як бывае.
6. у
во́бад, -а,
1. Вонкавая частка кола, на якую нацягваецца шына.
2. Частка некаторых прадметаў, прыстасаванняў у выглядзе кольца, авала. В. блока. В. тэніснай ракеткі.
||
||
во́бземлю,
Аб зямлю, на зямлю. Грымнуўся в.
во́бла, -ы,
Невялікая марская прамысловая рыба сямейства карпавых. Вэнджаная в.
||
во́блака, -а,
1. Вялікая маса згусцелай вадзяной пары ў атмасферы. Кучавыя воблакі.
2.
||
||
во́бласць, -і,
1. Частка якой
2. Буйная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў былым СССР, а цяпер у краінах СНД. Віцебская в. Прыехаць з вобласці.
3. чаго або якая. Межы, у якіх распаўсюджана якая
4. чаго або якая. Асобная частка арганізма, участак цела. В. сэрца. У грудной вобласці. Абследаваць в. ранення.
||
во́блачнасць, -і,
1.
2. Наплыў воблакаў. Густая в. Пераменная в.
во́блачны, -ая, -ае.
1.
2. Пакрыты воблакамі (пра неба). Воблачнае неба.
3. Хмурны (пра надвор’е). В. дзень. Сёння воблачна (у
||
во́бмацкам,
Пры дапамозе дотыку, абмацваючы. В. ходзяць сляпыя. Ісці в. каля сцяны.
во́бмешка, -і,
Тое, чым абмешваюць корм жывёле (мука, вотруб’е). Пасыпаць сечку вобмешкай.
во́браз, -а,
1. У філасофіі: вынік і ідэальная форма адлюстравання прадметаў і з’яў матэрыяльнага свету ў свядомасці чалавека.
2. Выгляд, аблічча, якія ўзнікаюць у памяці, ва ўяўленні. В. маці.
3. Жывое, нагляднае ўяўленне аб кім-, чым
4. У мастацтве: абагульненае мастацкае адлюстраванне рэчаіснасці, увасобленае ў форму канкрэтнай індывідуальнай з’явы. Паэт мысліць вобразамі.
5. У мастацкім творы: тып, характар, створаны пісьменнікам, мастаком, артыстам. Вобразы рамана. Артыст увайшоў у в. (ужыўся ў ролю). Стварыць в. рабочага.
во́бразны, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе вобразы, паказвае што
||
во́быск, -у,
Афіцыйны агляд каго-, чаго
||
вогне...
Першая састаўная частка складаных слоў у
вогненебяспе́чны, -ая, -ае.
Які лёгка загараецца. Вогненебяспечная вадкасць.
||
во́гненны, -ая, -ае.
1.
2. Тое, што і агнявы (у 1—4
||
вогнепакло́ннік, -а,
Чалавек, які пакланяецца агню як бажаству.
||
||
вогнепакло́нства, -а,
Культ агню як адна з форм першабытнага абагаўлення прыроды.
||
вогнетушы́цель, -я,
Спецыяльны апарат для тушэння невялікага пажару.
во́гнік, -у,
Хвароба, якая суправаджаецца высыпкай на губах, твары.
во́гнішча, -а,
1. Распаленая куча ламачча, дроў; агонь. Грэцца каля вогнішча.
2. Месца, дзе гарэў агонь.
||
вода... (а таксама вада...).
Першая састаўная частка складаных слоў у
водаадво́дны, -ая, -ае.
Прызначаны для сцёку вады адкуль
водазабеспячэ́нне, -я,
Забеспячэнне вадой. В. горада.
водазмяшчэ́нне, -я,
Колькасць вады, якую выцясняе плаваючае судна. Судна водазмяшчэннем у дваццаць тысяч тон.
водалюбі́вы, -ая, -ае.
Пра расліны: які добра расце на вільготных, сырых глебах.
водалячэ́бніца, -ы,
Спецыяльная ўстанова для водалячэння.
водалячэ́нне, -я,
Сістэма лячэння хворых воднымі працэдурамі.
||
воданапо́рны, -ая, -ае.
У выразе: воданапорная вежа — рэзервуар для вады, куды яна паступае пад напорам і адкуль расцякаецца па водаправодзе.
воданепраніка́льны, -ая, -ае.
Які не прапускае вады. Воданепранікальная тканіна.
||
водапад’ёмнік, -а,
Гідратэхнічнае збудаванне для пад’ёму вады на вышыню.
водапад’ёмны, -ая, -ае.
Прызначаны для падачы вады ўверх. В. механізм.
водападзе́л, -у,
Узвышша, якое падзяляе басейны некалькіх рэк.
||
водаправо́д, -а,
Сістэма збудаванняў, якая пастаўляе ваду ў месцы спажывання.
||
водаправо́дчык, -а,
Спецыяліст па водаправодных работах.
водапраніка́льны, -ая, -ае.
Які прапускае праз сябе ваду.
||
во́дар, -у,
Прыемны пах, духмянасць. В. палёў.
||
водаразбо́рны, -ая, -ае.
У выразе: водаразборная калонка — водаправоднае ўстройства з кранам, размешчанае на дварэ.
во́дарасць, -і,
Ніжэйшая вадзяная расліна, у якой адсутнічае падзел на сцябло, ліст і корань. Сажалка зарасла водарасцямі.
||
во́дбліск, -у,
Ззянне адбітага святла, бляск. На вершалінах дрэў мігцелі водбліскі пажару. В. славы (
во́дгук, -у,
1. Адбіццё гуку, водгулле, рэха.
2. Слабы гук, які даносіцца здалёку. В. страляніны.
3.
4.
во́дгулле, -я,
1. Адбіццё гуку, рэха.
2.
во́ддаль.
1.
2.
во́дзыў, -зыву,
1. Думка, меркаванне з ацэнкай каго-, чаго
2. Сакрэтнае ўмоўнае слова, якое з’яўляецца адказам на пароль.
во́дкуп, -у,
У дарэвалюцыйнай Расіі: права на спагнанне дзяржаўных падаткаў, на манапольнае вядзенне гандлю, якое перадавалася казной прыватным асобам за грашовы ўзнос. Вінны в. Аддаць на в. што
||
во́днік, -а,
1. Той, хто працуе на водным транспарце.
2. Чалавек, які займаецца водным турызмам. Турысты-воднікі.
во́дны
во́дпаведзь, -і,
Рэзкі адказ на беспадстаўнае абвінавачванне. Суровая в.
во́дпуск, -у,
1.
2. Часовае вызваленне ад працы для адпачынку, лячэння
во́друб, -а,
Участак зямлі, які атрымліваў селянін (у 1906—1916 гг.) у асабістую ўласнасць пры выхадзе з абшчыны.
||
во́дсвет, -у,
Адбітак святла, водбліск. В. месяца.
во́дступ, -у,
Свабоднае месца, якое пакідаецца перад пачаткам радка напісанага або надрукаванага тэксту. В. у пачатку радка.
военача́льнік, -а,
Вайсковы або флоцкі начальнік, камандзір (звычайна вышэйшы). Вопытны в.
во́жаг, -а,
Дзяржальна вілак, качаргі.
||
во́жык, -а,
1. Невялікі звярок з доўгімі вострымі іголкамі на спіне і баках.
2. Мужчынская прычоска ў выглядзе коратка абстрыжаных стаячых валасоў. Стрыгчыся пад вожыка.
||
воз, -а,
1. Сродак гужавога транспарту, прызначаны для язды і перавозкі грузаў; калёсы. Класці сена на в.
2. Нагружаныя паклажай калёсы, сані
||
во́зера, -а,
Замкнуты ў берагах вялікі натуральны вадаём. Лясное в.
||
||
во́зка
во́знік, -а,
1. Той, хто кіруе запрэжанымі коньмі; рамізнік, фурман.
2. Той, хто займаецца возніцтвам.
||
во́зніцтва, -а,
Промысел па перавозцы коньмі каго-, чаго
||
во́зчык, -а,
1. Той, хто займаецца перавозам грузаў на калёсах; вазак.
2. Тое, што і вознік (у 1
||
во́ін, -а,
Той, хто змагаецца з ворагам, ваеннаслужачы, баец. Воін беларускай арміі. Адзін у полі не в. (прыказка).
во́інскі, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да ваеннай справы, ваеннай службы. Воінская павіннасць. Усеагульны в. абавязак.
2. Уласцівы воіну (
во́інства, -а,
Войска, воіны. Беларускае в.
вой,
Выказвае пачуццё болю, страху, трывогі, здзіўлення, захаплення, радасці. Вой, уцякайма адсюль. Вой, якая ты шчаслівая.
во́йкаць, -аю, -аеш, -ае;
Вымаўляць, выкрыкваць «вой»
||
||
во́йска, -а,
Узброеныя сілы дзяржавы або частка іх. Сухапутныя войскі.
||
во́ка, -а,
1. Орган зроку, а таксама сам зрок. Левае в. Блакітныя вочы. Хвароба вачэй. Вернае в. Вочы загарэліся на што
2.
Глядзець вачамі каго або чыімі на што — не мець уласнай думкі.
Кідацца ў вочы — прыцягваць увагу, быць асабліва прыметным.
Лезці ў вочы (
1) старацца быць увесь час на віду, назойліва маячыць перад вачамі;
2) быць асабліва прыметным.
Адвесці вочы каму (
Адкрыць вочы каму на каго-што — паказаць каго
Закрываць вочы на што — знарок не заўважаць чаго
Глядзець у вочы чаму (небяспецы, смерці
Вочы б мае не бачылі (
У вочы казаць (сказаць) — казаць (сказаць) адкрыта, прама.
Чортава вока (
Як вока схопіць або як вокам ахапіць (
Як вокам маргнуць (
У вочы не бачыў каго (
За вочы (гаварыць;
На вока (
З вока на вока або вока на вока — сам-насам.
З п’яных вачэй (
Упасці (укінуцца) у вока (
Адбіраць вочы — асляпляць (пра веснавое сонца).
Берагчы як зрэнку вока — пільна сачыць, уважліва ахоўваць што
Вачэй не зводзіць з каго-чаго (
Вачэй не паказваць (
Глянуць адным вокам (
Мець вока на каго (
Хоць вока выкалі (
Хоць пальцам у вока (
||
||
вокамгне́нне, -я,
Вельмі кароткі прамежак часу, імгненне.
вокамгне́нны, -ая, -ае.
Які адбываецца на працягу вельмі кароткага часу, у адзін момант. Вокамгненная ўспышка.
||
во́кіс, -у,
У хіміі: злучэнне элементаў сярэдняй ступені акіслення з кіслародам. В. вугляроду (чадны газ).
||
во́кісел, -слу,
Рэчыва, якое ўяўляе сабой злучэнне хімічнага элемента з кіслародам. Прыродныя вокіслы.
во́кладка, -і,
1. Цвёрдая, звычайна з кардону папка, у якую ўстаўлена кніга. Каленкоравая в.
2. Папяровая абгортка кнігі, сшытка.
||
во́клік, -у,
Выгук; словы, якімі аклікаюць. Радасны в.
во́кліч, -у,
1. Слова ці выгук, вымаўленыя з моцным пачуццём.
2. Тое, што і воклік. З лесу даносіўся в.: — Сяргей!
во́кны
во́крык, -у,
Рэзкі гучны вокліч з загадам, пагрозай.
вол, вала́,
Кастрыраваны бык, якога скарыстоўваюць на сельскагаспадарчых работах. Запрэглі дзве пары валоў. Працуе, як чорны в. (
||
во́лава, -а,
Хімічны элемент, мяккі коўкі метал серабрыста-белага колеру.
||
во́лак, -у,
Участак паміж дзвюма суднаходнымі рэкамі, цераз які ў даўнія часы перацягвалі волакам судна для працягу шляху.
во́лакам,
Цягнучы, валочачы па зямлі. Цягнуць лодку в.
во́лас, -а і -у,
1. -а. Рагавое ніткападобнае ўтварэнне на скуры чалавека і жывёл (
2. -у,
||
||
во́ласць, -і,
1. У Старажытнай Русі: мясцовасць, падпарадкаваная адной уладзе.
2. Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, падраздзяленне ўезда ў сельскай мясцовасці Расіі, у Вялікім Княстве Літоўскім і ў СССР да раяніравання.
||
во́лат, -а,
Асілак, велікан. Магутны в. В. літаратуры (
во́латаўскі, -ая, -ае.
Які мае адносіны да волата. Волатаўская сіла.
волевыяўле́нне, -я,
Выказванне сваёй волі, жадання. Свабоднае в. выбаршчыкаў.
во́лкі, -ая, -ае (
Вільготны, сыры. Волкая ноч.
||
вольнаадпу́шчанік, -а,
Раб ці прыгонны, адпушчаны на волю.
вольнаадпу́шчаны, -ая, -ае. (гіст).
Адпушчаны на свабоду (пра раба, прыгоннага).
вольналюбі́вы, -ая, -ае.
Які вызначаецца свабодалюбствам, імкнецца да волі. Вольналюбівыя народы.
||
вольнанаёмны, -ая, -ае.
1. Які працуе або выконваецца па вольным найме. В. рабочы.
2. Які працуе ў ваенным ведамстве, але не з’яўляецца ваеннаслужачым. В. персанал.
во́льнасць, -і,
1.
2. Свабода, незалежнасць. Барацьба за в.
3. Бесцырымоннасць, фамільярнасць у паводзінах, развязнасць. Залішняя в. у абыходжанні.
4. Адступленне ад агульных правіл, ад нормы ў чым
во́льная, -ай,
Дакумент, які выдаваўся прыгоннаму пры вызваленні ад прыгоннай залежнасці. Даць вольную.
во́льніца, -ы,
1. Свабода, незалежнасць (
2. (
во́льны, -ая, -ае.
1. Свабодны, незалежны. Вольныя людзі. Вольная праца.
2. Свабодны, нічым не абмежаваны. Вольнае жыццё. В. вецер. Вольнаму воля (пра чалавека, які можа паступаць па сваім меркаванні).
3. Нікім, нічым не заняты. Вольнае месца ў вагоне. Вольная пасада (вакантная). Вольная хвіліна.
4. Не абмежаваны якімі
5. Не абмежаваны якімі
6. Нястрыманы, які выходзіць за межы прынятых норм. Вольнае абыходжанне.
7. Свабодалюбны. Вольная думка, натура.
8. Не заціснуты, не замацаваны ў чым
Вольныя рухі або практыкаванні — гімнастычныя практыкаванні без прылад.
Вольны верш — від рыфмаванага сілаба-танічнага верша, у якім у адвольнай паслядоўнасці спалучаюцца радкі з рознай колькасцю стоп.
Вольны горад — самастойны горад-дзяржава ў Сярэднія вякі.
Вольны пераклад — не літаральны пераклад.
Вольны стыль — у спартыўных спаборніцтвах: стыль плавання, які выбірае сам плывец.
Па вольным найме — аб службе неваенных у ваеннай установе.
||
вольт¹, -а,
1. У манежнай яздзе: круты кругавы паварот направа або налева, які выконваецца адным коннікам ці групай іх адначасова.
2. У фехтаванні: ухіленне ад удару праціўніка.
вольт², -а,
Адзінка электрычнага напружання і электрычнай сілы.
во́льха, -і,
Лісцевае дрэва сямейства бярозавых, якое расце ў сырых месцах.
||
во́ля, -і,
1. Здольнасць ажыццяўляць свае жаданні, пастаўленыя перад сабой мэты. Сіла волі. Выхаванне волі.
2. да чаго. Свядомае імкненне да ажыццяўлення чаго
3. Жаданне, патрабаванне. Дыктаваць сваю волю. Апошняя в. (запавет).
4. Улада, права. Гэта ў тваёй волі. Ваша добрая в. або в. ваша (рабіце, як лічыце патрэбным). На волю лёсу (без падтрымкі, дапамогі, нагляду).
5. Свабода ў праяўленні чаго
6. Свабода, незалежнасць;
7. Становішча, пры якім жыццё чалавека, жывёл, птушак не абмежавана ўмовамі зняволення. Выйсці на волю. Выпусціць жураўля на волю.
8. Прастор, прыволле. Тут дзецям в.
||
во́ляй-няво́ляй,
Незалежна ад жадання, паняволі. В.
вон,
1.
2.
во́нкавы, -ая, -ае.
1. Знешні, знадворны. В. выгляд. Вонкавае падабенства. Вонкавая паверхня.
2. Які праяўляецца толькі са знешняга боку, не закранаючы сутнасці чаго
3.
||
во́піс, -у,
1.
2. Спіс рэчаў, папер
во́плескі, -аў.
Апладысменты ў знак прывітання, адабрэння. Вітаць юбіляра воплескамі.
во́пратка, -і,
Верхняе адзенне. Цёплая в. Святочная в.
во́пыт, -у,
1. Адлюстраванне ў свядомасці людзей законаў аб’ектыўнага свету і грамадскай практыкі, атрыманае ў выніку іх актыўнага практычнага пазнання. Пачуццёвы в.
2. Сукупнасць ведаў і практычна засвоеных звычак. Жыццёвы в. В. будаўніцтва.
3. Узнаўленне якой
4. Спроба ажыццявіць што
||
во́пытны, -ая, -ае.
1.
2. Які мае вопыт (у 2
||
во́раг, -а,
1. Той, хто знаходзіцца ў стане варожасці з кім
2. Ваенны праціўнік, непрыяцель. В. разбіты.
3. чаго. Прынцыповы праціўнік чаго
||
во́рны, -ая, -ае.
Прыгодны для ворыва. Ворная зямля.
ворс, -у,
Кароткі густы пушок на паверхні некаторых тканін, а таксама некаторых гатункаў скур. Сукно з ворсам.
||
во́рчык, -а,
Прыстасаванне для прыпрэжкі каня ў дапамогу каранніку (сярэдняму каню). Хадзіць на ворчыку.
||
во́рыва
во́сем, васьмі,
Лік, лічба і колькасць 8.
||
во́семдзесят, васьмідзесяці,
Лік і колькасць 80. Бабулі пад в. (хутка будзе 80 гадоў).
||
восемсо́т, васьмісо́т,
Лік і колькасць 800.
||
во́сенню,
У асенні час.
во́сень, -і,
Пара года паміж летам і зімой. Позняя в. В. жыцця (
||
воск, -у,
Мяккае пластычнае рэчыва, якое выпрацоўваюць пчолы для будовы сотаў. Тапіць в. Мяккі як в.
||
во́спа, -ы,
1. Востразаразная вірусная хвароба, якая суправаджаецца гнойным сыпам на скуры і слізістых абалонках. Прышчэпка воспы.
2. Шрамы і ямкі, якія застаюцца на скуры пасля гэтай хваробы або на месцы яе прышчэплівання (
||
воспапрышчэ́пліванне, -я,
Прышчэпка супрацьвоспеннай вакцыны.
||
во́спіна, -ы,
Ямка або шрам на скуры пасля воспы або прышчэпкі воспы.
востра... (а таксама вастра...).
Першая састаўная частка складаных слоў, якая па
1) слову «востры»,
2) словам «вельмі», «надта», «надзвычай»,
востравуго́льнік, -а,
Геаметрычная фігура з вострымі вугламі.
востравуго́льны, -ая, -ае.
З вострымі канцамі (канцом). Востравугольная вяршыня.
во́страў, -рава,
1. Частка сушы, акружаная з усіх бакоў вадой.
2. Участак, які вылучаецца чым
||
||
во́стры, -ая, -ае.
1. Добра навостраны або з завостраным канцом ці краем. В. нож. В. канец палкі.
2. Які звужаецца пад канец. В. нос лодкі. Вострыя насы туфель. В. вугал (меншы за 90°).
3.
4.
5.
6.
7.
||
во́сці, -яў.
Рыбалоўная прылада ў выглядзе вілаў. Біць рыбу восцямі.
||
восць, -і, ж.,
Доўгія і больш рэдкія валасы ў шэрсці жывёлы. В. у футры бабра.
во́сып, -у,
Абломкі горных парод, што асыпаюцца ў выніку выветрывання, а таксама скапленне гэтых абломкаў ля падножжа гор.
во́сыпка, -і,
Мука (звычайна з аўса ў сумесі з іншым збожжам), якой абмешваюць або пасыпаюць корм жывёле; вобмешка.
вось¹, -і,
1. Шпень ці тонкі вал, на якім трымаюцца колы, часткі машын або механізмаў. Пярэдняя в.
2. Уяўная прамая лінія, якая праходзіць цераз геаметрычную фігуру або якое
3.
||
вось²,
1. Ужыв. для ўказання на ўсё, што знаходзіцца або адбываецца ў непасрэднай блізкасці, непасрэдна перад вачамі або нібы перад вачамі. Вось і наш аўтобус. Вось тут прысядзем. Вось гэтыя рэчы.
2. Ужыв. для ўказання на паслядоўную змену падзей, з’яў
3. Ужыв. пры выкананні якіх
4. У спалучэнні з пытальным займеннікам і прыслоўем надае ім сэнс указання на што
5. Ужыв. для большай выразнасці, звычайна ўзмацняючы, падкрэсліваючы значэнне наступнага слова. Вось вы мне і патрэбны. Вось і я пра гэта кажу.
6. Ужыв. замест звязкі пры іменным выказніку. Добрасумленная і высокапрадукцыйная праца — вось гарантыя нашых поспехаў.
Вось-вось (
1) вось іменна, менавіта так;
2) зараз, неўзабаве. Бацька вось-вось павінен прыйсці.
Вось вам! — атрымай(це) па заслугах.
Вось дык (
Вось...дык (
Вось і —
Вось табе і... (
Вось табе і на або вось табе і раз або вось табе і маеш (
Вось так —
Вось яно што! або вось яно як! — выражэнне здзіўлення або ўразумення.
Вось яшчэ! (
во́сьмы, -ая, -ае.
1.
2. Які атрымліваецца пры дзяленні на восем. Восьмая частка. 3. у
во́труб’е, -я,
Рэшткі расцёртай абалонкі пасля размолу зерня, якія скарыстоўваюцца на корм жывёле.
||
во́тум, -у,
У дзяржаўным праве: рашэнне, прынятае галасаваннем. В. давер’я (недавер’я) ураду.
во́тчына, -ы,
На Русі да 18
||
воўк, ваўка́ і во́ўка,
Драпежная жывёліна сямейства сабачых, звычайна шэрай масці. Колькі ваўка ні кармі, ён усё роўна ў лес глядзіць (прыказка). І ваўкі сыты і авечкі цэлы (прымаўка). Хоць воўкам вый (вельмі дрэнна, бязвыхаднае становішча). Воўкам глядзець (пазіраць) (глядзець панура, варожа).
Біты воўк (
Марскі воўк (
||
||
||
Воўчы білет (пашпарт) — у царскай Расіі: дакумент з адзнакай паліцыі аб палітычнай ненадзейнасці яго ўласніка.
Воўчы закон — беззаконне, якое падтрымліваецца грубым насіллем.
Воўчыя грыбы — агульная назва неядомых грыбоў.
Воўчыя ягады — чырвоныя або чорныя плады ядавітых лясных раслін.
во́ўна, -ы,
1. Валасяное покрыва авечак.
2. Састрыжанае такое покрыва як матэрыял для вырабу сукна, валёнак
||
воўнапрадзе́нне, -я,
Выраб пражы з воўны.
||
воўначаса́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для часання воўны. Воўначасальная машына.
вох,
Вокліч пры здзіўленні, горы, болі
во́хаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і вохкаць.
||
во́хкаць, -аю, -аеш, -ае;
Усклікваць «вох», глыбока ўздыхаць, выказваючы пачуццё жалю, болю
||
||
во́хра, -ы,
Прыродная мінеральная фарба жоўтага або чырвонага колеру.
||
во́хрыць, -ру, -рыш, -рыць;
Фарбаваць, пакрываць вохрай.
во́цат, -цату,
Вадкасць з рэзкім кіслым смакам, якая ўжыв. як вострая прыправа ў ежу, для кансервавання прадуктаў.
||
во́чап, -а,
Шост, да якога прымацоўваецца калодзежнае вядро.
во́чапка, -і,
1. Прывязка ў цэпа.
2. Вешалка ў адзенні.
3. Ручка (пераважна вераўчаная) вядра.
во́чка, -а,
1.
2. Невялікая круглая адтуліна ў якім
3. Пупышка, зрэзаная з дрэва для прышчэпкі.
4. Зародак парастка на бульбяным клубні.
5. Значок на ігральнай карце.
6. Пятля ў вязанні. Спусціла в.
во́чнік, -а,
Урач, спецыяліст па вочных хваробах.
во́чны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да вока (у 1
во́чы
вош, -ы,
Дробнае бяскрылае насякомае, якое паразітуе на целе чалавека і жывёл.
во́шчаны, -ая, -ае.
Нацёрты воскам. Вошчаная нітка.
вуалі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Наўмысна рабіць што
||
вуа́ль, -і,
1. Тонкая празрыстая матэрыя.
2. Кавалак такой матэрыі або сеткі, які прымацаваны да жаночага капелюша і закрывае твар. Капялюш з вуаллю.
3. Налёт на негатыве, які зніжае кантраснасць фотаздымка (
ву́гал, -гла́,
1. У геаметрыі: плоская фігура, утвораная дзвюма лініямі, якія выходзяць з аднаго пункта. Вяршыня вугла. Прамы в. (90°). Востры в. (меншы за 90°). Тупы в. (большы за 90°). Знешнія і ўнутраныя вуглы трохвугольніка. Сагнуць што
2. Месца, дзе сутыкаюцца, перасякаюцца два прадметы або два бакі чаго
3. Частка пакоя, які здаецца ў наймы, кут (у 2
4. Наогул прыстанак, месца, дзе жывуць. Мець свой в.
||
||
ву́галь, -ю,
1. (
2. (
Белы вугаль — пра рухаючую сілу вады.
Блакітны вугаль — пра рухаючую сілу ветру.
||
||
||
ву́гальшчык, -а,
1. Той, хто здабывае вугаль, шахцёр.
2. Той, хто вырабляе драўнінны вугаль.
||
||
вуглава́ты, -ая, -ае.
1. З выступамі і вугламі, няроўны. Вуглаватыя камяні. Вуглаватая постаць (з востра выступаючымі абрысамі).
2.
||
вуглавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Які знаходзіцца на вугле або ў вугле. В. дом. В. пакой. В. ўдар (у спорце: удар з вугла поля).
3. Які мае адносіны да вымярэння вуглоў (
вугламе́р, -а,
Тэхнічная прылада для вымярэння вуглоў.
||
вугле...¹ (а таксама вугля...¹), Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па
вугле...² (а таксама вугля...²).
Першая састаўная частка складаных слоў са
вуглевадаро́д, -у,
Хімічнае злучэнне вугляроду і вадароду.
||
вуглевыпа́льванне, -я,
Выраб драўнянага вугалю шляхам спальвання драўніны.
вуглевыпа́льшчык, -а,
Рабочы, які займаецца вуглевыпальваннем.
вугледрабі́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для драблення каменнага вугалю.
вуглездабы́ча, -ы,
Здабыча каменнага вугалю.
вуглекіслата́, -ы́,
Абыходкавая назва двухвокісу вугляроду.
||
вуглепрамысло́васць, -і,
Прамысловасць па здабычы каменнага вугалю.
||
вугля...¹ (
Першая састаўная частка складаных слоў са
вугля...² (
Першая састаўная частка складаных слоў са
вугляво́ды, -аў,
Неабходныя для жыццядзейнасці арганічныя рэчывы, якія ўтрымліваюць у сабе вуглярод, кісларод і вадарод.
||
вуглякі́слы, -ая, -ае.
Які адносіцца да солей вугальнай кіслаты.
вугляро́д, -у,
Хімічны элемент, які з’яўляецца асновай усіх арганічных рэчываў у прыродзе.
||
вуго́лле
вуго́льнік, -а,
1. Чарцёжны інструмент у форме трохвугольніка для вычэрчвання вуглоў, правядзення перпендыкулярных ліній.
2. Металічная накладка, якая змацоўвае вуглы чаго
вуго́льчык
вуго́р¹, -гра́,
Рыба атрада касцістых, падобная на змяю.
||
вуго́р², -гра́,
Невялікі бугарок — тлушчавая пробка ў порах скуры. Твар у вуграх.
||
вуграва́ты, -ая, -ае.
Пакрыты вуграмі². В. твар.
ву́да, -ы,
Рыбалоўная снасць — гнуткая доўгая палка, да якой прымацавана лёска з кручком. Закінуць вуду (таксама
||
вудзі́льна, -а,
Частка вуды — доўгая гнуткая палка, да якой прымацоўваецца лёска. Арэхавае в.
||
вудзі́льны, -ая, -ае.
Які служыць для вуджэння рыбы. В. рыштунак.
вудзі́льшчык, -а,
Той, хто вудзіць рыбу.
||
||
ву́дзіцца, 1 і 2
Лавіцца на вуду. З раніцы рыба добра вудзілася.
ву́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
Лавіць вудай (рыбу).
||
вуж, вужа́ і (радзей) ву́жа,
Адна з неядавітых змей сямейства паўзуноў. Выкручвацца вужом (таксама
1) падлізвацца, падлашчвацца, дабіваючыся чаго
2) падманам, хітрасцю старацца выйсці з цяжкага становішча).
||
вужаві́нне, -я,
Скура змяі, скінутая ў час лінькі.
вужа́ка, -і,
1. Агульная назва паўзуноў з доўгім гнуткім целам без ног; змяя (
2.
||
вужаня́ і вужанё, -ня́ці,
Дзіцяня вужа.
вужы́шча, -а,
Тоўстая кручаная вяроўка, якой уціскаюць вазы (з сенам, снапамі
вуза́, -ы́,
Клейкае рэчыва, якое выпрацоўваюць пчолы з гаючых смалістых выдзяленняў пупышак дрэў (бярозы, таполі, асіны); пропаліс.
вуздэ́чка, -і,
Частка вупражы — аброць з рамянёў з цуглямі, якая надзяваецца на галаву каню. Раменная в.
||
ву́зел¹, -зла́,
1. Месца, дзе звязаны канцы чаго
2. Месца перакрыжавання, стыку чаго
3. Частка механізма або тэхнічнае ўстройства, якія ўяўляюць сабой складанае злучэнне дэталей, асобных частак (
4. Тое, што і клунак. Звязаць рэчы ў в.
Гордзіеў вузел (
||
||
ву́зел², -зла́,
Адзінка скорасці судна, роўная адной марской мілі ў гадзіну.
вузе́ць, 1 і 2
Станавіцца вузейшым.
||
вузі́ць, ву́жу, ву́зіш, ву́зіць; ву́жаны;
Рабіць вузейшым, звужваць. В. штаны.
вузка...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. ў
вузкава́ты, -ая, -ае.
Недастатковы па шырыні. В. рукаў. В. праезд.
вузкакале́йка, -і,
Вузкакалейная чыгунка.
вузкакале́йны, -ая, -ае.
З вузкай рэйкавай каляёй. Вузкакалейная чыгунка.
ву́зкі, -ая, -ае; вузе́йшы.
1. Невялікі ў шырыню, у папярочніку. Вузкая дарога. Вузкае месца (
2. Вельмі цесны, недастаткова прасторны. В. рукаў. Кашуля вузкая ў грудзях.
3. Які ахоплівае нямногае, нямногіх, абмежаваны. Вузкая спецыяльнасць. Вузкае кола сяброў. Вузкая нарада.
4.
||
вузлава́ты, -ая, -ае.
1. Які мае вузлы, няроўны. Вузлаватая пража.
2. З патаўшчэннямі, ушчыльненнямі мышачнай тканкі. Вузлаватыя вены. Вузлаватыя пальцы.
||
вузлавы́, -а́я, -о́е.
1.
2.
ву́зы, -аў (
Тое, што аб’ядноўвае, звязвае, стварае ўнутраную сувязь, адзінства. В. братэрства, дружбы.
ву́лей, ву́лея і вулля́,
Спецыяльная скрынка або выдзеўбаная калода для пчол. Рамачны в. На пасецы было пятнаццаць вуллёў.
||
ву́ліца, -ы,
1. У населеных пунктах: два рады дамоў і прастора паміж імі для праходу і праезду, а таксама сама гэта прастора. Шырокая в. Галоўная в. горада. Апынуцца на вуліцы (таксама
1) выселіўшы, пазбавіць жылля;
2) звольніць з работы, пазбавіць сродкаў існавання). На пажар збеглася ўся в. (
2. Месца пад адкрытым небам у процілегласць памяшканню. На вуліцы такая відната.
3.
||
||
вулка́н, -а,
Канічная гара з кратарам на вяршыні, праз які час ад часу вывяргаюцца лава, агонь, попел. Патухлы в. Дзеючы в.
||
вулканізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) вулканізацыю.
вулканіза́цыя, -і,
Хімічная апрацоўка матэрыялаў для надання ім пругкасці, трываласці і іншых уласцівасцей.
||
вульга́рны, -ая, -ае.
1. Пошлы, непрыстойны, грубы. В. выраз.
2. Спрошчаны да крайнасці, да скажэння сэнсу. В. выклад вучэння.
||
вульгарызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Пада́ць (падаваць) у груба спрошчаным, скажоным выглядзе. В. навуку.
||
вульгарыза́тар, -а,
Чалавек, які вульгарызуе што
||
вульгары́зм, -а,
Грубае, вульгарнае (у 1
вундэркі́нд, -а,
Дзіця з надзвычайнымі здольнасцямі.
||
вунь,
1.
2.
3.
Вунь (яно) што або вунь (яно) як (
ву́праж, -ы,
1. Рыштунак для запрэжкі (у 1
2. Счэпнае прыстасаванне ў вагонах (
||
вурката́ць, 1 і 2
Утвараць аднастайныя пералівістыя гукі, глуха грукатаць. Вуркатаў гром. Машыны вуркочуць.
||
вуркатлі́вы, -ая, -ае.
1. Які раскаціста гучыць, глуха грукоча. В. гром.
2. Бурклівы. Вуркатлівая старая.
||
вурча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
Тое, што і бурчаць (у 1
||
вус
вуса́ты, -ая, -ае.
З вусамі; з доўгімі або густымі вусамі. В. мужчына. В. матыль.
||
вуса́ч, -а́,
1. Чалавек з вялікімі вусамі.
2. Рыба сямейства карпавых.
||
ву́сень, -я,
Лічынка матыля, падобная на чарвяка.
||
ву́сікі, -аў,
1. Маленькія вусы. У хлопца ўжо в. прабіваюцца.
2. У раслін: ніткападобныя атожылкі на лістах, сцёблах.
3. У членістаногіх: органы нюху і дотыку ў выглядзе прыдаткаў на галаве.
||
ву́сны¹, -аў.
Губы, рот. Тонкія в. Чуць з трэціх вуснаў (не непасрэдна, ад каго
ву́сны², -ая, -ае.
Які вымаўляецца, не пісьмовы. Вусная заява. Вусная мова. Вусная народная творчасць.
||
ву́стрыца, -ы,
Ядомы марскі малюск.
||
ву́сце, -я,
1. Месца ўпадзення ракі (у мора, возера ці ў іншую раку). В. Прыпяці.
2. Выхадная адтуліна чаго
||
||
ву́сцілка, -і,
Тонкая подсцілка на ўнутранай частцы падэшвы ў абутку.
||
ву́сцішны, -ая, -ае (
1. Ціхі, спакойны. В. лес.
2. Страшны, жудасны. Адной у хаце стала вусцішна (
||
ву́сы, -о́ў,
1. Валасы над верхняй губой у мужчын. Ён носіць в. Адгадаваць в.
2. У жывёл: шчаціністыя валасы па баках верхняй губы. Кот варушыць вусамі.
3. Тое, што і вусікі (у 2 і 3
І ў вус (сабе) не дзьме (
Матаць (сабе) на вус што (
Самі з вусамі (
ву́тка¹, -і,
Фальшывая сенсацыйная чутка. Пусціць вутку. Газетная в.
ву́тка², -і,
Пасудзіна з доўгім носам для мачы, якая падаецца ляжачым хворым мужчынам.
вух,
1. Выражае пачуццё здзіўлення, захаплення
2. Ужыв. як гукапераймальнае для перадачы моцнага і глухога гуку ад удару, выстралу
ву́ха, -а,
1. Орган слыху, а таксама вонкавая частка яго ў форме ракавіны. Унутранае в. Адмарозіць вушы. Пачухаць за вухам. Праваліцца па самыя вушы (вельмі глыбока). Тугаваты (тугі) на в. (глухаваты). На в. гаварыць (ціха, каля самага вуха таго, хто слухае). Міма вушэй прапусціць што
2.
3. часцей
4. У некаторых прадметаў: бакавая частка, прыстасаванне для падвешвання, пад’ёму. Вушы цэбра.
І вухам не вядзе (
Па вушы закахацца (
Па (самыя) вушы (
Ні вуха ні рыла (не разумее, не ведае
||
||
вухавёртка, -і,
Прамакрылае насякомае з плоскім доўгім цельцам.
ву́хаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і вухкаць.
||
ву́хкаць
ву́хнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Усклікнуць «вух». Вухнуўшы, ударыў ломам па лёдзе. Вухнула сава.
2. Тое, што і бухнуць¹ (у 1
||
||
ву́чань, -чня,
1. Той, хто вучыцца ў школе ці ў прафесійна-тэхнічным вучылішчы. В. сярэдняй школы. В. рамеснага вучылішча.
2. Той, хто вучыцца чаму
3. Паслядоўнік чыйго
||
||
вучнёўскі, -ая, -ае.
1.
2.
вучнёўства, -а,
Прабыванне ў становішчы вучня (у 1 і 2
вучо́ба
вучо́насць, -і,
Валоданне вялікімі ведамі; высокая адукаванасць. Вызначацца сваёй вучонасцю.
вучо́ны, -ая, -ае.
1. Вывучаны, навучаны чаму
2. Высокаадукаваны, які многа ведае ў галіне якой
3. Які мае адносіны да навукі, навуковы. Вучонае званне. Вучоная ступень.
4. у
вучы́лішча, -а,
Назва некаторых ніжэйшых і сярэдніх спецыяльных, а таксама некаторых вышэйшых навучальных устаноў. Прафесійна-тэхнічнае в. Медыцынскае в. Вышэйшае тэхнічнае в.
||
вучы́цца, вучу́ся, ву́чышся, ву́чыцца;
1. чаму і з
2. Атрымліваць адукацыю, спецыяльнасць. В. ў школе. В. на настаўніка. В. за слесара.
||
||
вучы́ць, вучу́, ву́чыш, ву́чыць; ву́чаны;
1. каго чаму і з
2.
3. з
4. што. Займаючыся, засвойваць, запамінаць. В. урок. В. верш. В. ролю.
5. каго. Караць, біць (
||
||
вучэ́бны, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да вучобы, навучання. В. год. В. працэс. В. дапаможнік. В. патрон (у адрозненне ад баявога).
2. Такі, дзе ажыццяўляецца падрыхтоўка, трэніроўка для якога
вучэ́нне, -я,
1.
2. Сукупнасць тэарэтычных палажэнняў аб якой
вуша́к, -а́,
Бакавы брус у дзвярной асадзе.
||
вуша́нка, -і,
Цёплая шапка з вушамі (
вуша́сты, -ая, -ае (
З вялікімі вушамі. В. кажан.
||
ву́шка, -а,
1.
2. Тое, што і вуха (у 4
3. Дзірачка ў іголцы для ўцягвання ніткі.
Іголкавае в.
4. пераважна
||
вушні́к, -а́,
Урач, спецыяліст па хваробах вуха.
вушны́
ву́шы
вы, вас, вам, вас, ва́мі, аб вас,
Ужыв. пры звароце да некалькіх асоб, а таксама як форма ветлівага звароту да адной асобы.
На вы (гаварыць, быць з кім
вы... дзеяслоўная прыстаўка.
Азначае:
1) вычарпальнасць дзеяння, дасягненне чаго
2) рух знутры, сярэдзіны чаго
3) з часціцай -цца — поўную вычарпальнасць дзеяння, задаволенасць дзеяннем,
вы́бавіць, -баўлю, -бавіш, -бавіць; -баўлены;
1. каго-што. Выцягнуць, дастаць тое, што засела, загрузла. В. воз з гразі. В. з бяды (
2. каго. Пераканаць, прымусіць выйсці, выехаць адкуль
||
вы́балбатаць, -бачу, -бачаш, -бача; -бачы; -батаны;
Расказаць пра тое, што неабходна было трымаць у сакрэце.
вы́бар, -у,
1.
2. Тое, з чаго можна выбраць. Вялікі в. тавараў.
3. Аб тым, хто выбраны, што выбрана. Адобрыць чый
Без выбару — без разбору, не выбіраючы. Чытаць усё без выбару.
На выбар — выбраць паводле меркавання. Даць на выбар.
вы́барачны, -ая, -ае.
Не суцэльны, частковы. В. кантроль.
вы́барка, -і,
1. звычайна
2. Паглыбленне, выструганае рубанкам. Глыбокая в.
вы́барнасць, -і,
Замяшчэнне пасад шляхам выбараў. Прынцып выбарнасці. В. органаў кіравання і кантролю.
вы́барны, -ая, -ае.
Які займае пасаду шляхам выбараў. Выбарная пасада.
вы́барчы, -ая, -ае.
Які мае адносіны да выбараў. В. закон. В. ўчастак. В. бюлетэнь.
вы́баршчык, -а,
1. Той, хто ўдзельнічае ў выбарах або мае на гэта права. Сустрэча дэпутата з выбаршчыкамі.
2. Пры двухступенных або многаступенных выбарах — асоба, упаўнаважаная для ўдзелу ў выбарах.
||
||
вы́бары, -аў.
Выбранне шляхам галасавання дэпутатаў, службовых асоб, членаў арганізацыі. В. ў Нацыянальны сход.
выбача́льны, -ая, -ае (
Які заслугоўвае выбачэння; даравальны. В. ўчынак. В. тон.
||
выбача́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Не караць за што
2. выбача́й(це). Ужыв. пры звароце да каго
||
выба́члівы, -ая, -ае (
Які выказвае выбачэнне. В. тон.
||
выбачэ́нне, -я,
Дараванне віны; тое, што і прабачэнне.
вы́бегчы, -бегу, -бежыш, -бежыць; -бежым, -бежыце, -бегуць; -бег, -гла; -бежы;
1. Выйсці адкуль
2. Выцечы адкуль
||
вы́беліць
выбіра́цца
выбіра́ць
выбі́тны, -ая, -ае.
Выдатны, выключны. В. вучоны.
вы́біцца, -б’юся, -б’ешся, -б’ецца;
1. з чаго. З цяжкасцямі выйсці адкуль
2. (1 і 2
3. Разбіцца (пра шкло акна). Выбілася шыба.
Выбіцца з сіл — вельмі стаміцца, знемагчы.
Выбіцца з графіка — парушыць графік работ.
Выбіцца са сну (
Выбіцца (або выйсці) у людзі (
||
вы́біць, -б’ю, -б’еш, -б’е; -біты;
1. каго-што. Ударам выдаліць; з боем выгнаць, адцясніць. В. акно. В. ворага з горада. В. з каляіны (
2. што. Ударамі ачысціць ад пылу. В. дыван.
3. што. Ударамі зрабіць паглыбленне ў чым
4. што. Знішчыць градам, вытаптаць
5. што. З цяжкасцю дамагчыся атрымання чаго
||
вы́бліск, -у,
Успышка чаго
вы́бліснуць, 1 і 2
Паказацца, ярка засвяціўшыся, заззяўшы. Сонца выбліснула з-за хмары.
||
вы́блытацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Вызваліцца з чаго
2.
вы́блытаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго-што. Разблытаўшы, выняць, вызваліць. В. птушку з сіла.
2.
||
выбо́іна, -ы,
1. Паглыбленне на паверхні чаго
2. Яма на дарозе ад язды. Дарога ў выбоінах.
выбо́істы, -ая, -ае.
З выбоінамі; калдобісты. Выбоістая дарога.
||
выбра́ннік, -а,
Той, хто выбраны кім
||
||
вы́браны, -ая, -ае.
1. Адабраны для масавага выдання. Выбраныя творы Якуба Коласа.
2. Лепшы, які выдзяляецца чым
вы́брацца, -беруся, -берашся, -берацца; -берыся;
1. З цяжкасцямі выйсці, выехаць адкуль
2. Выселіцца, перабрацца. В. на другую кватэру.
3. Знайсці час, магчымасць адправіцца куды
||
вы́браць, -беру, -бераш, -бера; -беры; -браны;
1. што. Адабраць, выняць. В. смецце з зерня. В. цытаты з класікаў.
2. каго-што. Узяць патрэбнае, аддаць перавагу каму-, чаму
3. каго (што). Абраць галасаваннем. В. новы склад прафкама.
4. што. Выняць, дастаць адкуль
5. што. Сабраць ураджай бульбы, агуркоў
6. што. Знайсці, вызваліць для якой
||
||
вы́брукаваць
вы́брык, -у,
1.
2. Учынак, які супярэчыць агульнапрынятым нормам паводзін. Гэта ўсё яго выбрыкі.
выбры́кваць, -аю, -аеш, -ае;
1. Бегаючы, ускідваць заднімі нагамі (пра жывёл).
2.
||
||
вы́брысці, -брыду, -брыдзеш, -брыдзе; -брыдзі;
Брыдучы, выйсці адкуль
вы́брыць, -брыю, -брыеш, -брые; -брыты;
Зрэзаць брытвай валасы на чым
||
||
вы́будаваць
выбудо́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і будаваць (у 1
вы́бух, -у,
1. Імгненнае вызваленне энергіі, якое суправаджаецца ўтварэннем моцна нагрэтых, з высокім ціскам газаў; гук, які суправаджае такое вызваленне. Ядзерны в. В. газаў.
2.
вы́бухнуць, 1 і 2
1. Узарвацца. Снарад выбухнуў.
2. З сілай вырвацца адкуль
3.
||
выбухны́, -а́я, -о́е.
1. Які служыць для ўтварэння выбуху (у 1
2. Такі, вымаўленне якога суправаджаецца выбухам (пра гукі мовы). Выбухныя зычныя.
выбухо́вы, -ая, -ае.
Які мае дачыненне да выбуху (у 1
вы́быць, -буду, -будзеш, -будзе; вы́будзь;
Перастаць знаходзіцца або лічыцца дзе
||
||
выбяга́ць
вы́вад, -у і -а,
1.
2. -у. Суджэнне, якое лагічна вынікае з меркаванняў. Тэарэтычныя, практычныя вывады.
3. -а. Провад або прыстасаванне, прызначанае для сувязі са знешнім асяроддзем (
||
вы́вадак, -дка,
Птушаняты або дзеці млекакормячых, якія жывуць яшчэ разам. Вераб’іны в. Воўчы в.
||
вы́вадка, -і,
1.
2. Вывад коней для агляду ці размінкі (
||
вы́важыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
1. Узважваючы, вызначыць вагу (
2. Вывернуць рычагом. Насілу пень выважылі.
||
вы́ваз
вы́вазіць, -важу, -вазіш, -вазіць; -важаны;
Перавозячы часткамі, вывезці поўнасцю. В. увесь гной на поле.
вы́вазка
вывазны́
вы́валачы, -лаку, -лачаш, -лача; -лачам, -лачаце, -лакуць; вы́валак, -кла; -лачы; -лачаны;
Выцягнуць волакам. В. лодку з вады на бераг.
||
вы́валіцца, -люся, -лішся, -ліцца;
Выпасці, упасці адкуль
||
вы́валіць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Выкульваючы, выдаліць адкуль
||
вы́варат, -у,
1. Унутраны, левы бок тканіны, адзення. В. аднабаковага трыкатажу.
2. Становішча, пры якім орган ці яго частка вывернуты ўнутраным бокам наверх (
3. Тое, што і выварацень.
||
вы́варацень, -ратня,
Вывернутае з коранем дрэва. У лесе часцяком трапляліся вываратні.
вываро́чвацца
вываро́чваць
вы́варыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. Здабыць што
2. Варкай давесці да патрэбнай ступені гатоўнасці або пераварыць (у 2
3. Кіпячэннем ачысціць ад чаго
вы́вастрыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Добра навастрыць, зрабіць вострым. В. нож.
||
вы́ведаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Разведаць што
||
вы́везці, -зу, -зеш, -зе; -вез, -зла; -зі;
1. Везучы, аддаліць, адправіць куды
2. (1 і 2
||
||
||
вы́вергнуты, -ая, -ае.
Пра горныя пароды: якія ўтварыліся ў выніку дзеяння вулканічных сіл. Вывергнутыя горныя пароды.
вы́вергнуцца, 1 і 2
Вырвацца, выйсці знутры чаго
||
||
вы́вергнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Выштурхнуць з сябе. Вулкан вывергнуў лаву.
||
||
вы́вернуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Спрытным рухам, паваротам выслізнуць, вызваліцца, абмінуць перашкоду. В. з рук праціўніка.
5.
||
вы́вернуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
1. што з чаго. Варочаючы, выняць, выцягнуць. В. пень з коранем.
2. што. Надаць неўласцівы паварот, вывіхнуць (
3. каго-што з чаго. Валячы, перакульваючы, выдаліць адкуль
4. што. Перавярнуць унутраным бокам наверх. В. кішэні. В. навалачку.
||
вы́верцець, -рчу, -рціш, -рціць; -рці; -рчаны;
Разгарнуўшы, раскруціўшы, выняць. В. харчы з хустачкі.
вы́верыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Дасканала праверыць. В. рукапіс.
||
||
вы́весіць, -вешу, -весіш, -весіць; -вешаны;
1. Павесіць для агульнага агляду, азнаямлення. В. аб’яву.
2. Павесіць на вольным паветры або ў памяшканні для прасушвання, праветрывання. В. бялізну на дварэ.
||
вы́веславаць, -лую, -луеш, -луе; -луй;
Грабучы вёсламі, выплысці. В. на сярэдзіну ракі.
вы́весці¹, -веду, -ведзеш, -ведзе; вы́веў, -вела; вы́ведзі; -ведзены;
1. каго-што. Ведучы, накіраваць куды
2. каго-што з чаго. Выключыць, прымусіць выйсці са складу чаго
3.
4. каго-што. Знішчыць, вынішчыць. В. прусакоў. В. плямы на паліто.
5. што і без
||
||
вы́весці², -веду, -ведзеш, -ведзе; вы́веў, -вела; вы́ведзі; -ведзены;
1. каго. Распладзіць, выседзець з яйца (птушанят). В. куранят.
2. што. Вырасціць, стварыць (сорт раслін, пароду жывёл, птушак). В. новы сорт яблыкаў.
3. што. Збудаваць, паставіць. В. комін.
4. што. Старанна адлюстраваць, а таксама старанна вымавіць ці праспяваць. В. літару. В. трэль.
5. каго-што. Апісаць у мастацкім творы. В. вобраз сучасніка.
||
вы́весціся¹, 1 і 2
1. Перастаць існаваць; выйсці з ужытку. Вывелася рыба ў сажалцы. Такія звычаі ўжо даўно вывеліся.
2. Знікнуць, знішчыцца, аказацца выведзеным (
||
вы́весціся², 1 і 2
Пра птушанят, насякомых: паявіцца на свет.
||
вы́ветраць, 1 і 2
1. Пазбавіцца вільгаці, высахнуць. Гной выветраў.
2. Тое, што і выветрыцца (у 1
вы́ветрыцца, 1 і 2
1. Разбурыцца пад уплывам атмасферных ваганняў (пра горныя пароды).
2. Знікнуць пад уздзеяннем свежага паветра або ветру. Чад выветрыўся. В. з памяці (
||
||
вы́ветрыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. Разбурыць пад уздзеяннем ветру, пад уплывам атмасферных ваганняў. Вецер выветрыў торф.
2. Прымусіць што
||
||
выве́шваць
вы́віх, -у,
Зрушэнне косці ў суставе, а таксама месца, дзе адбылося такое зрушэнне. В. рукі. Фармалістычныя вывіхі ў творчасці (
вы́віхнуцца, 1 і 2
Зрушыцца ў суставе. Палец вывіхнуўся.
вы́віхнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Пашкодзіць, зрушыўшы косці ў суставе. В. нагу.
||
выво́дзіцца¹
выво́дзіцца²
выво́дзіць¹
выво́дзіць²
выво́зіць
выво́стрываць
вы́вудзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Вылавіць вудай. В. шчупака.
2.
||
вы́вучка, -і,
1.
2. Набытыя ў працэсе вучобы ўменне, навыкі, практычны вопыт. Добрая в. Ваенная в.
вы́вучыцца
вы́вучыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1.
2. што. Вучачы, засвоіць; развучыць. В. замежную мову. В. песню.
3. што. Навукова даследаваць, пазнаць. В. прычыны засухі. В. старажытную архітэктуру.
4. што. Уважліва назіраючы, азнаёміцца, зразумець. В. абстаноўку.
||
||
вы́вязаць, -вяжу, -вяжаш, -вяжа; -вяжы; -вязаны;
Сплесці пры дапамозе кручка, спіц. В. узор.
||
вывярга́цца
вывярга́ць
вывяржэ́нне
вы́габлеваць
вы́гаварыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Выказаць усё да канца. Дайце яму в.
вы́гаварыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. што. Вымавіць, сказаць. Гэта слова цяжка в.
2. што. Дамагчыся абяцання чаго
3. каму. Прабраць (
||
вы́гада, -ы,
1. Карысць, прыбытак; разлік. Атрымаць выгаду. Няма выгады ехаць туды.
2. Тое, што і выгода (у 1 і 2
вы́гадавацца, -дуюся, -дуешся, -дуецца; -дуйся;
Дасягнуць сталага ўзросту; вырасці. Дзяўчынка выгадавалася ў дзіцячым доме.
вы́гадаваць, -дую, -дуеш, -дуе; -дуй; -даваны;
Даглядаючы, вырасціць. В. дзяцей. В. сад.
||
вы́гадаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Зберагчы, набыць, знайсці (пра час, сродкі, матэрыял). В. час. В. кавалак тканіны пры раскроі.
||
вы́гадны, -ая, -ае.
1. Які прыносіць выгаду, карысць. Выгаднае пагадненне.
2. Які мае перавагу; спрыяльны, добры. Выгаднае становішча. Выгаднае месца для будаўніцтва.
||
вы́галадацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Тое, што і прагаладацца.
вы́галець, 1 і 2
Стаць пустым, голым. Усё навокал выгалела.
вы́галіць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрэзаць брытвай валасы на чым
||
||
вы́ган, -у,
Месца каля вёскі, дзе пасецца жывёла.
||
вы́ганка
выганя́ць
вы́гар, -у,
Участак лесу, балота, сенажаці, выпалены агнём, пажарам.
вы́гарадзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. што. Выдзеліць, аддзяліць агароджай. В. прагон для жывёлы.
2.
||
вы́гаралы, -ая, -ае.
1. Выпалены; які пасох, загінуў ад спёкі. Выгаралая трава.
2. Які страціў афарбоўку ад уздзеяння сонца. Выгаралыя валасы. Выгаралая хусцінка.
вы́гараць¹, 1 і 2
1. Згарэць поўнасцю. Выгаралі дровы ў печы. Вёска выгарала.
2. Выліняць, страціць натуральны колер. Матэрыял выгараў на сонцы.
||
вы́гараць², 1 і 2
Станоўча вырашыцца, удацца. Справа яго не выгарала.
||
вы́гарнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Выграбці адкуль
||
выгаро́джваць
выга́рына, -ы,
Тое, што і выгар.
вы́гафтаваць
вы́гаціць, -гачу, -гаціш, -гаціць; -гачаны;
Зрабіць гаць на чым
||
вы́гіб, -у,
Выпукласць, выпуклая лінія згібу. В. дугі. В. ракі.
выгіба́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Тое, што і выгінацца.
выгіба́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і выгінаць.
вы́гін, -у,
Тое, што і выгіб.
выгіна́сты, -ая, -ае (
Выгнуты, звілісты. Выгінастая шабля. Выгінастая сцежка.
||
выгіна́цца
выгіна́ць
вы́гладзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
1. Стаць роўным, гладкім. Выгладзіўся тронак рыдлёўкі.
2. Стаць адпрасаваным. Сукенка добра выгладзілася.
3. Стаць сытым, гладкім (
||
вы́гладзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. што. Зрабіць роўным, гладкім. В. дарогу.
2. што. Адпрасаваць, расправіць складкі. В. кашулю прасам.
3. каго (што). Адкарміць, зрабіць сытым (
||
выгле́джваць
вы́гляд, -у,
1. Знешнасць, вонкавае аблічча; стан. Здаровы в. Шарападобны в. З вучоным выглядам.
2. У спалучэнні з прыназоўнікамі «з», «на», «пад» утварае прыслоўныя словазлучэнні ў
Для выгляду — каб толькі здавалася.
Не падаць (або не паказаць) выгляду — не даць заўважыць, зразумець што
Пад выглядам каго-чаго (
Рабіць выгляд — прыкідвацца, прытварацца.
У выглядзе чаго — у форме чаго
выгляда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. Мець які
3. Высоўваючыся з укрыцця, глядзець, пазіраць (
4. (1 і 2
выгля́дваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і выглядаць (у 3 і 4
вы́глядзець, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Уважліва назіраючы, заўважыць, знайсці. В. сябра ў натоўпе.
||
вы́глянуць, -ну, -неш, -не; -глянь;
1. Высунуўшыся з укрыцця, глянуць, паглядзець. В. з-за вугла на вуліцу.
2. Стаць відным, паказацца. З-за хмар выглянула сонца.
||
вы́глянцаваць, -цую, -цуеш, -цуе; -цуй; -цаваны;
Навесці глянец на што
||
выгна́нне, -я,
1.
2. Вымушанае знаходжанне дзе
выгна́ннік, -а,
Той, хто знаходзіцца ў выгнанні.
||
||
вы́гнаць, -ганю, -ганіш, -ганіць; -гані; -гнаны;
1. каго-што. Гонячы, прымусіць выйсці, выехаць; выдаліць. В. жывёлу з хлява. В. з работы (
2. каго-што. Выдаліць сілай, прагнаць. В. акупантаў. В. дрэнныя думкі з галавы (
3. што. Здабыць шляхам перагонкі (
||
||
вы́гнісці і вы́гніць, 1 і 2
Згнісці ў адным месцы, у сярэдзіне або поўнасцю. Выгніў яблык. Падлога выгніла.
||
вы́гнуцца, -гнуся, -гнешся, -гнецца; -ніся;
Прыняць дугападобную форму, утварыць выгіб.
||
вы́гнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
1. Сагнуць дугой, надаць сагнутую форму. В. шыю.
2. Выпрастаць, разгарнуць (
||
выго́да, -ы,
1. пераважна
2. Прыволле. Гусям тут в.
выго́дны, -ая, -ае.
1. Добра прыстасаваны для зручнага карыстання, цалкам прыдатны. Выгодная канапа. Мне тут выгодна (
2. Прывольны. Выгодныя мясціны.
||
выго́львацца
выго́льваць
выграбны́, -а́я, -о́е.
Прызначаны для выграбання. Выграбная лапата.
Выграбная яма — памыйная яма для звальвання смецця, розных нечыстот.
вы́грабці, -грабу, -грабеш, -грабе; вы́граб, -бла; вы́грабі; -бены;
1. Грабучы, выдаліць. В. попел з печы.
2. Грабучы, рыючы, утварыць паглыбленне. В. ямку, нару.
||
вы́гравіраваць
вы́грузіцца, -ружуся, -рузішся, -рузіцца;
Высадзіцца адкуль
||
вы́грузіць, -ружу, -рузіш, -рузіць; -ружаны;
Дастаць і вынесці груз з чаго
||
||
вы́гук, -у,
Гучны вокліч, вокрык. В. адабрэння.
вы́гукнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
Гучна прамовіць, сказаць што
||
вы́гуляцца, -яюся, -яешся, -яецца;
1. Уволю нагуляцца, адпачыць. В. за дзень дома.
2. Набрацца сілы, адкарміцца на волі. Выгулялася жывёла за лета.
||
выдава́цца
выдава́ць
выдаве́ц, -даўца́,
Той, хто займаецца выдавецкай справай.
||
выдаве́цтва, -а,
Установа, якая займаецца выданнем кніг, часопісаў
||
вы́даіць, -даю, -даіш, -даіць; -даены;
1. каго (што). Тое, што і падаіць. В. кароў.
2. што. Атрымаць даеннем. В. малако.
||
вы́даліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. каго-што. Прымусіць выйсці, знікнуць; перамясціць. В. пабочных асоб. В. прымесі.
2. што. Выразаць, выняць шляхам аперацыі. В. пухліну. В. нырку.
||
||
выда́нне, -я,
1.
2. Выдадзены твор. Акадэмічнае в. Дваццацітомнае в. збору твораў Якуба Коласа.
На выданні — у тым узросце, калі пара выдаваць замуж (пра дзяўчыну).
вы́дасканаліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
1. (1 і 2
2. Дасягнуць поспеху, дайсці да дасканаласці ў выкананні чаго
||
вы́дасканаліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Развіваючы што
||
вы́даткавацца, 1 і 2
Зрасходавацца, зрасходаваць свае грошы. В. ў дарозе.
||
||
вы́даткаваць, -кую, -куеш, -куе; -куй; -каваны;
Зрасходаваць, патраціць. В. грошы на будаўніцтва. В. усе сродкі.
||
||
выда́ткі, -аў,
Затраты на што
выда́тнасць, -і,
1.
2. Што
3. Выдатны ў нейкай справе спецыяліст. Сусветныя выдатнасці навукі.
выда́тнік, -а,
1. Навучэнец, які мае выдатныя адзнакі па ўсіх вучэбных прадметах. Круглы в.
2. Работнік, які выдатна выконвае свае абавязкі. В. вытворчасці.
||
выда́тны, -ая, -ае.
1. Які вылучаецца сярод іншых, славуты; які карыстаецца вялікай вядомасцю. В. вучоны.
2. Незвычайны, выключны. В. розум. Выдатныя здольнасці.
3. Вельмі добры. Прадукцыя выдатнай якасці. Ты ж выдатна (
4. у
||
вы́дахнуць, 1 і 2
Здохнуць, падохнуць; перавесціся (пра жывёлу).
вы́дацца, 1 і 2
1. Утварыць выступ, выступіць за мяжу чаго
2. Здарыцца, выпасці; удацца. Дзень выдаўся цёплы, сонечны. Ураджай выдаўся добры.
||
вы́даць, -дам, -дасі, -дасць; -дадзім, -дасце, -дадуць; вы́дай; -дадзены;
1. што. Даць што
2. што. Вырабіць, выпусціць (якую
3. (са словам «замуж» або без яго;
4. што. Выпусціць з друку, надрукаваць. В. кнігу.
5. што. Апублікаваць, абвясціць. В. пастанову.
6. каго-што. Раскрыць, зрабіць вядомым; удаць. В. змоўшчыкаў. В. сакрэт. В. сябе неабдуманым словам.
7. каго-што за каго-што. Прадставіць, назваць каго-, што
||
||
вы́дзел, -у,
Частка маёмасці, атрыманая ў карыстанне кім
вы́дзеліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
1. Выйшаўшы з саставу чаго
2. Вылучыцца якім
3. (1 і 2
||
||
||
вы́дзеліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. каго-што. Расчляніўшы або аддзяліўшы, прызначыць для якой
2. каго-што. Вылучыць, адзначыць чым
3. (1 і 2
||
||
вы́дзерці, -дзеру, -дзераш, -дзера; -дзер, -рла; -дзеры; -дзерты;
Тое, што і выдраць.
||
вы́дзеўбаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тое, што і выдзеўбці.
вы́дзеўбці
выдзёўбваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і дзяўбці (у 1, 2 і 4
выдзіма́нне, -я,
1.
2. Выраб пустацелых прадметаў з расплаўленага шкла пры дапамозе моцнага струменя паветра (
выдзіра́ць
вы́дзьмухаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Дзьмухаючы, выдаліць адкуль
2. Дзьмухаючы на вуголле, выклікаць з’яўленне полымя. В. агонь.
||
вы́дзьмуць, -му, -меш, -ме; -мі; -муты;
1. Выдаліць моцным струменем паветра.
2. Вырабіць шляхам выдзімання (у 2
||
||
выдзяле́нне, -я,
1.
2. звычайна
выдзяля́цца
выдзяля́ць
вы́дма, -ы,
Наносны пясчаны пагорак.
выдо́йваць
вы́дра, -ы,
1. Млекакормячая драпежная вадаплаўная жывёліна сямейства куніцавых, а таксама яе футра.
2. Пра злую няўжыўчывую жанчыну (
||
выдраня́ і выдранё, -ня́ці,
Дзіцяня выдры.
вы́драць, -дзеру, -дзераш, -дзера; вы́драў, -рала; вы́дзеры; -драны;
1. З сілай выцягнуць, вырваць што
2. Драпаючы, выдаліць, вырваць. В. вочы.
3.
||
вы́дрэсіраваць
вы́дубіць
вы́думаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Прыдумаць тое, чаго не было, сфантазіраваць.
2. Прыдумаць, вынайсці, стварыць. В. новы апарат.
||
вы́думка, -і,
1. Хлусня, тое, што выдумана. Не трэба слухаць, усё гэта выдумкі.
2. Тое, што прыдумана, вынайдзена; вымысел, фантазія. Нас здзіўляюць яго выдумкі і прапановы.
3. Здольнасць выдумляць. Чалавек з выдумкай.
вы́думшчык, -а,
1. Той, хто выдумвае што
2. Хлус, пляткар.
||
вы́дурыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
||
вы́душыць¹, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
1. што. Ціснучы, націскаючы, выламаць. В. шыбу з рамы.
2. каго. Перадушыць, знішчыць усіх, многіх.
||
вы́душыць², -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Зрасходаваць духі
||
выдыга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Дагаджаць каму
вы́дых, -у,
Разавае выштурхванне паветра з лёгкіх пры выдыханні;
вы́дыхнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Патраціць усе сілы, знясілець. Атака выдыхнулася (
||
вы́дыхнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Дыханнем выштурхнуць з лёгкіх. В. паветра.
||
вы́езд, -у,
1.
2. Месца, праз якое выязджаюць. В. на шашу.
3. Коні з экіпажам і вупражжу (
||
вы́ездзіць¹, -езджу, -ездзіш, -ездзіць; -езджаны;
1. Ездзячы, пабываць у многіх месцах, аб’ездзіць. Выездзіў паўсотні кіламетраў за дзень.
2. Утрамбаваць яздой, уездзіць. Добра выезджаная дарога.
3. Ездзячы, дасягнуць якой
||
вы́ездзіць², -зджу, -здзіш, -здзіць; -зджаны;
Прывучыць да язды. В. каня.
вы́емка, -і,
1.
2. Паглыбленне, упадзіна. В. ў сцяне.
вы́енчыць
вы́есці, -ем, -есі, -есць; -едзім, -есце, -едуць; вы́еў, -ела; вы́еш; -едзены;
1. З’есці ўнутраную частку чаго
2. З’есці ўсё, што знаходзіцца ў чым
3. (1 і 2
||
вы́ехаць, -еду, -едзеш, -едзе; -едзем, -едзеце, -едуць; -едзь;
1. Паехаць, адправіцца з аднаго месца ў другое. В. з горада. В. з варот.
2. Едучы, з’явіцца дзе
3. Пакінуць адно месца жыхарства, пераехаўшы на другое. Жыхары выехалі.
4. (1 і 2
5.
||
||
вы́жабраваць
вы́жал, -жла,
Гончы сабака.
выжа́рына, -ы,
Выгаралы ўчастак балота, лесу.
выжа́рышча, -а,
Выпаленае месца ў лесе, на балоце.
вы́жаўціць
вы́жаць¹, -жну, -жнеш, -жне; вы́жаў, -жала; вы́жні; -жаты;
Правесці жніво на якой
||
вы́жаць², -жму, -жмеш, -жме; вы́жаў, -жала; вы́жмі;
У спорце: паступова падняць штангу, гіру
||
||
вы́жла, -ы,
Гончая сука.
выжля́тнік, -а,
Той, хто загадвае гончымі сабакамі на паляванні.
выжыва́ць¹
выжыва́ць²
вы́жым
выжыма́ць
выжына́ць
вы́жыць¹, -жыву, -жывеш, -жыве;
Застацца жывым пасля цяжкай хваробы, ранення
Выжыць з розуму (
||
||
вы́жыць², -жыву, -жывеш, -жыве; -жыты;
Прымусіць пакінуць свой дом, вымусіць пайсці адкуль
||
||
вы́залаціць
вызвале́нчы, -ая, -ае.
Які мае адносіны да палітычнага, сацыяльнага вызвалення. Вызваленчая барацьба. Нацыянальны в. рух.
вызвалі́цель, -я,
Той, хто вызваліў ці вызваляе каго-, што
||
||
вы́зваліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
1. Атрымаць свабоду, стаць свабодным. В. з палону. В. ад прыгнёту.
2. Пазбавіцца ад чаго
3. Стаць свабодным ад якіх
4. (1 і 2
||
||
вы́зваліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. каго-што. Зрабіць свабодным. В. арыштаваных.
2. што. Вярнуць назад (захопленае ворагам). В. горад ад захопнікаў.
3. каго (што). Даць каму
4. каго (што). Звольніць, зняць з работы. В. ад займаемай пасады.
5. каго-што. Выслабаніць ад чаго
6. што. Апаражніць, ачысціць. В. месца для шафы. В. кніжную паліцу. В. нумар у гасцініцы (выехаць з яго).
||
||
вы́звацца, -завуся, -завешся, -завецца; -завіся;
Добраахвотна згадзіцца выканаць што
||
вы́зваць, -заву, -завеш, -заве; -заві; -званы;
Тое, што і выклікаць.
||
вы́зверыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Моцна, пераходзячы на крык, накінуцца на каго
||
вызво́ньваць, -аю, -аеш, -ае;
Званіць, звонам выконваць што
||
вы́здаравець, -ею, -ееш, -ее;
Стаць зноў здаровым, паправіцца пасля хваробы.
||
||
выздараўле́нне, -я,
1.
2. Узнаўленне нармальнай дзейнасці арганізма пасля хваробы.
вызнава́ць, -наю́, -нае́ш, -нае́; -наём, -наяце́, -наю́ць;
1.
2. што. Адкрыта трымацца якой
вы́знаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Тое, што і выведаць.
2. Тое, што і спазнаць. В. тайну прыроды.
||
вызнача́льнік, -а,
1. Тое, што вызначае, выражае сабой што
2. Кніга для даведак пры вызначэнні чаго
вызнача́льны, -ая, -ае.
1. Які служыць для вызначэння чаго
2. Які вызначае, абумоўлівае сабой што
||
вы́значыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Вылучыцца з ліку іншых чым
4. (1 і 2
||
вы́значыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. што і з
2. што. Выявіць сутнасць, раскрыць змест чаго
3. каго-што. Загадзя прызначыць або намеціць наперад. В. дзяжурных. В. далейшыя планы.
4. што. Устанавіць, назначыць. В. сродкі на будаўніцтва. В. меру пакарання.
5. што. Абумовіць сабой, з’явіцца прычынай чаго
6. што. Абазначыць якім
||
||
вы́зубіць
вы́зубрыць
вызыва́цца
вызыва́ць
выі́грываць, -аю, -аеш, -ае;
Іграць на чым
вы́йграць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. што і без
2. што. Дамагчыся перамогі, узяць верх. В. бой. В. партыю ў шахматы. В. справу.
3. што і без
4.
||
||
вы́йгрыш, -у,
1.
2. Тое, што выйграна. Вялікі в. па пазыцы. Быць у выйгрышы (выйграць; таксама
||
вы́йсце, -я,
1. Месца для выхаду куды
2.
вы́йсці, вы́йду, вы́йдзеш, вы́йдзе; вы́йшаў, -шла; вы́йдзі;
1. Пайсці адкуль
2. З’явіцца, апынуцца дзе
3.
4. Быць выдадзеным, надрукаваным, выпушчаным, падрыхтаваным. Кніга выйшла з друку. Фільм выйшаў на экраны.
5.
6. Зрасходавацца, кончыцца. Выйшлі ўсе запасы. Выйшаў тэрмін.
7. (са словам «замуж» або без яго;
8. Атрымацца, утварыцца ў выніку якой
9. Здарыцца, адбыцца ў выніку чаго
10. кім-чым. Зрабіцца, стаць кім
11. з каго-чаго. Пра паходжанне каго
||
||
||
вы́каваць, -кую, -куеш, -куе; -куй; -каваны;
1. што. Куючы, зрабіць што
2.
||
||
вы́казацца, -кажуся, -кажашся, -кажацца; -кажыся;
1. Выказаць сваю думку пра што
2. Закончыць выказванне, выказаць усё, выгаварыцца. Дайце жанчыне в.
3. Сказаць, у тых ці іншых словах перадаць сваю думку. В. дакладна і коратка.
||
вы́казаць, -кажу, -кажаш, -кажа; -кажы; -казаны;
1. Перадаць словамі. В. сваю думку. В. пажаданне.
2. Выявіць, выкрыць тое, што павінна было ўтойвацца ад іншых. В. сваё хваляванне.
3. Перадаць словамі свае адносіны да каго-, чаго
||
||
выка́знік, -а,
1. У граматыцы: галоўны член сказа, які абазначае дзеянне ці стан прадмета, выражанага дзейнікам.
2. Тое, што і выразнік. Францішак Багушэвіч — в. думак і спадзяванняў простага народа.
||
вы́каласаваць
вы́калаціць, -лачу, -лаціш, -лаціць; -лачаны;
1. Уручную збольшага абмалаціць, абабіць. В. жыта.
2. Спагнаць сілай, прымусам або з цяжкасцю атрымаць (
||
вы́калаць, -лю, -леш, -ле; -лі; -латы і -ланы;
1. Праткнуць чым
2. Зрабіць узор, малюнак
3. Высечы з сярэдзіны чаго
Хоць вока выкалі — вельмі цёмна.
||
вы́калупаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Калупаючы, выняць. В. разынку з булкі.
2. Калупаючы, зрабіць паглыбленне (
||
||
вы́калупіць, -плю, -піш, -піць; -плены;
Калупнуўшы, выняць.
||
||
выкана́льніцкі, -ая, -ае.
Тое, што і выканаўчы (у 2
выкана́льны, -ая, -ае (
Які можа быць выкананы.
||
выкана́ўца, -ы,
Той, хто выконвае што
выкана́ўчы, -ая, -ае.
1. Які ажыццяўляе выкананне рашэнняў, пастаноў заканадаўчых органаў, практычна кіруе чым
2. Які мае адносіны да выканаўцы — да таго, хто выступае з выкананнем якога
||
вы́канаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Ажыццявіць, здзейсніць (наказ, заданне, задуму
2. Праспяваць, сыграць, станцаваць. В. песню, танец.
||
||
выканка́м, -а,
Скарачэнне: выканаўчы камітэт. В. гарадскога Савета дэпутатаў.
||
вы́капаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1.
2.
||
вы́капень, -пня,
1. звычайна
2. Арганізм, які існаваў у далёкія геалагічныя эпохі і захаваўся ў адкладах зямной кары. Рэшткі выкапня.
||
вы́карабкацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Карабкаючыся, вылезці, выбрацца. В. з ямы. В. з бяды (
||
вы́караніцца, 1 і 2
Канчаткова знішчыцца, зжыцца. Выкараніліся старыя прымхі.
||
||
вы́караніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Канчаткова знішчыць, зжыць. В. недахопы.
||
||
вы́караскацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Тое, што і выкарабкацца.
||
вы́кармак, -мка,
1. Дзіцяня жывёліны, выкармленае ў хатніх умовах, без маці.
2.
вы́карміць, -млю, -міш, -міць; -млены;
1. Кормячы, выгадаваць, узгадаваць. В. грудзямі.
2. Зрабіць сытым; адкарміць. В. кабана.
||
||
||
вы́карчаваць, -чую, -чуеш, -чуе; -чуй; -чаваны;
Карчуючы, выдаліць. В. пні. В. бюракратызм (
||
||
вы́карыстаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Скарыстаць, ужыць з карысцю. В. спецыяліста. В. матэрыял. В. зручны момант. В. вопыт перадавікоў.
||
||
вы́касаваць, -сую, -суеш, -суе; -суй; -саваны;
Тое, што і выкрасліць. В. прозвішча са спіса. В. цытату.
||
вы́касіць, -кашу, -касіш, -касіць; -кашаны;
1. што. Скасіць дзе
2.
||
||
||
вы́каціцца, -качуся, -кацішся, -каціцца;
1. Коцячыся, выйсці, выпасці адкуль
2. Тое, што і выкаціць (у 2
||
вы́каціць, -качу, -каціш, -каціць; -качаны;
1. што. Коцячы, перамясціць, выдаліць. В. бочку з падвала. В. калёсы на двор.
2. Хутка выехаць адкуль
3.
Выкаціць бельмы (
||
вы́качацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. (1 і 2
2. у што. Качаючыся, абляпіцца, запэцкацца. В. ў снег.
3. у чым. Пакачацца. В. ў траве.
4. Паправіцца, выжыць (
||
вы́качаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1.
2. што. Качаючыся, прымяць, утрамбаваць. Конь выкачаў пасевы.
3. каго-што. Качаючы, укачаць, абляпіць у што
||
вы́кашляцца, -яюся, -яешся, -яецца;
Кашляючы, ачысціць горла ад чаго
||
вы́кашляць, -яю, -яеш, -яе; -яны;
Кашляючы, выплюнуць.
||
вы́кідацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Выжыць, выгадавацца ў беднасці, у неспрыяльных умовах.
выкіда́цца
вы́кідаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Выкінуць у некалькі прыёмаў (усё, многае). В. рэчы праз акно.
2.
||
выкіда́ць¹
выкіда́ць²
выкі́двацца
выкі́дваць¹
выкі́дваць²
вы́кідыш, -а,
1. Дачаснае спыненне цяжарнасці.
2. Неданошаны і не здольны выжыць плод.
вы́кінуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
1. Кінуцца ўніз адкуль
2. Вываліцца, выпасці адкуль
||
вы́кінуць, -ну, -неш, -не; -кінь; -нуты;
1. каго-што. Кідаючы, выдаліць, пазбавіцца ад чаго
2.
3.
4. што. Падняць, вывесіць. В. сцяг.
5. што. У спартыўных практыкаваннях: выставіць, высунуць рэзкім рухам. В. руку ўперад.
6. што. Учыніць, устроіць (
||
||
||
вы́кіпець, 1 і 2
Выпарыцца ў працэсе кіпення. Вада выкіпела.
||
выклада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. Навучаючы, паведамляць, перадаваць звесткі пра што
||
выкла́дваць
вы́кладка, -і,
1.
2. звычайна
3. Паходная амуніцыя салдата. Баявая в.
выкла́дчык, -а,
Той, хто выкладае які
||
||
вы́клапатаць, -пачу, -пачаш, -пача; вы́клапачы; -патаны;
Дабіцца клопатамі. В. дазвол.
вы́класці, -кладу, -кладзеш, -кладзе; -кладзі; -кладзены;
1. каго-што. Выняўшы адкуль
2. што чым. Пакрыць, аздобіць, вымасціць (паверхню чаго
3. што. Збудаваць, вывесці. В. фундамент.
4.
||
||
||
вы́клеваць, -клюю, -клюеш, -клюе; -клюй; -клеваны;
Вышчыпаць, выдраць дзюбай, выдзеўбці. В. вока.
||
вы́кленчыць
вы́клік, -у,
1.
2. Патрабаванне, запрашэнне з’явіцца куды
3. Запрашэнне, прапанова ўдзельнічаць у чым
4. каму-чаму. Выражанае позіркам, словамі, учынкамі
вы́клікаць, -клічу, -клічаш, -кліча; вы́кліч; -кліканы;
1. каго (што). Паклікаць адкуль
2. каго на што або з
3. што. З’явіцца прычынай узнікнення чаго
||
||
вы́клікнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Гучна выкрыкнуць, вымавіць. В. лозунг.
||
выклі́чнік, -а,
У граматыцы: нязменнае слова, што непасрэдна выражае пачуццё, адчуванне, эмацыянальную рэакцыю, валявое пабуджэнне
||
выключа́льнік, -а,
Прыстасаванне для выключэння і ўключэння электрычнага току.
выклю́чна.
1.
2.
выклю́чны, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца выключэннем з агульных правіл, са звычайных норм (
2. Асаблівы, незвычайны. В. выпадак.
3. Які з’яўляецца асаблівасцю толькі дадзенай асобы, калектыву, рэчы. Выключная заслуга вучонага. Вырабы выключнай якасці.
||
вы́ключыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
1. Перастаць удзельнічаць у чым
2. (1 і 2
||
вы́ключыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. каго (што). Вывесці са складу чаго
2. што. Спыніць дзеянне чаго
||
||
выключэ́нне, -я,
1.
2. Адступленне ад агульнага правіла, рэдкі выпадак. Няма правіла без выключэння.
За выключэннем,
выко́лваць
выко́нваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. Строга прытрымлівацца чаго
3. Здзяйсняць, несці грамадзянскія абавязкі. В. службу.
выко́пваць
выко́рмліванне
выко́рмліваць
выко́ўванне
выко́ўваць
выко́чвацца
выко́чваць
выко́шванне
выко́шваць
выкрада́льнік, -а,
Той, хто выкрадае. В. дакументаў.
||
вы́краіць, -краю, -краіш, -краіць; -краены;
1.
2.
||
вы́крайка, -і,
Узор для кройкі. В. каўняра.
вы́красаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Выбіць, высечы крэсівам (іскру, агонь).
||
вы́красіць, -рашу, -расіш, -расіць; -расаны;
Тое, што і выкрасаць.
вы́красліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Закрэсліўшы, апусціць, выключыць. В. каго
||
вы́красці, -краду, -крадзеш, -крадзе; вы́краў, -крала; вы́крадзі; вы́крадзены;
Украсці тое, што ахоўваецца. В. сакрэтныя паперы.
||
выкро́йваць
вы́крут, -у,
1. Незвычайны паварот. Сцежка з выкрутам. Скокі з выкрутамі.
2.
выкрута́сы, -аў (
1. Мудрагелістыя, вычварныя рухі, лініі. Язда з выкрутасамі. Вырабляць нагамі в.
2. Мудрагелістыя моўныя звароты. Слоўныя в.
3.
вы́крутка, -і,
Выхад (з цяжкага становішча). Няма ніякай выкруткі.
выкру́тлівы, -ая, -ае (
Знаходлівы, скрытны. В. гаспадарнік.
||
вы́круціцца, -кручуся, -круцішся, -круціцца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Спрытна выслізнуць, вызваліцца. В. з рук праціўніка.
4.
||
вы́круціць, -кручу, -круціш, -круціць; -кручаны;
1. з чаго. Выняць круцячы. В. лямпачку.
2. Сціскаючы кручэннем, выдаліць ваду. В. выпаласканую сарочку.
3. Тое, што і высвідраваць. В. дрылём дзірку.
4. Вывіхнуць, вывернуць (
||
выкрыва́льнік, -а,
Той, хто выкрывае каго-, што
||
||
выкрыва́льны, -ая, -ае.
Які выкрывае каго-, што
||
вы́крык, -у,
Гучны, адрывісты вокліч, крык. Знадворку даносіліся выкрыкі.
вы́крыкнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Голасна вымавіць, крыкнуць. В. чыё
||
вы́крыць, -крыю, -крыеш, -крые; -крыты;
1. каго-што. Знайсці, выявіць; раскрыць, зрабіць вядомым невядомае, сакрэтнае. В. патайное сховішча. В. злачынствы.
2. што. Растлумачыць скрыты сэнс, сутнасць чаго
||
||
вы́крышталізавацца
вы́крышыцца, 1 і 2
Паступова распадаючыся на дробныя кавалачкі, разбурыцца. Зуб выкрышыўся.
||
выкрэ́сваць
выкрэ́сліваць
вы́куліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
Вываліцца, выпасці. В. з саней.
||
вы́куліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Выкінуць, вывернуць. В. з лодкі.
||
вы́куп, -у,
1.
2. Плата, грошы, якімі выкупліваюць. Даць багаты в.
вы́купацца
вы́купаць
вы́купіць, -плю, -піш, -піць; -плены;
1. каго-што. Вызваліць, атрымаць назад за грошы. В. палоннага. В. закладзеную рэч.
2.
||
||
||
вы́курыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. што. Дакурыць да канца, зрасходаваць курэннем. В. папяросу. В. усе цыгарэты.
2. каго (што). Абкурваючы, выгнаць. В. лісу з нары.
3.
||
вы́кусіць, -кушу, -кусіш, -кусіць; -кушаны;
Укусіўшы зубамі, выесці, выгрызці кавалак чаго
||
вы́лавіць, -лаўлю, -лавіш, -лавіць; -лаўлены;
1. з чаго. Ловячы, здабыць, выцягнуць. В. бервяно з вады. В. многа рыбы.
2. Пералавіць усіх. В. карасёў у сажалцы.
||
||
вы́лажыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
Тое, што і выкласці.
вы́лазка, -і,
1. Выхад часткі войск з асаджанага ўмацавання для нападу на тых, хто акружае. Зрабіць вылазку на ворага.
2.
3. Фізкультурная прагулка. Лыжная в.
вы́ламаць, -млю, -міш, -міць; -маны;
1. Адламаўшы, аддзяліць. В. палку, дубец.
2. Зламаўшы, выбіць, высадзіць. В. дзверы.
||
вы́лаў
вы́лаяцца, -лаюся, -лаешся, -лаецца;
Сказаць брыдкае, зняважлівае слова.
вы́лаяць
вы́легчаць
вы́легчы, 1 і 2
Прыпасці сцяблом да зямлі, палегчы (пра збажыну, травы). Жыта вылегла.
вы́лежалы, -ая, -ае.
Які набыў патрэбныя якасці, праляжаўшы пэўны тэрмін у адпаведных умовах. В. лён.
вы́лежацца, -жуся, -жышся, -жыцца;
1. Аднавіць свае сілы доўгім ляжаннем, добра адпачыць; паляжаць удосталь. В. ў пасцелі.
2. (1 і 2
||
вы́лежаць, -жу, -жыш, -жыць;
1. Пралежаць дастаткова часу пасля хваробы. Не вылежаў хваробы да канца.
2. Прабыць у ляжачым становішчы пэўны час. В. дзве гадзіны ў акопе.
3. Тое, што і вылежацца (у 2
||
вы́лезці, -зу, -зеш, -зе; -лез, -зла; -лезь;
1. Выйсці адкуль
2. Выйсці адкуль
3. (1 і 2
4. (1 і 2
||
вы́лепіць
вы́лецець, -лечу, -леціш, -леціць; -леці;
1. Летучы, накіравацца, адправіцца куды
2. Летучы, з’явіцца адкуль
3.
||
||
выле́чны, -ая, -ае.
Які паддаецца лячэнню. Вылечная хвароба.
||
вы́лечыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Стаць здаровым у выніку лячэння. В. пасля ранення.
||
вы́лечыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Лечачы, зрабіць здаровым.
||
вы́лівак, -ліўка,
Яйцо, знесенае без шкарлупіны.
вы́лізаць, -ліжу, -ліжаш, -ліжа; -ліжы; -лізаны;
Ачысціць лізаннем. В. талерку. Кошка вылізала кацяня.
||
вы́лік, -у,
1.
2. Утрыманая сума грошай. Невялікі в.
За вылікам каго-чаго, у
вы́лінялы, -ая, -ае.
1. Які страціў першапачатковы колер. Вылінялая майка.
2. Які скончыў ліняць (пра жывёл, птушак).
вы́ліняць, 1 і 2
1.
2. Канчаткова паліняць. Матэрыял выліняў.
вы́літы, -ая, -ае.
Вельмі падобны на каго
вы́ліцца, 1 і 2
1. з чаго. Выцечы, выйсці вон (пра вадкасць). Вада вылілася з бочкі.
2.
||
вы́ліць¹, -лью, -льеш, -лье і -лію, -ліеш, -ліе; вы́лі; -літы;
1. з чаго. Выдаліць, прымусіць выцечы адкуль
2.
3. Зрабіць шляхам ліцця, адліць. В. звон з медзі.
||
вы́ліць²
выліча́льнік, -а,
1. Спецыяліст па вылічальнай тэхніцы.
2. Прыбор, які робіць вылічэнні.
||
выліча́льны, -ая, -ае.
Які служыць для вылічэння, звязаны з вылічэннем. Вылічальныя машыны. В. цэнтр.
вы́лічыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. Падлічыўшы, вызначыць. В. памер даходаў. В. кошт будоўлі.
2. Утрымаць пры расплаце. В. запазычанасць.
||
||
выло́мліваць
выло́ўліваць
вы́лудзіць
вы́лузаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Выняць, лузаючы. В. боб са струкоў.
||
вы́лупіцца, -плюся, -пішся, -піцца;
1. (1 і 2
2. Утаропіцца шырока расплюшчанымі вачамі (
||
вы́лупіць, -плю, -піш, -піць; -плены;
1. што. З сілай выдраць. В. ліст з кнігі. В. прабой з вушака.
2. каго. Набіць, адлупцаваць.
Вылупіць вочы (
||
вы́лупцаваць
вы́лучыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
1. Вызначыцца чым
2. (1 і 2
||
||
вы́лучыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. каго-што. Адабраўшы, адасобіць ад агульнай масы; выдзеліць. В. сваіх авечак з чарады. В. галоўнае ў творы. Яго вылучылі як лепшага вучня.
2. каго (што). Прапанаваць, выставіць для абмеркавання, паставіць на больш адказную работу. В. кандыдата на пасаду старшыні.
3. што. Аддаць, выдзеліць каму
4. (1 і 2
||
||
вылучэ́нец, -нца,
Перадавы супрацоўнік, вылучаны на якую
||
||
вы́лушчыць, -шчу, -шчыш, -шчыць; -шчаны;
1. Выняць, лушчачы; вылузаць. Вавёрка вылушчыла зярняты з яловай шышкі.
2. Выдаліць хірургічным спосабам (
||
вы́людак, -дка,
Найгоршы сярод людзей; вырадак. В. роду чалавечага.
вылята́ць
вылячэ́нне, -я,
1. Тое, што і лячэнне (
2. Тое, што і выздараўленне. Поўнае в.
вы́мавіць, -маўлю, -мавіш, -мавіць; -маўлены;
Выгаварыць, сказаць. В. слова.
||
вымага́льнік, -а,
Той, хто займаецца вымаганнем.
||
||
вымага́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. што. Дамагацца чаго
2. чаго, са
||
вы́мазацца
вы́мазаць, -мажу, -мажаш, -мажа; -маж; -мазаны;
1. Намазаць, нацерці чым
2. у што. Запэцкаць, замазаць (
||
вы́майстраваць
вы́маклы, -ая, -ае.
1. Прамоклы, мокры. Вымаклае адзенне.
2. Які загінуў ад празмернай вільгаці. Вымаклыя пасевы.
||
вы́макнуць, -ну, -неш, -не; вы́мак, -кла; -ні;
1. Стаць зусім мокрым. В. на дажджы.
2. (1 і 2
||
вы́малеваць, -люю, -люеш, -люе; -люй; -леваны;
1. Малюючы, старанна і акуратна перадаць кожную дэталь; старанна намаляваць. В. партрэт.
2. Пакрыць слоем фарбы; пафарбаваць (
3. Расходаваць на афарбоўку (
||
вы́маліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Выпрасіць, дабіцца мальбамі. В. прабачэнне.
||
вы́маніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
1. каго (што). Вабячы, прымусіць выйсці адкуль
2. што. Набыць хітрыкамі, падманам. В. грошы.
||
вы́мантачыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Тое, што і выманіць (у 2
вы́маразіць, -ражу, -разіш, -разіць; -ражаны;
1. што. Выстудзіць халодным паветрам, марозам. В. хату.
2. каго-што. Знішчыць марозам. В. пасевы.
3. што. Вытрымліваючы на марозе, высушыць або выдаліць часцінкі вады. В. бялізну.
||
вы́марыць, -ру, -рыш, -рыць; -аны;
Знішчыць атрутай
вы́масціць
вы́матацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Знясіліцца, змардавацца. Выматаўся за дзень ушчэнт.
||
вы́матаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго-што. Знясіліць, змардаваць, змучыць. В. усе сілы. Дарога мяне выматала. В. душу.
2. што. Прымусіць паступова выдаткаваць; выцягнуць, забраць па частках усё. В. усе грошы.
||
вымаўле́нне, -я,
Перадача голасам гукаў мовы. Выразнае в. Беларускае літаратурнае в.
вымаўле́нчы, -ая, -ае.
Які мае адносіны да вымаўлення. Вымаўленчыя нормы.
вымаўля́ць
вы́махаць, -аю, -аеш, -ае;
Вырасці, стаць высокім. Ну і вымахаў жа хлопец!
||
выма́хваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. чым. Махаць то ў адзін, то ў другі бок; размахваць. В. рукой у паветры.
выма́ць
вы́мачыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Стаць зусім мокрым.
||
вы́мачыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. каго-што. Зрабіць зусім мокрым. Дождж нас вымачыў да ніткі.
2. што. Пратрымаць у вадзе, вадкасці для надання якіх
||
вы́меняць, -яю, -яеш, -яе; -яны;
Набыць абменам. В. старую рэч на новую.
||
вы́мераць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Дакладна вызначыць велічыню, памеры чаго
||
||
||
вы́мерзлы, -ая, -ае.
Які загінуў ад марозу, вымерз. Вымерзлыя пладовыя дрэвы.
||
вы́мерзнуць, 1 і 2
Загінуць ад марозу, холаду (пра расліннасць, насякомых). Рунь вымерзла.
||
вы́меркаваць, -кую, -куеш, -куе; -куй; -каваны;
1. Знайсці, адшукаць шляхам дакладнага разліку, выгадаць. В. грошы на рамонт кватэры. В. свабодную гадзіну.
2. Выбраць зручны момант.
3. Правільна разлічыць, загадзя вызначыць. Усё вымеркавалі, дзе што будзем садзіць і сеяць.
||
вы́мерлы, -ая, -ае.
Які вымер, не пакінуўшы патомства (пра род, сямейства
выме́рнік, -а,
Паказчык, які вызначае аб’ём або якасць работы.
выме́рны, -ая, -ае.
1. Такі, які можа быць вымераны. Вымерная велічыня.
2. Які служыць для вымярэння. Вымерная рулетка.
вы́мерці, 1 і 2
1. Поўнасцю знікнуць у выніку гібелі, смерці. Племя вымерла.
2. Абязлюдзець, апусцець у выніку масавай смерці жыхароў ад голаду, эпідэміі. Вёска вымерла ад эпідэміі.
||
||
вы́месіць, -мешу, -месіш, -месіць; -мешаны;
Месячы, размінаючы, канчаткова прыгатаваць. В. цеста, гліну.
||
вы́месці, -мету, -мецеш, -меце; -мецем, -мецеце, -метуць; -меў, -мела; вы́меці; -мецены;
1. Падмесці. В. падлогу.
2. з чаго. Метучы, выдаліць, выкінуць. В. смецце з хаты.
||
вы́мешаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Добра перамяшаць.
||
выміра́нне
выміра́ць
вымо́ва, -ы,
Дысцыплінарнае спагнанне, якое даецца за якую
вымо́іна, -ы,
Паглыбленне ў грунце, размытае бягучай вадой.
вымо́льваць
вымо́твацца
вымо́тваць
вымо́чвацца
вымо́чваць
вы́мпел, -а,
1. Вузкі доўгі флаг на мачце ваеннага судна.
2. Вузкі трохвугольны флажок, які служыць прыметай чаго
3. Забяспечаны доўгім флажком або стужкай футляр, у якім змешчаны прадмет, які скідаецца з лятальнага апарата. В. на Месяцы.
вы́мураваць
вы́мусіць, -мушу, -мусіш, -мусіць; -мушаны;
Прымусіць зрабіць, выканаць што
||
вы́мучыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. што. З цяжкасцю, з намаганнем зрабіць, стварыць. В. згоду. В. верш.
2. каго. Знясіліць, змардаваць. В. каня далёкай дарогай.
||
вы́мушаны, -ая, -ае.
1.
2. Ненатуральны, не свабодны. Вымушана (
||
вы́муштраваць
вы́мысел, -слу,
1. Тое, што створана фантазіяй, уяўленнем. Казачны в.
2. Выдумка, хлусня. Не верыць вымыслам.
вы́мыцца
вы́мыць
вы́мя, -мя, -мю, -мя, -мем, -мі;
Орган з малочнымі залозамі і саскамі ў самак млекакормячых. Каровіна в.
вымяра́льнік, -а,
1. Прылада, прызначаная для вымярэння.
2. Тое, што і вымернік.
вымяра́льны
вымяра́цца, 1 і 2
Вызначацца якой
вымяра́ць
вымярза́ць
вымярко́ўваць
вымярэ́нне, -я,
1.
2. Працяжнасць вымяральнай велічыні ў якім
вымята́ць
вы́найсці, -найду, -найдзеш, -найдзе; -найшаў, -шла; -найдзі; -найдзены;
Працуючы творча, стварыць што
||
||
вы́нас
вы́насіць, -нашу, -насіш, -насіць; -нашаны;
1. што. Перанесці за некалькі прыёмаў усё, поўнасцю. В. сена з балота.
2. каго. Пра маці: пранасіць у сабе да родаў. В. дзіця.
3.
4. што. Выцерці, працерці ў выніку доўгага нашэння. Вынашаны касцюм.
||
вынасны́, -а́я, -о́е.
Звязаны з вынасам, знаходжаннем па-за чым
вынахо́длівы, -ая, -ае.
Знаходлівы, здольны ствараць, вынаходзіць. В. чалавек. В. розум.
||
вынахо́днік, -а,
Той, хто вынайшаў што
||
||
вынахо́дства, -а,
1.
2. Тое, што вынайдзена, створана вынаходнікам. Атрымаць аўтарскае пасведчанне на в.
вы́несці, -несу, -несеш, -несе; -нес, -несла; -несі; -несены;
1. каго-што. Несучы, выдаліць адкуль
2. каго-што. Перамясціць куды
3.
4.
5. што. Вытрымаць, выцерпець. Цяжка было в. гэта гора. Не мог в. грубасці.
Ледзь вынесці ногі (
||
||
вы́несціся, -несуся, -несешся, -несецца; вы́несся, -неслася; -несіся;
Імкліва выехаць, выбегчы адкуль
||
вы́нік, -у,
1. Канчатковы паказчык якіх
2. Паказчык майстэрства (звычайна спартыўнага). В. плаўца. В. забегу на сто метраў. Лепшы в. дня.
3. Тое, што вынікае з чаго
выніка́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. З’яўляцца, паўставаць. Слупы вынікалі з-за ўзгоркаў і зноў знікалі.
2. (1 і 2
||
выніко́вы, -ая, -ае.
1. З падагульненымі вынікамі, паказчыкамі. В. рахунак.
2. Які даў або дае добрыя вынікі; рэзультатыўны. Выніковая сустрэча.
вы́нішчыць, -шчу, -шчыш, -шчыць; -шчаны;
Поўнасцю знішчыць. В. ваўкоў.
||
||
выно́сіцца
выно́сіць
выно́слівы, -ая, -ае.
Фізічна моцны, трывалы, здольны многа вынесці (у 5
||
выно́шваць
вы́нырнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Нырнуўшы, усплысці, паказацца з вады.
2.
||
вы́няньчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Рупліва даглядаючы, выгадаваць. В. дзіця.
||
вынясе́нне
вы́няць, вы́му, вы́меш, вы́ме; вы́мі; вы́няты;
Узяць знутры або перамясціць знутры наверх. В. газеты з паштовай скрынкі. В. рукі з кішэняў.
||
вы́пагадзіцца, -дзіцца;
Аб надыходзе яснага сонечнага надвор’я. К вечару выпагадзілася.
||
вы́пад, -у,
1. У фехтаванні, гімнастыцы: выстаўленне сагнутай нагі ў якім
2.
вы́падак, -дку,
1. Тое, што здарылася, здарэнне. В. з жыцця. Няшчасны в. У такім выпадку (пры такой умове, пры дадзеных абставінах). На ўсякі в. (у прадбачанні чаго
2. Зручны момант. Падвярнуўся в. Упусціць в.
3. Тое, што і выпадковасць (у 2
Ад выпадку да выпадку — калі-нікалі, не пастаянна.
Ва ўсякім выпадку — пры любых абставінах, незалежна ні ад чаго.
З выпадку — з-за, з прычыны чаго
Пры выпадку (
У выпадку чаго — калі адбудзецца, надыдзе што
У выпадку чаго (
выпада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. У выразе: не выпадае —
1) няма магчымасці. Узяцца за гэту работу ўсё не выпадае;
2) няма зручнага моманту. Усё былі незнаёмыя людзі, і падыходзіць да іх не выпадала;
3) нельга, непрыстойна. Ён — інтэлігент, і яму, як ён лічыць, не выпадае займацца такой работай.
вы́падкам,
1. Тое, што і выпадкова (у 1
2. у
выпадко́ва,
1. Нечакана, непрадбачна. В. сустрэцца.
2. у
выпадко́васць, -і,
1.
2. Выпадковая акалічнасць. Перашкодзіла в. Па шчаслівай выпадковасці.
выпадко́вы, -ая, -ае.
1. Які паявіўся, узнік непрадугледжана. Выпадковая памылка. В. госць. Выпадковае знаёмства.
2. Які бывае не заўсёды, ад выпадку да выпадку. Выпадковыя заработкі.
||
вы́паіць, -паю, -паіш, -паіць; -паены;
Выкарміць пойлам. В. цяля.
||
вы́пакладаць
вы́пакутаваць, -тую, -туеш, -туе; -туй; -таваны;
1. Перанесці многа пакут. Колькі прыйшлося в.
2. што. Дамагчыся пакутамі. В. сваё шчасце.
вы́паласкаць
вы́палаць
выпа́ліна, -ы,
Тое, што і выгар.
вы́паліцца, 1 і 2
Кончыць паліцца. Выпалілася ў печы.
||
вы́паліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. Спаліць да канца, цалкам. Пажар выпаліў увесь лес. Сонца выпаліла пасевы.
2. Ачысціць апальваннем. В. бляху.
3. Зрабіць знак, рысунак на чым
4. што і ў чым. Кончыць паліць, прапаліць. В. у печы.
5. Вырабіць абпальваннем. В. цэглу.
6. Сказаць адным дыхам (
||
||
вы́пампаваць, -пую, -пуеш, -пуе; -пуй; -паваны;
Пампуючы, выдаліць. В. ваду.
||
вы́паражніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Зрабіць парожнім, апаражніць. В. пасудзіну.
||
выпара́льнасць, -і,
Здольнасць да выпарэння. В. эфіру.
вы́паратак, -тка,
Шкурка неданошанай жывёліны, вынятай з жывата самкі. Авечы в.
||
вы́параць, -ру, -раш, -ра; -раны;
1. што. Разрэзаўшы па швах, выняць. В. рукаў.
2. што. Выкалаць чым
3. каго. Поручы, прымусіць вылезці адкуль
4. што. Знайсці, адшукаць (
||
выпа́рына, -ы,
Пот, які выступае на целе (звычайна ў хворага пасля гарачкі). Пакрыцца выпарынай.
вы́парыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Папарыцца. В. ў лазні.
||
||
вы́парыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. што. Ператварыць у пару. В. вадкасць.
2. што. Згусціць, ачысціць, ператвараючы лішнюю вільгаць у пару. В. соль (здабыць з салёнай вады).
3. каго (што). Добра папарыць венікам у лазні.
4. каго-што. Парай знішчыць або ачысціць. В. дзежку. В. прусакоў.
||
||
выпарэ́нне, -я,
1.
2. звычайна
вы́пас, -у,
Месца, дзе пасуць жывёлу; паша. Лугавы в.
||
вы́пасвіцца, 1 і 2
Адкарміцца на пашы. Цяляты выпасвіліся.
||
вы́пасвіць, -су, -сеш і -свіш, -се і -свіць; -сем і -свім, -сеце і -свіце, -суць і -свяць; вы́пасі; -сены і -свены;
1. каго. Адкарміць на пашы. В. авечак.
2. што. Патравіць выпасам. В. сенажаць.
3. што. Зарабіць пасьбой (
||
вы́пасці, -паду, -падзеш, -падзе; вы́падзі;
1. Вываліцца, упасці адкуль
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4.
5. (1 і 2
||
вы́пат, -у,
Збіранне вадкасці з крывяносных сасудаў у якой
вы́патрабаваць, -бую, -буеш, -буе; -буй; -баваны;
1. што. Патрабаваннем дабіцца, атрымаць. В. даведку.
2. каго. Прымусіць з’явіцца куды
вы́патрашыць
вы́паўзак, -зка,
1. Адзін з відаў дажджавога чарвяка.
2. Тое, што і выпоўзіны.
||
вы́паўзень, -зня,
Тое, што і выпоўзіны.
вы́паўзці, -зу, -зеш, -зе; вы́паўз, -зла; -зі;
1. Выйсці паўзком, паўзучы. В. праз шчыліну.
2. Павольна рухаючыся, з’явіцца. З травы выпаўзла вужака. З-за гары выпаўз аўтобус (
||
вы́пацкацца
вы́пацкаць
вы́перадзіць, -раджу, -радзіш, -радзіць; -раджаны;
Тое, што і апярэдзіць. В. у бегу. В. у вучобе (
||
||
вы́перці, -пру, -праш, -пра; вы́пер, -рла; -пры; -перты;
1. каго-што. Выцесніць напорам, выдавіць сілай. В. дно ў бочцы.
2. каго. Выгнаць, выключыць, звольніць (
3. (1 і 2
||
вы́песціць
вы́петраць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Высахшы, страціць свае якасці, колер
2. Зрабіцца худым, сухім (
вы́печы, -пеку, -печаш, -печа; -печам, -печаце, -пекуць; вы́пек, -пекла; -печы; -печаны;
1. Прыгатаваць пячэннем. Пякарня выпекла тону хлеба.
2. Добра прапячы. Хлеб не выпечаны.
3. Расходаваць у працэсе пячэння. В. ўсё цеста.
4. Знішчыць агнём, жарам, кіслатой. В. бародаўку.
5. Выпаліць на чым
||
||
||
выпіва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. што. Піць (у якой
2. Часта ўжываць спіртное (
вы́пілаваць, -лую, -луеш, -луе; -луй; -лаваны;
Выразаць пілой, вырабіць пілаваннем. В. дзірку ў дзвярах. В. рамку.
||
выпіна́ць
выпіра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. (1 і 2
вы́пісацца, -пішуся, -пішашся, -пішацца; -пішыся;
Выбыць са спісаў, са складу чаго
||
вы́пісаць, -ішу, -ішаш, -іша; -ішы; -ісаны;
1. што. Знайшоўшы, спісаць, запісаць. В. цытату з кнігі.
2. што. Напісаць для выдачы каму
3. каго-што. Старанна апісаць сродкамі мовы або намаляваць. В. вобразы дзеючых асоб. В. узор.
4. што. Заказаць дастаўку чаго
5. каго (што). Выклікаць пісьмова. В. да сябе сям’ю.
6. каго (што). Выключыць са спісаў, са складу чаго
7. што. Зрасходаваць пісаннем (
||
||
||
вы́піска, -і,
1.
2. Тое, што выпісана з якога
вы́піўка, -і,
1. Выпіванне спіртных напіткаў. Абед з выпіўкай.
2. Бяседа, пачастунак са спіртным. Наладзіць выпіўку.
3. Спіртныя напіткі. На стале было многа выпіўкі і закускі.
вы́піхаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тое, што і выпхаць.
||
выпіха́ць
выпі́хваць
вы́піхнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Тое, што і выпхнуць.
||
вы́піць, -п’ю, -п’еш, -п’е; -піты;
1.
2.
вы́плавіць, -плаўлю, -плавіш, -плавіць; -плаўлены;
Плавячы, здабыць. В. жалеза з руды.
||
||
вы́плакацца, -плачуся, -плачашся, -плачацца; вы́плачыся;
Аблягчыць сваё гора плачам.
||
вы́плакаць, -лачу, -лачаш, -лача; -лач; -лаканы;
1. Выліць, выказаць сваю тугу слязамі. В. гора.
2. Выпрасіць плачам. В. дапамогу.
Выплакаць (усе) вочы (
||
вы́плаціць, -плачу, -плаціш, -плаціць; -плачаны;
Выдаць плату, поўнасцю заплаціць. В. доўг.
||
||
вы́плесці, -плету, -плецеш, -плеце; -плеў, -плела; -плеці; -плецены;
Расплёўшы, выняць. В. стужку з касы.
||
вы́плесціся, 1 і 2
Расплёўшыся, выпасці. Стужка выплелася з касы.
||
выплёўваць
вы́плысці¹, -ыву, -ывеш, -ыве; -ыві;
1. Плывучы, выйсці куды
2. Плывучы, з’явіцца адкуль
3. Падняцца з глыбіні, усплыць. Выплыла бервяно.
4. (1 і 2
||
вы́плысці², 1 і 2
Выкаласаваць, пусціць колас. Ячмень выплыў буйным коласам.
вы́плюнуць, -ну, -неш, -не; -люнь; -нуты;
Выкінуць з рота пляўком. В. сліну.
||
вы́плюхаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Плюхаючы, выліць. В. ваду з начовак.
||
||
выплята́цца
выплята́ць
вы́пнуць, -пну, -пнеш, -пне; -пні; -пнуты;
Выставіць, высунуць уперад. В. грудзі.
||
выпо́йваць
выпо́рваць
выпо́ўзваць
выпо́ўзіны, -зін.
Верхняе покрыва насякомых або скура змяі, скінутая ў час лінькі.
выпрабава́льнік, -а,
Той, хто займаецца выпрабаваннем чаго
||
||
выпрабава́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для выпрабавання, праверкі. В. палігон. В. тэрмін. Выпрабавальная камісія.
выпрабава́нне, -я,
1.
2. Цяжкае перажыванне, няшчасце. Прайсці праз цяжкія выпрабаванні. Суровыя выпрабаванні вайны.
вы́прабаваны, -ая, -ае.
Правераны практыкай, які апраўдаў сябе. В. барацьбіт. В. метад.
||
вы́прабаваць, -бую, -буеш, -буе; -буй; -баваны;
Праверыць на практыцы, вопыце. В. матор. В. сваю сілу.
||
||
вы́правадзіць, -ваджу, -вадзіш, -вадзіць; -ваджаны;
Прымусіць пайсці, выгнаць. В. няпрошаных гасцей.
||
вы́правіцца¹, -праўлюся, -правішся, -правіцца;
1. Стаць прамым, выпраміцца.
2. Пазбавіўшыся ад недахопаў, стаць лепшым. Характар выправіўся.
||
вы́правіцца², -праўлюся, -правішся, -правіцца;
Накіравацца, адправіцца куды
||
вы́правіць¹, -праўлю, -правіш, -правіць; вы́праві; -праўлены;
1. Зрабіць прамым; выпраміць. В. рэчышча.
2. Унесці неабходныя праўкі ў што
3. Ліквідаваць недахопы, заганы. В. становішча. В. памылку.
||
||
вы́правіць², -праўлю, -правіш, -правіць; вы́праві; -праўлены;
1. каго-што. Сабраць і правесці; адправіць. В. дзяцей у школу. В. экспедыцыю.
2. каго. Выправадзіць. В. свавольнікаў з хаты.
3. каго-што. Паслаць, адправіць куды
||
вы́прагчы, -прагу, -пражаш, -пража; -пражам, -пражаце, -прагуць; вы́праг, -прагла; -пражы; -пражаны;
Распрэгчы, вызваліць з запрэжкі. В. каня з воза.
||
вы́прагчыся, -прагуся, -пражашся, -пражацца; -пражамся, -пражацеся, -прагуцца; вы́прагся, -праглася; -пражыся;
Вызваліцца з запрэжкі. Конь выпрагся.
||
выпраме́ньвацца, 1 і 2
Ісці, распаўсюджвацца адкуль
||
выпраме́ньваць, -аю, -аеш, -ае;
Вылучаць прамяні, прамянёвую энергію. В. святло.
||
вы́праміць, -млю, -міш, -міць; -млены;
Зрабіць прамым. В. дрот. В. дарогу.
||
||
выпрамні́к, -а́,
Прыстасаванне для ператварэння пераменнага электрычнага току ў пастаянны. Ртутны в.
вы́прасаваць
вы́прасіць, -прашу, -прасіш, -прасіць; -прашаны;
Просьбамі дамагчыся чаго
||
вы́прастацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Прыняць прамое становішча; выпраміцца. Вудзільна выпрасталася.
2. Легчы, выцягнуўшыся на ўвесь рост (
||
вы́прастаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Зрабіць простым, прамым; разагнуць. В. цвік. В. нагу.
2. Выраўнаваць пагнутае, памятае. В. умяціну.
||
вы́праўка, -і,
Пастава, манера трымацца прама, падцягнута. Вайсковая в. Маладзецкая в.
выпраўля́цца¹
выпраўля́цца²
выпраўля́ць¹
выпраўля́ць²
вы́працавацца, 1 і 2
Устанавіцца, утварыцца ў выніку вопыту, працы. Выпрацавалася вынослівасць.
||
вы́працаваць, -цую, -цуеш, -цуе; -цуй; -цаваны;
1. Зрабіць пэўную колькасць работы; вырабіць. В. норму.
2. Стварыць, развіць, адпрацаваць. В. план сумесных дзеянняў. В. стойкі характар. В. добры стыль.
||
||
выпрацо́ўка, -і,
1.
2. Тое, што выпрацавана, выраблена. Дзённая в.
выпро́ствацца
выпро́стваць
выпро́шваць
вы́пукласць, -і,
1.
2. Выпуклае месца, пукатасць. В. на сцяне.
вы́пуклы, -ая, -ае.
1. Які мае сферычную вонкавую паверхню;
2. Які выдаецца наперад, выступае над паверхняй; рэльефны. В. лоб. Выпуклыя літары.
||
вы́пуск, -у,
1.
2. Група навучэнцаў, якія заканчваюць навучальную ўстанову адначасова. Мінулагодні в.
3. Частка твора, выдадзеная асобна. Раман у двух выпусках.
выпускні́к, -а́,
Той, хто заканчвае навучальную ўстанову, навучэнец апошняга класа, курса.
||
выпускны́
вы́пусташыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
1. што. Зрабіць пустым; апаражніць. В. торбу сухароў.
2.
3.
||
вы́пусціць, -пушчу, -пусціш, -пусціць; -пушчаны;
1. каго-што. Даць выйсці. В. дзіця пагуляць. В. птушку на волю. В. цяпло з хаты. В. снарад (выстраліць).
2. каго-што. Выпадкова не ўтрымаць, упусціць. В. талерку з рук.
3. каго-што. Давесці да канца чыё
4. што. Вырабіўшы, падрыхтаваўшы, пусціць у абарачэнне для якога
5. што. Высунуць, выставіць. В. кіпцюры.
6. што. Павялічыць у даўжыню, шырыню. В. рукавы.
||
||
||
вы́пучыцца
вы́пучыць
вы́пушка, -і,
Абшыўка, аблямоўка з футра па краях адзення, абутку; апуха. Футровая в.
||
вы́пхаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Выпіхнуць у некалькі прыёмаў.
||
вы́пхнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Штуршком выкінуць, выдаліць. В. за дзверы.
||
вы́пыліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Ачысціць ад пылу, трасучы, выбіваючы. В. палавікі.
||
вы́пырхнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
Вылецець, пырхнуўшы. Птушка выпырхнула з клеткі.
||
вы́пытаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Выведаць у працэсе гутаркі. В. сакрэт.
||
выпяка́нне
выпяка́ць
выпярэ́джвацца
выпярэ́джваць
выпячны́
вы́раб, -у,
1.
2. Якасны бок апрацоўкі чаго
3. Спосаб, від вытворчасці прадукцыі. Ручны в. скур. Рэчы хатняга вырабу.
4. пераважна
Аўчынка вырабу не варта (прымаўка) — справа, не вартая турбот.
вы́рабатак, -тку,
Тое, што і выпрацоўка (у 2
вы́рабатка, -і,
Месца, дзе здабываюцца карысныя выкапні.
вы́рабіцца, -блюся, -бішся, -біцца;
1. (1 і 2
2. Запэцкацца (
3. Выбрацца са складанага становішча, выкруціцца (
||
вы́рабіць, -блю, -біш, -біць; -блены;
1. Зрабіць, выпрацаваць з чаго
2. Апрацаваць дубленнем. В. авечую шкуру.
3. Выканаць пэўную колькасць работы; выпрацаваць. В. норму.
4. Добра падрыхтаваць для пасеву, пасадкі (глебу). В. поле.
5. Дасканала зрабіць; змайстраваць. В. ліштвы.
6. Запэцкаць, сапсаваць што
||
||
вырабля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1.
2. Рабіць што
вы́радак, -дка,
Той, хто выдзяляецца ў якім
вы́радзіцца, 1 і 2
Пагоршыцца ў пародзе, страціць каштоўныя ўласцівасці продкаў. Расліна вырадзілася.
||
||
выража́льнік, -а,
Тое, што і выразнік.
||
выража́ць
выражэ́нне
вы́раз¹, -а,
Выразная адтуліна; выемка. В. для рукавоў.
вы́раз², -у,
1. Знешні выгляд (твару), які адлюстроўвае ўнутраны стан. В. вачэй.
2. Той або іншы моўны зварот. Вобразны, метафарычны в.
3. Сукупнасць знакаў, формула, якія адлюстроўваюць пэўныя матэматычныя адносіны. Алгебраічны в.
вы́разаць, -ражу, -ражаш, -ража; вы́ражы і вы́раж; -разаны;
1. што. Выняць, выдаліць або зрабіць што
2. што. Зрабіць, начарціць чым
3. што. Вырабіць разьбой. В. лыжку.
4. што. Зрэзаць, адрэзаць для якой
5. каго-што. Вынішчыць разнёй або загрызці ўсіх, многіх (пра ваўкоў). Ваўкі выразалі статак авечак. Бандыты выразалі ўсю сям’ю.
||
||
вы́разіць, -ражу, -разіш, -разіць; -ражаны;
Вызначыць у якіх
||
||
вы́разка, -і,
1.
2. Тое, што выразана, выразаная частка чаго
3. Мяса з сярэдняй часткі тушы; філе. Свіная в.
выра́злівы, -ая, -ае.
Які выражае ўнутраныя перажыванні або якасці. В. позірк.
||
выра́знік, -а,
Той, хто (або тое, што) выражае якую
||
выра́зны, -ая, -ае.
1. Такі, у якім кожная дэталь, момант яскрава вылучаюцца. Выразныя абрысы гор. В. почырк. Выразнае вымаўленне.
2. Яскравы, пераканаўчы. Выразная перавага.
3. Дакладна і ясна сфармуляваны. В. адказ.
||
выразны́, -а́я, -о́е.
Выраблены выразаннем, разны. Вокны з выразнымі ліштвамі.
вы́рай, -ю,
1. Цёплы край, куды вылятаюць на зіму пералётныя птушкі. Час адлёту птушак у в.
2. Чарада пералётных птушак. Жураўліны в.
вырака́цца
вы́раніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Даць магчымасць скаціцца, упасці (пра слязу). Колькі слёз выраніла.
вы́расці, -сту, -сцеш, -сце; -сцем, -сцеце, -стуць; вы́рас, -сла;
1.
2. з чаго. Стаць большым ростам настолькі, што адзенне стала малое. В. з касцюма.
3.
4. Паказацца нечакана, паўстаць перад вачамі. На парозе вырас сувязны. Як з-пад зямлі вырас (нечакана паявіўся). Перад падарожнікамі вырас горад.
||
вы́расціць, -рашчу, -расціш, -расціць; -рашчаны;
Даць вырасці, даглядаючы, выхоўваючы. В. сад. В. дзяцей.
||
выратава́льнік, -а,
Той, хто ратуе каго-, што
||
выратава́льны, -ая, -ае.
Які служыць для выратавання, садзейнічае яму. В. круг. Выратавальныя прыёмы.
||
вы́ратавацца, -туюся, -туешся, -туецца; -туйся;
Уберагчыся, збавіцца ад чаго
||
вы́ратаваць, -тую, -туеш, -туе; -туй; -таваны;
1. Пазбавіць ад чаго
2. Захаваць у цэласці, зберагчы. В. рукапіс ад знішчэння.
||
||
вы́раўнавацца, 1 і 2
Стаць роўным. Шарэнга выраўнавалася. Характар выраўнаваўся.
||
вы́раўнаваць, -ную, -нуеш, -нуе; -нуй; -наваны;
Зрабіць роўным. В. пляцоўку.
||
вы́раўняцца, -яюся, -яешся, -яецца;
1. Тое, што і выраўнавацца.
2. Разагнуцца, выпрастацца. Жанчына, убачыўшы нас, выраўнялася, прывіталася.
3. Размясціцца па прамой лініі, параўняцца. Калона выраўнялася. В. ў рабоце з кім
4. Стаць лепшым (у фізічных або духоўных адносінах). Хлапец выраўняўся і пастрайнеў.
||
вы́раўняць, -яю, -яеш, -яе; -яны;
1. Тое, што і выраўнаваць.
2. Разагнуць, выпрастаць. В. плечы.
3. Зрабіць прамым. В. шарэнгу. В. рэчышча.
||
вы́рачыся, -ракуся, -рачашся, -рачацца; -рачамся, -рачацеся, -ракуцца; вы́ракся, -клася;
Адмовіцца, не прызнаць сваім. В. родных. В. свайго сына.
||
||
выраша́льны, -ая, -ае.
1. Такі, які можна вырашыць (у 2 і 3
2. Рашаючы, галоўны, найбольш важны. В. перыяд у жыцці народа.
||
вы́рашыцца, 1 і 2
Атрымаць вырашэнне, стаць вырашаным. Справа вырашылася добра.
||
вы́рашыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
1. з
2. што. Рашыць, знайсці адказ на што
3. што і з
4. што. Рассудзіць. В. спрэчку.
Вырашыць чый
||
||
вы́рвацца, -рвуся, -рвешся, -рвецца; -рвіся;
1. (1 і 2
2. Сілай вызваліцца, выйсці адкуль
3. (1 і 2
4. Аддзяліўшыся ад іншых, пераадольваючы перашкоды, выйсці куды
||
вы́рваць, -рву, -рвеш, -рве; -рві; -рваны;
Рэзкім рухам, рыўком выдаліць, дастаць, узяць. В. пустазелле. В. хворы зуб. В. ліст са сшытка. В. карандаш з рук. В. прызнанне ў каго
||
выро́ўнівацца
выро́ўніваць
выро́шчваць
вы́рубіць, -блю, -біш, -біць; -блены;
1. Зрубіць, пабудаваць што
2. Здабыць руду, вугаль. Вырубіў 102 тоны вугалю.
||
||
вы́руліць
вы́руляваць
вы́ручка, -і,
1.
2. Утаргаваныя грошы. Здаць выручку ў банк.
вы́ручыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. каго (што). Памагчы каму
2. што. Утаргаваць. В. грошы за тавар.
||
||
вырыва́цца
вырыва́ць
вы́рысавацца, 1 і 2
Пра бачнае: абазначыцца, стаць выяўным, выразным. Удалечыні вырысаваліся горы.
||
вы́рысаваць, -сую, -суеш, -суе; -суй; -саваны;
Старанна і акуратна нарысаваць пяром, алоўкам.
||
вы́рыць
вырэ́зваць
вы́садзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
Выйсці з экіпажа, вагона, судна
||
||
вы́садзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. каго (што). Даць магчымасць або прымусіць выйсці з вагона, судна
2. што. Перасадзіць у глебу (пра расаду, саджанцы). В. памідоры з парнікоў. В. кветкі ў грунт.
3. што чым. Пасадзіць вакол чаго
4. што. Выбіць, выламаць моцным ударам (
||
||
высака... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
высакаго́рны, -ая, -ае.
Размешчаны ў гарах, у высокай горнай мясцовасці. В. раён.
высакаме́рны, -ая, -ае.
Пагардліва-фанабэрысты. В. выгляд.
||
высакаро́ддзе, -я,
У царскай Расіі: у спалучэнні з займеннікамі «ваша», «яго», «яе», «іх» — тытулаванне цывільных чыноўнікаў пятага класа (стацкіх саветнікаў).
высакаро́дны, -ая, -ае.
1. З высокімі маральнымі якасцямі, крыштальна чысты, велікадушны. В. чалавек.
2. Узвышаны, асвячоны высокай мэтай. В. ўчынак. Высакародныя мэты.
3. Выключны па сваіх якасцях, прыгажосці. Высакародная прастата ліній. Высакародныя манеры.
4. Ужыв. ў складзе розных тэрмінаў для абазначэння парод, разрадаў, якія чым
||
высако́сны,
У выразе: высакосны год — кожны чацвёрты год, які мае ў лютым 29, а не 28 дзён.
вы́салапіць, -плю, -піш, -піць; -плены;
Высунуць з рота (язык).
||
вы́сахлы, -ая, -ае.
1. Такі, з якога выпарылася вільгаць. Высахлая рэчка.
2. Які ссох, перастаў жыць. Высахлае дрэва.
3.
вы́сахнуць
вы́сачыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Сочачы, адшукаць, раскрыць. В. шпіёна.
||
высачэ́зны, -ая, -ае (
Вельмі высокі (у 1
вы́сватаць
вы́светліцца, 1 і 2
Стаць ясным, зразумелым. Справа высветлілася.
||
вы́светліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць ясным, зразумелым; выясніць. В. становішча.
||
вы́свеціць, -ечу, -еціш, -еціць; -ечаны;
Ярка вылучыць святлом што
вы́свідраваць, -рую, -руеш, -руе, -руй; -раваны;
Свідруючы, зрабіць дзірку, паглыбленне. В. дзірку.
||
высві́стваць, -аю, -аеш, -ае;
Свішчучы, выконваць. В. мелодыю.
вы́седзець, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. без
2. каго. Вывесці птушанят, седзячы на яйках. В. куранят.
3.
||
вы́селіцца, -люся, -лішся, -ліцца;
Пакінуць месца свайго жыхарства. В. са старога дома.
||
вы́селіць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Прымусіць пакінуць месца свайго жыхарства. В. у суседнюю вёску.
||
вы́селкі, -лкаў.
Невялікае паселішча на новым месцы, якое вылучылася з іншага населенага пункта. Жыць на выселках.
||
вы́серабрыць
вы́сербаць
вы́сеў
вы́сеўкі, -севак.
Астаткі ад прасеянага. Аўсяныя в.
||
вы́сечка, -і,
1.
2.
вы́сечы, -секу, -сечаш, -сеча; -сечам, -сечаце, -секуць; вы́сек, -кла; -сечы; -сечаны;
1. Ссячы ўсё, знішчыць. В. лес.
2. Выбраўшы, ссячы. В. жардзіну.
3. Секучы, дастаць, выняць або вырабіць. В. кавалак лёду.
4. Выразаць з каменя ці на камені. В. надпіс. В. бюст.
5. Здабыць ударам па крэмені, выкрасаць. В. іскру.
||
||
вы́сеяць, -сею, -сееш, -сее; -сей; -сеяны;
Пасеяць (якую
||
||
||
вы́сіліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
1. Дайсці да страты сіл; знясіліцца. В. на цяжкай рабоце.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
||
вы́сіцца, 1 і 2
Узвышацца, стаяць высока. Удалечыні высіцца вежа.
вы́скал, -у,
Сціснутыя зубы, якія відаць з-за расцягнутых губ. Драпежны в.
вы́скаліцца
вы́скаліць
выскаля́ка, -і,
Той, хто любіць пасмяяцца, пажартаваць. Выскалякі не давалі праходу.
вы́скачка, -і,
Чалавек, які, жадаючы выслужыцца, паказаць сябе, ва ўсё ўмешваецца, які заняў прыметнае грамадскае становішча не па заслугах.
вы́скачыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Скочыўшы, пакінуць якое
2. Скачучы або таропка выбегшы, выехаўшы, з’явіцца адкуль
3. (1 і 2
4. Недарэчна, не да месца сказаць, зрабіць што
||
вы́скварыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Сквараннем вылучыць, здабыць. В. тлушч з сала.
||
вы́скрабці, -бу, -беш, -бе; -бі; -бены;
Скрабучы, ачысціць або выдаліць. В. патэльню. В. рэшткі кашы з каструлі.
||
вы́скубці, -бу, -беш, -бе; вы́скуб, -бла; -бі; -бены;
Скубучы, выцягнуць адкуль
||
||
вы́слабаніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Выняць, вызваліць з чаго
||
вы́слаць¹, вы́шлю, вы́шлеш, вы́шле; вы́шлі; вы́сланы;
1. Паслаць адкуль
2. У пакаранне выдаліць за межы чаго
||
||
||
вы́слаць², -сцелю, -сцелеш, -сцеле; вы́сцелі; -сланы;
Пакрыць усюды, услаць. В. скрынку паперай.
||
вы́слізгацца, 1 і 2
Стаць слізкім, коўзкім, выгладжаным да бляску. Пас выслізгаўся.
||
вы́слізгаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Зрабіць слізкім, коўзкім. В. сцежку.
||
вы́слізнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Слізгануўшыся, выпасці, вырвацца. Шост выслізнуўся з рук.
||
вы́слізнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
1. Слізгануўшы, выпасці, вырвацца. Рыба выслізнула з рук.
2.
||
высло́ўе, -я,
Коратка выказаная глыбокая па змесце думка. Выслоўі вялікіх людзей.
вы́слуга, -і,
Пэўны тэрмін знаходжання на службе. За выслугу гадоў.
выслуго́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
Дагаджаць, прыслужваць. Не хачу ёй в.
вы́служыцца, -жуся, -жышся, -жыцца;
Прыслужваючы, дабіцца чыёй
||
вы́служыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
1. што. Атрымаць за службу. В. узнагароду.
2. Праслужыць, прабыць на службе. В. у арміі паўтара года.
||
вы́слухаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Праслухаць да канца. В. скаргу. В. сімфонію.
2. Даследаваць на слых. В. работу сэрца.
||
выслу́хваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. што. Збіраць чуткі, падслухваць. Ходзіць і выслухвае, што гавораць.
выслухо́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і выслухваць.
вы́смаглы, -ая, -ае.
Які страціў вільгаць, высах ад гарачыні. Высмаглыя губы.
вы́смагнуць
вы́смажыцца, 1 і 2
Добра ўсмажыцца. Мяса высмажылася.
||
вы́смажыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
Добра ўсмажыць. В. сала.
||
вы́смактаць, -кчу, -кчаш, -кча; -кчы; -ктаны;
Смокчучы, выцягнуць. В. кроў з ранкі. В. усе сокі з каго
||
вы́смаліць¹
вы́смаліць², -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Знішчыць агнём, сонцам
||
вы́смаркацца
вы́смаркаць
вы́смеяць, -ею, -ееш, -ее; -ей; -еяны;
Насмешкай паказаць адмоўныя адносіны да каго-, чаго
||
вы́смяглы, -ая, -ае.
Тое, што і высмаглы.
вы́смягнуць
высока... (а таксама высака...).
Першая састаўная частка складаных слоў; пішацца з «о», калі націск у другой частцы падае не на першы склад:
1) адпавядае па
2) адпавядае слову «высокі» (у 1
3) у складзе дарэвалюцыйных і царкоўных тытулаванняў асоб, высокіх чыноў, а таксама ў зваротах паважанасці азначае высокую ступень пачцівасці,
высокапаста́ўлены, -ая, -ае.
Які займае высокае грамадскае або службовае становішча. Высокапастаўленая асоба.
высокапрадукцы́йны, -ая, -ае.
Які вызначаецца вялікай, высокай прадукцыйнасцю. Высокапрадукцыйная праца.
высо́касць, -і,
У дарэвалюцыйнай Расіі: тытулаванне членаў царскага дому (у спалучэнні з займеннікамі «ваша», «іх», «яго», «яе»). Яго в.
высокатава́рны, -ая, -ае.
Які выпускае, дае вялікую колькасць таварнай прадукцыі. Высокатаварная гаспадарка.
высо́кі, -ая, -ае; вышэ́йшы; найвышэ́йшы.
1. Вялікі па працягласці знізу ўверх або далёка размешчаны ў напрамку знізу ўверх;
2. Значна большы за сярэднюю норму, за сярэдні ўзровень. В. ціск крыві. В. ўраджай. Высокія тэмпы развіцця. В. працэнт. Высокая вада (на высокім узроўні).
3. Выдатны па сваім значэнні, вельмі важны, пачэсны (
4. Поўны глыбокага значэння, незвычайны па сваім змесце (
5. Вельмі добры. Высокае майстэрства. Кніга высокай вартасці. Быць высокай думкі пра каго
6. Тонкі, гучны, які ўтвараецца ваганнямі вялікай частаты (пра гукі). В. голас. Высокая нота.
||
высо́ўвацца
высо́ўваць
высо́ўны, -ая, -ае.
Прыстасаваны для высоўвання. Высоўная скрынка.
высо́чваць
вы́спа, -ы,
Невялікі востраў, часцей пясчаны.
||
вы́спаведацца
вы́спаведаць
вы́спацца, -плюся, -пішся, -піцца;
Праспаўшы доўга, добра адпачыць.
||
вы́спеліць
вы́спелы, -ая, -ае.
Які добра выспеў. В. гарбуз.
||
вы́спець, 1 і 2
Паспець, стаць спелым. Садавіна выспела. Выспеў план (
||
вы́ссаць, -ссу, -ссеш, -ссе; -ссі; -ссаны;
Ссаннем выцягнуць. В. кроў з раны.
||
выста́ва, -ы,
Тое, што і выстаўка.
вы́ставіцца, -таўлюся, -тавішся, -тавіцца;
Выдацца ўперад; высунуцца. В. з акна.
||
вы́ставіць, -таўлю, -тавіш, -тавіць; -таўлены;
1. што. Паставіць, вынесці за межы чаго
2. што. Выняць устаўленае. В. падвойныя рамы з акон.
3. каго (што). Выгнаць (
4. каго-што. Змясціць для агляду. В. карціны на прагляд. В. напаказ.
5. каго-што. Паставіць, размясціць (варту
6. каго-што. Прапанаваць, вылучыць. В. кандыдата.
7.
8.
9. каго-што. Знайшоўшы, сабраўшы, даць для пэўнай мэты. В. вялікую армію. В. пачастунак.
10. што. Напісаць, паставіць, вывесці. В. вучням гадавыя адзнакі.
||
||
вы́старацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Тое, што і расстарацца.
вы́стаўка, -і,
Сукупнасць прадметаў, размешчаных дзе
||
выстаўля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
1.
2.
вы́стаяцца, 1 і 2
Набыць пэўныя якасці ў выніку працяглага стаяння. Наліўка выстаялася.
вы́стаяць, -таю, -таіш, -таіць; -тай;
1. што. Прастаяць доўга або з цяжкасцю. В. чаргу за білетам. В. на нагах цэлую змену.
2.
||
вы́страіцца¹, -раюся, -раішся, -раіцца;
Стаць строем ці размясціцца ў пэўным напрамку. В. калонай. Каля касы выстраілася чарга.
||
вы́страіцца², -раюся, -раішся, -раіцца;
Адзецца па-святочнаму; прыбрацца. В. як на баль.
||
вы́страіць¹, -раю, -раіш, -раіць; -раены;
Паставіць строем або размясціць у пэўным парадку. В. полк.
||
вы́страіць², -раю, -раіш, -раіць; -раены;
Адзець па-святочнаму; убраць.
||
вы́страл, -у,
Тое, што і стрэл.
вы́страліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Тое, што і стрэліць.
||
вы́страляць, -яю, -яеш, -яе; -яны;
Страляючы, расходаваць. В. усе патроны.
||
вы́страчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Прашыць на швейнай машыне. В. каўнер.
||
вы́стругаць
вы́стрыгчы, -рыгу, -рыжаш, -рыжа; -рыг, -гла; -рыжы; -рыжаны;
Стрыжкай выдаліць. В. пасму валасоў.
||
выстрэ́льваць
вы́студзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Выпусціўшы цяпло, моцна ахаладзіць. В. хату.
||
вы́стукаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. што. Умоўнымі стукамі перадаць, узнавіць (
2. каго-што. Лёгкім пастукваннем пальцамі ці малаточкам па целе абследаваць стан унутраных органаў. В. лёгкія. Доктар выстукаў хворага.
||
вы́ступ, -у,
Частка якога
вы́ступіць, -плю, -піш, -піць;
1. Выйсці наперад адкуль
2. Адправіцца ў іншае месца, выйшаўшы з месца стаянкі. В. у паход.
3. (1 і 2
4. Зрабіць, выканаць што
||
||
выступле́нне, -я,
1.
2. Прамова, выказванне на сходзе, а таксама ігра артыста перад публікай. Справаздачнае в. Публічнае в.
выступо́вец, -по́ўца,
Той, хто дзе
вы́судзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Атрымаць па суду. В. спадчыну.
||
вы́сунуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
1. Паказацца адкуль
2. Прасунуцца наперад. Рота высунулася на паўкіламетра.
||
вы́сунуць, -ну, -неш, -не; -сунь; -нуты;
1. Выставіць вонкі, паказаць. В. галаву ў акно.
2. Сунучы, перамясціць, выставіць наперад. В. шуфляду са стала. В. стол на сярэдзіну пакоя.
3.
||
вы́сушыцца
вы́сушыць, -сушу, -сушыш, -сушыць; -сушаны;
1.
2. што. Асушыць. В. балота. В. слёзы (перастаць плакаць).
||
вы́сцебаць
высціла́ць
высыла́нне
высыла́ць
вы́сылачны
вы́сылка
высыльны́
вы́сыпацца, 1 і 2
1. Сыплючыся, вываліцца. Бульба высыпалася з мяшка.
2. З’явіцца на паверхні ў вялікай колькасці (пра атмасферныя ападкі, сып). Раніцай высыпаўся іней. Адзёр высыпаўся.
||
высыпа́цца¹
высыпа́цца²
вы́сыпаць, -плю, -плеш, -пле; вы́сып; -паны;
1. што. Сыплючы, выдаліць. В. збожжа з мяшка.
2. што. Услаць чым
3. (1 і 2
||
высыса́ць
высыха́ць
высь, -і,
Прастора, якая знаходзіцца высока над зямлёй. У завоблачную в. Горныя высі.
высява́нне
высява́ць
высяда́ць, 1 і 2
Прабівацца на паверхню (пра валасы). Вусы высядаюць.
высяка́ць
высяля́цца
высяля́ць
высяўны́
вы́танцавацца, -цуюся, -цуешся, -цуецца; -цуйся;
1. Натанцавацца ўдосталь.
2. (1 і 2
||
вы́танчаны, -ая, -ае.
Тонкі, надзвычай далікатны. В. густ. Вытанчаная ветлівасць.
||
вы́танчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Зрабіць тонкім; станчыць.
||
вы́тапіць, -плю, -піш, -піць; -плены;
Тапленнем здабыць, вырабіць. В. сала.
||
||
||
вы́таптаць, -пчу, -пчаш, -пча; -пчы; -птаны;
Топчучы, сапсаваць, знішчыць. В. пасевы.
||
вы́тарашчыцца, -шчуся, -шчышся, -шчыцца;
1. (1 і 2
2. на каго-што. Уставіцца, шырока раскрыўшы вочы. Чаго ты вытарашчыўся?
||
вы́тарашчыць
вы́таргаваць, -гую, -гуеш, -гуе; -гуй; -гаваны;
1. Атрымаць у выніку продажу. В. за яблыкі добрыя грошы.
2. Таргуючыся, выгадаць, заплаціць менш на колькі
||
вы́татуіраваць
вы́тачыць
вытвара́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Вырабляць, тварыць, вычвараць. В. розныя штукі.
||
вытво́рнік, -а,
Самец, пакінуты для разводу патомства. Жарабец-в.
вытво́рны, -ая, -ае.
Утвораны ад іншага. Вытворная велічыня. Вытворнае слова. В. тэрмін.
вытво́рца, -ы,
Той, хто вырабляе, стварае матэрыяльныя каштоўнасці. Вытворцы прамысловых тавараў. Завод-в.
вытво́рчасць, -і,
1. Грамадскі працэс стварэння матэрыяльных даброт, які ахоплівае як прадукцыйныя сілы грамадства, так і вытворчыя адносіны людзей. Таварная в.
2. Выраб, выпрацоўка, стварэнне якой
3. Галіна, від народнай гаспадаркі. Прамысловая, сельскагаспадарчая в.
4. Праца па непасрэдным вырабе прадукцыі. Працаваць на вытворчасці. Вучыцца без адрыву ад вытворчасці.
Сродкі вытворчасці — сукупнасць прадметаў і сродкаў працы: зямля, лясы, вада, нетры, сыравіна, прылады вытворчасці, вытворчыя будынкі, сродкі зносін і сувязі
||
вы́ткаць, -тку, -тчаш, -тча; -тчам, -тчаце, -ткуць; вы́тчы; -тканы;
Саткаць што
||
вытлумача́льны, -ая, -ае.
Даступны для разумення.
вы́тлумачыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Даступна растлумачыць, даць тлумачэнне чаму
||
||
выто́к, -у,
1. Месца, адкуль выцякае рака, ручай. Ад вытоку да вусця.
2.
выто́пліванне
выто́пліваць
выто́птваць
вы́травіць
вы́трасці
вытраўля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1.
2. Тое, што і травіць¹.
вы́трусіць, -ушу, -усіш, -усіць; вы́трусі; -ушаны;
Трусячы, выкінуць, вытрасці. В. попел з люлькі.
||
вы́труціць
вы́трыбушыць
вы́трываць, -аю, -аеш, -ае;
1. што. Цярпліва перанесці (боль, пакуты
2. без
вы́трыманы, -ая, -ае.
1. Строга паслядоўны, устойлівы. В. стыль дэкарацый.
2. Які ўмее валодаць сабой. В. чалавек.
||
вы́трымаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. што. Устаяць, стойка перанесці, не паддаўшыся ўздзеянню цяжару, ціску
2. што. Падвяргаючыся праверцы, аказацца годным. В. прыёмныя экзамены.
3.
4. каго-што. Пратрымаць дзе
5. што. Доўгім захоўваннем давесці да высокай якасці. В. віно.
6. (1 і 2
||
вы́трымка¹, -і,
1. Уменне валодаць сабой; стойкасць, цярплівасць. Праявіць вытрымку.
2. Час, на працягу якога адкрыты аб’ектыў фатаграфічнага апарата. Зняць з вялікай вытрымкай.
вы́трымка², -і,
Цытата, выпіска. В. з даклада.
вы́тупіцца
вы́тупіць
вы́турыць
вы́тхнуцца, 1 і 2
Страціць моц, пах. Хрэн вытхнуўся.
||
вытыка́ць
вы́тынкаваць
вы́тыркнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Высунуцца, паказацца адкуль
||
вы́тыркнуць, -ну, -неш, -не; вы́тыркнуў; -ні; -нуты;
Выставіць, высунуць за межы чаго
||
вы́фарбавацца
вы́фарбаваць
выхава́льнік, -а,
Той, хто выхоўвае або выхаваў каго
||
||
выхава́нец, -нца,
Той, хто выхоўваецца ці навучаецца дзе
||
выхава́нне, -я,
1.
2. Навыкі паводзін, прывітыя сям’ёй, школай, асяроддзем, якія праяўляюцца ў грамадскім і асабістым жыцці. Добрае в.
вы́хаваны, -ая, -ае.
Які вызначаецца добрым выхаваннем, умее добра паводзіць сябе. Выхаваныя дзеці. В. чалавек.
||
выхава́цель, -я,
Тое, што і выхавальнік.
||
вы́хаваць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго (што). Вырасціць, даўшы адукацыю, навучыўшы паводзіць сябе. В. дзяцей. В. кадры інтэлігенцыі.
2. каго (што). Шляхам сістэматычнага ўздзеяння, уплыву сфарміраваць чый
3. што ў кім. Прывіць што
||
||
вы́хад, -у,
1.
2. З’яўленне на сцэне дзеючай асобы.
3. Месца, праз якое выходзяць. Нара мае два выхады. Запасны в.
4.
5. Колькасць вырабленага прадукту (
||
вы́хадзец, -дца,
1. Прышэлец, перасяленец з іншай краіны. В. з Іспаніі.
2. Той, хто перайшоў з аднаго сацыяльнага асяроддзя ў другое. В. з сялян.
вы́хадзіць¹, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. што. Абысці пехатой многія мясціны. В. усе навакольныя лясы.
2. без
3. што. Дабіцца чаго
||
вы́хадзіць², -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Клопатамі дапамагчы выгадаваць, выспець, выздаравець. В. раненага. В. малады сад.
||
вы́хадка, -і,
Учынак, які парушае агульныя нормы паводзін. Непрыстойная в.
выхадны́, -а́я, -о́е.
1.
2. Які надзяваецца не для працы; святочны, парадны. В. касцюм.
3. Які выдаецца пры звальненні з работы. Выхадная дапамога.
4. у
5. у
Выхадныя даныя — звесткі пра месца і час выхаду кнігі, часопіса
вы́хапіць, -плю, -піш, -піць; -плены;
Схапіўшы, вырваць, выняць. В. пакет з рук. В. шаблю з ножнаў.
||
выхваля́ка, -і,
Той (тая), хто любіць выхваляцца; хвалько.
выхваля́нне, -я,
1.
2. Саманадзейная хвальба, самахвальства.
выхваля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Расхвальваць самога сябе; хваліцца.
вы́хвастаць
вы́хлап, -у,
Выхад адпрацаваных газаў з цыліндра рухавіка ўнутранага згарання праз выхлапную трубу.
||
вы́хлебтаць
выхо́джваць
выхо́дзіць
выхо́дны, -ая, -ае (
Пра карэспандэнцыю: адпраўлены з установы;
вы́цадзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Цэдзячы, выліць. В. піва з бочкі.
||
вы́цверазіць, -ражу, -разіш, -разіць; -ражаны;
Зрабіць цвярозым.
||
||
||
вы́цвілы, -ая, -ае.
Які страціў першапачатковы колер; вылінялы. В. пінжак.
вы́цвісці, 1 і 2
Пазбавіцца яркасці афарбоўкі (ад часу, сонца
||
выцвярэ́знік, -а,
Спецыяльны пункт для выцверажэння. П’яны трапіў у в.
вы́церабіць
вы́церпець, -плю, -піш, -піць;
Цярпліва перанесці (боль, пакуты
вы́церушыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Трасучы, высыпаць (што
||
вы́церці, вы́тру, вы́траш, вы́тра; вы́цер, -церла; вы́тры; -церты;
1. каго-што. Выціраючы, зрабіць сухім, чыстым. В. стол. В. пот з ілба.
2. што. Вынасіць, вышмуляць. В. локці ў касцюме.
||
||
вы́церціся, вы́труся, вы́трашся, вы́трацца; вы́церся, -церлася; вы́трыся;
1.
2. (1 і 2
||
вы́цесніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Замяніць сабой, вывеўшы з ужытку што
||
вы́цечы, 1 і 2
Выліцца праз якую
||
вы́ціснуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
1. Ціскам дастаць або, ціскаючы, выпусціць вадкасць з чаго
2. Ціскам выламаць. В. шыбу.
3.
4. Тое, што і выцесніць.
5. Зрабіць пры дапамозе ціснення. В. надпіс залатымі літарамі.
||
выццё, -я́,
1.
2. Працяжны крык некаторых жывёл (ваўка, сабакі і
вы́цыганіць
выць, вы́ю, вы́еш, вы́е;
Працяжна і тужліва скуголіць; утвараць гукі, падобныя на выццё. Воўк вые. Вые вецер. В. ад болю (
||
выцэ́джваць
вы́цягаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Выцягнуць у некалькі прыёмаў. В. бярвенне з вады.
2. Пакрасці (
выця́гвацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1.
2. Везці, цягнуць з вялікім напружаннем. Конь аж выцягваўся ў аглоблях.
вы́цягнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Вырасці, стаць высокім. Хлопчык за лета выцягнуўся.
5. Легчы, расцягнуўшыся, выпрастаўшыся. В. на канапе.
6. Стаць прама, выпраміцца. В. перад камандзірам.
||
вы́цягнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
1. што. Прыклаўшы сілу, выняць умацаванае, завязлае
2. каго-што. Дастаць, выняць, цягнучы адкуль
3. што. Цягай, усмоктваннем выдаліць. Пластыр выцягнуў увесь гной.
4. што. Нацягнуўшы, павялічыць у даўжыню. В. скуру. В. дрот.
5. што. Выпрастаць, распасцерці. В. рукі. Легчы, выцягнуўшы ногі.
6.
7. каго. Прымусіць, пераканаць выйсці куды
8. каго-што і без
9. што. Потайкам забраць чужое; украсці (
||
||
вы́цяжка, -і,
1.
2. Рэчыва, хімічна здабытае з арганічнай тканкі. В. слабай канцэнтрацыі.
||
выцяжны́, -а́я, -о́е.
Прызначаны для выцяжкі (
выцяка́ць, 1 і 2
1.
2. Пра раку: браць пачатак адкуль
выцяру́шваць
выцясня́ць
вы́цяцца, вы́тнуся, вы́тнешся, вы́тнецца; вы́цяўся, вы́цялася; вы́тніся;
Ударыцца, стукнуцца. В. аб вушак. Балюча в. галавой.
вы́цяць, вы́тну, вы́тнеш, вы́тне; вы́цяў, -цяла; вы́тні; вы́цяты;
Нанесці ўдар, стукнуць. В. бізуном. В. калена аб лаўку.
вы́чаканіць
вы́чакаць, -аю, -аеш, -ае;
Наўмысна прамарудзіўшы, дачакацца чаго
вычарпа́льны, -ая, -ае.
Усебаковы, поўны, закончаны. В. адказ. Вычарпальна (
||
вы́чарпаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Чэрпаючы, выдаліць, выбраць усё, да канца. В. ваду з вядра.
2.
3.
||
вы́чарціць, -рчу, -рціш, -рціць; -рчаны;
Зрабіць чарцёж чаго
||
вы́часаць¹, -чашу, -чашаш, -чаша; -чашы; -часаны;
Часаннем выдаліць, ачысціць, апрацаваць. В. галаву. В. лён.
||
вы́часаць², -чашу, -чашаш, -чаша; -чашы; -часаны;
Вырабіць часаннем сякерай, склюдам або зрабіць гладкім пры дапамозе часання сякерай, склюдам. В. дошку.
||
вы́часкі, -аў.
Тое, што і пачаскі. В. з лёну.
вычвара́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Рабіць што
вы́чварны, -ая, -ае.
1. Мудрагелісты, напышлівы. В. ўбор.
2. Тое, што і пачварны. Вычварныя прывіды.
||
вы́чухацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Справіцца з цяжкімі абставінамі, хваробай; акрыяць. Так адхварэла на грып, што ледзь вычухалася.
вы́чысціцца
вы́чысціць
вы́чытаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Даведацца пра што
2. Выверыць, чытаючы (
||
||
вычэ́рпвацца, 1 і 2
Мець у чым
вычэ́рпваць
вычэ́рчваць
вычэ́сваць¹
вычэ́сваць²
вы́шараваць
вы́шка, -і,
Высокая, пераважна конусападобная, пабудова спецыяльнага прызначэння; вежа. Тэлевізійная в. Буравая в.
||
вы́шкі, -шак.
Насціл пад страхой у хляве або ў канюшні для сена, розных гаспадарчых прылад. Класці сена на в.
вы́шмальцаваць
вы́шмаргнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Выцягнуць рыўком з чаго
||
вы́шмуляць
вы́шпурнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Выкінуць вон. В. венік за дзверы.
||
вы́штукаваць, -кую, -куеш, -куе; -куй; -каваны;
Змайстраваць што
||
вы́штурхаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Штурхаючы, прымусіць выйсці. В. за парог.
||
вы́штурхнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Штуршком, напорам прымусіць выйсці; выкінуць, выдаліць. В. з пакоя каго
||
вы́шук, -у,
Дазнанне, якое папярэднічае суду, збор доказаў. Крымінальны в. (аддзел міліцыі, які займаецца раскрыццём і спыненнем крымінальных злачынстваў).
||
вышука́льнік, -а,
Той, хто займаецца вышуканнем. Інжынер-в.
||
вышука́нне, -я,
Даследаванне, звязанае з пошукамі. Геалагічныя вышуканні. В. новых крыніц вітамінаў.
вы́шукаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Старанна шукаючы, знайсці, выявіць, адшукаць. В. унутраныя рэзервы. В. прычыну для адлучкі.
||
вы́шчарбіць, -блю, -біш, -біць; -блены;
Нарабіць шчарбін на чым
||
вы́шчарка, -і,
Той, хто часта насміхаецца, любіць пасмяяцца, пажартаваць; выскаляка.
вы́шчарыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. Засмяяцца, паказаўшы зубы.
2. Узлаваўшыся, злосна крыкнуць на каго
||
вы́шчарыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Прыадкрыўшы рот, паказаць, выскаліць зубы. Сабака вышчарыў зубы.
||
вы́шчыпаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Шчыпкамі вырваць. В. цыбулі.
||
||
вышыва́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для вышывання. Вышывальныя ніткі.
вышыва́льшчыца, -ы,
Жанчына, якая займаецца вышываннем.
вышыва́нка, -і,
Кашуля, аздобленая вышыўкай.
вышыва́нне, -я,
1.
2. Тое, што вышыта або вышываецца. Прыгожае в. на падушках.
вышы́ннік, -а,
1. Будаўнік вышынных будынкаў.
2. Спецыяліст па вышынных палётах, пад’ёмах. Лётчык-в. Альпініст-в.
вышы́нны, -ая, -ае.
1. Які праводзіцца, ажыццяўляецца на вялікай вышыні (у 2
2. Пра архітэктурныя збудаванні: вельмі высокі, шматпавярховы. В. будынак. Вышыннае будаўніцтва.
вышыня́, -і́,
1.
2. Прастора і адлегласць ад якога
3. Узвышша, пагорак. Заняць вышыню. Авалодаць вышынямі ваеннага майстэрства (
4. У матэматыцы: адрэзак прамой, які злучае вяршыню геаметрычнай фігуры з яе асновай (або прадаўжэннем асновы) і перпендыкулярны ёй. В. трохвугольніка.
Быць на вышыні (
вы́шыўка, -і,
Вышыты ўзор на тканіне. Ручнік з вышыўкай.
||
вы́шыць, -шыю, -шыеш, -шые; -шыты;
1. Вышываннем зрабіць на чым
2. Аздобіць вышыўкай (тканіну, скуру
||
||
вышэ́й.
1.
2.
3.
вышэй...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая мае
1) раней (пра сказанае, напісанае),
2) размешчаны ў напрамку ўверх ад чаго
3) галоўны, кіруючы,
вышэйстая́чы, -ая, -ае.
Больш высокі ў адміністрацыйных адносінах. Вышэйстаячая арганізацыя.
вышэ́йшы, -ая, -ае.
1. Больш высокі (у 1—3
2. Самы галоўны, кіруючы. В. орган дзяржаўнай улады. Вышэйшае камандаванне.
3. Пра самую высокую ступень у развіцці, навуцы, у сістэме адукацыі. В. жывёльны свет. Вышэйшая нервовая дзейнасць (
Вышэйшая мера пакарання — расстрэл, пазбаўленне жыцця.
выя́ва, -ы,
1. Тое, што і праява (у 2
2. Узнаўленне сродкамі мастацтва вонкавага, пачуццёва-канкрэтнага выгляду з’яў рэчаіснасці.
вы́явіцца, 1 і 2
Наглядна праявіцца, стаць яўным. Выявіліся недахопы. Выявіліся арганізатарскія здольнасці.
||
вы́явіць, -яўлю, -явіш, -явіць; -яўлены;
Зрабіць уяўным, выкрыць. В. талент. В. злачынства.
||
выяда́ць
выязджа́ць
выязны́
вы́ясніцца, 1 і 2
1. Стаць ясным, бясхмарным; распагодзіцца. Неба выяснілася. К вечару выяснілася (стала пагода;
2. Тое, што і высветліцца.
||
вы́ясніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Тое, што і высветліць.
||
выяўле́нчы, -ая, -ае (
Які дае магчымасць наглядна паказаць, адлюстраваць што
Выяўленчае мастацтва — назва мастацтва, у творах якога вобраз увасоблены на плоскасці ці ў прасторы (жывапіс, графіка, скульптура, а таксама архітэктура).
||
выя́ўны, -ая, -ае (
1. Відавочны для ўсіх; бясспрэчны. На твары быў в. смутак.
2. Выразны. В. малюнак.
||
вэб-...
Першая частка складаных слоў са
вэб-са́йт, -а,
Месца ў сістэме сеткі Інтэрнэт для размяшчэння матэрыялу пра каго-, што
вэ́дзгаць, -аю, -аеш, -ае;
Брудзіць, пэцкаць.
||
||
вэ́ксаль, -я,
Грашовы дакумент — пісьмовае абавязацельства заплаціць каму
||
вэ́люм, -у,
Кавалак тонкай празрыстай тканіны, прымацаваны да вянка або жаночага капелюша (з’яўляецца часткай жаночага шлюбнага ўбору). Беласнежны в.
||
вэ́ндзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Правяльваць у дыме, рыхтуючы ежу. В. кумпяк.
||
||
вэ́рхал, -у,
Вялікі беспарадак, неразбярыха; крык, шум. У хаце стаяў в.
вядзе́нне
вядзёрны
вядзьма́к, ведзьмака́,
Тое, што і вядзьмар.
вядзьма́р, ведзьмара́,
Той, хто займаецца вядзьмарствам.
||
вядзьма́рства, -а,
Заклінанні, якімі, на думку забабонных людзей, можна ўздзейнічаць на сілы прыроды, на людзей, вылечваць іх або наклікаць хваробы.
||
вядзьма́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Займацца вядзьмарствам.
вядо́ма.
1.
2.
вядо́мы¹, -ая, -ае.
1. Такі, пра якога ведаюць, маюць звесткі. Вядомыя ўсім падзеі. Вядомая справа (рэч) (канечне, зразумела;
2. Такі, пра дзейнасць якога ўсе добра ведаюць, які карыстаецца славай. В. пісьменнік.
3. Агульнапрызнаны (у спалучэнні з назоўнікамі ацэначнага, харакгарызуючага значэння;
||
вядо́мы², -ая, -ае (
Такі, які ідзе пад чыёй
вядро́, -а,
1. Пасудзіна з ручкай у выглядзе дужкі для вадкасцей, сыпкіх рэчываў
2. Мера вадкасцей, роўная 12,3 літра.
||
||
вяду́чы, -ая, -ае.
1. Які прыводзіцца ў рух рухавіком (
2. Які ідзе наперадзе; галоўны. В. самалёт.
3. Які з’яўляецца галоўным; кіруючы. В. інстытут. В. спецыяліст.
вя́жучы, -ая, -ае.
Які мае ўласцівасць змацоўваць цвёрдыя рэчывы. Вяжучыя матэрыялы.
вяз, -а і (пра драўніну і
1.
2. -а,
||
вяза́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для вязання. Вязальная машына. Вязальныя пруткі.
вяза́льшчык, -а,
Той, хто вяжа або звязвае што
||
вя́занка, -і,
Вязаная рэч (кофта, світар
вяза́нка, -і,
Тое, што і вязка (у 2
||
вяза́нне, -я,
1.
2. Тое, што звязана або вяжацца (пруткамі, кручком
вя́заны, -ая, -ае.
Зроблены вязаннем. Вязаныя рукавіцы.
вяза́цца, вяжу́ся, вя́жашся, вя́жацца; вяжы́ся;
1. (1 і 2
2. да каго. Прыставаць, чапляцца. Не вяжыся да чалавека.
Не вяжацца гаворка (
вяза́ць, вяжу́, вя́жаш, вя́жа; вяжы́; вя́заны;
1. што. Закручваючы жгутом, вяроўкай, сцягваць. В. снапы.
2. каго. Сцягваць каму
3. што і без
4. што. Змацоўваць чым
5. звычайна
||
||
вя́зень, -зня,
Той, хто знаходзіцца пад стражай; зняволены. Вязні фашысцкіх засценкаў.
вя́зка, -і,
1.
2.
вя́зкі, -ая, -ае.
1. Цягучы, клейкі. Вязкае рэчыва.
2. Ліпкі, які засмоктвае, гразкі. Вязкае балота.
||
вя́знуць, -ну, -неш, -не; вяз, -зла; -ні;
Засядаць у чым
||
вязь, -і,
Старажытнае дэкаратыўнае пісьмо, у якім літары звязаны ў непарыўны арнамент, а таксама злучэнне, спляценне сумежных літар у адзін складаны знак. Напісаць славянскай вяззю.
вя́каць, -аю, -аеш, -ае;
1. Падаваць час ад часу слабы голас.
2. Гаварыць пустое, не вартае ўвагі.
||
||
вя́ласць
вя́лены, -ая, -ае.
Прыгатаваны вяленнем. Вяленая рыба.
вялі́зны, -ая, -ае.
Вельмі значны па велічыні; надта вялікі. Вялізнае дрэва.
вяліка... (а таксама веліка...).
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па
вялікадзяржа́ўны, -ая, -ае.
Уласцівы вялікай дзяржаве, прасякнуты непавагай да малых нацый і народнасцей.
Вялікадзяржаўны шавінізм — ідэалогія і палітыка прадстаўнікоў пануючай нацыі, якія аб’яўляюць сваю нацыю вышэйшай сярод іншых.
вялі́касны, -ая, -ае (
1. Важны, велічны. В. позірк.
2. Урачыста ўзняты, поўны велічы. В. гімн.
||
вялі́касць, -і,
1. Тое, што і веліч (у 2
2. Тытулаванне манархаў і іх жонак (у спалучэнні з займеннікамі «ваша», «іх», «яго», «яе»). Яго імператарская в.
Вялі́кдзень, -кадня,
Веснавое хрысціянскае свята, прысвечанае ўваскрэсенню Хрыста.
||
вялі́кі, -ая, -ае; бо́льшы; найвялі́кшы, найбо́льшы.
1. Значны па велічыні, памерах, сіле;
2. Выдатны па сваім значэнні; які валодае ў высокай ступені той якасцю, якая знаходзіцца ў значэнні вызначаемага назоўніка. Вялікая перамога. В. вучоны.
3. Большы, чым патрэбна, прасторны. Гэтыя боты мне вялікія.
4. Дарослы (з пункту гледжання дзіцяці), а таксама (пра дзіця) такі, які выйшаў з дзіцячага ўзросту, падрослы. Сын ужо в., пойдзе ў школу.
5. Значны па колькасці. Вялікая сям’я. Вялікія грошы.
Ад (з) вялікага розуму (
Вялікае мноства — вельмі многа.
Вялікія дзяржавы — найбольш магутныя дзяржавы, якія адыгрываюць вядучую ролю ў сусветнай палітыцы і ў міжнародных адносінах.
вя́ліцца, 1 і 2
Падсушвацца на сонцы, на адкрытым паветры (пра тое, што нарыхтоўваецца ў запас).
||
||
вя́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Падсушваць на сонцы, на адкрытым паветры для нарыхтоўкі ў запас. В. рыбу.
||
||
вя́лы, -ая, -ае.
1. Які страціў свежасць, звяў (пра расліны). Вялая трава.
2.
||
вяльмо́жа, -ы,
1. Знатны і багаты саноўнік (
2. Пра чалавека, які зазнаўся (
вяльмо́жны, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца вяльможам; знатны (
2. Уласцівы вяльможы, зняважліва-паблажлівы (
вяндлі́на, -ы,
Вэнджанае прасоленае мяса.
||
вяндля́рны
вяне́ц, -нца́,
1. Тое, што і вянок (у 1
2. Карона, якую трымаюць над галовамі маладых у час вянчання (
3.
4. Арэол, радужны круг вакол нябеснага свяціла, вакол галавы на іконе.
5. У драўляным зрубе: чатыры бервяны як узаемазвязанае звяно.
||
||
вяне́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які мае адносіны да сардэчных сасудаў (
вяно́зны
вяно́к, -нка́,
1. Сплеценыя ў кружок лісты, кветкі. В. з валошак. Лаўровы в.
2. Тое, што і вянец (у 5
3. Тое, што і нізка¹, вязка (у 2
||
||
вяно́чак, -чка,
1.
2. Частка кветкі, якая складаецца з пялёсткаў; венчык (
вя́нуць, -ну, -неш, -не; вя́нуў і вяў, вя́нула і вя́ла; вянь;
Страчваць свежасць, сохнуць. Лісце вяне.
Вушы вянуць (
||
вянча́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Уступаць у шлюб паводле царкоўнага абраду.
||
||
||
вянча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. каго. Аб’ядноўваць шлюбам па царкоўным абрадзе. В. маладых.
2.
||
||
||
вяпро́вы
вяпру́к, вепрука́,
Самец свойскай свінні.
||
||
вярба́, -ы́,
Дрэвавая і кустовая расліна сямейства вярбовых з разложыстымі галінамі і вузкім лісцем.
||
||
вярбі́на, -ы,
Адно дрэва вярбы.
||
вярблю́д, -а,
Буйная жвачная аднагорбая або двухгорбая жывёліна пустынь і сухіх стэпаў.
||
вярблю́дзіца, -ы,
Самка вярблюда.
вярбня́к, вербняку́,
Зараснік вярбы; маладыя вербы.
||
вярбо́вачны
вярбо́ўка
вярбо́ўшчык, -а,
Той, хто вярбуе куды
||
||
вяргі́ня, -і,
Травяністая дэкаратыўная расліна сямейства складанакветных з вялікімі яркімі кветкамі рознага колеру і клубнепадобным карэннем.
||
вярзці́, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, верзяце́, -зу́ць; вёрз, вярзла́; вярзі́;
Гаварыць недарэчнасці, бязглуздзіцу. В. лухту.
||
||
вярзці́ся, 1 і 2
Бязладна ўзнікаць, здавацца ва ўяўленні; блюзніцца.
||
вярну́цца¹, -ну́ся, ве́рнешся, ве́рнецца; -ніся;
Прыйсці, прыехаць назад; звярнуцца да чаго
||
вярну́цца², 1 і 2
Нахіляцца на бок. Човен вернецца.
вярну́ць¹, -ну́, ве́рнеш, ве́рне; -ні́; ве́рнуты;
1. Аддаць узятае назад. В. доўг.
2. Прымусіць або даць магчымасць вярнуцца назад. В. дамоў. В. бацьку дзецям. В. да жыцця (вылечыць).
||
вярну́ць², -ну́, ве́рнеш, ве́рне; -ні́;
1. Мяняць напрамак руху, паварочваць. В. машыну ўправа. В. нос ад чаго
2. Валіць на бок, пераварочваць. В. воз.
3.
4.
5. (1 і 2
6. 3 цяжкасцю ўзнімаць пласты зямлі. Трактар верне дзёран.
вяро́ўка, -і,
Выраб з кручаных або вітых у некалькі столак доўгіх пасмаў пянькі ці іншых матэрыялаў, які ўжыв. для звязвання і іншых патрэб. Увязаць воз вяроўкай.
Вяроўка плача па кім (
||
||
вярста́, -ы́,
1. Мера даўжыні, роўная 1,06 км. Прайшоў з вярсту. Вёска за дзесяць вёрст. За вярсту ўбачыць што
2. Дарожны слуп, які адзначае гэту меру (
||
вярста́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Размяшчаць друкарскі набор па старонках. В. кнігу.
||
||
вярта́цца
вярта́ць
вяртлю́г, вертлюга́,
1. Рухомы канец сцегнавой косці, які ўваходзіць у чашку таза.
2. Злучальнае звяно дзвюх частак механізма, якое дазваляе адной з іх вярцецца вакол сваёй восі.
||
вяртля́вы, -ая, -ае (
Вельмі рухавы, непаседлівы. Вяртлявае дзіця.
||
вярхі́
вярхо́вы, -ая, -ае.
Размешчаны ў верхнім цячэнні ракі.
вярхо́м,
1. Пра язду: на спіне жывёлы. В. на кані.
2.
вярхо́ўе, -я,
Верхняе цячэнне ракі і мясцовасць, якая прылягае да яе. У вярхоўях Бярэзіны.
вярхо́ўны, -ая, -ае.
Галоўны, найвышэйшы. В. Галоўнакамандуючы. В. Суд Рэспублікі Беларусь.
вярце́цца, вярчу́ся, ве́рцішся, ве́рціцца; вярці́ся;
Тое, што і круціцца.
||
вярце́ць, вярчу́, ве́рціш, ве́рціць; вярці́;
Тое, што і круціць.
||
вяршо́к¹, -шка́,
Старая мера даўжыні, роўная 4,4 см. У аршыне шаснаццаць вяршкоў.
||
вяршо́к², -шка́,
1. Верхняя частка чаго
2.
3.
||
вяршы́ня, -і,
Самы верх, верхняя частка (гары, дрэва
||
вяршы́цель, -я,
Той, хто вяршыць што
||
вяршы́ць, вяршу́, вяршы́ш, вяршы́ць; вяршы́м, вершыце́, вярша́ць;
1. што. Рабіць верх, верхнюю частку чаго
2. што і чым. Вырашаць, распараджацца (
вяры́гі, -ры́г і -аў.
Жалезныя ланцугі, якія носяць на целе рэлігійныя фанатыкі.
||
вяры́цельны, -ая, -ае.
У выразе: вярыцельная грамата — урадавы дакумент, які сведчыць аб назначэнні каго
вярэ́дзіцца, вярэ́джуся, вярэ́дзішся, вярэ́дзіцца;
Тое, што і верадзіцца.
вярэ́дзіць, вярэ́джу, вярэ́дзіш, вярэ́дзіць;
Тое, што і верадзіць.
||
вясе́лле, -я,
1. Абрад шлюбу і ўрачыстасць, святкаванне, звязанае з гэтым. Спраўляць в.
2. Шлюбны поезд. Дзеці крычалі: «Вяселле едзе!»
3. Бесклапотна-радасны настрой, які выражаецца ў схільнасці да забаў, вясёлых гульняў (
||
||
вясе́нні, -яя, -яе.
Тое, што і веснавы.
вясёлка, -і,
Шматкаляровая дугападобная паласа на небе, якая ўзнікае ад праламлення сонечных прамянёў у дажджавых кроплях. Колеры вясёлкі (колеры сонечнага спектра).
||
вясёлы, -ая, -ае.
1. Поўны радасці, весялосці, які выражае радасць, весялосць. В. настрой. В. твор. Весела (
2. Які выклікае, нараджае весялосць. В. спектакль.
3. Прыемны для вока, не змрочны. Вясёлая расфарбоўка. В. ранак.
||
||
вяско́вец, -ко́ўца,
Жыхар вёскі; селянін.
||
вяско́вы, -ая, -ае.
1.
2. Які мае адносіны да жыцця і дзейнасці вёскі; сельскі. В. клуб. В. хлопец. Вясковая інтэлігенцыя.
вясло́¹, -а́,
Лопасць з доўгім дзяржаннем, прызначаная для веславання.
||
вясло́², -а́,
Нізка аднародных прадметаў. В. абаранкаў.
вясля́р, весляра́,
Той, хто вяслуе. Натрэніраваны в.
вясля́рны
вясна́, -ы́,
Пара года, якая ідзе за зімой. Ранняя в. В. жыцця (
||
вясно́й і вясно́ю,
У час вясны.
вясну́шкаваты, -ая, -ае.
Пакрыты вяснушкамі, з вяснушкамі. В. твар.
вясну́шкі, -шак,
Пігментныя плямкі карычневага або жоўтага колеру на скуры, якія паяўляюцца ў некаторых людзей вясной. Увесь у вяснушках.
||
вясня́нка, -і,
Абрадавая веснавая песня. Дзяўчаты спявалі вяснянкі.
||
вясту́н, вестуна́,
Той, хто сваім з’яўленнем нагадвае пра набліжэнне чаго
||
вятра́к, ветрака́,
Ветраны млын.
вятро́ўнік, -у,
Шматгадовая лугавая травяністая расліна сямейства ружакветных з ружовым або жаўтавата-белым суквеццем.
||
вятры́шча, -шча,
Моцны, пранізлівы вецер.
вяха́, -і́,
1. Шост, тычка, звычайна з пучком травы ці галінак на версе для абазначэння мяжы, напрамку, руху.
2.
вяхі́р, вехіра́,
Буйны лясны голуб.
вяхо́тка, -і,
Тое, што і мачалка.
||
вячо́ркі, -рак.
Зборы вясковай моладзі зімовымі або асеннімі вечарамі для сумеснай работы, забавы.
вячы́сты, -ая, -ае (
Векавечны, векавы.
вячэ́ра, -ы,
1. Вячэрняя яда. Позняя в.
2. Страва, прыгатаваная для вячэрняй яды. В. стыне.
вячэ́раць, -аю, -аеш, -ае;
Есці вячэру. Час в.
||
вячэ́рні
вячэ́рнік, -а,
Навучэнец вячэрняй навучальнай установы.
||
вячэ́рня, -і,
Вячэрняя царкоўная служба.
вяшча́льнік, -а,
1. Асоба, якая ўсенародна апавяшчала што
2.
вяшча́ць, 1 і 2
1. што. Прадказваць, прарочыць. В. бяду.
2. Пра радыёстанцыі: перадаваць для слухання.
||
вяшчу́н, вешчуна́,
1. Прадказальнік, прадракальнік. В. буры.
2. Тое, што і вяшчальнік (у 2
||
вяшчу́нства, -а,
Прадказанне. В. збылося.
га¹,
Скарочанае абазначэнне слова гектар;
га²,
1. Ужыв. як пытальны водгук на зварот. Га? Што?
2. Ужыв. пры паўторным звароце з мэтай прыцягнуць увагу. Тата, га, тата!
га³,
Выражае здзіўленне, радасць пры сустрэчы з кім
гааля́н, -у,
Аднагадовая расліна сямейства злакавых з высокім сцяблом, пакрытым лісцем; род сорга.
||
габаі́ст, -а,
Музыкант, які іграе на габоі.
||
габардзі́н, -у,
Шарсцяная тканіна для паліто і касцюмаў.
||
габары́т, -у,
Гранічныя знешнія абрысы прадметаў (збудаванняў, машын, станкоў
||
габеле́н, -а і -у,
1. -а. Насценны дыван з вытканымі ўзорамі, малюнкам, а таксама вытканая карціна.
2. -у. Шчыльная дэкаратыўная абівачная тканіна.
||
габлю́шка, -і,
Стружка з-пад рубанка.
||
габлява́льшчык, -а,
Рабочы, які займаецца апрацоўкай драўніны гэблем.
||
габлява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Зразаць тонкі слой з паверхні драўніны пры апрацоўцы яе гэблем, рубанкам. Г. дошку.
||
||
||
габо́й, -я,
Драўляны духавы музычны інструмент, па вышыні гуку сярэдні паміж кларнетам і флейтай.
||
га́вань, -і,
Прыбярэжная частка воднай прасторы, укрытая ад ветру, хваляў і цячэнняў месца стаянкі суднаў. Ціхая г.
||
гаваркі́, -а́я, -о́е.
Схільны да размоў, ахвочы пагаварыць. Г. сусед.
гаварлі́вы, -ая, -ае.
Тое, што і гаваркі.
||
ГАВАРУ́Н, -а́,
Чалавек, які любіць многа гаварыць.
||
гавары́льня, -і,
Пасяджэнне ці сход, дзе замест справы займаюцца пустымі размовамі.
гавары́цца, 1 і 2
Выказвацца, расказвацца, паведамляцца, вымаўляцца, выгаворвацца. На сходзе многа гаварылася пра дысцыпліну. Сёння дрэнна гаварылася.
Як гаворыцца — як прынята гаварыць.
гавары́ць, -вару́, -во́рыш, -во́рыць; -во́раны;
1. Валодаць вуснай мовай, валодаць якой
2. што і без
3. аб кім-чым. Выказваць думку, меркаванне, абмяркоўваць што
4. з кім. Весці гутарку, размаўляць. Г. з табою немагчыма.
5.
6. (1 і 2
Гаварыць на розных мовах — не разумець адзін аднаго.
||
||
гаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
У веруючых: пасціць і хадзіць у царкву, рыхтуючыся да споведзі і прычасця.
||
гаво́рка, -і,
1. Дзелавая ці сардэчная размова; словы, выказванне аднаго з суразмоўцаў. Г. ў іх не ладзілася. Пра што ідзе г.?
2. Чуткі, пагалоска. Пайшла нядобрая г. па вёсцы.
3. Мясцовая разнавіднасць тэрытарыяльнага дыялекту. Чэрвеньская г. Гаворкі Маладзечаншчыны.
4. Мова як сродак зносін паміж людзьмі (звычайна пра вусную гутарковую мову). Госці з Кіева добра разумелі беларускую гаворку.
Пустая гаворка — непатрэбная, бескарысная размова; балбатня.
гаво́т, -а,
Старадаўні французскі танец, а таксама музыка да гэтага танца.
га́га, -і,
Палярная нырцовая качка з каштоўным мяккім цёплым пухам.
||
гагалі́ны
гага́ра, -ы,
Вялікая паўночная вадаплаўная птушка з густым пер’ем.
||
гага́рка, -і,
Паўночная марская птушка велічынёй з невялікую качку.
гагата́ць, -гачу́, -го́чаш, -го́ча; -гачы́;
1. Пра гусей: абзывацца крыкам, падобным на гукі «га-га-га».
2. Моцна, нястрымана смяяцца (
||
гагау́зы, -аў,
Цюркскі народ, які жыве ў Малдове, Украіне і Балгарыі.
||
||
гад, -а,
1. звычайна
2.
||
гадава́льнік, -а,
Месца для развядзення і вырошчвання раслін або жывёл. Г. фруктовых дрэў.
||
гадава́нец, -нца,
Той, хто выхаваны, вывучаны кім-, чым
||
гадава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
1. Даглядаючы, выхоўваючы, забяспечыць рост, развіццё каго
2. Адрошчваць (валасы, ногці
||
гадаві́на, -ы,
Каляндарная дата, дзень, у які спаўняецца яшчэ адзін год з часу якой
гадавы́
га́дасць, -і,
1. Прадмет, які выклікае непрыемнае, агіднае пачуццё. Выкінь гэту г.
2. Агідны, нізкі ўчынак; брыдкія словы. Рабіць гадасці. Гаварыць гадасці.
гадаўё, -я́,
1. Гадзюкі, гады (у 1
2. Пра людзей, дзеянні і ўчынкі якіх выклікаюць агіду, асуджэнне (
га́даўка, -і,
Пра жанчыну, учынкі якой выклікаюць агіду, асуджэнне.
гада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Варажыць, даведвацца пра будучае або мінулае па картах ці па якіх
2. Меркаваць, выказваць здагадкі. Г. пра твой намер. Не думала, не гадала (зусім не дапускала думкі).
||
||
га́дзіна, -ы,
1. Тое, што і гадзюка (у 1
2. Той, хто выклікае да сябе агіду (
гадзі́на, -ы,
1. Адзінка вымярэння часу, роўная 60 мінутам. Прыйсці раней на гадзіну.
2. Адзінка часу ў 60 мінут, якую адлічваюць ад паўдня ці ад паўночы. Г. ночы. Трэцяя г. дня.
3. Прамежак часу, што адводзіцца на ўрок, лекцыю
4. толькі
5. Пара́, час (
6. Час, адведзены для чаго
Гадзіна пік — час найвышэйшага напружання ў рабоце транспарту, электрастанцыі
Апошняя (смяротная) гадзіна — смерць.
Гадзіна ў гадзіну — дакладна, у вызначаны тэрмін.
З гадзіны на гадзіну — вось-вось, у кожны момант.
Чорная (ліхая) гадзіна — цяжкі час.
Шэрая гадзіна (
||
||
гадзі́ннік, -а,
Прыбор для вызначэння часу ў межах сутак. Ручны г. Насценны г. Сонечны г.
||
||
гадзі́ншчык, -а,
Майстар, які вырабляе ці рамантуе гадзіннікі.
||
||
га́дзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
1. Адчуваць агіду да каго-, чаго
2. Рабіцца брудным, забруджвацца.
га́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
1. што і без
2. што. Рабіць брудным. Не трэба г. адзенне.
3. каму. Рабіць (звычайна тайна) подласць, непрыемнасці; шкодзіць.
4.
||
гадзі́ць, гаджу́, го́дзіш, го́дзіць; гадзі́;
1. каму. Старацца задаволіць каго
2. каму-чаму. Садзейнічаць, спрыяць каму-, чаму
Гадзіць як благой (ліхой) скуле (
гадзю́ка, -і,
1. Ядавітая змяя з чорнай зігзагападобнай паласой уздоўж спіны.
2.
||
гадзяня́ і гадзянё, -ня́ці,
1. Дзіцяня гадзюкі.
2. Ужыв. як
га́дкі, -ая, -ае (
Вельмі непрыемны, брыдкі; які выклікае агіду. Г. ўчынак. Гадкае надвор’е. Г. чалавек.
гадлі́вы, -ая, -ае.
Які не можа пераносіць гадкага; грэблівы. Г. чалавек. Г. жэст (поўны агіды, грэблівасці).
||
гадо́ўля
га́ечны
гаёвы
газ¹, -у,
1. Рэчыва, малекулы якога не звязаны паміж сабой і якое здольна распаўсюджвацца па ўсёй даступнай яму прасторы, раўнамерна яе запаўняючы. Кісларод — гэта г.
2. Газападобнае паліва, а таксама абагравальныя, асвятляльныя прыборы, якія працуюць на такім паліве. Кватэра з газам. Выключыць г.
3.
4. звычайна
Даць газ(у) (
На поўным газе — на самай вялікай скорасці.
||
газ², -у,
Шаўковая празрыстая тканіна.
||
га́за, -ы,
Гаручая вадкасць, якая атрымліваецца пры перапрацоўцы нафты.
||
газа...
Першая састаўная частка складаных слоў са
газава́т, -у,
У мусульман: завешчаная Каранам свяшчэнная вайна супраць іншаверцаў для пашырэння ісламу.
газава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й;
Павялічваць скорасць машыны, самалёта
||
ГАЗАВІ́К, -а́,
Работнік па газіфікацыі і абслугоўванні газавых установак.
газагенера́тар, -а,
Апарат для ператварэння цвёрдага паліва ў гаручы газ.
||
газалі́н, -у,
Вадкі прадукт перагонкі нафты; недаачышчаны бензін.
||
газаме́р, -а,
Прыбор для вызначэння колькасці зрасходаванага газу¹, які праходзіць цераз газапраходную трубу.
||
газано́сны, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе прыродны газ¹ (у 1
||
газападо́бны, -ая, -ае.
Які мае фізічныя ўласцівасці газу¹ (у 1
||
газаправо́д, -а,
Трубаправод для перадачы газу¹ (у 1 і 2
||
газасхо́вішча¹, -а,
Спецыяльнае памяшканне, дзе людзям можна схавацца ад атрутных газаў у час іх прымянення.
газасхо́вішча², -а,
Збудаванне для захавання газу¹ (у 1 і 2
ГАЗАЎШЧЫ́К, -а́,
Тое, што і газавік.
||
газе́ль¹, -і,
Парнакапытная жывёліна падсямейства сапраўдных антылоп з доўгімі нагамі і рагамі лірападобнай формы.
||
газе́ль², -і,
Запазычаны з усходняй паэзіі від лірычнага верша, у якім рыфма першых двух радкоў паўтараецца ў кожным цотным радку, а няцотныя застаюцца без рыфмы.
||
газе́та, -ы,
Перыядычнае друкаванае выданне інфармацыйнага характару звычайна на вялікіх лістах. Купіць газету. Працаваць у газеце (
||
газе́тчык, -а,
1. Супрацоўнік газеты (
2. Вулічны прадавец газет.
||
га́зік, -а,
Назва легкавога аўтамабіля [ад назвы Горкаўскага аўтамабільнага завода].
газірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Насычаць што
||
газіро́ўка, -і,
1.
2. Газіраваная вада (
газіфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. Забяспечыць (забяспечваць) прадпрыемствы, кватэры
2. Ператварыць (ператвараць) цвёрдае ці вадкае паліва ў гаручы газ. Г. торф.
||
газні́ца, -ы,
Тое, што і газоўка.
||
||
газо́н, -а,
Пляцоўка ў садзе, скверы, перад домам
||
газо́ўка, -і,
Самаробная газавая лямпа без шкла.
||
||
гаі́цца, 1 і 2
Зажываць, залечвацца (пра рану, нарыў
гаі́ць, гаю́, го́іш, го́іць;
Залечваць, даваць магчымасць зажываць (аб ране). Г. руку. Травы гояць раны. Час гоіць душэўныя раны (
гай, -ю,
Невялікі часцей лісцевы лес. Бярозавы г.
||
||
гайда́,
1. Ужыв. як загад або заклік ісці куды
2. Ужыв. для абазначэння хуткага адыходу, ад’езду куды
гайдама́к, -а,
1. Украінскі казак 17 і 18
2. Салдат нацыяналістычных атрадаў у час грамадзянскай вайны ва Украіне ў 1918—1920 гг.
||
гайда́нка, -і,
Няроўны рух самалёта, вагальны ход судна
гайда́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца і го́йдацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Рытмічна хістацца з боку ў бок або зверху ўніз. Г. на хвалях.
||
гайда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е і го́йдаць, -аю, -аеш, -ае;
Рытмічна хістаць з боку ў бок або зверху ўніз. Лодку гайдала (
||
||
ГАЙДУ́К, -а́,
1. Слуга, выязны лакей часоў прыгоннага права. Панскі г.
2. Паўстанец-партызан на Балканах і ў Венгрыі ў эпоху турэцкага ўладарніцтва.
||
га́йка, -і,
Металічная дэталь з адтулінай, што мае вінтавую разьбу для накручвання на штон.
Аслаблі гайкі ў каго (
Падкруціць (закруціць) гайку (гайкі) (
||
га́ймараў, -ава.
У выразе: гаймарава поласць — парная поласць, што знаходзіцца ў верхняй сківіцы чалавека.
гаймары́т, -у,
Запаленне слізістай абалонкі гаймаравай поласці.
||
гайса́нне
гайса́ць
гак¹, -а,
1. Металічны крук. Гакам зачапіць за бервяно.
2. Востры шып у падкове. Гэты г. не кавальскай работы.
З гакам (
||
гак²,
Ужыв. са
га́кнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Моцна ўдарыцца. Г. аб шафу.
га́кнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Стукнуць з вялікай сілай. Г. абухом па бервяне.
2. Ужыв. замест некаторых дзеясловаў для абазначэння дзеяння, якое адбываецца з вялікай сілай, запалам, азартам (з захаваннем кіравання гэтых дзеясловаў). Гакнулі па тры кружкі піва.
||
||
га́ла, -а,
1. Голае месца, чыстая прастора.
2. Цвёрды круглы камяк зямлі, гліны.
||
гала-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
галава́, -ы́,
1. Верхняя частка цела чалавека або жывёлы, якая складаецца з чарапной каробкі і твару або морды жывёлы. Схіліць галаву ў знак павагі. Схапіцца за галаву (таксама
2. Адзінка падліку жывёлы. Сто галоў свіней.
3.
4. м.,
5.
6. Харчовы прадукт у форме шара, конуса. Г. сыру.
Бедная галава — пра няшчаснага чалавека, які выклікае спагаду.
Брацца (узяцца) за галаву (
1) быць вельмі здзіўленым, уражаным чым
2) своечасова спахапіцца, зразумець.
Браць (узяць) у галаву што (
Валіць (перакладаць) з хворай галавы на здаровую (
Выкінуць з галавы каго-што (
Галава і два вухі (
Галава садовая (
Галава як рэшата (
Дайсці сваёй галавой (
Дурыць галаву (
Крукам (шастом) галавы не дастаць каму (
Лезці ў галаву (
Мець галаву (на плячах, на карку) (
На галаву (
На сваю галаву (
Прыйсці ў галаву (
Прытуліць галаву (
Як снег на галаву (
||
||
||
галавакру́жны, -ая, -ае.
1. Які выклікае галавакружэнне. Галавакружная вышыня.
2.
галавакружэ́нне, -я,
Хваравіты стан, пры якім страчваецца пачуццё раўнавагі і чалавеку здаецца, што ўсе прадметы вакол яго кружацца, хістаюцца. Г. ад малакроўя. Г. ад поспехаў (
галавало́мка, -і,
Складаная загадка, задача, якая патрабуе кемлівасці, здагадлівасці. Рашыць галаваломку.
галавало́мны, -ая, -ае.
Вельмі складаны, цяжкі для разумення. Г. рэбус.
галавано́гі, -ая, -ае.
1. 3 выразна акрэсленай галавой і шчупальцамі вакол рота. Г. малюск.
2. у
галаварэ́з, -а,
Адчайны чалавек (пра сарвігалаву, бандыта
галава́сты і галава́ты, -ая, -ае (
1. 3 вялікай галавой. Галавастая рыба.
2.
галаваця́п, -а,
Той, хто бесталкова і нядбайна вядзе справы.
||
галаваця́пства, -а,
Бесталковае і нядбайнае вядзенне справы.
ГАЛАВА́Ч, -а́,
Тое, што і галавень.
||
галаве́нь, -лаўня́,
Прэснаводная рыба сямейства карпавых з тоўстай і шырокай галавой.
||
галаве́шка, -і,
Кусок дрэва, які абгарэў або яшчэ тлее.
галаві́зна, -ы,
Мяса з галавы жывёлы, рыбы як прадукт харчавання. Міска капусты з галавізнай.
галагра́ма, -ы,
Аб’ёмнае адлюстраванне, атрыманае галаграфічным метадам.
||
галагра́фія, -і,
Спосаб атрымання аб’ёмнага адлюстравання, заснаваны на ўзаемным дзеянні (накладанні адной на адну) светлавых хваль.
||
галагу́цкі, -ая, -ае (
Галандскі (пра пароду курэй). Г. певень.
галада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Адчуваць недахоп у ежы на працягу доўгага часу; пастаянна недаядаць. Хто ўлетку цяньку шукае, той узімку галадае (прыказка).
2. Устрымлівацца ад яды з пэўнай мэтай. Г. адзін дзень на тыдні.
||
галада́ючы, -ага,
Той, хто галадае.
||
галадо́ўка, -і,
1. Голад (у 2
2. Адмаўленне ад ежы ў знак пратэсту. Трымаць галадоўку.
галадра́нец, -нца,
Абадранец, бядняк.
||
галаду́ха, -і,
Голад (у 2
гала́ктыка, -і,
Вялізная зорная сістэма. Наша г. Іншыя галактыкі.
||
галалёд, -у,
Тое, што і галалёдзіца.
||
галалёдзіца, -ы,
Стан надвор’я, калі паверхня зямлі пакрыта ледзяной коркай, а таксама сама такая паверхня.
гала́ндцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Галандыі (Нідэрландаў).
||
||
гала́нка, -і,
1. Жывёла галандскай пароды (карова, курыца).
2. Пакаёвая печ, звычайна кафляная.
галано́гі, -ая, -ае.
1. Босы, з голымі нагамі (
2. Пра жывёл: з нагамі, не пакрытымі поўсцю, пер’ем. Г. страус.
галантарэ́я, -і, ж.,
Агульная гандлёвая назва дробных прадметаў туалету (у 1
||
гала́нтны, -ая, -ае.
Ветлівы, далікатны, ласкавы. Г. малады чалавек.
||
галару́ч,
Без рукавіц, з голымі рукамі.
га́лас, -у,
Бязладны шматгалосы крык, бязладная размова.
галасава́нне, -я,
Падача галасоў (у 4
галасава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
1. за каго-што. Выказвацца ў падтрымку каго-чаго
2. што. Ставіць на галасаванне; выбіраць, рашаць шляхам галасавання. Г. праект пастановы сходу.
3. Спыняць машыну ўзняццем рукі (
||
галасавы́
галасі́сты, -ая, -ае.
Які валодае моцным і гучным голасам. Галасістыя хлопцы. Г. баян (звонкі, гучны).
||
галасі́ць, -лашу́, -ло́сіш, -ло́сіць;
1. Голасна плакаць, прыгаворваючы (
2.
||
галасло́ўны, -ая, -ае.
Не пацверджаны фактамі, доказамі. Галаслоўныя сцвярджэнні.
||
галаўны́
галаўня́¹, -і́,
Вялікая галавешка.
галаўня́², -і́,
Хвароба хлебных злакаў, выкліканая грыбамі-паразітамі.
||
га́лачны
галго́фа, -ы,
1. (з вялікай літары). Назва ўзгорка паблізу Іерусаліма, дзе, згодна з хрысціянскім веравучэннем, быў распяты Ісус Хрыстос.
2.
гале́ра, -ы,
Вялікае драўлянае мнагавёсельнае судна.
||
галерэ́я, -і,
1. Вузкі крыты калідор, які злучае часткі будынка, а таксама балкон уздоўж усяго будынка. Будынкі злучаны прыгожай галерэяй.
2. Верхні ярус у тэатры, цырку
3. Доўгі падземны ход у ваенных збудаваннях, пры горных работах.
4. Спецыяльна ўпарадкаванае памяшканне для выставы мастацкіх твораў. Карцінная г.
5.
||
гале́та, -ы,
Плоскі сушаны праснак, а таксама пячэнне з прэснага цеста.
||
гале́ц, -льца́,
1. Невялікая рачная рыба сямейства ўюновых з тонкай скурай без лускі.
2. Марская рыба сямейства ласасёвых.
гале́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Быць, выглядаць пустым, голым. Галела поле пад восень.
2. Знаходзіцца ў бедным стане, жыць бедна.
гале́ча, -ы,
Адсутнасць сродкаў для жыцця; беднасць.
га́лечнік, -у,
Горная парода, якая складаецца з рачной або марской галькі.
га́лечны
галёкаць, -аю, -аеш, -ае;
Моцна крычаць, звычайна пераклікаючыся ў лесе.
||
галёнка, -і,
Частка нагі ад калена да ступні.
||
галёнкаступнёвы, -ая, -ае.
У выразе: галёнкаступнёвы сустаў — сустаў, які злучае косці галёнкі і ступні.
галёрка, -і,
Тое, што і галерэя (у 2
||
галёш і гало́ш, -а,
Нізкі гумавы абутак, які адзяваецца на іншы абутак для засцярогі яго ад вады, гразі.
||
галі́на, -ы,
1. Тонкі адростак на ствале дрэва; сук з веццем. Бярозавая г.
2. Адгалінаванне ад чаго
||
||
галіна́, -ы́,
Асобная вобласць навукі, дзейнасці, творчасці. Важнейшыя галіны народнай гаспадаркі.
||
галіна́сты, -ая, -ае.
3 вялікімі галінамі; разгалісты. Г. дуб.
||
галі́ністы, -ая, -ае.
3 вялікай колькасцю галін, адросткаў. Г. саджанец.
||
галі́ніцца, 1 і 2
Пускаць адросткі, абрастаць галінамі. Яблынька галініцца.
||
галіфэ́,
Штаны, якія аблягаюць калені і расшыраюцца вышэй.
га́ліцца, га́люся, га́лішся, га́ліцца;
Квапіцца, імкнуцца завалодаць чым
галіцы́зм, -а,
Слова ці выраз, запазычаныя з французскай мовы.
галі́ць, галю́, го́ліш, го́ліць; го́лены;
Зразаць брытвай валасы, брыць. Г. бараду.
||
||
||
га́лка¹, -і,
Птушка сямейства крумкачовых з шэрым або чорным апярэннем.
||
||
га́лка², -і,
Тое, што і галушка (у 1
||
||
галкі́пер, -а,
Тое, што і варатар.
||
галлё, -я́ і го́лле, -я,
Дробнае сучча, сухія галіны дрэў. Назбіраць галля (голля).
гало́вачка
гало́дны, -ая, -ае.
1. Які адчувае голад, ненакормлены. Г. прысмакаў не пытае (прымаўка).
2. Выкліканы голадам. Галодная смерць.
3. Бедны на прадукты харчавання, неўраджайны. На год два Юр’і, ды абодва дурні: увосень халодны, а вясной г. (прыказка).
4. Недастатковы для задавальнення патрэбы ў ежы, у сродках жыцця. Г. заработак.
На галодны жывот (
гало́н, -а,
Мера аб’ёму вадкіх і сыпкіх цел у Англіі, ЗША і некаторых англамоўных краінах.
гало́п, -а і -у,
1. -у. Бег каня наўскач. Скакаць галопам.
2. -а. Даўнейшы танец, а таксама музыка да яго. Зайграй г.
||
гало́сны, -ая, -ае.
Пра гук мовы: які ўтвараецца пры свабодным праходжанні паветра праз поласць рота. Г. гук. Ненаціскныя галосныя (
галоў...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гало́ўка, -і,
1.
2. Шарападобны плод або прадаўгаватае суквецце раслін. Г. канюшыны. Г. лёну.
3. толькі
4. толькі
галоўнакама́ндуючы, -ага,
Асоба, якая ўзначальвае ўзброеныя сілы дзяржавы або асобныя віды ці частку ўзброеных сіл.
Вярхоўны Галоўнакамандуючы — начальнік усіх узброеных сіл дзяржавы ў час вайны.
гало́ўны, -ая, -ае.
1. Самы важны, асноўны. Г. тэзіс даклада. Галоўная гераіня п’есы.
2. Які ўзначальвае каго-, што
гало́ш
галубі́ны
галу́біць, -блю, -біш, -біць;
Песціць, мілаваць, лашчыць. Г. дзіця.
галу́бка, -і,
1. Самка голуба.
2. Ласкавы зварот да жанчыны (
галубо́к
галубцы́, -о́ў,
Страва, прыгатаваная з фаршу, тушанага ў капусных лістах.
галубяня́ і галубянё, -ня́ці,
Птушаня голуба.
галубя́тнік, -а,
Чалавек, які займаецца дрэсіроўкай галубоў.
галубя́тня, -і,
Памяшканне для галубоў, якое робіцца на гарышчы, у падстрэшшы.
галу́н, -а́ і -у́,
1. -у́. Залатая, сярэбраная або мішурная тасьма, якая нашываецца на форменнае адзенне.
2. -а́,
||
галу́шка, -і,
1. Круглы камяк, шарык, скачаны з чаго
2.
||
галчаня́ і галчанё, -ня́ці,
Птушаня галкі.
галчы́ны
га́лы, -аў,
1. Рымская назва старажытных кельцкіх плямён, якія насялялі тэрыторыю сучаснай Францыі і Бельгіі.
2. Французы (
||
галыцьба́, -ы́, ж.,
Бедната, бедныя людзі.
галы́ш, -а́,
1. Голае дзіця, голы чалавек.
2. Невялікі круглы гладкі камень.
гальвана...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гальванізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Падвергнуць (падвяргаць) гальванізацыі.
гальваніза́цыя, -і,
Прымяненне пастаяннага электрычнага току для лекавых мэт або для пакрыцця слоем металу якіх
||
гальвані́чны, -ая, -ае.
Які выкліканы, атрыманы шляхам хімічных рэакцый: пра элекгрычны ток. Гальванічныя элементы.
га́лька, -і,
Дробныя адшліфаваныя вадой каменьчыкі.
||
га́льштук, -а,
Стужка, палоска тканіны, якая завязваецца вузлом ці бантам пад каўняром сарочкі, блузы. Завязаць г.
Залажыць за гальштук (
||
галюцына́цыя, -і,
З’ява падману зроку, слыху, дотыку
||
галюцыні́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Пакутаваць ад галюцынацый.
галявы́
галяна́сты, -ая, -ае.
1. 3 доўгімі тонкімі галёнкамі. Галянастая жанчына.
2. у
га́ма¹, -ы,
1. Паслядоўны рад музычных гукаў, які павышаецца або паніжаецца ў межах адной ці некалькіх акта́ў. Мінорная г.
2.
||
га́ма² -ы,
Назва трэцяй літары грэчаскага алфавіта.
га́ма-выпрамяне́нне, -я,
Кароткахвалевае элекграмагнітнае выпрамяненне, якое вылучаецца радыеактыўнымі рэчывамі.
гамаге́нны, -ая, -ае.
Аднародны па сваім складзе або паходжанні;
га́ма-глабулі́н, -у,
Прэпарат бялкоў плазмы крыві, які прымяняецца як лекавы і прафілактычны сродак пры некаторых інфекцыйных захворваннях.
||
гама́к, -а́,
Падвясная сетка для сядзення і ляжання на свежым паветры.
||
гамана́, -ы́,
Бязладны шум ад мноства галасоў, гукаў. Здалёк чулася людская г. Г. птушак.
гамані́ць, -маню́, -мо́ніш, -мо́ніць;
1. Гаварыць, размаўляць, расказваць. Г. — галава не баліць (прымаўка).
2. Моцна, гучна размаўляць (звычайна пра многіх). Ля электрычкі гаманіў натоўп.
гаманкі́, -а́я, -о́е (
Тое, што і гаманлівы.
гаманлі́вы, -ая, -ае.
1. Які любіць пагаварыць; гаваркі. Г. хлопец.
2.
||
га́ма-прамяні́, -нёў,
Тое, што і гама-выпрамяненне.
гама́рня і гамэ́рня, -і,
1. Шматгалосы крык, бязладная размова. І слова не разабраць у такой гамэрні.
2. Вялікае няўтульнае памяшканне.
га́маць, -аю, -аеш, -ае;
Есці.
гама́шы, -аў,
Мужчынскія чаравікі, туфлі. Наглянцаваць г.
гамбі́т, -у,
Пачатак шахматнай партыі, у якой ахвяруюць пешку ці фігуру, каб атрымаць магчымасць хутчэйшага пераходу ў атаку.
||
га́мбургер, -а,
Бутэрброд з вялікай мясной катлетай, а таксама сама такая катлета.
гамеапа́т, -а,
Урач, спецыяліст па гамеапатыі.
гамеапа́тыя, -і,
Метад лячэння хваробы малымі дозамі таго лякарства, якое ў вялікіх дозах выклікае ў чалавека прыметы гэтай хваробы.
||
гамеры́чны, -ая, -ае.
У выразе: гамерычны смех (рогат) — нястрымны, незвычайнай сілы смех.
гамо́нка, -і,
Тое, што і гаворка (у 1
га́музам,
Усё разам; агулам. Прадаць усё г.
гамэ́рня
га́нак, -нка,
Прыбудова перад уваходам у хату ў выглядзе пляцоўкі з прыступкамі.
||
||
ганара́р, -у,
Грашовая ўзнагарода, якую атрымліваюць літаратары, мастакі, журналісты
||
ганарлі́вец, -ліўца,
Ганарысты, фанабэрысты чалавек.
||
ганарлі́вы, -ая, -ае.
1. Перакананы ў сваёй годнасці і вартасці. Ганарлівая дзяўчына.
2. Поўны гонару (у 2
||
ганаро́вы, -ая, -ае.
1. Які карыстаецца пашанай; пачэсны. Г. госць.
2. Які прысвойваецца за вялікія заслугі. Ганаровая грамата.
3. Які выбіраецца ў знак павагі, пашаны. Г. прэзідыум. Г. акадэмік.
4. Які выражае гонар, праводзіцца ў знак павагі. Ганаровая варта.
5. Які аказвае гонар каму
||
ганары́сты, -ая, -ае.
Які выражае ўласную перавагу і годнасць; фанабэрысты, самаўпэўнены. Г. мастак. Ганарыстай (
||
ганары́цца, -ру́ся, -ры́шся, -ры́цца; -ры́мся, -ры́цеся, -ра́цца;
1. кім-чым і са
2. Быць ганарыстым; задавацца.
ганарэ́я, -і,
Венерычная хвароба: гнойнае запаленне мочаспускальнага канала.
||
гангрэ́на, -ы,
Амярцвенне тканак арганізма, якое суправаджаецца іх гніеннем.
||
га́нгстар, -а,
Бандыт, грабежнік. Гангстары Нью-Ёрка. Гангстары пяра (
||
гангстары́зм, -у,
Дзеянні гангстараў; бандытызм. Палітычны г. (
га́ндаль, -длю,
Гаспадарчая дзейнасць, звязаная з абаротам, купляй і продажам тавараў. Дзяржаўны г. Кааператыўны г. Г. таварамі першай неабходнасці.
гандалье́р, -а,
Вясляр на гандоле (у 1
гандбалі́ст, -а,
Спартсмен, які гуляе ў гандбол.
||
гандбо́л, -а,
Спартыўная камандная гульня, у якой ігракі імкнуцца рукамі закінуць мяч у вароты праціўніка.
||
гандлёвы, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да арганізацыі і вядзення гандлю. Гандлёвая сістэма. Г. флот.
2. Які вядзе гандаль. Гандлёвыя арганізацыі.
3. Які з’яўляецца прадметам гандлю. Г. лес.
гандлява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й;
1. кім-чым, з кім-чым і без
2.
3. Займацца гандлем як прафесіяй. Гандлюе ў магазіне. Вучыцца г.
4. Пра гандлёвае прадпрыемства: прадаваць, адпускаць тавар. Магазін гандлюе да 22 гадзін.
||
гандля́р, -а́,
1. Чалавек, які займаецца прыватным гандлем. Гандляры пушнінай. Г. з латка.
2. Чалавек, які вышэй за ўсё ставіць асабістуто выгаду, карысць, асабісты інтарэс (
||
||
гандля́рства, -а,
1. Занятак гандляра; гандаль.
2. Характар дзеянняў, паводзіны гандляра; імкненне да нажывы, да асабістай выгады.
гандо́ла, -ы,
1. Венецыянская лодка з навесам або каютай для пасажыраў.
2. Карзіна для пасажыраў паветранага шара, а таксама памяшканне для людзей у аэрастаце або дырыжаблі.
3. Таварны вагон з люкамі ў падлозе для высыпання грузу.
||
гане́бны, -ая, -ае.
Варты асуджэння, ганьбавання. Г. ўчынак.
||
гане́нне, -я,
Праследаванне з мэтай прыгнёту, забароны чаго
гане́ц, -нца́,
Чалавек, якога паслалі з тэрміновым паведамленнем.
гані́цель, -я,
Той, хто праследуе, прыгнятае каго
||
гано́к, -нка́,
Невялікі плыт.
||
ганта́ль, -я́,
Цвік, якім прыбіваюць гонту.
ганто́вы
гантэ́ль, -і,
Ручны гімнастычны снарад звычайна ў выглядзе двух металічных шароў, злучаных кароткай рукаяткай. Практыкаванне з гантэлямі.
||
ганча́к, -а́,
Паляўнічы сабака, прывучаны гнаць звера.
ганча́р, -а́,
Майстар па вырабе глінянага посуду.
||
ганча́рны, -ая, -ае.
Звязаны з рамяством ганчара; зроблены ганчаром. Ганчарныя вырабы.
ганча́рня, -і,
Майстэрня ганчара.
ганча́рства, -а,
Занятак ганчара. Займацца ганчарствам.
га́ньба, -ы,
Бясслаўнае становішча, якое выклікае пагарду і асуджэнне.
ганьбава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й;
1. каго-што. Выказваць неадабрэнне ў адносінах да каго
2. кім-чым. Грэбаваць. Не ганьбуй старым ботам, пакуль новага не пашыў (прыказка).
||
||
га́ньбіць, -блю, -біш, -біць;
1. Зневажаць чыю
2. Быць ганьбай для іншых, няславіць сваімі паводзінамі, учынкамі. Сваімі паводзінамі ён г. усю сям’ю. Праца нікога не г.
||
ганя́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
1. Праследуючы, бегаць за кім-, чым
2. Імкнуцца да чаго
ганя́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. каго-што. Прымушаць каго-што
2. каго. Даваць часта даручэнні (
3. што. Перакідваць, перакочваць з месца на месца. Г. мяч.
4.
5. без
6.
Сабак ганяць (
Толькі ваўкоў ганяць; хоць ваўкоў ганяй (
гапа́к, -а́,
Украінскі народны танец, а таксама музыка да яго. Танцаваць г.
гаплі́к, -а́,
Кручок для зашпільвання вопраткі; аплік. Зашпіліць г.
||
гар, -у,
1. Едкі пах ад няпоўнага згарання чаго
3. Выпаленае месца ў лесе.
||
гар...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гара́, -ы́,
1. Значнае ўзвышша, што ўзнімаецца над мясцовасцю або выдзяляецца сярод іншых узвышшаў. Каўказскія горы. Спускацца з гары. Снежная г.
2. толькі
3.
4. Памяшканне, прастора паміж столлю і дахам у будынку; гарышча. Злажыць сена на гару. Зёлкі сушаць звычайна на гары.
5. (з
Абяцаць залатыя горы — абяцаць надта многа.
Гарою стаяць за каго-што — усімі сіламі абараняць.
Горы варочаць — вельмі многа рабіць.
Горы вярнуць на каго (
Горы перавярнуць — зрабіць вельмі значную работу.
Не за гарамі —
1) пра нешта блізкае, што хутка наступіць;
2) блізка, недалёка (быць, знаходзіцца).
||
||
гарава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
1. Жыць бедна, цярпець нястачу. Век ён гаруе.
2. Тужыць, сумаваць, перажываць якое
||
гарадавы́, -о́га,
Ніжні чын гарадской паліцыі ў царскай Расіі.
гараджа́нін, -а,
Жыхар горада (у 1
||
гарадзі́ць, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
1. Ставіць плот, паркан
2.
Агарод (гарод) гарадзіць (
||
гарадзі́шча, -а,
Месца, дзе захаваліся рэшткі старажытнага пасялення. Раскопкі гарадзішча.
гарадзьба́, -ы́,
1.
2. Агароджа, плот.
гарадкі́, -о́ў.
Гульня, у якой невялікія драўляныя качулкі выбіваюць бітой з начэрчанага на зямлі квадрата — горада (у 3
||
гарадо́к
гарадо́шнік, -а,
Гулец у гарадкі.
||
гарадскі́
гара́ж, -а́,
Памяшканне для стаянкі і рамонту аўтатранспарту.
||
гара́нка
гара́нт, -а,
Фізічная або юрыдычная асоба, а таксама дзяржава, якая дае гарантыю ў чым
гарантава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Даць (даваць) гарантыю ў чым
гара́нтыя, -і,
Парука, запэўненне ў чым
||
гарапа́шнік, -а,
Бедны, гаротны чалавек.
||
||
гарапа́шны, -ая, -ае (
Бедны, гаротны. Гарапашная доля.
гараско́п, -а,
У астралогіі: табліца размяшчэння зорак, якая служыць для прадказання чыйго
гарача...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гарачатрыва́лы, -ая, -ае.
Які захоўвае свае якасці пры высокай тэмпературы. Гарачатрывалае шкло.
||
гара́чка, -і,
1. Ліхаманка.
2.
||
гарачкапаніжа́льны, -ая, -ае.
Які зніжае павышаную тэмпературу цела. Г. сродак. Хвораму далі гарачкапаніжальнае (
гара́члівы, -ая, -ае.
Запальчывы, нястрыманы. Г. характар.
||
гара́чнасць, -і,
Палкасць, нястрыманасць, узбуджанасць. Г. натуры.
гара́чы, -ая, -ае.
1. Які мае высокую тэмпературу, моцна нагрэты. Гарачая пліта. Гарачае лета. Г. цэх (таксама
2.
3.
4.
Гарачая галава — пра залішне паспешлівага, нястрыманага чалавека.
Па гарачых слядах — адразу.
Пад гарачую руку (
гарачыня́, -і́,
1. Гарачае, моцна нагрэтае паветра. У хаце была г. Ну і г. сёлета ў ліпені!
2. Цеплыня арганізма, выкліканая прылівам крыві ў час моцнага душэўнага ўзбуджэння. Усё цела налілося гарачынёй.
гарачы́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца;
Узбуджана дзейнічаць, праяўляць паспешлівасць, нецярпенне. Не варта г. ў гэтай справе.
||
гарашы́ны, -шы́н.
Гарохавая салома.
гарбано́сы, -ая, -ае.
1. Пра чалавека: які мае нос з гарбінкай.
2. Пра жывёл: з выпуклай верхняй лініяй морды. Г. лось.
||
гарба́р, -а́,
Работнік гарбарнай вытворчасці.
гарба́рны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да вырабу і апрацоўкі шкур і гандлю імі, а таксама зроблены са шкуры. Г. завод. Гарбарныя вырабы.
гарба́рня, -і,
Майстэрня па вырабе шкур; гарбарны завод.
гарба́та, -ы,
Чай.
гарба́ты, -ая, -ае.
1. Які мае горб (у 1
2. у
3. Выгнуты, з гарбінкай. Г. нос.
||
гарба́ціцца, -ба́чуся, -ба́цішся, -ба́ціцца;
Тое, што і горбіцца. Чалавек гарбаціцца.
||
гарба́ціць, -ба́чу, -ба́ціш, -ба́ціць; -ба́чаны;
Тое, што і горбіць. Г. плечы.
||
гарбе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Старанна, настойліва працаваць над чым
гарбі́на, -ы,
Акруглы выступ на чым
||
гарбо́к
гарбу́з, -а́,
Расліна сямейства гарбузовых з паўзучым сцяблом і з вялікімі шарападобнымі пладамі, а таксама сам плод гэтай расліны.
||
гарбу́зік, -а,
Гарбузовае семечка. Падсушыць гарбузікі.
гарбу́знік, -у,
Гарбузовае націнне.
гарбу́н, -а́,
Гарбаты чалавек.
||
гарбу́ша, -ы,
Марская прамысловая рыба сямейства ласасёвых.
гарга́ра, -ы,
Пра вялікую нязграбную рэч, а таксама пра няскладнага высокага чалавека.
гардзі́на, -ы,
Занавеска на ўсё акно.
||
гардэро́б, -а і -у,
1. -а. Шафа для адзення.
2. -а. Памяшканне ў грамадскіх будынках для захоўвання верхняга адзення наведвальнікаў.
3. -у. Усё адзенне аднаго чалавека. Папоўніць г. акцёра.
||
гардэро́бная, -ай,
Тое, што і гардэроб (у 2
гардэро́бшчык, -а,
Служачы пры гардэробе (у 2
||
||
гаржэ́тка, -і,
Палоска футра, якую жанчыны носяць замест каўняра.
||
гарка́віць, 1 і 2
Мець гаркаваты прысмак. Смятана г.
гарка́вы, -ая, -ае.
Гаркаваты. Г. пах дыму.
||
гарката́, -ы́,
1. Горкі смак, пах. Г. ў роце. Есці гаркату.
2.
га́ркаць, -аю, -аеш, -ае;
1. (1 і 2
2.
||
||
гарко́та
гарлаві́к, -а́,
Доктар, спецыяліст па хваробах вуха, горла, носа; ларынголаг.
гарлаві́на, -ы,
1. Глыбокая і звужаная адтуліна ў чым
2. Выраз для шыі ў адзенні. Г. ў блузцы цеснаватая.
||
гарлавы́
гарладзёр, -а,
1. Той, хто многа крычыць; гарлапан.
2. Пра тое, што раздражняе горла. Не квас, а г.
гарла́н, -а,
Тое, што і гарлапан.
гарла́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Тое, што і гарлапаніць.
гарлапа́н, -а,
Той, хто гарлапаніць; крыкун.
гарлапа́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Моцна крычаць, спяваць. Г. на ўсю вуліцу.
гарла́сты, -ая, -ае (
3 моцным, крыклівым голасам. Г. хлопец.
||
гарлахва́т, -а,
Той, хто груба, нахабна дамагаецца для сябе найбольшай выгады.
гарла́ч, -а́,
Гліняны гладыш з вузкім горлам для малака.
||
||
гарла́чык, -а,
1.
2. Вадзяная расліна сямейства гарлачыкавых з вялікімі лістамі і жоўтымі ці белымі кветкамі; вадзяная лілія.
||
гарля́к, -а́,
1. Тое, што і дыхальнае горла.
2. Кадык.
||
гарманізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Пабудаваць (будаваць) акорды згодна з правіламі гармоніі. Г. народную песню.
||
гармані́раваць, -рую, -руеш, -руе;
Адпавядаць, супадаць, быць у сугучнасці. Канец апавядання гарманіруе з агульным настроем. Шалік гарманіруе з гэтай сукенкай.
гармані́ст, -а,
Той, хто іграе на гармоніку.
||
гармані́чны, -ая, -ае.
1.
2. Мілагучны, стройны. Гарманічныя гукі.
3. Поўны гармоніі (у 1
||
гарма́та, -ы,
Агульная назва артылерыйскай зброі (пушка, гаўбіца, марціра і
||
гармі́дар, -у,
1. Гучная бязладная гаворка наперабой; шум, вэрхал.
2. Беспарадак, неразбярыха.
гармо́н, -у,
Біялагічна актыўнае рэчыва, якое выдзяляюць у кроў залозы ўнутранай сакрэцыі.
||
гармо́нік, -а,
1. Музычны інструмент, які складаецца з дзвюх дэк з клавіятурай, злучаных паміж сабой расцяжнымі мяхамі.
2. у
Гу́бны гармонік — музычны інструмент у форме прадаўгаватай скрыначкі з металічнымі язычкамі і адтулінамі для ўдзімання паветра.
гармо́нія, -і,
1. Зладжанасць, узаемная адпаведнасць у спалучэнні чаго
2. Раздзел тэорыі музыкі, вучэнне аб правільнай пабудове сугучнасцей у кампазіцыі (
||
гарнавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. у
гарналы́жнік, -а,
Спартсмен, які займаецца гарналыжным спортам.
||
гарналы́жны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да лыжнага спорту ва ўмовах горнай мясцовасці. Г. спорт.
гарнаста́й, -я,
Пушны драпежны звярок сямейства куніцавых з каштоўным белым футрам і чорным кончыкам хваста зімой, а таксама футра гэтага звярка.
||
га́рнец, га́рца,
Старая мера сыпкіх рэчываў, роўная 3,28 літра, а таксама пасудзіна такой ёмістасці. Г. жыта.
||
||
гарнізо́н, -а,
Вайсковыя часці, размешчаныя ў якім
||
гарні́р, -у,
Агародніна, крупы, бульба
||
гарні́ст, -а,
Музыкант, які іграе на горне.
гарніту́р, -а,
Поўны падбор, камплект прадметаў пэўнага прызначэння. Спальны г. Г. адзення.
||
гарніту́ра, -ы,
Камплект друкарскіх шрыфтоў аднаго малюнка, але розных памераў.
гарну́цца, гарну́ся, го́рнешся, го́рнецца; гарні́ся;
1. да каго-чаго. Пяшчотна туліцца, лашчыцца. Г. да мацеры.
2.
3. Мець ахвоту да чаго
гарну́ць, гарну́, го́рнеш, го́рне; гарні́;
1. Выцягваць, выграбаць што
2.
3. Пяшчотна прыхіляць, туліць да сябе. Маці гарнула сына да грудзей. Ведаю, куды ты горнеш (
4. Прыцягваць, прывабліваць (
гарну́шак, -шка,
Невялічкі гаршчок.
||
гарня́к, -а́,
1. Тое, што і горнарабочы.
2. Горны інжынер або студэнт горнай навучальнай установы.
||
гаро́д, -а,
Тое, што і агарод.
||
гаро́днік, -а,
Тое, што і агароднік.
||
||
гаро́дніна, -ы, ж.,
Тое, што і агародніна.
||
гаро́дніцтва, -а,
Тое, што і агародніцтва.
гаро́днічаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і агароднічаць.
гаро́дчык, -а,
Тое, што і агародчык.
||
гаро́тнік, -а,
Чалавек, які пастаянна жыве ў горы, нястачы; гарапашнік.
||
||
гаро́тны, -ая, -ае.
Няшчасны, поўны гора, нястач, бедны. Г. чалавек. Гаротнае жыццё.
||
гаро́х, -у,
Расліна сямейства бабовых з насеннем у стручках, а таксама само круглае насенне гэтай расліны. Нашчыпаць гароху.
||
||
Гарохавы вянок — адмова ў каханні.
Пудзіла гарохавае (
гаро́хавінне, -я,
Тое, што і гарашыны.
гаро́хавіны, -він.
Тое, што і гарашыны.
гаро́хавішча, -а,
Поле, на якім рос гарох.
гаро́шак, -шку,
1.
2. Назва некаторых травяністых раслін сямейства бабовых. Мышыны г. Пахучы г.
3. Круглыя кружочкі на тканіне. Касынка ў г.
гаро́шына, -ы,
Адно зерне гароху.
||
гарпу́н, -а́,
Кідальная зброя ў выглядзе кап’я з зубчастым наканечнікам на доўгім тросе, якая ўжываецца для палявання на буйных марскіх жывёл.
||
гарпу́ншчык, -а,
Спецыяліст па кіданні гарпуна.
||
гарсэ́т, -а,
1. Шырокі пругкі пояс для сцягвання таліі, які носяць пад адзеннем.
2. Цвёрды і шырокі артапедычны пояс, які выкарыстоўваецца пры захворваннях пазваночніка. Гіпсавы г.
3. Безрукаўка ў традыцыйным касцюме беларускіх жанчын. Вышываны г.
||
гарсэ́тніца, -ы,
Спецыялістка па вырабе гарсэтаў (у 1
||
гарт, -у,
1. Цвёрдасць металу, якая надаецца гартаваннем. Сталь высокага гарту.
2.
3. Сплаў свінцу, волава і сурмы для адліўкі друкарскіх шрыфтоў (
||
гартава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
1. (1 і 2
2.
гартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. Надаваць цвёрдасць, пругкасць, трываласць шляхам моцнага награвання і хуткага ахаладжэння. Г. жалеза.
2.
||
||
гарта́нны, -ая, -ае.
1.
2. Пра гукі: раскацісты, гарлавы. Гартанная мова.
||
гарта́нь, -і,
Верхняя частка дыхальнага горла.
||
гарта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Перагортваць, пераварочваць лісты (кнігі, часопіса
гартэ́нзія, -і,
Дэкаратыўная травяністая расліна сямейства гартэнзіевых з вялікім шарападобным суквеццем.
||
га́рус, -у,
Кручаная мяккая шарсцяная пража.
||
гару́чы, -ая, -ае.
1. Здольны гарэць. Г. газ.
2. у
||
гарцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й;
1. Па-маладзецку ездзіць верхам. Г. на кані.
2. Бегаць, скакаць (
га́рцавы
га́рчык
гарчы́нка, -і,
Гаркаваты прысмак. Яблыкі з гарчынкай.
гарчы́ца, -ы,
1. Травяністая расліна сямейства капусных з жоўтымі кветкамі і плодам-стручком.
2. Вострая прыправа, прыгатаваная з насення гэтай расліны.
||
гарчы́ць, 1 і 2
Мець горкі прысмак. У роце гарчыць.
гарчы́чнік, -а,
Кусок паперы, тканіны са слоем гарчыцы (выкарыстоўваецца як лекавы сродак, што выклікае прыток крыві). Паставіць гарчычнікі.
гарчы́чніца, -ы,
Пасудзіна для гарчыцы.
гарчэ́ць, 1 і 2
Станавіцца горкім, набываць гаркаваты прысмак. Мука гарчэе.
||
гаршчо́к, -шка́,
Гліняная пасудзіна са звужаным дном для варкі стравы, для малака, для пакаёвых раслін
||
||
гарызанта́ль, -і,
1. Прамая лінія, паралельная плоскасці гарызонту. Па гарызанталі.
2. Лінія, якая злучае на карце пункты мясцовасці, што знаходзяцца на аднолькавай вышыні над узроўнем мора.
гарызанта́льны, -ая, -ае.
Накіраваны паралельна лініі гарызонту;
||
гарызо́нт, -у,
1. Уяўная мяжа неба і зямной ці воднай паверхні, а таксама прастора неба над гэтай мяжой. Ні воблачка на гарызонце.
2. Уся бачная вакол назіральніка прастора, далягляд. З самалёта адкрыўся шырокі г.
3.
4.
5. Узровень вады ў рацэ ці вадаёме (
6. Пласт адкладанняў горных парод, які вылучаецца па якой
Знікнуць з гарызонту — перастаць з’яўляцца дзе
гары́ла, -ы,
Буйная чалавекападобная малпа з масіўным целаскладам і цёмнай поўсцю, якая водзіцца ў Цэнтральнай Афрыцы.
гары́сты, -ая, -ае.
Пакрыты гарамі; горны. Гарыстая мясцовасць.
||
гарыхво́стка, -і,
Пеўчая птушка сямейства драздовых з рыжым хвастом.
гарыцве́т, -у,
Травяністая лекавая расліна сямейства казяльцовых з яркімі жоўтымі і чырвонымі кветкамі.
гары́шча, -а,
Тое, што і гара (у 4
гарэ́за, -ы,
Свавольнік, дуронік, непаседа.
гарэ́заваць, -зую, -зуеш, -зуе; -зуй;
Сваволіць, дурэць.
гарэ́злівы, -ая, -ае.
Свавольны, непаседлівы. Г. хлапчук.
||
гарэ́знік, -а,
Тое, што і гарэза.
||
гарэ́знічаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і гарэзаваць.
гарэ́лка¹, -і,
Прыстасаванне для спальвання гаручай вадкасці, газу. Пліта на чатыры гарэлкі.
||
гарэ́лка², -і,
Моцны алкагольны напітак.
Царская гарэлка — сумесь азотнай кіслаты з салянай.
||
||
гарэ́лкі, -лак.
Народная гульня, удзельнікі якой стаяць парамі, а той, хто «гарыць», стаіць наперадзе і па сігнале ловіць аднаго з першай пары, якая разбягаецца ў розныя бакі.
гарэ́лы, -ая, -ае.
Абпалены, папсаваны агнём, але не да канца спалены. Г. блін. Запахла гарэлым (
гарэлье́ф, -а,
Скульптурны твор, у якім фігура выступае над плоскасцю больш чым на палавіну свайго аб’ёму.
||
гарэ́м, -а,
1. Жаночая палавіна дома ў мусульман.
2.
||
гарэ́ніць, 1 і 2
Мець гаркаваты прысмак. Мука г.
гарэ́ць, -ру́, -ры́ш, -ры́ць; -ры́м, -рыце́, -ра́ць; -ры́;
1. Паддавацца дзеянню агню, знішчацца агнём. Дровы гараць.
2. (1 і 2
3. Траціць усё набытае з прычыны пажару, аказвацца пагарэльцам. Нашы родзічы два разы гарэлі.
4. Быць у ліхаманкавым стане. Дзіця ўсю ноч гарэла.
5. Чырванець ад прыліву крыві. Г. ад сораму. Вушы гараць.
6. (1 і 2
7.
8.
9. (1 і 2
10. (1 і 2
11. (1 і 2
12. (1 і 2
Вока (зуб) гарыць на што (
Гары яно гарам; хай яно гарам гарыць (
Гарыць душа (сэрца) у каго, чыя (чыё) (
Гарыць зямля пад нагамі ў каго — пра небяспечнае становішча для каго
На злодзеі шапка гарыць (
Не гарыць (
Работа (усё) гарыць у руках у каго (
Скура гарыць на кім (
Як мокрае гарыць (
||
||
гасі́льнік, -а,
1. Назва розных прыстасаванняў для гашэння агню, святла
2. Прыстасаванне для аслаблення або ліквідацыі дзеяння чаго
||
гасі́ць, гашу́, га́сіш, га́сіць;
1. Спыняць гарэнне; тушыць. Г. свечку.
2.
3. Змяншаць ці спыняць дзеянне чаго
4. Рабіць што
5. Моцна ўдараць па чым
Гасіць вапну — дабаўляць вады ў вапну, каб атрымаць з яе белы парашок — будаўнічую гашаную вапну.
||
||
га́снуць, 1 і 2
1. Пераставаць гарэць, свяціць; тухнуць. Свечка гасне.
2.
||
гаспада́р, -а́,
1. Уласнік, уладальнік каго-, чаго
2. (звычайна з азначэннем). Той, хто вядзе гаспадарку, займаецца гаспадарчымі справамі. Руплівы г.
3.
4. Галава дома, сям’і. Г. за гарэлачку, а гаспадыня за талерачку (прыказка). Г. — галава ў хаце (прыказка).
Гаспадар свайго слова (
||
||
гаспада́рка, -і,
1. Спосаб вытворчасці, сукупнасць вытворчых адносін таго ці іншага грамадскага ўкладу. Натуральная г.
2. Вытворчасць, эканоміка. Народная г. краіны. Сельская г.
3. Абсталяванне якой
4. Рэчы, прадметы, якія патрэбны ў быце. Абзавесціся гаспадаркай.
5. Вытворчая адзінка, пераважна сельскагаспадарчая. Сялянскія гаспадаркі. Кіраваць гаспадаркай.
6. Заняткі па ўпарадкаванні быту, доглядзе жылля
гаспада́рлівы, -ая, -ае.
Эканомны, руплівы, клапатлівы ў вядзенні гаспадаркі (пра чалавека). Гаспадарлівая жанчына. Г. (
||
гаспада́рнік, -а,
Кіраўнік, асоба, якая кіруе гаспадарчымі справамі ўстановы, прадпрыемства
||
гаспада́рнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і гаспадарыць.
||
гаспада́рны, -ая, -ае.
Тое, што і гаспадарлівы.
||
гаспада́рскі, -ая, -ае.
1.
2. Дбайны, руплівы. Гаспадарскія адносіны да справы.
гаспада́рчы, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да вядзення гаспадаркі, да эканамічнага, вытворчага боку справы. Гаспадарчыя арганізацыі. Гаспадарчыя поспехі.
2. Які мае адносіны да вядзення гаспадаркі, патрэбны для яе вядзення. Гаспадарчыя турботы. Г. інвентар. Гаспадарчыя тавары.
3. Даходны, рацыянальны. Г. падыход да выкарыстання прыродных багаццяў.
4. Уласцівы гаспадару (у 2
гаспада́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
1. Весці гаспадарку (у 6
2. Наводзіць дзе
||
гаспады́ня, -і,
1.
2. Жонка (
Хатняя гаспадыня — жанчына, якая не занята ў грамадскай вытворчасці, а вядзе хатнюю гаспадарку сваёй сям’і.
гастарба́йтар, -а,
Рабочы-эмігрант. Падацца ў гастарбайтары.
гастралёр, -а,
1. Артыст на гастролях.
2.
||
||
гастралява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е і гастралі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
1. Прыязджаць на гастролі, выступаць на гастролях.
2.
гастрано́м, -а,
1. Знаток і любіцель смачнай ежы; гурман.
2. Магазін, які гандлюе харчовымі таварамі, прадуктамі. Купіць малако ў гастраноме.
гастрано́мія, -і,
Харчовыя прадукты, пераважна закусачныя.
||
гастро́лі, -ей і -яў,
Выступленні, спектаклі акцёраў па-за месцам яго сталай дзейнасці — у іншым раёне, горадзе, краіне. Г. тэатра лялек.
||
гастры́т, -у,
Запаленне слізістай абалонкі страўніка.
||
гасуда́р, -а́,
Кіраўнік, галава манархічнай дзяржавы; цар, імператар.
||
||
гасці́на, -ы,
1.
2. Прыём гасцей, частаванне. Для гасціны ў мяне ёсць і мёд, і цукеркі.
гасці́ная, -ай,
Пакой для прыёму гасцей, а таксама камплект мэблі для такога пакоя.
гасці́нец¹, -нца,
Падарунак (звычайна які
||
гасці́нец², -нца,
Вялікая бойкая дарога; тракт. Даўгінаўскі г.
||
гасці́ніца, -ы,
Дом з мэбляванымі пакоямі для часовага пражывання прыезджых.
||
гасці́нны, -ая, -ае.
Які любіць прымаць і частаваць гасцей. Г. чалавек.
||
гасці́ць, гашчу́, го́сціш, го́сціць;
Жыць дзе
гасцява́ць, -цю́ю, -цю́еш, -цю́е; -цю́й;
Тое, што і гасціць.
||
гасцявы́
гатава́льня, -і,
Футарал, скрынка з наборам чарцёжных інструментаў.
гатава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
1. (1 і 2
2. да чаго або з
||
гатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; гату́й; -тава́ны;
1. Варыць ежу. Г. вячэру. Г. малако (кіпяціць).
2. Прыводзіць у прыгодны для карыстання стан. Г. цёплае адзенне да зімы. Г. насенне да пасеву.
||
||
гато́вы, -ая, -ае; гато́ў, гато́ва.
1. да чаго і з
2. на што або з
3. Канчаткова зроблены, годны для ўжывання, выкарыстання. Абед г. Гатовыя дэталі. На ўсім гатовым (
4. толькі
а) памёр, сканаў;
б) зусім п’яны (
гато́ўка, -і,
Наяўныя грошы. Заплаціў пяць тысяч гатоўкаю.
гато́ўнасць, -і,
1. Стан, пры якім усё зроблена, падрыхтавана да чаго
2. Згода, жаданне зрабіць што
гату́нак, -нку,
Разрад, катэгорыя чаго
||
гатунко́васць, -і,
Прыналежнасць да таго ці іншага гатунку.
гаты́чны
гатэнто́ты, -аў,
Народнасць, якая жыве на поўдні Афрыкі (сучасная Намібія) і размаўляе на мове нама.
||
||
га́ўбіца, -ы,
Артылерыйская гармата для навеснай стральбы па закрытых цэлях. Лёгкая г.
||
га́ўкала, -ы,
1. Пра сабаку, які дакучае брэхам.
2. Пра сварлівага чалавека (
га́ўкаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Брахаць (пра сабаку).
2.
||
||
гаўптва́хта, -ы,
1. Памяшканне для трымання пад арыштам ваеннаслужачых. Пасадзіць на гаўптвахту.
2. Галоўны каравул у крэпасці, горадзе, а таксама каравульнае памяшканне з пляцоўкай для вывядзення каравула (
||
гафрырава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Зрабіць (рабіць) рады паралельных складак на чым
||
||
гафрыро́ўка, -і,
1.
2. Рад паралельных хвалепадобных складак на чым
гафрэ́,
1.
2.
гафт, -у,
Від ажурнай вышыўкі.
гафтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Рабіць узор на чым
||
||
га́фтачка, -і,
Пятля з нітак у вопратцы для апліка.
га́хаць і га́хкаць, -аю, -аеш, -ае;
3 сілай удараць, суправаджаючы ўдар выкрыкам слова «гах!».
||
га́хнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Моцна ўдарыцца, стукнуцца аб што
гаці́ць, гачу́, га́ціш, га́ціць;
Рабіць гаць, пракладваць дарогу цераз балота ці гразкае месца. Г. балота.
||
гаць, -і,
1. Насціл з бярвення, галля, ламачча для праезду цераз балота ці гразкае месца.
2. Запруда для павышэння ўзроўню вады ў рацэ.
||
га́шаны, -ая, -ае.
Падвергнуты гашэнню. Гашаныя маркі. Гашаная вапна.
гашы́ш, -у,
Наркатычны сродак з індыйскіх канапель. Курыць г.
||
гашэ́нне
гашэ́тка, -і,
Прыстасаванне ў агнястрэльнай зброі для спуску курка. Націснуць на гашэтку.
||
гаю́чы, -ая, -ае.
Карысны для здароўя, здольны вылечваць хваробы. Гаючая вада.
||
гваздавы́
гваздану́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Моцна ўдарыць чым
гваздзі́к, -а́,
Травяністая шматгадовая расліна сямейства гваздзіковых з яркімі кветкамі і вострым пахам.
||
гваздзі́ка, -і,
Высушаныя бутоны гваздзіковага дрэва, якія выкарыстоўваюцца як прыправа.
||
гваздзіко́вы, -ая, -ае.
1.
2. у
гвалт, -у,
1. Прымяненне фізічнай сілы ў адносінах да каго
2. Прымусовае ўздзеянне на каго-, што
3. у
4. Крык, лямант. Кожны вечар у хаце стаяў г.
5. у
гвалтава́нне, -я,
1.
2. Тое, што і гвалт (у 1 і 2
гвалтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
1. Чыніць гвалт (у 1 і 2
2. Сілай прымушаць да палавой сувязі.
||
||
гвалтаўні́к, -а́,
Той, хто гвалтуе, гвалціць.
гвалто́ўніцкі, -ая, -ае.
Звязаны з дзейнасцю гвалтаўніка. Гвалтоўніцкія метады.
гвалто́ўны, -ая, -ае.
1. Які суправаджаецца гвалтам, прымусам. Гвалтоўная смерць.
2. Раптоўны. Г. агонь.
3. Бурны, парывісты. Г. вецер.
||
гва́лціць, -лчу, -лціш, -лціць;
Тое, што і гвалтаваць.
||
гвардзе́ец, -дзе́йца,
Ваенны, які служыць у гвардыі.
||
гва́рдыя, -і,
1. Адборныя, лепшыя войскі.
2.
Белая гвардыя — агульная назва контррэвалюцыйных войск у час Грамадзянскай вайны ў Расіі ў 1918—1920 гг.
Чырвоная гвардыя — баявыя атрады рабочых, якія з’явіліся для барацьбы з контррэвалюцыяй і дзейнічалі ў 1917—1918 гг.
||
гвозд, гвазда́,
Металічны або драўляны завостраны шпень для забівання ў што
||
геа...
Першая састаўная частка складаных слоў са
геагра́фія, -і,
Комплекс навук, якія вывучаюць паверхню Зямлі з яе прыроднымі ўмовамі, насельніцтва, эканамічныя рэсурсы і матэрыяльную вытворчасць. Фізічная г. Эканамічная г.
||
геадэзі́ст, -а,
Спецыяліст у галіне геадэзіі.
||
геадэ́зія, -і,
Навука аб формах і памерах Зямлі, вымярэнні і паказе яе паверхні на планах і картах.
||
геало́гія, -і,
Навука аб гісторыі развіцця, складзе і будове зямной кары, аб размяшчэнні ў ёй карысных выкапняў.
||
геаме́трыя, -і,
Раздзел матэматыкі, які вывучае прасторавыя адносіны і формы.
||
геапалі́тыка, -і,
Палітычная канцэпцыя, згодна з якой знешняя палітыка дзяржавы вызначаецца пераважна геаграфічнымі фактарамі, становішчам краіны, а таксама сама́ знешняя палітыка, што абапіраецца на такую канцэпцыю.
||
гегемані́зм, -у,
Палітыка, заснаваная на імкненні да панавання над усім светам, над іншымі краінамі і народамі.
||
гегемо́н, -а,
Той, хто з’яўляецца галоўным над кім-, чым
гегемо́нія, -і,
Першынство, перавага ў кіраўніцтве; кіруючая роля.
гее́на, -ы,
У рэлігіі: месца вечных мук грэшнікаў; пекла.
||
ге́йзер, -а,
Крыніца вулканічнага паходжання, якая перыядычна выкідвае фантаны гарачай вады.
||
ге́йша, -ы,
У Японіі: жанчына, навучаная музыцы, танцам, уменню весці свецкую размову, якую запрашаюць на прыёмы, банкеты
гекза́метр, -а,
У антычным метрычным вершаскладанні — шасцістопны дактыль з апошняй усечанай стапой¹.
||
гекта...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гектаграфава́ць, -фу́ю, -фу́еш, -фу́е; -фу́й; -фава́ны;
Друкаваць на гектографе.
||
гекта́р, -а,
Метрычная мера зямельнай плошчы, роўная 10 000 м².
||
гекто́граф, -а,
Прасцейшы капіравальны прыбор для атрымання адбіткаў з рукапіснага або машынапіснага тэксту.
||
геліё... (а таксама гелія...).
Першая састаўная частка складаных слоў, якая паказвае на адносіны да Сонца, сонечнага выпрамянення,
ге́лій, -ю,
Хімічны элемент, інертны газ — самы лёгкі пасля вадароду.
||
гелія... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
геліятро́п, -у,
1. Садовая травяністая расліна сямейства бурачнікавых з ліловымі ці белымі пахучымі кветкамі.
2. Мінерал цёмна-зялёнага колеру з чырвонымі плямамі і палоскамі.
||
геліятэ́хніка, -і,
Галіна навукі і тэхнікі, тэорыя і практыка выкарыстання сонечнай энергіі для тэхнічных мэт.
||
гемаглабі́н, -у,
Бялковае рэчыва ў складзе крыві, якое надае ёй чырвоны колер і пераносіць кісларод ад органаў дыхання да тканак арганізма.
||
гемаро́й, -ю,
Хвароба, звязаная з застоем крыві ў ніжняй частцы прамой кішкі і расшырэннем вен у выглядзе вузлоў, якія часта выклікаюць крывацёк.
||
ген, -а,
Структурная і функцыянальная адзінка спадчыннасці, якая кантралюе развіццё пэўнай прыкметы ці ўласцівасці.
||
ген...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гена...
Першая састаўная частка складаных слоў са
генацы́д, -у,
Палітыка знішчэння асобных груп насельніцтва або цэлых народаў па расавых, нацыянальных або рэлігійных матывах.
||
ге́ндар, -а,
Сацыяльныя функцыі, звязаныя з адрозненнямі па полу.
||
генеало́гія, -і,
1. Раздзел гістарычнай навукі, які вывучае паходжанне і сувязі асобных родаў¹ (у 2
2. Гісторыя роду¹ (у 2
||
гене́зіс, -у,
Паходжанне, гісторыя ўзнікнення і развіцця чаго
||
генера́л, -а,
Воінскае званне вышэйшага каманднага складу ўзброеных сіл, а таксама асоба, якая мае гэта званне. Г.-маёр. Г.-лейтэнант. Г.-палкоўнік. Г. арміі.
||
генера́л-губерна́тар, -а,
1. У царскай Расіі: чыноўнік мясцовай адміністрацыі з вышэйшай ваенна-адміністрацыйнай уладай, які стаяў на чале генерал-губернатарства.
2. У краінах Садружнасці нацый: прадстаўнік англійскага манарха, які лічыцца кіраўніком дзяржавы.
||
генералі́сімус, -а,
Самае высокае воінскае званне ў некаторых краінах, а таксама асоба, якая мае гэта званне. Г. Сувораў.
генералітэ́т, -у,
Генералы, вышэйшы камандны склад арміі.
генера́ліха, -і,
Жонка генерала.
генера́льны, -ая, -ае.
1. Галоўны, асноўны, вядучы. Генеральная лінія развіцця.
2. Усеагульны, грунтоўны, карэнны. Г. план перабудовы горада.
генера́тар, -а,
1. Прыстасаванне для ператварэння аднаго віду энергіі ў другі. Г. пастаяннага току. Г. пераменнага току.
2. Прыстасаванне, апарат ці машына, якія вырабляюць якія
||
гене́тык, -а,
Спецыяліст у галіне генетыкі.
гене́тыка, -і,
Навука, якая вывучае законы і механізмы спадчыннасці і зменлівасці.
||
ге́ній, -я і -ю,
1. -ю. Самая высокая ступень творчай адоранасці, таленавітасці. Музычны г. Чайкоўскага.
2. -я. Чалавек, надзелены такой адоранасцю. Творчасць геніяў.
3. -я. У старажытнарымскай міфалогіі: дух — заступнік чалавека, які кіруе яго жыццём і прадвызначае характар.
Добры геній — той, хто памагае каму
Злы геній — той, хто аказвае на каго
генія́льны, -ая, -ае.
1. Надзелены геніем (у 1
2. Уласцівы генію, творча дасканалы. Геніяльная сімфонія Шастаковіча.
||
гено́м, -у,
Сукупнасць генаў, якія змяшчаюцца ў адзінарным наборы храмасом дадзенага арганізма. Мутацыя геному.
||
геншта́б, -а,
Генеральны штаб.
||
гео́граф, -а,
Спецыяліст у галіне геаграфіі.
гео́лаг, -а,
Спецыяліст у галіне геалогіі.
геолагаразве́дка, -і,
Геалагічныя пошукі карысных выкапняў.
||
геолагаразве́дчык, -а,
Той, хто займаецца геолагаразведкай.
||
гео́метр, -а,
Спецыяліст у галіне геаметрыі.
гепа́рд, -а,
Буйная драпежная млекакормячая жывёліна сямейства кашэчых.
||
гепаты́т, -у,
Хвароба печані запаленчага характару.
||
гераі́зм, -у,
Адвага, рашучасць і самаахвяраванне ў крытычных абставінах. Г. абаронцаў Радзімы. Працоўны г.
гераі́н, -у,
Моцнадзейны наркотык, які вырабляецца з опійнага маку.
||
гераі́ня
гераі́чны, -ая, -ае.
1. Які выяўляе гераізм, здольны на гераізм. Г. ўчынак.
2. Які мае адносіны да герояў старажытнасці, расказвае пра іх подзвігі. Г. эпас.
||
гера́льдыка, -і,
Гістарычная дысцыпліна, якая займаецца вывучэннем гербаў, іх гісторыі.
||
герантало́гія, -і,
Навука, якая займаецца вывучэннем працэсаў старэння чалавека і пошукамі спосабаў падаўжэння жыцця.
||
геранто́лаг, -а,
Спецыяліст у галіне геранталогіі.
гера́нь, -і,
Травяністая расліна сямейства гераніевых з пахучым лісцем, якая разводзіцца як дэкаратыўная ці як прамысловая для атрымання эфірнага алею.
||
герб, -а́,
Эмблема дзяржавы, горада, дваранскага роду
||
герба́рый, -я,
Калекцыя засушаных раслін.
||
гербіцы́ды, -аў,
Хімічныя рэчывы для барацьбы з пустазеллем.
||
геркуле́с, -а і -у,
1. -а,
2. -у. Аўсяныя крупы спецыяльнага прыгатавання.
||
герма...
Першая састаўная частка складаных слоў са
германа... і германа-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
германафі́л, -а,
Чалавек, які мае прыхільнасць да ўсяго нямецкага.
||
германафо́б, -а,
Праціўнік, ненавіснік усяго нямецкага.
||
германізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Прывіць (прывіваць) каму-, чаму
||
германі́зм, -а,
Слова або выраз у якой
германі́ст, -а,
Спецыяліст у галіне германістыкі.
||
германі́стыка, -і,
Сукупнасць навук аб германскіх мовах, культуры, літаратуры і фальклоры.
герма́нцы, -аў,
1. Назва старажытных плямён індаеўрапейскай моўнай групы, што жылі ў цэнтральнай, заходняй і паўднёва-заходняй Еўропе.
2. Тое, што і немцы (
||
||
гермафрады́т, -а,
Арганізм, часцей жывёльны, які мае адзнакі абодвух полаў.
гермафрадыты́зм, -у,
Наяўнасць адзнак абодвух полаў у адным арганізме.
гермашле́м, -а,
Герметычны шлем лётчыкаў і касманаўтаў.
герметызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) герметызацыю чаго
герметыза́цыя, -і,
Забеспячэнне непранікальнасці сцен і злучэнняў чаго
||
герметы́чны, -ая, -ае.
Які не прапускае вадкасці і газы.
||
геро́іка, -і,
Гераічны змест, гераічны бок чыёй
геро́й, -я,
1. Храбры, самаадданы чалавек, які зрабіў, робіць подзвігі. Г. Вялікай Айчыннай вайны. Г. працы.
2. Галоўная дзеючая асоба літаратурна-мастацкага твора. Г. рамана.
3. чаго. Асоба, што ўвасабляе ў сабе характэрныя рысы эпохі, асяроддзя. Г. нашага часу.
4. каго-чаго. Чалавек, які чым
Герой Беларусі — найвышэйшая ўзнагарода Рэспублікі Беларусь за выключныя заслугі перад дзяржавай і грамадствам.
Герой Савецкага Саюза — ганаровае званне, якое прысвойвалася ў СССР за выключную доблесць і гераізм.
Герой Сацыялістычнай Працы — ганаровае званне, якое прысвойвалася ў СССР за выдатныя дасягненні ў галіне народнай гаспадаркі і культуры.
Горад-герой — ганаровае званне, прысвоенае гарадам, насельніцтва якіх праявіла масавы гераізм і мужнасць у абароне Радзімы ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Крэпасць-герой — ганаровае званне, прысвоенае Брэсцкай крэпасці за абарону і мужнасць у гады Вялікай Айчыннай вайны.
||
Маці-гераіня — ганаровае званне, якое прысвойвалася ў СССР шматдзетным маці, якія выхавалі не менш як 10 дзяцей.
||
геро́йства, -а,
Геройскія паводзіны. Праявіць г.
герц, -а,
Адзінка вымярэння частаты перыядычных працэсаў,
ге́рцаг, -а,
Тытул вышэйшага дваранства або ўладарных князёў у краінах Заходняй Еўропы, а таксама асоба, якая мае гэты тытул.
||
||
ге́рцагства, -а,
Феадальная дзяржава на чале з герцагам.
геста́па,
Тайная дзяржаўная паліцыя ў фашысцкай Германіі.
||
геста́павец, -паўца,
Супрацоўнік гестапа.
||
ге́стка, -і,
Адразная асобна скроеная частка блузкі, сукенкі
ге́та,
У некаторых краінах: асобныя кварталы горада, выдзеленыя для пражывання дыскрымінаваных расавых ці рэлігійных груп насельніцтва. Негрыцянскае г. (у ЗША). Яўрэйскія г. (у Еўропе пры фашызме). Каталіцкія г. (у Паўночнай Ірландыі).
ге́тман, -а,
1. Ва Украіне ў 16—17
2. У Вялікім Княстве Літоўскім і Польшчы ў 16—18
||
ге́тры, -аў,
Від цёплай адзежы для ног, якая надзяваецца на абутак і закрывае ногі ад шчыкалатак да каленяў.
||
гетэраге́нны, -ая, -ае.
Разнародны па сваім складзе або паходжанні частак;
гешэ́фт, -у,
Спекуляцыйная, выгадная здзелка.
гі́бель, -і,
1. Знішчэнне, разбурэнне, смерць (пры катастрофе, стыхійным бедстве
2. чаго. Незлічонае мноства, вялікая колькасць (
гі́бельны, -ая, -ае.
Які вядзе да гібелі, пагражае гібеллю (у 1
||
гібе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Пакутаваць, гараваць ад нястачы, голаду, цяжкай працы
||
гі́бкі, -ая, -ае.
1. Які лёгка гнецца і разгінаецца; пругкі. Г. дубец.
2.
3.
||
гі́блы, -ая, -ае (
Які пагражае гібеллю, не абяцае нічога добрага; безнадзейны. Гіблая справа. Гіблае месца.
гібо́н, -а,
Невялікая чалавекападобная малпа, звычайна з белым футрам вакол твару, якая жыве ў Паўднёва-Усходняй Азіі.
гібры́д, -а,
Арганізм, атрыманы шляхам гібрыдызацыі.
||
гібрыдыза́цыя, -і,
Скрыжаванне розных відаў арганізмаў з мэтай атрымання лепшых па якасці сартоў, відаў, парод.
гіга́нт, -а,
1. Жывёла, расліна
2.
3.
гігантама́нія, -і,
Неапраўданае імкненне да чаго
гіга́нцкі, -ая, -ае.
1. Вельмі вялікі па памерах. Гіганцкая ліпа. Ісці гіганцкімі крокамі (таксама
2. Выключны па сіле, важнасці. Г. размах будоўлі. Гіганцкія поспехі ў асваенні космасу.
гігіе́на, -ы,
1. Раздзел медыцыны, які вывучае ўмовы захавання здароўя.
2. Сістэма мер, накіраваная на падтрыманне здароўя, папярэджанне захворванняў. Г. працы. Г. харчавання. Асабістая г. Г. лесу. Г. водных басейнаў.
||
гігіені́ст, -а,
Спецыяліст у галіне гігіены.
гігіені́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які адпавядае нормам гігіены. Гігіенічнае адзенне.
||
гігра...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гіграскапі́чны, -ая, -ае.
Здольны лёгка паглынаць вільгаць з навакольнага асяроддзя. Гіграскапічная вата.
||
гід, -а,
1. Чалавек, які суправаджае турыстаў і знаёміць іх са славутасцямі горада, краю
2. Даведнік для турыстаў.
||
гі́дра, -ы,
1. У старажытнагрэчаскай міфалогіі: шматгаловая змяя, у якой замест адсечаных галоў вырасталі новыя.
2. Дробная бесхрыбетная кішэчнаполасцевая жывёліна, прэснаводны паліп са шчупальцамі вакол рота.
гідра...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гідраву́зел, -зла́,
Комплекс гідратэхнічных збудаванняў, размешчаных паблізу адзін аднаго і аб’яднаных агульнай мэтай і ўмовамі работы. Энергетычны г.
||
гідрагра́фія, -і,
Раздзел гідралогіі, які займаецца апісаннем і вывучэннем вод зямной паверхні.
||
гідракасцю́м, -а,
Спецыяльны касцюм для работы пад вадой. Г. вадалаза.
гідрало́гія, -і,
Навука, якая займаецца вывучэннем воднай прасторы Зямлі і руху вады ў прыродзе.
||
гідрапо́ніка, -і,
Вырошчванне раслін без грунту на штучных пажыўных растворах.
||
гідрапу́льт, -а,
Бак з ручной помпай для палівання, апырсквання і афарбоўкі.
гідрасамалёт, -а,
Самалёт, прыстасаваны для пасадкі на ваду і ўзлёту з вады.
||
гідраста́нцыя, -і,
Тое, што і гідраэлектрастанцыя.
гідратэ́хніка, -і,
Галіна навукі і тэхнікі, якая займаецца выкарыстаннем водных рэсурсаў у народнай гаспадарцы і рэгуляваннем іх дзеянняў.
||
гідра́ўліка, -і,
Навука аб законах раўнавагі і руху вадкасцей і аб спосабах практычнага прымянення гэтых законаў.
||
гідраэлектраста́нцыя, -і,
Электрастанцыя, якая выкарыстоўвае энергію вады для выпрацоўкі электраэнергіі.
гідро́ліз, -у,
Абменная рэакцыя паміж рэчывам і вадой.
||
гіе́на, -ы,
Драпежнае млекакормячае сямейства гіенавых, якое харчуецца мярцвячынай. Плямістая г.
||
гіз, -а і -у,
1. -у,
2. -а,
гізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й;
Імкліва бегаць, ратуючыся ад укусаў гіза (у 2
||
ГІ́КАЦЬ, -аю, -аеш, -ае;
Утвараць прарэзлівыя, адрывістыя гукі, ускрыкваць.
||
||
гі́льдыя, -і,
1. У сярэдневяковай Еўропе: аб’яднанне купцоў або рамеснікаў, якія абаранялі інтарэсы сваіх членаў.
2. У дарэвалюцыйнай Расіі: адзін з разрадаў, на якія падзялялася купецтва ў залежнасці ад маёмаснага стану. Купец другой гільдыі.
3. Увогуле саюз, аб’яднанне людзей адной ці падобных прафесій, мэт. Г. літаратараў.
||
гі́льза, -ы,
1. Металічная закрытая трубка для кідальнага зараду і сродкаў запальвання.
2. Папяровая трубачка, якую набіваюць тытунём пры вырабе папярос.
||
гільяці́на, -ы,
Прылада для пакарання смерцю шляхам адсякання галавы асуджанага.
||
гільяцінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Пакараць (караць) на гільяціне.
гімн, -а,
1. Урачыстая песня, прынятая як сімвал дзяржаўнага або сацыяльнага адзінства. Дзяржаўны г. Беларусі.
2. Хвалебная песня або музычны твор у гонар каго-, чаго
гімназі́ст, -а,
Вучань гімназіі.
||
||
гімна́зія, -і,
Агульнаадукацыйная сярэдняя навучальная ўстанова з паглыбленым вывучэннем некаторых прадметаў. Жаночая г.
||
гімна́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца гімнастыкай.
||
гімна́стыка, -і,
Сістэма практыкаванняў для фізічнага развіцця арганізма.
||
гімнасцёрка, -і,
Верхняя сарочка са стаячым каўняром, прынятая як ваеннае форменнае адзенне.
гінекало́гія, -і,
Навука, якая вывучае анатама-фізіялагічныя асаблівасці жаночага арганізма, жаночыя хваробы і іх лячэнне.
||
гінеко́лаг, -а,
Спецыяліст па гінекалогіі.
гі́нуць, -ну, -неш, -не; гінь;
1. Спыняць існаванне, знішчацца, прападаць. Г. ад кулі. Расліны гінуць ад марозу.
2.
||
гіпа...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які знаходзіцца ўнізе,
2) паніжаны супраць нормы,
гіпапата́м, -а,
Тое, што і бегемот.
гіпатані́я, -і,
Паніжэнне крывянога ціску.
||
гіпато́нік, -а,
Чалавек, які хварэе на гіпатанічную хваробу.
гіпатэну́за, -ы,
У матэматыцы: старана прамавугольнага трохвугольніка, якая ляжыць насупраць прамога вугла.
гіпатэты́чны, -ая, -ае.
Заснаваны на гіпотэзе; магчымы. Гіпатэтычная думка.
||
гіпер...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гіпе́рбала¹, -ы,
Мастацкі прыём, заснаваны на перабольшанні ўласцівасцей чалавечага характару, прадмета ці з’явы.
||
гіпе́рбала², -ы,
У матэматыцы: незамкнёная крывая з дзвюх галін, якая ўтвараецца пры перасячэнні канічнай паверхні плоскасцю.
||
гіперма́ркет, -а,
Буйная крама самаабслугоўвання, якая гандлюе таварамі паўсядзённага попыту.
гіпертані́я, -і,
Павышэнне крывянога ціску, а таксама хвароба, звязаная з такім павышэннем.
||
гіперто́нік, -а,
Чалавек, які хварэе на гіпертанічную хваробу.
гіпертрафі́раваны, -ая, -ае.
Які падвергся гіпертрафіі.
гіпертрафі́равацца, 1 і 2
Падвергнуцца (падвяргацца) гіпертрафіі.
гіпертрафі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Падвергнуць (падвяргаць) гіпертрафіі.
гіпертрафі́я, -і,
1. Хваравітае павелічэнне аб’ёму якога
2.
||
гіпнатызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й;
Прыводзіць у стан гіпнозу.
||
||
гіпнатызёр, -а,
Спецыяліст па гіпнозе, які валодае здольнасцю гіпнатызаваць.
||
гіпнаты́зм, -у,
1. Сукупнасць з’яў, якія ўзнікаюць пры гіпнозе.
2.
||
гіпно́з, -у,
Асаблівы стан частковага, няпоўнага сну, які выклікаецца ўнушэннем, а таксама сам спосаб такога ўнушэння. Быць у стане гіпнозу. Лячыць гіпнозам.
||
гіпо́тэза, -ы,
Навуковае меркаванне, якое прыводзіцца для тлумачэння тых ці іншых з’яў і патрабуе тэарэтычнага абгрунтавання і праверкі на вопыце, перш чым стаць навуковай тэорыяй.
гіпс, -у,
1. Мінеральнае рэчыва белага ці жоўтага колеру. Пласт гіпсу.
2. Скульптурны злепак з такога рэчыва.
3. Хірургічная павязка з такога рэчыва, якую накладваюць пры пераломах, вывіхах. Нага ў гіпсе.
||
гіпсава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1. Накладваць гіпсавую павязку. Г. нагу.
2. Насычаць глебу гіпсам. Г. глебу.
||
||
гіпю́р, -у,
Карункавая тканіна з выпуклым узорным малюнкам.
||
гі́ра, -ы,
1. Металічны груз пэўнай вагі, які выкарыстоўваецца ў якасці меры пры важанні, а таксама спартыўная прылада для практыкаванняў у цяжкай атлетыцы.
2. Вісячы груз для процівагі або прывядзення ў рух механізма. Гадзіннік з гірамі.
||
гіраві́к, -а́,
Цяжкаатлет, які займаецца гімнастычнымі практыкаваннямі з гірамі.
гіраско́п, -а,
Прыбор у выглядзе вярчальнага цела на вертыкальнай восі, які служыць для падтрымання ў стане раўнавагі якіх
||
гірля́нда, -ы,
Кветкі і зеляніна, сплеценыя ў выглядзе шырокай істужкі, а таксама наогул арнамент такой формы ці доўгі рад, ланцуг чаго
||
гістало́гія, -і,
Навука аб будове і развіцці тканак чалавека і жывёлы.
||
гістары́зм, -у,
Разгляд прадметаў і з’яў у іх гістарычным развіцці.
гістары́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які рэальна існаваў, не выдуманы. Г. факт.
3. Які адносіцца да часу, ад якога захаваліся пісьмовыя помнікі (
4. Выключна важны, які ўвайшоў у гісторыю. Гістарычныя рашэнні.
||
гістарыягра́фія, -і,
1. Навука аб развіцці гістарычных ведаў.
2. Сукупнасць гістарычных даследаванняў, прысвечаных якому
||
гісто́лаг, -а,
Спецыяліст у галіне гісталогіі.
гісто́рык, -а,
Спецыяліст у галіне гісторыі.
гісто́рыя, -і,
1. Рэчаіснасць у яе развіцці і руху. Законы гісторыі.
2. Навука аб развіцці чалавечага грамадства. Г. Старажытнага свету. Г. Сярэдніх вякоў.
3. Ход развіцця, руху чаго
4. Сукупнасць фактаў і падзей, што адносяцца да мінулага жыцця; мінулае, якое захавалася ў памяці людзей. Народныя вясельныя абрады ўжо сталі гісторыяй.
5.
6.
||
гіта́ра, -ы,
Струнны шчыпковы музычны інструмент з корпусам-рэзанатарам у выглядзе васьмёркі і доўгім грыфам.
||
гітары́ст, -а,
Музыкант, які іграе на гітары.
||
||
гі́цаль, -цля,
1. Той, хто знімае скуры з забітых жывёл; скуралуп (у 1
2.
гі́чка, -і,
Вузкая і доўгая спартыўная шлюпка з нізкімі бартамі.
гіяцы́нт, -а і -у,
1. -а. Травяністая расліна сямейства гіяцынтавых з прадаўгаватымі вузкімі лістамі і пахучымі кветкамі, сабранымі ў суквецце.
2. -у. Мінерал чырвонага ці залацістааранжавага колеру, разнавіднасць цыркону.
||
глаба́льны, -ая, -ае.
Усеагульны, які ахоплівае ўвесь зямны шар, увесь свет. Праблема чыстай вады набыла г. характар.
Глабальная ракета — ракета, якая можа даставіць баявы зарад у любое месца зямнога шара.
||
глава́, -ы́,
Раздзел кнігі, артыкула
глаго́ліца, -ы,
Адна з дзвюх стараславянскіх азбук, якая амаль поўнасцю супадае з кірыліцай па складзе, але адрозніваецца формай літар.
||
гладзі́льны, -ая, -ае.
Тое, што і прасавальны.
гла́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; гладзь; -джаны;
1. каго-што. Лёгка, ласкава праводзіць рукой па чым
2. Тое, што і прасаваць¹.
||
||
гладзь¹, -і,
Роўная паверхня чаго
гладзь², -і,
Спосаб вышывання шырокімі шчыльнымі шыўкамі.
гладка...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гладкаство́льны, -ая, -ае.
3 гладкім, не наразным ствалом (у 2
гла́дкі, -ая, -ае.
1. Роўны, без упадзін і выступаў. Г. стол. Гладкая пляцоўка.
2.
3. Сыты, адкормлены (
||
гладыёлус, -а,
Дэкаратыўная травяністая расліна сямейства касачовых з мечападобнымі лістамі і вялікімі яркімі кветкамі.
глады́ш, -а́,
Збан без ручкі. Г. з квасам.
гладыя́тар, -а,
У Старажытным Рыме: раб або ваеннапалонны, які павінен быў змагацца на арэне цырка з другім такім рабом або дзікімі звярамі.
||
глазе́т, -у,
Парча з каляровай шаўковай асновай і тканымі залатымі ці сярэбранымі ўзорамі.
||
глазу́ра, -ы,
1. Шклопадобны сплаў, якім пакрываюць гліняную, фаянсавую
2. Густы цукровы сіроп, у якім вараць садавіну і якім пакрываюць мучныя вырабы.
||
глазурава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Пакрыць (пакрываць) глазурай. Г. пасуду.
||
гламазда́, -ы́,
Пра няўклюднага чалавека, пра нязграбную рэч.
гламу́р, -у,
Асаблівая прывабнасць, стыльнасць, эфектнасць каго-, чаго
||
гла́нды, -аў,
Паднябенныя міндаліны.
||
гласа́рый, -я,
Тлумачальны слоўнік устарэлых і малазразумелых слоў да якога
гла́сны, -ага,
У дарэвалюцыйнай Расіі: член гарадской думы, гарадскі дэпутат.
глаўко́ма, -ы,
Хвароба вачэй, пры якой павышаецца ціск унутры вока.
||
гле́ба, -ы,
1. Верхні слой зямной кары. Гліністая г.
2.
Выбіць глебу з-пад чыіх ног — прымусіць пераканацца ў беспадстаўнасці чаго
||
глебазна́вец, -на́ўца,
Спецыяліст у галіне глебазнаўства.
глебазна́ўства, -а,
Навука, якая займаецца вывучэннем глебы (у 1
||
гле́джанне, -я,
У выразе: пункт гледжання — тое, што і пункт погляду.
гле́істы, -ая, -ае.
1. Пакрыты глеем, які змяшчае многа глею. Глеістае дно возера.
2. Вязкі. Глеістая дарога.
||
глей, -ю,
Вязкі асадак з мінеральных або арганічных рэчываў на дне вадаёмаў.
||
гле́йкі, -ая, -ае.
Вязкі, ліпкі. Глейкая гліна.
||
гле́тчар, -а,
Тое, што і ляднік.
||
глі́на, -ы,
Асадкавая горная парода, вязкая ў вільготным стане, якая ўжываецца для ганчарных вырабаў, будаўнічых і скульптурных работ.
||
гліназём, -у,
Вокіс алюмінію, які прымяняецца ў тэхніцы для атрымання алюмінію.
||
гліназёмісты, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе гліназём; з гліназёмам. Г. цэмент.
глі́ністы, -ая, -ае.
1. Які ўтрымлівае ў сабе гліну. Гліністыя глебы.
2. Колерам падобны на гліну.
||
глінтве́йн, -у,
Гарачы напітак з чырвонага віна з цукрам і вострымі прыправамі.
глі́птыка, -і,
Майстэрства разьбы на каштоўных камянях.
||
глі́сер, -а,
Пласкадоннае быстраходнае маторнае судна, якое пры вялікай хуткасці лёгка слізгаціць па воднай паверхні і дае малую асадку (у 2
||
глі́снік, -у,
Расліна сямейства складанакветных, высушанае насенне якой выкарыстоўваецца як глістагонны сродак; цытвора.
||
гліст, -а́,
1. Чарвяк, які паразітуе ў арганізме чалавека або жывёлы.
2. Пра худога чалавека (
||
глістаго́нны, -ая, -ае.
Прызначаны для выдалення глістоў (пра лякарства). Глістагонныя сродкі.
гліцы́нія, -і,
Паўднёвая павойная дэкаратыўная расліна сямейства бабовых з гронкамі пахучых кветак.
||
гліцэры́на, -ы,
Бясколерная масляністая вадкасць, якую атрымліваюць з тлушчаў для медыцынскіх і тэхнічных мэт.
||
гло́бус, -а,
Мадэль зямнога шара або нябеснай сферы, умацаваная на вертыкальнай падстаўцы.
||
гло́са, -ы,
Пераклад або тлумачэнне незразумелага слова або выразу, пераважна ў старажытных тэкстах на палях або ў самім тэксце. Глосы ў скарынаўскіх тэкстах.
глотагене́з, -у,
Працэс станаўлення чалавечай натуральнай гукавой мовы.
||
гло́тка, -і,
1. Частка стрававальнага тракту: мышачная трубка, якая злучае поласць рота са страваводам.
2. Тое, што і горла (у 1 і 2
||
глузд, -у,
Розум, развага; мазгі. Варочаць глуздамі.
глум, -у,
1.
2. Пра што
глумі́цца, глумлю́ся, глу́мішся, глу́міцца;
1. (1 і 2
2. з каго-чаго. Здзекавацца, кпіць, насміхацца. Г. з дзіцяці.
||
||
глумі́ць, глумлю́, глу́міш, глу́міць;
Марна траціць, псаваць. Г. дабро.
||
||
глу́пства, -а,
1. Дурны ўчынак, думка, недарэчнасць.
2. Што
глухава́ты, -ая, -ае.
Часткова пазбаўлены слыху; які недачувае.
глуханемата́, -ы́,
Адсутнасць слыху і здольнасці гаварыць.
глуханямы́, -а́я, -о́е.
Пазбаўлены слыху і здольнасці гаварыць.
глухата́, -ы́,
Поўная адсутнасць або частковы недахоп слыху.
глухі́, -а́я, -о́е.
1. Пазбаўлены слыху. Г. чалавек. Падручнікі для глухіх (
2.
3. Прыглушаны, невыразны. Г. трэск. Піяніна гучыць глуха (
4. Густы, цёмны, непралазны. Г. лес.
5. Ціхі, пустынны. Г. завулак.
6.
7. Без адтулін, суцэльны. Глухая сцяна.
Глухі зычны — зычны гук, які вымаўляецца без удзелу голасу.
глухме́нь, -і,
Глуш, глухое, аддаленае месца. Лясная г. Жыць у глухмені.
глу́хнуць, -ну, -неш, -не; глух, глу́хла; -ні;
1. Станавіцца глухім (у 1
2. Заціхаць, слабець, знікаць. Шум глухне. Матор глухне.
3. (1 і 2
4.
||
глуш, -ы́,
1. Густа парослы ўчастак лесу. Лясная г.
2. Аддаленае ад паселішчаў месца; захалусце. Жыву ў глушы, далёка ад горада. У такую г. аўтобусы не даходзяць.
3. Позняя, глухая пара. У такую г. людзі адпачываюць.
глушы́цель, -я,
1. Прыстасаванне для змяншэння сілы гуку рухавіка, механізма
2.
глушы́ць, глушу́, глу́шыш, глу́шыць;
1. Перашкаджаць слухаць. Розныя шумы глушылі прамову, і нічога не было чуваць.
2. Рабіць нячутным, заглушаць. Г. радыё.
3. Не даваць расці, перашкаджаць развіццю чаго
4. Моцным ударам аглушаць, пазбаўляць прытомнасці. Г. рыбу.
5. Выключаць (матор, машыну
6. Вельмі многа піць чаго
||
||
глушэ́ц, -шца́,
1. Вялікая лясная птушка сямейства цецерукоў.
2. Глухі чалавек (
||
глыб, -і,
Тое, што і глыбіня (у 2
глы́ба, -ы,
Вялікі кавалак, абломак цвёрдага рэчыва. Г. лёду.
||
глыбака... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
глыбакаво́ддзе, -я,
Высокі ўзровень вады ў рацэ, вадаёме.
глыбакаво́дны, -ая, -ае.
1. Паўнаводны, глыбокі, па якім могуць хадзіць судны. Глыбакаводная рака.
2. Які жыве або знаходзіцца на глыбіні ў вадзе. Глыбакаводная фаўна.
глыбакаду́мны, -ая, -ае.
1. Поўны глыбокіх думак; удумлівы. Г.
2. Сур’ёзны, засяроджаны. Г. выгляд.
||
глыбе́ць, 1 і 2
Станавіцца больш глыбокім.
||
глыбіня́, -і́,
1. Адлегласць ад паверхні да дна або ад якога
2. чаго. Прастора ўнутр ад мяжы, ад краю чаго
3.
Да глыбіні душы — вельмі моцна (крануць, уразіць).
У глыбіні душы — пра пачуцці, перажыванні людзей, схаваныя ад іншых.
||
глыбіняме́р, -а,
Прыбор для вымярэння глыбіні адтулін пазоў, вышыні выступаў у дэталях машын.
глыбока... (а таксама глыбака...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
глыбокапаважа́ны, -ая, -ае.
Вельмі шаноўны (
глыбо́кі, -ая, -ае.
1. Які мае вялікую глыбіню (у 1
2. Размешчаны ў сярэдзіне чаго
3.
4.
глыну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
1.
2. Перакусіць або выпіць (
Глынуць гора (слёз) (
глыта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Пры дапамозе мышцаў горла праштурхоўваць што
2.
||
||
||
глыто́к, -тка́,
1. Аднаразовы рух мускулаў глытальных мышцаў пры глытанні. Выпіць за два глыткі.
2. Колькасць вадкасці, якая глытаецца за адзін раз. Г. вады.
глю́га, -і,
Дзюба ў драпежнай птушкі. Груган звесіў глюгу.
глюга́сты, -ая, -ае.
3 вялікай глюгай або падобны на глюгу. Г. арол. Г. нос.
||
глюко́за, -ы,
Вінаградны цукар, які ўтрымліваецца ў пладах раслін і ягадах.
||
гляда́ч, гледача́,
Той, хто глядзіць што
||
глядзе́льны, -ая, -ае.
1. Прызначаны для гледачоў. Глядзельная зала.
2. Тое, што і аптычны (у 1
глядзе́цца, -джу́ся, -дзі́шся, -дзі́цца; -дзі́мся, гледзіце́ся, -дзя́цца; -дзі́ся;
1. у што. Глядзець на сваё адлюстраванне ў чым
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
глядзе́ць, -джу́, -дзі́ш, -дзі́ць; -дзі́м, гледзіце́, -дзя́ць; -дзі́;
1. на каго-што і ў што. Накіроўваць позірк, каб убачыць каго-, што
2. каго-што. Разглядаць, успрымаць, знаёміцца з кім-, чым
3. каго-што. Рабіць агляд, абследаванне. Г. хворага.
4. каго-што, за кім-чым і са
5. на каго-што. Браць прыклад з каго
6. на каго-што. Так ці інакш адносіцца да каго-, чаго
7. Віднецца, паказвацца адкуль
8.
а) папярэджанне, перасцярогу або пагрозу. Глядзіце, не спазніцеся!
б) здзіўленне, спалох. Глядзі, што нарабіў гэты разбойнік!
в)
9.
10. 1
Воўкам глядзець (
Глядзець з рук каго або чыіх (
Глядзець праз пальцы (
Глядзець праўдзе ў вочы — цвяроза і правільна ўсё ўспрымаць.
Глядзець смерці ў вочы — быць у вялікай небяспецы, блізка ад смерці.
Як у ваду глядзеў (
||
||
гляк, -а́,
Нізкая гліняная пасудзіна з выпуклымі бакамі і вузкім горлам.
||
||
гля́нец, -нцу,
Бляск начышчанай або адпаліраванай паверхні. Навесці г. (таксама
глянцава́цца, 1 і 2
Пакрывацца глянцам, начышчацца да бляску.
глянцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Пакрываць глянцам. Г. паперу. Г. абутак.
||
||
||
глянцаві́ты, -ая, -ае.
3 глянцам, не матавы. Глянцавітая папера.
||
гля́нцавы, -ая, -ае.
3 наведзеным глянцам, бліскучы. Глянцавая паверхня.
гляцыёлаг, -а,
Спецыяліст па гляцыялогіі.
гляцыяло́гія, -і,
Навука аб прыродных ільдах ва ўсіх іх формах на паверхні Зямлі.
||
гм,
Выражае недавер’е, сумненне, іронію.
гмах, -у,
Вялікі і высокі будынак.
гнаі́цца, 1 і 2
Выдзяляць гной. Рана гноіцца.
||
гнаі́ць, гнаю́, гно́іш, гно́іць;
1. Прыводзіць у стан гніення. Г. дабро.
2.
||
||
гнайні́к, -а́,
1. Гнойны нарыў, крыніца выдзялення гною. Разрэзаць г.
2.
||
гнасеало́гія, -і,
У філасофіі: тэорыя пазнання.
||
гна́цца, ганю́ся, го́нішся, го́ніцца; гна́ўся, гна́лася; ганіся;
1. Бегчы следам, каб дагнаць або злавіць. Г. за праціўнікам.
2. Імкнуцца да чаго
гнаць, ганю́, го́ніш, го́ніць; гнаў, гна́ла; гані́;
1. каго-што. Прымушаць рухацца ў якім
2. каго-што. Прымушаць хутка рухацца, ехаць на вялікай скорасці. Фурман гнаў каня. Г. машыну.
3.
4. што. Здабываць пры дапамозе перагонкі. Г. алей.
5. што. Рабіць, пастаўляць хутка, у вялікай колькасці. Г. план. Г. прадукцыю.
6.
7.
||
||
гнаяві́к, гнаевіка́,
Жук сямейства пласцініставусых, які жыве ў гнаі.
гнаявы́
гне́вацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Быць у стане гневу, абурацца. Г. на мужа.
гне́ды
гнездава́цца, 1 і 2
Тое, што і гняздзіцца (у 1
||
гнездавы́
гнейс, -у,
Метамарфічная горная парода, якая складаецца з кварцу, палявога шпату і некаторых каляровых металаў.
||
гне́сці і гнясці́, гняту́, гняце́ш, гняце́; гняцём, гнецяце́, гняту́ць; гняці́;
1. Прыціскаць сваім цяжарам.
2.
гнеў, гне́ву,
Пачуццё моцнага абурэння, злосці. Прыйсці ў г. Колькі гневу было за крытыку.
гне́ўны, -ая, -ае.
1. Ахоплены гневам. Г. адміністратар.
2. Злосны, грозны. Г. позірк.
гні́да, -ы,
Яйцо вошы.
||
гніе́нне, -я,
Працэс распаду арганічных рэчываў пад уздзеяннем мікраарганізмаў.
гні́ласны, -ая, -ае.
Які выклікае гніенне, выраблены гніеннем. Гніласныя мікробы. Г. пах.
||
гнілата́, -ы́,
Тое, што і гніль.
гніллё, -я́,
Гнілыя прадметы, гніль.
гнілу́шка, -і,
1. Тое, што і гніляк (у 1
2. Гнілая, ляжалая груша.
гнілы́, -а́я, -о́е.
1. Сапсаваны гніеннем, спарахнелы, затхлы. Гнілая салома. Гнілая вада.
2. Сыры, дажджлівы. Гнілая восень.
3.
||
гніль, -і,
1. Што
2. Назва многіх грыбковых або бактэрыяльных хвароб у раслін. Мокрая г. бульбы.
гніля́к, -а́,
1. Кусок спарахнелага, гнілога дрэва.
2.
гні́сці і гніць, гнію́, гніе́ш, гніе́; гніём, гніяце́, гнію́ць; гніў, гніла́, -ло́;
1. Станавіцца гнілым пад уздзеяннем мікраарганізмаў. Сена гніе.
2.
||
гной, гно́ю,
1. Перапрэлая сумесь памёту і подсцілу свойскай жывёлы, якая ўжыв. для ўгнаення глебы. Конскі г. Вывесці г. з хлява.
2. Вадкасць жоўтага або шэрага колеру з непрыемным пахам як прадукт гніення, запалення тканак жывога арганізма.
||
гном, -а,
У заходнееўрапейскай міфалогіі: барадаты карлік, які ахоўвае падземныя скарбы.
||
гну́ткі, -ая, -ае.
Здольны лёгка гнуцца, гібкі. Г. дубец.
||
гну́ты, -ая, -ае.
Зроблены шляхам выгінання. Гнутая мэбля.
гну́цца, гну́ся, гне́шся, гне́цца; гнёмся, гняце́ся, гну́цца; гніся;
1. Прымаць дугападобную, выгнутую форму; схіляцца. Дрэвы г. да зямлі. Чалавек гнецца ад цяжкай ношы.
2. Рабіцца няроўным; згінацца. Ліст жалеза добра гнецца.
3.
||
гнуць, гну, гнеш, гне; гнём, гняце́, гнуць; гні; гну́ты;
1. Надаваць чаму
2.
3. Нагінаць уніз, прыгінаць. Вецер гне бярозу да зямлі.
4.
Гнуць на свой капыл (
Гнуць сваю лінію (
Гнуць спіну (горб) (
1) многа і цяжка працаваць на каго
2) пакланяцца, угоднічаць перад кім
Гнуць у тры пагібелі (
||
||
гнюс, -у, м.,
Двухкрылыя насякомыя, машкара, якія смокчуць кроў чалавека і жывёлы.
гняві́ць, гняўлю́, гне́віш, гне́віць;
Выклікаць гнеў.
Не гняві бога (
Што бога гнявіць; няма чаго бога гнявіць (
||
гняды́, -а́я, -о́е і гне́ды, -ая, -ае.
Чырвона-рыжы з чорным хвастом і грывай (пра масць коней).
гняздзі́цца, 1 і 2
1. Віць гнёзды, жыць (пра птушак). Ластаўкі гняздзяцца пад страхой.
2.
3.
гняздо́, -а́,
1. У птушак, насякомых і паўзуноў: месца для жылля звычайна на перыяд кладкі яек і вывядзення дзіцянят. Ластаўчына г. Асінае г. (таксама
2. Паглыбленне, куды што
3. Група маладых раслін, грыбоў
4. Укрытае месца для чаго
5. Месца высеву двух або некалькіх зярнят, а таксама ўсходы гэтых зярнят (
6. Група аднакарэнных вытворных слоў, размешчаных пры загалоўным слове ў слоўніку.
||
||
гняздо́ўе, -я,
Месца, дзе гняздзяцца птушкі.
гнясці́
го́галь, -я,
Вадаплаўная птушка падсямейства качыных.
Хадзіць гогалем (
||
го́галь-мо́галь, го́галю-мо́галю,
Сыры яечны жаўток, расцёрты з цукрам.
го́гат, -у,
1. Крык гусей.
2.
год, -а,
1. Прамежак часу, за які Зямля робіць адзін абарот вакол Сонца. Мінула два гады. Засушлівы г. Чатыры пары года: зіма, вясна, лета, восень.
2. Адрэзак часу, які ўключае ў сябе 12 каляндарных месяцаў. Новы г. (наступаючы год, а таксама дзень 1 студзеня). Два гады ад нараджэння. Г. ад году (з кожным годам). Круглы г. Гадамі не сустракаемся.
3. Прамежак часу, у які праводзіцца цыкл якіх
4.
5.
6.
7. Прамежак часу, на працягу якога адбываецца абарот якой
Высакосны год — кожны чацвёрты год, які мае ў лютым не 28, а 29 дзён.
Светлавы год — адзінка адлегласці, роўная шляху, які праходзіць прамень святла за адзін трапічны год.
Трапічны год — прамежак часу, за які Сонца завяршае адзін цыкл змен пор года (
Гады ў рады (
З году ў год (
||
||
го́дзе,
Хопіць, даволі. Г. загараць.
го́днасць, -і,
1.
2. Неабходныя маральныя якасці чалавека, а таксама ўсведамленне гэтых якасцей. Г. працоўнага чалавека.
3. Званне (
го́дны, -ая, -ае; -дзен, -дна.
Прыгодны для чаго
||
го́йданне
ГО́ЙДАЦЦА
ГО́ЙДАЦЬ
го́йсаць, -аю, -аеш, -ае і гайса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Хутка і мітусліва рухацца, перамяшчацца; бегаць, раз’язджаць у пошуках каго-, чаго
||
гол, -а,
У спартыўных гульнях: забіты або прапушчаны мяч, шайба
||
голагало́вы, -ая, -ае.
1. 3 голай, непакрытай галавой. Г. хлопчык.
2. З абстрыжанай ці лысай галавой.
го́лад, -у,
1. Вострае адчуванне патрэбы ў ежы, а таксама працяглае недаяданне. Памерці з голаду.
2. Адсутнасць ці недахоп прадуктаў харчавання ў выніку неўраджаю, засухі, вайны
3.
Марыць голадам — даводзіць да знямогі.
го́лас, -у,
1. Гукі, якія ўтвараюцца ваганнем галасавых звязак, што знаходзяцца ў горле. Ля рэчкі чуліся вясёлыя галасы. Высокі г.
2. Асобная самастойная партыя многагалосага твора вакальнай і інструментальнай музыкі. Раманс для двух галасоў.
3. Меркаванне, выказванне, думка. Падаць г. (выказаць сваю думку). Прыслухоўвацца да голасу мас.
4. Права заяўляць сваё меркаванне пры вырашэнні дзяржаўных пытанняў. Не хапіла аднаго голасу на выбарах. Галасы выбаршчыкаў. Падлік галасоў. Рашаючы г.
5. Клавіш музычнага інструмента (
На ўвесь голас — гучна, на поўную сілу.
У адзін голас — дружна, адзінадушна.
||
||
го́ласны, -ая, -ае.
Гучны, звонкі. Голаснае чытанне.
го́лле
го́луб, -а,
Птушка сямейства галубіных пераважна з шаравата-блакітным ці белым апярэннем і вялікім зобам. Дзікі г. Г. міру (відарыс белага голуба як сімвал міру).
||
||
голубагадо́вец, -до́ўца,
Чалавек, які займаецца голубагадоўляй.
голубагадо́ўля, -і,
Развядзенне і дрэсіроўка галубоў.
||
го́лы, -ая, -ае; гол, -а.
1. Не апрануты, не прыкрыты адзеннем. Голая спіна.
2. Без расліннага або валасянога покрыва. Г. чэрап. Голыя дрэвы.
3. Нічым не пакрыты, не прыкрыты. Голыя сцены. Спаць на голым ложку.
4.
5. Без прымесей, чысты. Г. пясок.
6.
Гол як сакол — вельмі бедны, які нічога не мае.
Голы як бізун — пра вельмі беднага чалавека.
Голы як бубен (
гольф, -а,
Гульня ў мяч, які клюшкай заганяюць у ямку, пераадольваючы рад штучных перашкод.
го́льфы, -аў.
1. Кароткія штаны з манжэтамі, якія зашпільваюцца пад каленам.
2.
го́ман, -у,
1. Гучная невыразная гаворка некалькіх чалавек. На вуліцы стаяў г.
2.
гон
го́нар, -у,
1. Грамадская або маральная годнасць, тое, што выклікае ўсеагульную павагу. Справа гонару.
2. Высакамернасць, фанабэрыстасць. Чалавек з гонарам.
гонг, -а,
Ударны музычны інструмент у выглядзе металічнага дыска,
го́ні, -ей.
1. Вялікая доўгая ніва. Жнеі дажыналі г.
2.
го́нка, -і,
1.
2. звычайна
Гонка ўзбраення — палітычнае супрацьстаянне некалькіх дзяржаў за перавагу ў галіне ўзбраення.
||
го́нкі, -ая, -ае.
1. Хуткі, імклівы ў руху. Гонкая плынь ракі. Г. човен.
2. Высокі і роўны (пра дрэвы). Гонкія сосны.
||
го́нны
го́нта, -ы,
Дахавы матэрыял у форме невялікіх дошчачак, востра саструганых з аднаго боку і з пазам — з другога. Ставіць хату пад гонтай. Злазь з даху, не псуй гонты (прымаўка: не бярыся не за сваю справу).
||
го́нчы, -ая, -ае.
1. Шпаркі ў бегу, прывучаны гнаць звера. Г. сабака.
2. у
го́ншчык, -а,
Удзельнік спартыўных гонак.
||
||
гоп,
Ужыв. са
го́паць, -аю, -аеш, -ае;
1. Скакаць, падскокваць.
2. 3 шумам падаць.
||
||
го́ра, -а,
1. Глыбокі жаль, смутак. Захварэць з г.
2. Тое, што і няшчасце. У мяне вялікае г.
3. Жыццёвыя няўдачы, мукі, нястача. Г. не знаць. Цярпець г.
Глынуць гора (
Заліць гора (
З горам папалам (
гора-... (
Першая састаўная частка складаных слоў са
го́рад, -а,
1. Буйны населены пункт, адміністрацыйны, прамысловы, гандлёвы і культурны цэнтр. Сталічны г. Г. на Дзвіне. Жыць за горадам.
2. Населенае месца, абгароджанае і ўмацаванае сцяной (
3. У розных рухомых гульнях (
||
||
горадабудаўні́к, -а́,
Архітэктар, спецыяліст па будаўніцтве і планіроўцы гарадоў.
горадабудаўні́цтва, -а,
Гарадское будаўніцтва.
||
го́ран, -рна,
1. Кавальская печ з мяхамі і паддувалам для награвання і пераплаўкі металаў ці печ для абпальвання керамічных вырабаў.
2. Ніжняя частка доменнай печы, дзе згарае паліва.
||
гораўтварэ́нне, -я,
Працэс утварэння гор.
го́рац, -рца,
Жыхар гор, горнай краіны.
||
||
горб, гарба́,
1. Ненармальная пукатасць на спіне або на грудзях чалавека.
2. Тлушчавы нарост у некаторых жывёл (
3. чаго. Узвышэнне на якой
Сваім гарбом (
||
го́рбіцца, -блюся, -бішся, -біцца;
Выгінаць спіну гарбом; сутуліцца. Г. пры хадзьбе.
||
го́рбіць, -блю, -біш, -біць;
Выгінаць гарбом; сутуліць. Г. спіну.
||
го́рдасць, -і,
1. Пачуццё ўласнай годнасці, самапавага. Нацыянальная г.
2. Пачуццё задавальнення ад сваіх або чыіх
3. Пра таго, кім (чым) ганарацца. Сын — мая г.
4. Ганарыстасць, напышлівасць. Яго абвінавачвалі ў празмернай гордасці.
го́рдзіеў, -ева.
У выразе: гордзіеў вузел
го́рды, -ая, -ае.
1. Надзелены пачуццём уласнай годнасці, павагі да сябе. Г. чалавек.
2. Поўны пачуцця задавальнення сабой. Г. позірк.
3. Ганарысты, фанабэрысты. Ласкавае цялятка дзвюх матак ссе, а гордае — ніводнай (прыказка).
го́рка¹, -і,
1.
2. Зашклёная шафа для посуду. Хрустальная г.
3. Сістэма чыгуначных пуцей з ухілам, прызначаная для сартавання вагонаў (
4. Адна з фігур вышэйшага пілатажу: кароткачасовы палёт па ўзыходзячай прамалінейнай траекторыі. Рабіць горку.
го́рка²,
1. Непрыемна, едка па смаку.
2. Пра адчуванне горкага смаку. Ад зёлак стала г. ў роце.
3. у
го́рка-салёны, -ая, -ае.
1. Горкага і салёнага смаку. Горка-салёная мікстура.
2. Пра ваду: які ўтрымлівае горкія, галоўным чынам сернакіслыя солі (
го́ркасць, -і,
Тое, што і горыч.
го́ркі, -ая, -ае.
1. Які мае своеасаблівы едкі смак. Г. палын. Горкае лякарства.
2.
Горкае дзіця (
Горкі п’яніца (
го́ркнуць, -не; горк, -кла;
Псуючыся, станавіцца горкім на смак. Масла горкне ў цяпле.
||
го́рла, -а,
1. Храстковая трубка ў пярэдняй частцы шыі, якая з’яўляецца пачаткам стрававода і дыхальных шляхоў. У горле перасохла. Браць за г. (таксама
2. Агульная назва зева, глоткі і гартані. Хвароба г.
3. Верхняя звужаная частка пасудзіны. Г. збана.
4. Вузкі выхад з заліва, вусце (
Прыстаць з нажом да горла — назойліва патрабаваць.
Прамачыць горла — трохі выпіць.
Стаяць папярок горла — вельмі замінаць.
У горла не лезе — зусім не хочацца есці.
З горла лезе (
На ўсё горла (
Па горла (
Стаяць косткай у горле (
||
горн, -а,
Медны духавы інструмент для падачы сігналаў. Горны зайгралі адбой.
горна... і горна-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
го́рна-абагача́льны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да здабычы каштоўных мінералаў з руды. Г. камбінат.
горнавыратава́льнік, -а,
Рабочы выратавальнага атрада ў рудніках, шахтах.
горнавыратава́льны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да выратавальных работ у рудніках, шахтах. Горнавыратавальная брыгада.
горназаво́дскі, -ая, -ае.
Які мае адносіны да горнай¹ прамысловасці. Горназаводскія раёны.
горназаво́дчык, -а,
Уладальнік горназаводскага прадпрыемства.
горнапрамысло́вы, -ая, -ае.
Які мае адносіны да горнай¹ прамысловасці. Г. раён.
горнапрахо́дчы, -ая, -ае (
Звязаны з праходкай горных вырабатак. Горнапраходчыя работы.
горнарабо́чы, -ага,
Рабочы горнай¹ прамысловасці.
го́рны¹, -ая, -ае.
1.
2. Які здабываецца з нетраў зямлі. Горныя пароды.
3. Які адносіцца да распрацоўкі зямных нетраў. Г. камбайн. Горныя работы.
го́рны², -ая, -ае (
Поўны гора; гаротны. Г. сум твой сэрцам чую. Горна (
го́ршаць, -аю, -аеш, -ае;
Рабіцца горшым, пагаршацца. Самаадчуванне горшае.
го́рыч, -ы,
1. Горкі пах, смак. Г. палыну. Г. у роце.
2.
госць, -я,
1. Той, хто наведвае каго
2. Асоба, афіцыйна запрошаная прысутнічаць на сходзе, пасяджэнні
||
||
го́ты, -аў,
Старажытныя германскія плямёны 2—9
||
го́тыка, -і,
Стыль сярэдневяковай заходнееўрапейскай архітэктуры, які характарызуецца лёгкасцю стральчатых збудаванняў, багаццем рознакаляровага шкла і скульптурных арнаментаў.
||
Гатычны шрыфт — шрыфт, які характарызуецца вуглаватасцю і зломам літар.
го́цаць і го́цкаць, -аю, -аеш, -ае;
Шумна скакаць, падскокваць; падкідваць на руках. Г. дзіця.
||
||
граб, -а і -у,
1. -а. Лісцевае дрэва сямейства бярозавых з гладкай карой.
2. -у, толькі
||
граба́р, -а́,
Землякоп.
||
граба́рства, -а,
Занятак грабара.
||
грабе́ж, грабяжу́,
Адкрыты захоп чужой маёмасці, звычайна з прымяненнем сілы. Г. сярод белага дня. Такая цана — звычайны г.
грабе́жнік, -а,
Той, хто займаецца грабяжом.
||
||
грабе́жніцкі, -ая, -ае.
1.
2. Які прыводзіць да разарэння. Грабежніцкая вайна.
грабе́жніцтва, -а,
Грабежніцкія дзеянні.
гра́белькі, -лек.
1.
2. Прыстасаванне ў форме грабель на кассі, каб зручней было касіць збожжа.
грабе́нны
грабе́ньчаты, -ая, -ае.
Падобны на грэбень (у 1
грабе́ньчык
грабе́ньчыкавы
грабе́ц, -бца́,
Той, хто працуе граблямі.
грабі́лка, -і,
Сельскагаспадарчая прылада для зграбання сена.
грабі́льна, -а,
Ручка ў граблях.
гра́біць, -блю, -біш, -біць; -блены;
1. Забіраць сілай чужое дабро.
2. Разараць паборамі, падаткамі.
||
гра́блі, грабёль і гра́бляў.
Сельскагаспадарчая прылада для зграбання сена, саломы
||
грабні́ца, -ы,
Спецыяльнае збудаванне, прызначанае для захавання цела нябожчыка.
грабнявы́
грабня́к, -а́,
Зараснік грабу.
грабо́к, -бка́,
Узмах вёсламі пры веславанні.
грабянёвы
гравёр, -а,
Мастак, майстар, які займаецца выразаннем узораў, надпісаў
||
гравёрны, -ая, -ае.
Які адносіцца да работы, да мастацтва гравёра. Гравёрная майстэрня. Гравёрнае мастацтва.
гра́вій, -ю,
Абломкавая горная парода ў выглядзе дробных каменьчыкаў, звычайна ўжыв. ў будаўнічых работах; жвір.
||
гравірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Выразаць узоры, надпісы на якім
||
||
||
гравіро́ўка, -і,
1.
2.
гравіро́ўшчык, -а,
Тое, што і гравёр.
||
||
гравіта́цыя, -і,
1. Сусветнае прыцягненне; уласцівасць матэрыі, якая выяўляецца ва ўзаемным прыцягненні ўсіх цел.
2. Метад здабычы карысных выкапняў, заснаваны на адрозненні шчыльнасці мінералаў і пустой пароды (
||
гравю́ра, -ы,
1. Малюнак, выразаны на гладкай паверхні якога
2. Від графікі, які ахоплівае творы, выкананыя такім спосабам.
||
град, -у,
1. Атмасферныя ападкі ў выглядзе невялікіх ледзяных крупінак.
2.
||
града́, -ы́,
1. Вузкая паласа зямлі, ускапаная на агародзе ці ў кветніку. Пасадзіць граду буракоў.
2. Рад невялікіх гор, узгоркаў. Горная г.
3. Мноства аднастайных прадметаў, размешчаных у адзін рад.
||
||
градабо́й, -ю,
Выпадзенне граду, які знішчае пасевы, сады
граданача́льнік, -а,
У Расіі 19
||
градано́сны, -ая, -ае.
Які нясе град (пра хмару).
града́цыя, -і,
Паслядоўнасць, паступовасць у размяшчэнні чаго
||
гра́дзіна, -ы,
Крупінка граду.
||
гра́дус, -а,
1. Адзінка вымярэння вугла або дугі, роўная 1/360 акружнасці. Вугал у шэсцьдзясят градусаў. Паварот на сто восемдзесят градусаў (таксама
2. Адзінка вымярэння тэмпературы. Мароз дваццаць градусаў.
3. Адзінка вымярэння працэнтнага ўтрымання спірту ў алкагольных вырабах. Каньяк у сорак градусаў.
Пад градусам (
||
гра́дуснік, -а,
Тэрмометр для вымярэння тэмпературы цела, а таксама вады, паветра. Паставіць хвораму г.
граза́, -ы́,
Той (тое), што выклікае, наводзіць страх. Партызаны былі гразой нямецкіх захопнікаў.
гразе...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да гразі (у 1
2) які мае адносіны да гразей,
гразе-каме́нны, -ая, -ае (
Які складаецца з рэдкай гразі, змяшанай з камянямі. Гразе-каменныя патокі.
гразелячэ́бніца, -ы,
Лячэбная ўстанова, у якой лечаць гразямі.
гразелячэ́нне, -я,
Лячэнне гразямі.
||
гра́зі, -зей.
Азёрны або марскі іл як лекавы сродак, а таксама месца, дзе ім лечацца. Лячыцца гразямі. Паехаць на г.
||
гразі́цца, гражу́ся, гро́зішся, гро́зіцца;
Тое, што і гразіць.
гразі́ць, гражу́, гро́зіш, гро́зіць;
1. каму чым. Абяцаць зрабіць каму
2. каму і без
||
гразі́шча, -ы,
Вялікая гразь. Г. — не вылезці.
гра́зкі, -ая, -ае.
1. Пакрыты граззю. Гразкая дарога.
2. Багністы, топкі. Гразкае дно ў вадаёме.
||
гра́знуць, -ну, -неш, -не; граз, гра́зла; -ні;
Апускацца ў што
||
гразь, -і́,
1. Размяклая ад вады глеба. На агародзе г.
2. Бруд, нечыстоты. На падлозе г.
3.
Змяшаць з граззю каго (
Не ўдарыць тварам у гразь (
Як гразі чаго (
||
грак, -а́,
Пералётная птушка сямейства воранавых з чорным блішчастым апярэннем.
||
гра́кнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Упасці з моцным грукатам. Г. аб падлогу.
гра́кнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
Кінуць, упусціць што
грам, -а,
Адзінка вагі ў метрычнай сістэме мер, роўная адной тысячнай долі кілаграма.
||
грамавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Вельмі моцны, аглушальны. Г. голас.
грамада́, -ы́,
1. Група людзей, натоўп.
2. Пазямельная абшчына ў Беларусі і Украіне да рэвалюцыі 1917 г., а таксама сход членаў гэтай абшчыны.
3. Аб’яднанне, арганізацыя людзей, якія маюць агульныя мэты, звычайна палітычныя. Беларуская сацыялістычная г. Беларуская сацыял-дэмакратычная г.
грамадазна́вец, -на́ўца,
Спецыяліст па грамадазнаўстве.
грамадазна́ўства, -а,
Сукупнасць навук аб грамадстве, а таксама такая навука як прадмет выкладання.
||
грамадзя́нін, -а,
1. Асоба, якая належыць да пастаяннага насельніцтва дадзенай дзяржавы, карыстаецца правамі і выконвае абавязкі, устаноўленыя яе канстытуцыяй.
2. Дарослы чалавек, а таксама форма звароту да яго.
||
грамадзя́нскі, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да прававога становішча грамадзян у дзяржаве. Г. кодэкс. Грамадзянскія законы.
2. Уласцівы грамадзяніну як свядомаму члену грамадства (
3. Неваенны, цывільны. Грамадзянскае адзенне.
4. Нецаркоўны. Г. шрыфт.
Грамадзянская вайна — узброеная барацьба ўнутры дзяржавы паміж палітычнымі, рэлігійнымі, этнічнымі або ідэалагічнымі групамі.
грамадзя́нства, -а,
Прыналежнасць да ліку грамадзян дзяржавы, прававое становішча грамадзяніна (у 1
грама́дскасць, -і, ж.,
1. Перадавая, найбольш актыўная частка грамадства. Пісьменніцкая г. Вынесці што
2. Грамадскія арганізацыі. Прафсаюзная г. фабрыкі.
грама́дскі, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да грамадства, які ўзнікае ў грамадстве, звязаны з дзейнасцю людзей у грамадстве. Г. лад. Грамадскае становішча. Грамадскія навукі. Грамадскае жыццё. Грамадская думка. Грамадскія адносіны.
2. Звязаны з работай па добраахвотным абслугоўванні палітычных, культурных, прафесійных патрэб калектыву. Грамадская арганізацыя. Г. кантралёр. Грамадская работа.
3. Які належыць грамадству, не прыватны. Грамадская ўласнасць.
грама́дства, -а,
Сукупнасць людзей, аб’яднаных гістарычна абумоўленымі сацыяльнымі формамі сумеснага жыцця і дзейнасці. Феадальнае г. Сучаснае г.
гра́мата, -ы,
1. Уменне чытаць і пісаць. Вучыць грамаце.
2. Афіцыйны дакумент. Даверчая г. Ахоўная г.
Кітайская грамата (
грама́тыка, -і,
1. Лад¹ (у 5
2. Навука аб гэтым ладзе. Тэорыя граматыкі.
3. Кніга, якая апісвае гэты лад. Акадэмічная г. Вучэбная г.
||
грамафо́н, -а,
Музычны апарат з рупарам для ўзнаўлення гукаў запісаных на пласцінку.
||
грамаце́й, -я,
Пісьменны чалавек.
грамза́піс, -у,
Запіс музыкі, прамовы
грамі́ла, -ы,
1. Высакарослы грузны чалавек.
2. Бандыт, пагромшчык. Фашысцкія грамілы.
грамі́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць; -мі́м, -міце́, -мя́ць;
1. Разбураць, знішчаць. Г. ворага.
2.
грамо́вы
грампласці́нка, -і,
Грамафонная пласцінка; кружэлка. Завод грампласцінак.
гран, -а,
Адзінка аптэкарскай вагі, роўная 0,062 грама.
Ні грана чаго (
грана́т¹, -а,
Паўднёвае дрэва ці куст сямейства чальчаковых, а таксама яго круглы ярка-чырвоны плод з кісла-салодкім сокам.
||
грана́т², -у,
Мінерал класа сілікатаў каштоўны камень пераважна цёмна-чырвонага колеру.
||
грана́та, -ы,
Разрыўны снарад. Ручная г. Супрацьтанкавая, асколачная г.
||
гранатамёт, -а,
Агнястрэльная зброя для стральбы бранябойнымі гранатамі. Ручны г. Супрацьтанкавы г.
||
гранатамётчык, -а,
Баец, узброены ручнымі гранатамі, або стралок з гранатамёта.
грандыёзны, -ая, -ае.
Магутны, велічны. Г. план. Грандыёзная будоўля.
||
гранёны, -ая, -ае.
1. Які мае некалькі граней. Г. стакан.
2. Які падвяргаўся граненню. Г. хрусталь.
грані́льшчык, -а,
Майстар, спецыяліст па шліфоўцы, граненні каштоўных камянёў.
||
грані́т, -у,
Цвёрдая зярністая горная парода з кварцу, палявога шпату і слюды.
||
граніто́ль, -ю,
Цыратовая тканіна,
||
грані́ца, -ы,
Лінія, якая раздзяляе тэрыторыі сумежных дзяржаў. Дзяржаўная г.
За граніцай — у замежных дзяржавах.
За граніцу — у замежныя дзяржавы.
3-за граніцы — з замежных дзяржаў.
||
грані́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -ні́м, -ніце́, -ня́ць;
Шліфуючы, рабіць грані (на шкле, метале, камені). Г. алмазы.
||
||
||
грані́чны, -ая, -ае.
1.
2. Максімальны, найвышэйшы, крайні. Гранічная хуткасць. Гранічная сціпласць.
||
гра́нка, -і,
Адбітак з часткі друкарскага набору, яшчэ не звярстанага ў старонкі, а таксама сама частка такога набору. Чытаць гранкі.
||
гран-пры́,
Самая высокая ўзнагарода на мастацкім конкурсе, фестывалі, спартыўных спаборніцтвах.
гра́нула, -ы,
Невялікі цвёрды кавалачак якога
гранулява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Надаць (надаваць) чаму
||
грануля́цыя, -і,
1. Раздрабненне, наданне рэчыву зярністай формы.
2. Новая злучальная тканка на месцы ран пры іх загойванні.
3. Бачная зярністасць паверхневага слоя Сонца.
||
грань, -і,
1. Плоская частка паверхні геаметрычнага цела, якая ўтварае вугал з другой такой жа паверхняй. Грані куба.
2.
грасі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Вымаўляць гук «р» картава, на французскі манер.
||
гратэ́ск, -у,
У мастацтве: паказ чаго
||
граф, -а,
Дваранскі тытул, вышэйшы за баронскі, а таксама асоба, якая носіць гэты тытул.
||
||
графа́, -ы́,
1. Палоска або слупок на лісце паперы, абазначаныя дзвюма вертыкальнымі лініямі.
2. Раздзел тэксту; рубрыка. Г. ў анкеце.
графало́гія, -і,
Вучэнне аб почырку як адлюстраванні ўласцівасцей характару і псіхічнага стану чалавека.
||
графама́н, -а,
Чалавек, ахоплены графаманіяй.
||
||
графама́нія, -і,
Нездаровая цяга да пісання, пісьменніцтва ў асоб, што не маюць літаратурных здольнасцей.
гра́фік¹, -а,
1. Дыяграма, якая адлюстроўвае колькасныя паказчыкі развіцця або стану чаго
2. План работы з дакладнымі паказчыкамі нормы і тэрмінаў выканання. Працаваць строга па графіку.
||
гра́фік², -а,
Мастак, спецыяліст у галіне графікі (у 1
гра́фіка, -і,
1. Від выяўленчага мастацтва, заснаваны на стварэнні рысункаў контурнымі лініямі і штрыхамі, а таксама творы гэтага мастацтва.
2. Абрысы пісьмовых або друкаваных знакаў, літар. Беларуская г.
||
графі́н, -а,
Шкляная пасудзіна з вузкім доўгім горлам для вады, сокаў
||
||
графі́т, -у,
1. Мінерал цёмнага колеру з класа самародных элементаў, разнавіднасць вугляроду,
2. Стрыжань у сярэдзіне алоўка.
||
графі́ць, -флю́, -фі́ш, -фі́ць; -фі́м, -фіце́, -фя́ць; -флёны;
Разлінейваць на графы (у 1
||
||
графлёны, -ая, -ае.
3 графамі. Графлёная папера.
графо́лаг, -а,
Спецыяліст па графалогіі.
гра́фства, -а,
1. Графскі тытул.
2.
3. Пры феадалізме: зямля, якая знаходзілася ва ўладанні графа.
грахаво́днік, -а,
Чалавек, схільны да амаральных паводзін.
||
грацыёзны, -ая, -ае.
Прыгожы ў руху, позах, стройны. Г. танец. Грацыёзная дзяўчына.
||
гра́цыя, -і,
1. Стройнасць, прыгажосць у рухах цела, позе.
2.
граць
грача́нік¹, -а,
Шкоднік зерневых культур; хлебны жук.
грача́нік², -а,
Блін з грэцкай¹ мукі.
грача́нішча, -а,
Поле, з якога сабралі грэчку або на якім папярэдняй культурай была грэчка.
грача́нка
грачаня́ і грачанё, -ня́ці,
Птушаня грака.
грачы́ны
грашаві́ты, -ая, -ае (
Які мае многа грошай або прыносіць вялікі даход. Г. чалавек. Грашавітая служба.
грашо́вы
грашы́, -о́ў (
Невялікая сума; нізкая цана. Г. атрымліваю. Гэта цацка каштуе г.
грашы́ць, грашу́, гро́шыш і грашы́ш, грэ́шыць і грашы́ць, грэ́шым і грашы́м, гро́шыце і грашыце́, гро́шаць і граша́ць;
1. Рабіць грэх (у 1
2. супраць чаго або чым. Парушаць якія
||
грог, -у,
Гарачы напітак з гарэлкі, рому або каньяку, змяшаны з вадой і цукрам.
||
гро́зны, -ая, -ае.
1. Суровы, жорсткі. Г. начальнік.
2. Які тоіць у сабе пагрозу; небяспечны. Грознае пісьмо. Грозная зброя.
3. Велічны і страшны (
||
гро́зьба, -ы,
Запалохванне, пагроза. Ні просьбаю, ні грозьбаю (прымаўка).
гром, -у,
1. Грукат, які суправаджае маланку ў час навальніцы. Раскаты грому. Як г. з яснага неба (
2.
||
громаадво́д, -а,
Тое, што і маланкаадвод.
||
громападо́бны, -ая, -ае.
Вельмі гучны, падобны на гукі грому. Г. крык.
гро́нка, -і,
Вялікая колькасць пладоў, ягад або кветак на адной галінцы. Г. рабіны.
||
грос, -а,
Адзінка падліку, роўная 144 прадметам. Г. гузікаў.
гросма́йстар, -тра,
Вышэйшае спартыўнае званне шахматнага ці шашачнага майстра.
||
грот¹, -а,
Штучная або прыродная пячора. Штучны г.
грот², -а,
Ніжні прамы парус на грот-мачце.
Грот-мачта — сярэдняя, самая высокая мачта на парусных і вёсельных суднах.
гро́хат, -а,
1. Вялікае рэшата для прасейвання сыпкіх матэрыялаў і сарціроўкі іх па велічыні.
2. Машына для прасейвання з такімі рашотамі. Валковы г.
грош, гро́ша,
1. Дробная медная манета ў царскай Расіі. Хай грошай ні гроша, абы слава хароша (прыказка). Ні гроша няма.
2. Разменная дробная манета ў некаторых еўрапейскіх краінах.
Ні ў грош не ставіць каго-, што
Устаўляць (уставіць) свае тры грошы (
гро́шы, -ай,
1. Металічныя або папяровыя знакі, якія служаць мерай вартасці пры куплі-продажы. Дробныя г. Размяніць г.
2. Сродкі, капітал. Вялікія г.
Кішэнныя грошы — грошы на дробныя расходы.
||
||
грубашэ́рсны, -ая, -ае.
3 грубай, нізкага гатунку шэрсці. Грубашэрсныя рукавіцы.
грубе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. (1 і 2
2. Траціць далікатнасць, станавіцца менш культурным.
||
грубі́ць, -блю́, -бі́ш, -бі́ць; -бі́м, -біце́, -бя́ць;
Тое, што і грубіяніць.
||
грубія́н, -а,
Чалавек, які груба і дзёрзка адносіцца да іншых.
||
||
грубія́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Гаварыць грубасці, абыходзіцца дзёрзка, некультурна з кім
||
грубія́нства, -а,
Паводзіны грубіяна; грубасць, дзёрзкасць.
гру́бка, -і,
Невялікая пакаёвая печ, звычайна кафляная.
гру́бы, -ая, -ае.
1. Недастаткова культурны, недалікатны. Грубыя паводзіны. Грубае абыходжанне. Груба (
2. Недастаткова апрацаваны, няўмела зроблены. Грубая мэбля. Грубая работа.
3. Прыблізны, не распрацаваны падрабязна. Г. падлік. Груба (
4. Які выходзіць за межы элементарных правіл. Грубая памылка. Грубае парушэнне законнасці.
5. Рэзкі, непрыемны на слых. Г. голас.
Грубыя кармы — раслінныя кармы (сена, салома, мякіна
||
грубы́, -а́я, -о́е.
1. Вялікі, тоўсты. Стол з грубых дошак.
2. Цвёрды, каляны на вобмацак. Грубая шэрсць. Грубое палатно.
грува́сткі, -ая, -ае.
Цяжкі і масіўны. Грувасткая мэбля.
||
грува́сціцца, 1 і 2
Узвышацца бязладнай кучай, утвараць нагрувашчанне чаго
||
грува́сціць, -ва́шчу, -ва́сціш, -ва́сціць;
Бязладна навальваць адзін прадмет на другі. Г. мэблю. Г. падрабязнасці (
||
груга́н, -а́,
Вялікая чорная птушка сямейства крумкачовых, якая жывіцца пераважна падлай; крумкач.
||
груганяня́ і груганянё, -ня́ці,
Птушаня гругана.
груд, -а,
1. Невялікі ўзгорак, горка. На грудах рос верас.
2. Сухая сенажаць, сухадол.
||
гру́да, -ы,
1. Куча зваленых у беспарадку прадметаў, рэчаў. Г. цэглы.
2. Глыба, кусок чаго
||
грудабрушны́, -а́я, -о́е (
Які раздзяляе грудную і брушную поласці (пра перапону, дыяфрагму).
груда́сты, -ая, -ае (
3 вялікімі, шырокімі грудзямі.
гру́дзі, -дзе́й,
1. Пярэдняя частка тулава ад шыі да жывата, а таксама поласць гэтай часткі тулава. Шырокія г. Боль у грудзях. Біць (сябе) у грудзі (таксама
2. Малочныя залозы ў жанчыны. Карміць дзіця грудзьмі. Адняць ад грудзей.
3. Верхняя пярэдняя частка адзення. Вышыць г. ў сукенцы.
||
грудзі́на, -ы,
1. Грудная косць, з якой злучаны пярэднія канцы грудных рэбраў і часткі плечавога пояса.
2. Верхняя пярэдняя частка вопраткі, якая прыкрывае грудзі.
||
грудзі́нка, -і,
Мяса з грудной часткі тушы. Свіная г.
грудні́ца, -ы,
Запаленне грудных залоз; мастыт.
гру́жаны, -ая, -ае.
3 грузам, нагружаны. Гружаныя вагоны.
груз, -у,
1. Цяжар, цяжкі прадмет. Скінуць г. з калёс.
2. Тавары, прызначаныя для перавозкі. Вагоны з грузам. Падрыхтаваць г. для перавозкі.
||
груза...
Першая састаўная частка складаных слоў са
грузаабаро́т, -у,
Колькасць грузаў, перавезеных транспартам за пэўны час. Павялічыць г. на чыгуначных перавозках.
||
грузаадпра́ўшчык, -а,
Той, хто адпраўляе грузы.
грузаатрыма́льнік, -а,
Той, на чыё імя адпраўляецца груз.
грузаві́к, -а́,
Грузавы аўтамабіль.
грузавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Прызначаны для перавозкі грузаў. Грузавыя аўтамашыны. Грузавое таксі.
грузапад’ёмнасць, -і,
Гранічная вага грузу, які можа быць падняты якім
грузапад’ёмны, -ая, -ае.
Прызначаны для падымання грузаў. Г. кран.
грузапато́к, -у,
Масавы рух грузаў па шляхах зносін.
грузаўлада́льнік, -а,
Уладальнік грузу (у 2
грузд, -а́,
Ядомы грыб з шырокай белай ці чорнай махнатай шапачкай і кароткай тоўстай ножкай.
||
грузі́ла, -а,
Невялікі груз (у 1
грузі́ны, -і́н,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Грузіі.
||
||
грузі́цца, гружу́ся, гру́зішся, гру́зіцца;
Складваць свой груз, адпраўляючыся ў дарогу. Г. на параход.
||
грузі́ць, гружу́, гру́зіш, гру́зіць; гру́жаны;
1. што кім-чым. Напаўняць грузам. Г. баржу дрывамі.
2. каго-што. Складваць груз куды
||
||
гру́зкі, -ая, -ае.
Такі, у якім можна ўвязнуць; гразкі, багністы. Грузкая зямля.
||
грузне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Рабіцца больш цяжкім, грузным.
||
гру́знуць, -ну, -неш, -не; груз, гру́зла; -ні;
Тое, што і гразнуць.
||
гру́зны, -ая, -ае.
1. 3 вялікай вагой, масіўны, цяжкі. Грузная фігура. Грузна (
2. Цяжка нагружаны. Г. цягнік.
||
гру́зчык, -а,
Рабочы на пагрузцы або разгрузцы чаго
||
||
грук, -у,
1. Тое, што і грукат.
2.
Ні стуку ні груку (
гру́кат, -у,
Моцны, раскацісты шум.
груката́ць, -качу́, -ко́чаш, -ко́ча; -качы́;
Стукаць, грымець, грукаць.
||
||
грукатлі́вы, -ая, -ае.
Які стварае грукат; шумны. Г. вадаспад.
грукатня́, -і́,
Тое, што і грукат.
грукаце́ць, -качу́, -ко́чаш, -ко́ча; -каці́;
Тое, што і грукатаць.
||
гру́кацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Стукацца аб што
2. Моцна стукаць (у дзверы, акно
гру́каць, -аю, -аеш, -ае;
1. Ствараць грукат. Боты грукалі па дашчанай падлозе.
2. Тое, што і грукацца (у 2
||
||
гру́кнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
1. Стукнуцца аб што
2. Зваліцца або паваліцца з грукатам, шумам. Качарга грукнулася аб падлогу.
грум, -а,
Слуга, які конна суправаджае конніка або едзе на козлах, на задку экіпажа.
грунт, -у,
1. Глеба, зямля. Гліністы г.
2. Цвёрдае дно пад вадой. Убіць па́лі ў г.
3. Слой рэчыва, якім пакрыта палатно ці дрэва, прызначаныя для жывапісу. Нанесці г. на палатно.
4.
||
грунтава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
Асноўвацца, базіравацца. Г. на правераных фактах.
грунтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Пакрываць грунтам (у 3
||
||
||
грунтва́га, -і,
Прыбор для праверкі гарызантальнага становішча лініі на плоскасці,
||
грунто́ўка, -і,
1.
2. Тое, што і грунт (у 3
грунто́ўны, -ая, -ае.
Трывалы, глыбокі. Г. адказ.
||
гру́па, -ы,
1. Некалькі чалавек або прадметаў, жывёл, якія знаходзяцца блізка адзін ля аднаго. Г. людзей. Г. дамоў.
2. Сукупнасць людзей з агульнымі інтарэсамі, з адной прафесіяй
3. Сукупнасць прадметаў, з’яў, рэчываў, аб’яднаных агульнымі адзнакамі. Г.раслін.
||
||
групава́цца, 1 і 2
Размяшчацца, збірацца групамі.
||
групава́ць, -пу́ю, -пу́еш, -пу́е; -пу́й;
Аб’ядноўваць у групы, класіфікаваць. Г. дадзеныя эксперыментаў.
||
||
групавы́
групаўшчы́на, -ы,
Адсутнасць адзінства інтарэсаў у калектыве, перавага групавых інтарэсаў над агульнымі. Барацьба з групаўшчынай.
групо́ўка, -і,
1.
2. Група (у 2
гру́ша і ігру́ша, -ы,
1. Фруктовае дрэва сямейства ружакветных з пладамі ў выглядзе акруглага конуса, а таксама плод гэтага дрэва.
2. Выраб, які нагадвае плод гэтага дрэва. Гумавая г.
||
грушападо́бны і ігрушападо́бны, -ая, -ае.
Які мае форму грушы.
грыб, -а,
Асаблівы арганізм, які спалучае прыкметы раслін і жывёл, звычайна размнажаецца спорамі. Ядавіты г. Воўчыя грыбы.
Чайны грыб — плеўка з мікраарганізмаў на паверхні салодкага чайнага раствору.
||
||
грыбава́р, -а,
Той, хто працуе на грыбаварні.
||
грыбава́рачны і грыбава́рны, -ая, -ае.
Які адносіцца да перапрацоўкі, варкі грыбоў. Г. пункт.
грыбава́рня, -і,
Сезоннае прадпрыемства, якое займаецца засолкай і марынаваннем свежых грыбоў.
грыбападо́бны, -ая, -ае.
Які мае форму грыба. Грыбападобнае воблака.
||
грыбасе́й, -ю,
Цёплы дробны дождж, які спрыяе росту грыбоў.
грыбні́к, -а́,
Той, хто збірае або любіць збіраць грыбы.
||
грыбні́ца¹, -ы,
1. Вегетатыўнае цела грыба, якое складаецца з бясколерных тонкіх ніцей.
2. Цяпліца для вырошчвання грыбоў.
грыбні́ца²
грыбо́к, -бка́,
1.
2. Мікраарганізм, які адносіцца да грыбоў, выклікае захворванне скуры і
3. Збудаванне ў форме грыба для адпачынку, сховы ад сонца, дажджу
||
гры́ва, -ы,
Доўгія валасы на шыі некаторых жывёл. Конская г.
грыва́сты, -ая, -ае (
3 вялікай грывай.
гры́жа, -ы,
1. Хвароба, звязаная з выпадзеннем часткі якога
2. Выпучаны такім чынам орган.
||
гры́злі,
Паўночнаамерыканскі буры мядзведзь.
грызня́, -і́,
1. Бойка паміж жывёламі. Г. сабак.
2.
грызу́н, -а́,
Млекакормячае атрада грызуноў з доўгімі моцна развітымі пярэднімі зубамі. Вавёрка адносіцца да грызуноў.
гры́зці, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, -зяце́, -зу́ць; грыз, -зла; -зі́;
1. каго-што. Кусаць зубамі што
2.
3.
||
||
||
гры́зціся, -зу́ся, -зе́шся, -зе́цца; -зёмся, -зяце́ся, -зу́цца; гры́зся, -злася; -зі́ся;
1. Кусаць адзін аднаго зубамі (пра жывёл). Сабакі грызуцца.
2.
||
грылья́ж, -у,
Гатунак шакаладных цукерак з пражанымі арэхамі і цукрам.
||
грым, -у,
1. Афармленне твару артыста для пэўнай ролі з дапамогай фарбаў наклеек, накладак. Іграць без грыму.
2. Спецыяльныя фарбы, накладкі і
грыма́к, -а́,
Удар кулаком, кухталь. Надаваць грымакоў.
грыма́са, -ы,
Наўмыснае або міжвольнае скрыўленне твару, выкліканае якім
грыма́снік, -а,
Той, хто любіць рабіць грымасы.
||
грыма́снічаць, -аю, -аеш, -ае;
Рабіць грымасы.
||
грыме́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць; -мі́м, -міце́, -мя́ць; -мі́;
1. Утвараць моцныя гукі, грукат. Грымяць калёсы па бруку. За лесам грымела (
2.
||
||
грымёр, -а,
Работнік тэатра, які грыміруе артыстаў.
||
грымірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Накладваць грым з мэтай надання акцёру патрэбнага для яго ролі выгляду.
2. пад каго або кім-чым. Пры дапамозе грыму надаваць каму
||
||
||
грымлі́вы, -ая, -ае (
3 громам, грымотамі. Грымлівае лета.
гры́мнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
1. 3 грукатам паваліцца, упасці. Г. з калёс.
2. Ударыцца аб што
гры́мнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1.
2. Нечакана, раптоўна пачацца. Грымнула вайна.
3. чым і без
4. 3 шумам, грукатам паваліцца, упасці. Г. з лесвіцы.
грымо́тны, -ая, -ае.
1. Які стварае гром, грымоты. Грымотныя хмары.
2. Моцны, аглушальны. Г. выбух.
грымо́ты, -мо́т і -аў.
Раскацістыя гукі грому.
грым-прыбіра́льня, грым-прыбіра́льні,
Пакой у тэатры, цырку
грыму́чы, -ая, -ае.
1. Які стварае рэзкія гукі, моцны шум. Грымучыя калёсы.
2. Шумны, гучны. Г. аркестр.
Грымучая ртуць — выбуховае хімічнае рэчыва ў выглядзе крышталічнага белага парашку.
Грымучы газ — выбуховая сумесь вадароду з кіслародам.
грып, -у,
Вірусная хвароба з запаленнем дыхальных шляхоў і гарачкай. Пандэмічны г.
||
грыпава́ць, -пу́ю, -пу́еш, -пу́е; -пу́й;
Хварэць на грып. Цэлы тыдзень грыпаваў.
гры́ўна, -ы,
Грашовая адзінка Украіны.
гры́ўня, -і,
1. У Вялікім Княстве Літоўскім: адзінка вагі каштоўных металаў вагой каля фунта¹.
2. У Старажытнай Русі: сярэбранае або залатое ўпрыгожанне, якое насілі на шыі.
3. У Расіі: манета вартасцю ў 10 капеек (
||
грыф¹, -а,
1. У антычнай міфалогіі: крылатае страшыдла з тулавам ільва і галавой арла.
2. Драпежная птушка сямейства ястрабіных, якая жывіцца падлай.
||
грыф², -а,
Доўгая вузкая пласціна ў струнных інструментаў уздоўж якой нацягнуты струны.
грыф³, -а,
1. Штэмпель з узорам чыйго
2. Спецыяльны надпіс на кнігах і дакументах, які вызначае правілы карыстання імі. Брашура з грыфам «На правах рукапісу».
гры́фель, -я,
1. Палачка з асобай пароды сланцу для пісання на дошцы з такога ж сланцу.
2. Тое, што і графіт (у 2
||
грыфо́н, -а,
Тое, што і грыф¹ (у 1 знач).
грэ́баваць, -бую, -буеш, -буе; -буй;
Быць грэблівым у адносінах да каго-, чаго
||
||
грэ́бацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Корпацца. Г. на агародзе.
грэ́баць, -аю, -аеш, -ае;
Капа́ць (рукамі, пальцамі
грэ́бень, -я,
1. Пласцінка з радам зубцоў для расчэсвання валасоў або заколвання і змацавання жаночай прычоскі.
2. Прыстасаванне такой формы,
3. Мясісты нараст на галаве некаторых птушак. Г. пеўня.
4.
||
||
грэ́блівы, -ая, -ае.
Які гадліва адносіцца да неахайнасці і ўсюды яе падазрае. Г. чалавек.
||
грэ́бля, -і,
Насціл з бярвення ці галля для праезду па гразкім месцы; гаць.
||
грэ́бці, грабу́, грабе́ш, грабе́; грабём, грабяце́, грабу́ць; гроб, грэ́бла; грабі́;
1. Збіраць у адно месца, зграбаць граблямі, віламі
2. Працаваць вёсламі, плывучы ў лодцы.
3. Разграбаць, капаць. Г. пясок.
4.
грэ́бціся, грабу́ся, грабе́шся, грабе́цца; грабёмся, грабяце́ся, грабу́цца; гро́бся, грэ́блася; грабі́ся;
Капацца, разграбаць што
грэ́йдар, -а,
1. Машына для рыцця канаў, выраўноўвання палатна грунтавых дарог.
2. Дарога, пракладзеная пры дапамозе такой машыны (
||
грэйпфру́т, -а,
Пладовае дрэва сямейства цытрусавых, а таксама гаркавата-салодкі плод гэтага дрэва.
||
грэка-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
грэ́кі, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Грэцыі.
||
||
грэ́лка, -і,
Прыстасаванне для абагравання, сагравання. Электрычная г. Гумавая г.
||
грэнадзёр, -а,
У царскай і некаторых сучасных арміях: ваеннаслужачы некаторых прывілеяваных пяхотных ці кавалерыйскіх палкоў, першапачаткова прызначаных для штурму варожых умацаванняў. Рота грэнадзёраў.
||
грэ́нкі, -нак,
Падсмажаныя лустачкі хлеба, звычайна белага. Суп з грэнкамі.
грэх, граху́ і грэ́ху,
1. У веруючых: парушэнне правіл рэлігійнай маралі.
2.
3. у
Далей ад граху (
З грахом папалам (
І смех і грэх (
Няма чаго граху таіць (
Як на грэх (
грэхападзе́нне, -я,
1. У міфічным біблейскім паданні: парушэнне першымі людзьмі, Адамам і Евай, запаветаў Бога.
2. Учынак, звязаны з парушэннем грамадскіх норм паводзін, маралі
грэ́цкі¹
грэ́цкі², -ая, -ае.
У некаторых назвах: грэчаскі. Г. арэх.
грэ́цца, грэ́юся, грэ́ешся, грэ́ецца;
1. Саграваць сябе, сваё цела. Г. на печы.
2. (1 і 2
грэцы́зм, -а,
Слова або выраз у якой
грэць, грэ́ю, грэ́еш, грэ́е; грэ́ты;
1. Перадаваць сваю цеплыню. Сонца грэе.
2. Рабіць цёплым, награваць. Г. малако.
3. Захоўваць цеплыню, засцерагаць ад холаду. Кажух грэе добра.
4.
Грэць рукі на чым (
грэ́часкі
грэ́чка, -і,
Травяністая меданосная расліна сямейства грэчкавых, а таксама зерне гэтай расліны, з якога робяць крупы і муку.
||
грэ́шнік, -а,
Грэшны чалавек.
||
грэ́шны, -ая, -ае.
Які многа награшыў або поўны граху, грахоў. Г. чалавек. Грэшныя думкі.
гуа́на,
Памёт дзікіх птушак, які скарыстоўваецца на ўгнаенне.
гуа́ш, -ы,
Непразрыстая фарба, а таксама карціна, малюнак, выкананыя гэтай фарбай.
||
гу́ба, -ы,
Тоўсты, падобны на капыт грыб, які паразітуе на дрэвах і выклікае гніенне драўніны.
||
губа́¹, -ы́,
Скурна-мускульная рухомая складка, якая ўтварае край рота. Верхняя г. Сціснуць губы. Кусаць губы (таксама
||
||
губа́², -ы́,
Назва марскіх заліваў і бухт на поўначы Расіі. Анежская г.
губа́³, -ы́,
Гаўптвахта. Пасадзіць на губу.
губа́сты, -ая, -ае (
Тое, што і губаты.
губа́ты, -ая, -ае (
3 вялікімі тоўстымі губамі¹.
губашлёп, -а,
Разява, расцяпа.
губерна́тар, -а,
Начальнік якой
||
губе́рня, -і,
Асноўная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Расіі ў розныя часы.
І пайшла пісаць губерня (
||
губі́ць, гублю́, гу́біш, гу́біць;
1. Рабіць непрыгодным, нішчыць. Г. лес.
2. Прыводзіць да гібелі, забіваць. Г. звяроў.
3.
||
гу́бка¹
гу́бка², -і,
1. Мнагаклетачная беспазваночная марская жывёліна тыпу прасцейшых.
2. Мяккі наздраваты касцяк гэтай жывёліны, які добра ўбірае вільгаць і служыць для мыцця, а таксама падобны выраб з гумы і іншых матэрыялаў. Мыцца губкай.
||
гу́бка³, -і,
Мера нітак, прыгатаваных на аснову для ткання палатна. Выткала сем губак палатна.
губкава́ты, -ая, -ае.
Порысты, падобны на губку². Губкаватая рызіна.
губля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
1. Прападаць, знікаць. Дробныя рэчы часта губляюцца.
2. (1 і 2
3.
||
губля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. Пазбаўляцца чаго
2.
3. Марна траціць што
4. Збівацца з чаго
||
губны́
губча́ты, -ая, -ае.
Тое, што і губкаваты.
гувернёр, -а,
Выхавацель дзяцей у сям’і, звычайна іншаземец.
||
||
гугено́ты, -аў,
Французскія пратэстанты 16—17
гугня́віць, -ня́ўлю, -ня́віш, -ня́віць;
Гаварыць у нос.
гугня́вы, -ая, -ае.
Які гаворыць у нос.
||
гу-гу́.
У выразе: ні гу-гу, у
гуд, -у,
Працяжны аднатонны гук.
гудзе́ць, -джу́, -дзі́ш, -дзі́ць; -дзі́м, -дзіце́, -дзя́ць; -дзі́;
Тое, што і гусці.
||
||
гудо́к, -дка́,
1. Механічны свісток, які падае сігналы. Паравозны г.
2. Працяжны аднастайны гук свістка ці сірэны. Выходзіць па гудку.
||
гудрані́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Пакрыць (пакрываць) гудронам. Г. шашу.
||
гудро́н, -у,
Чорнае смалістае рэчыва, якое атрымліваецца пры перагонцы нафты.
||
гуж, -а,
Скураная ці вераўчаная пятля ў хамуце, пры дапамозе якой прымацоўваюць аглоблі да дугі. Узяўся за г. — не кажы, што не дуж (прыказка).
||
гужавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Які выконваецца жывой цяглавай сілай. Г. транспарт.
гу́жам,
1. На калёсах ці санях. Вазіць лес г.
2. Адзін за адным. Па вузкай сцяжынцы ўсе ішлі г.
гуз, -а,
Жаўлак ад удару або нараст на целе чалавека, жывёлы; наогул пукатая няроўнасць. Набіць г. на лбе. На спіне ў каровы гузы.
||
гузава́ты, -ая, -ае.
3 гузамі і пукатасцямі. Гузаватая асіна.
||
гуза́к, -а́,
Тое, што і гуз.
гуза́сты, -ая, -ае.
3 вялікімі гузамі. Г. дуб.
||
гу́зік, -а,
Зашпілька для адзення, звычайна ў выглядзе кружка.
||
||
гук, -а і -у,
1. -у. Вагальныя рухі часцінак паветра або іншага асяроддзя, якія мы ўспрымаем органамі слыху. Хуткасць гуку. Г. стрэлу. Музычны г. (у адрозненне ад шуму).
2. -а. Найменшы членараздзельны элемент чалавечай мовы. Гукі беларускай мовы.
Ні гуку — пра поўнае маўчанне; не гавары, маўчы.
||
гука...
Першая састаўная частка складаных слоў са
гукаапера́тар, -а,
Спецыяліст па запісе гукаў (у 1
||
гукаафармі́цель, -я,
Спецыяліст па шумавым афармленні спектакля.
||
гуказа́піс, -у,
Запіс спецыяльнымі апаратамі гаворкі або музыкі на плёнку, пласцінку
гуказдыма́льнік, -а,
Прыбор для перадачы запісу грамафонных пласцінак на рэпрадуктар радыёпрыёмніка; адаптар.
гукаізаля́цыя, -і,
Сукупнасць сродкаў і мер, якія забяспечваюць непранікальнасць гукаў і шуму ў памяшканне.
||
гукамаскіро́ўка, -і,
Тэхнічныя прыёмы, звязаныя з памяншэннем чутнасці гукаў артылерыйскіх выстралаў.
||
гуканепраніка́льны, -ая, -ае.
Які не прапускае гукаў, шумаў, ізаляваны ад іх. Гуканепранікальная камера.
||
гука́нне, -я,
1.
2. Перагукванне, каб сабрацца разам.
Гу́канне вясны — старажытны язычніцкі вясновы абрад, які сімвалізуе абуджэнне прыроды пасля працяглай зімы.
гукаперайма́нне, -я,
Імітацыя голасам або тэхнічнымі сродкамі прыроднага гучання (
||
гу́капіс, -у,
Гукавыя паўторы для ўзмацнення мілагучнасці і сэнсавай выразнасці мастацкага маўлення.
гукаправо́дны, -ая, -ае.
Які прапускае гукі.
|| гукаправо́днасць, -і,
гукапраніка́льны, -ая, -ае.
Які лёгка прапускае гукі, шумы. Гукапранікальныя сцены.
||
гукара́д, -а,
Рад музычных гукаў, якія размешчаны ў якой
гукаспалучэ́нне, -я,
Спалучэнне гукаў мовы.
гукаўло́ўнік, -а,
Прыбор для ўлоўлівання шуму самалёта, падводнай лодкі
гука́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Клікаць, зваць, падзываць. — Мама! Ідзі, — гукае дачка.
2. Гучна гаварыць, крычаць.
||
||
гул, -у,
Аддалены працяжны шум. Падземны г.
гуле́ц, -льца́,
Удзельнік якой
гу́лі, -яў (
1. Гулянне, забава. Пайсці на г.
2. Марнае правядзенне часу. Г. не аднаго ў лапці абулі (прыказка).
гу́лкі, -ая, -ае.
1. Выразны па гуку, чутны здалёк. Гулкія крокі.
2. 3 моцным рэзанансам. Гулкая зала.
||
гуллі́вы, -ая, -ае.
Жартаўлівы, вясёлы, гарэзлівы. Г. настрой. Гуллівае дзіця.
||
гульба́, -ы́,
Гулянка, папойка.
гу́льдэн, -а,
Грашовая адзінка Нідэрландаў да 2002 г., а таксама залатая, а пасля сярэбраная манета ў некаторых еўрапейскіх краінах у 14—19
гу́льма,
У выразе: гульма гуляць — марна траціць час, зусім нічога не рабіць.
гульну́ць
гульня́, -і́,
1.
2. Занятак з мэтай забавы, адпачынку, звычайна па якіх
3. Камплект неабходных прадметаў для такіх заняткаў. Дзіцячая настольная г.
4. Наўмысныя тайныя дзеянні для дасягнення якой
Алімпійскія гульні — міжнародныя спаборніцтвы па асноўных відах спорту, якія праводзяцца раз у чатыры гады.
Гу́льня слоў — дасціпны, каламбурны выраз.
||
гульта́й, -я́,
Лянівы чалавек, лодар.
||
||
гультаява́ць, -таю́ю, -таю́еш, -таю́е; -таю́й;
Ухіляцца ад работы; лодарнічаць.
гуля́ка, -і,
Той, хто нічога не робіць і разгульна жыве.
гуля́нка, -і,
Вечарынка з пачастункам або вясёлае правядзенне часу ў кампаніі.
гуля́нне, -я,
1.
2. Масавае свята пад адкрытым небам. Народнае г.
гуля́ны, -ая, -ае.
Які ўжываўся ў гульні. Гуляная калода карт.
гуля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. з кім-чым і без
2. Хадзіць адпачываючы; прагульвацца. Г. у парку.
3. у што. Праводзіць час за якім
4.
5. Мець выхадны дзень, не працаваць. Г. цэлы дзень.
6. Быць свабодным, незанятым (пра зямлю, рэчы
7. Весяліцца (з танцамі, песнямі, музыкай). Г. да ночы. Г. вяселле.
8. з кім. Быць у блізкіх адносінах; любіцца (
Гуляць з агнём — брацца за рызыкоўную справу, не думаючы аб выніках.
Гуляць у маўчанку (
||
||
||
гуля́ш, -у́,
Страва з кусочкаў мяса ў соусе.
||
гу́ма, -ы,
Эластычны матэрыял, які атрымліваецца шляхам вулканізацыі каўчуку; рызіна.
||
гумава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Насычаць гумай, прарызіньваць.
гумані́зм, -у,
1. Гуманнасць, чалавечнасць у грамадскай дзейнасці, у адносінах да людзей.
2. Прагрэсіўны рух эпохі Адраджэння ў імя вызвалення асобы чалавека ад феадальнай ідэалогіі і догматаў рэлігіі.
||
гумані́ст, -а,
Дзеяч або прыхільнік гуманізму.
||
гуманіта́рны, -ая, -ае.
1. Звернуты да асобы чалавека, да яго правоў і інтарэсаў. Гуманітарныя праблемы.
2. Аб навуках: які звязаны з вывучэннем грамадства, культуры і гісторыі народа ў адрозненне ад прыродазнаўчых і тэхнічных навук. Гуманітарная адукацыя.
||
гуманіта́рый, -я,
Спецыяліст па гуманітарных навуках.
гума́нны, -ая, -ае.
Чалавекалюбівы, дабрачынны, прасякнуты павагай да людзей. Гуманныя мэты.
||
гу́мар, -у,
1. Дабрадушна-жартаўлівыя адносіны да чаго
2. У мастацтве: паказ якой
||
гумары́ст, -а,
1. Аўтар або выканаўца гумарыстычных твораў.
2. Чалавек, схільны да гумару.
||
||
гумары́стыка, -і,
1. Сукупнасць гумарыстычных мастацкіх твораў.
2. Нешта смешнае, камічнае (
||
гумарэ́ска, -і,
Невялікі літаратурна-мастацкі або музычны твор жартоўнага характару.
гу́мка, -і,
1. Кавалачак гумы для сцірання напісанага.
2. Прагумаваная тасьма, а таксама шнур з гумавымі ніткамі.
||
гумні́шча, -а,
Месца, на якім было гумно.
гумно́, -а́,
Вялікая халодная будыніна для складвання і абмалоту збожжа, а таксама пляцоўка перад гэтай будынінай.
||
гумо́р, -у,
Добры стан, душэўны настрой. Нешта ён сёння не ў гуморы.
гу́ны, -аў,
Група старажытных цюркамоўных плямён, якія ў 2—4
гу́нька, -і,
1. Зрэбная посцілка.
2. Пакрывала для коней, якое закрывае тулава.
||
гу́паць, -аю, -аеш, -ае;
Глуха стукаць, удараць. Гупаў адзінюткі цапок.
||
||
гу́рба, -ы,
Куча снегу, намеценая ветрам. Да платоў намяло вялікія гурбы снегу.
гурма́, -ы́,
Шумлівая група людзей, ватага.
гурма́н, -а,
Любіцель і знаток вытанчаных страў.
||
||
гурма́нства, -а,
Захапленне вытанчанымі стравамі.
гурт, -а́ і -у,
1. -у. Група людзей, натоўп. Г. вучняў.
2. -у. Статак буйной рагатай жывёлы, авечак
3. у
4. -а́. Група (у 2
||
||
гуртаўшчы́к, -а́,
Той, хто суправаджае, гоніць гурт (у 2
||
гуртко́вец, -ко́ўца,
Удзельнік гуртка (у 2
гуртко́ўшчына, -ы,
Дзейнасць, абмежаваная вузкімі інтарэсамі якога
гурто́к, -тка́,
1.
2. Група людзей з агульнымі інтарэсамі, якія аб’ядналіся для сумеснай дзейнасці, сумесных заняткаў. Драматычны г.
||
гурча́ць, 1 і 2
Раўнамерна, прыглушана гудзець (пра матор, ваду
||
гу́рыя, -і,
У ісламе: вечна юная прыгажуня, якая жыве ў раі і цешыць праведнікаў, што туды трапілі.
гуса́к, -а́,
Самец гусі.
гуса́р, -а,
У царскай Расіі і некаторых іншаземных арміях: ваенны з часцей лёгкай кавалерыі, якія насілі форму венгерскага ўзору.
||
гусегадо́ўля, -і,
Развядзенне гусей.
гу́сеніца, -ы,
Шырокі металічны ланцуг, які надзяваецца на колы трактара, танка для лепшай праходнасці.
||
гу́слі, -яў.
Мнагаструнны шчыпковы музычны інструмент славянскіх народаў.
||
гусля́р, -а́,
Музыкант, які іграе на гуслях, а таксама спявак, які спявае пад звон гусляў.
||
гу́снуць, 1 і 2
Станавіцца больш густым (у 2
густ, -у,
1. Адчуванне, разуменне прыгожага. Апранацца з густам.
2. Схільнасць да чаго
3. Стыль, манера. Зрабіць падарунак на свой г.
густа... і густа-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
густаўшчы́на, -ы,
Ацэнка якіх
густо́ўны, -ая, -ае.
3 густам. Г. гарнітур.
густы́, -а́я, -о́е.
1. Які складаецца з мноства аднародных прадметаў, размешчаных блізка адзін каля аднаго. Г. бярэзнік. Густое жыта. Буракі растуць густа (
2. Не вадкі, з аслабленай цякучасцю, насычаны. Густая смятана.
3. Шчыльны, малапранікальны для зроку, святла. Г. туман. Густыя воблакі.
4. Пра голас: паўнагучны. Г. бас.
||
гусце́ць, 1 і 2
Рабіцца густым або больш густым. Лес гусцее. Туман гусцее.
||
гусці́, гуду́, гудзе́ш, гудзе́; гудзём, гудзяце́, гуду́ць; гуў, гула́, -ло́; гудзі́;
1. Утвараць працяжны аднатонны гук. Вецер гудзе ў коміне. Гудзе матор. У вушах гуло (
2. Бесперапынна ныць ад болю, стомленасці. Рукі аж гудуць.
||
||
гусь, -і,
Дзікая і свойская вадаплаўная птушка з доўгай шыяй. Як з гусі вада (таксама
||
||
гусяня́ і гусянё, -ня́ці,
Птушаня гусі.
гуся́тнік, -а,
Памяшканне для гусей. Пабудавалі новы г.
гуся́тніца, -ы,
1. Работніца, якая даглядае гусей.
2. Прадаўгаватая авальная пасудзіна з тоўстымі сценкамі для смажання і тушэння гусей, качак, курэй.
гуся́ціна, -ы,
Гусінае мяса як ежа.
гу́та, -ы,
Даўнейшая назва шклозавода. Працаваў на гуце.
||
гуталі́н, -у,
Мазь для чысткі і паліроўкі скуранога абутку.
||
гутапе́рча, -ы,
Пластычная скурападобная маса, па ўласцівасцях блізкая да каўчуку.
||
гу́тарка, -і,
1. Дзелавая або сардэчная размова. Г. спачатку не ладзілася.
2. Даклад, паведамленне, звычайна з удзелам слухачоў для абмену думкамі. Правесці гутарку.
гутарко́вы, -ая, -ае.
Якім карыстаюцца ў гутарцы, уласцівы вуснай народнай мове. Г. стыль. Гутарковая мова.
гутарлі́вы, -ая, -ае.
Схільны да размоў, гаварлівы. Г. чалавек.
||
гу́тарыць, -ру, -рыш, -рыць;
Размаўляць, весці гутарку. Г. са старшынёй.
гу́тнік, -а,
Рабочы, які працаваў на гуце, вырабляў шкло.
||
гуча́нне, -я,
1.
2.
гуча́ць і гучэ́ць, 1 і 2
1. Утвараць гукі, раздавацца (пра гукі). Струны гучаць глуха. Гучыць вясёлая мелодыя.
2.
3. Вынікаць, праяўляцца. У гэтым пытанні гучыць сумненне. У голасе гучыць радасць.
||
гучнагавары́цель, -я,
Прыбор для ўзмацнення гукаў.
гучнагало́сы, -ая, -ае.
3 гучным голасам.
||
гучне́ць, 1 і 2
Рабіцца больш моцным (пра гукі). Галасы гучнелі.
гу́чны, -ая, -ае.
1. Які характарызуецца выразным, далёка чутным гукам. Г. голас. Гучная мелодыя.
2.
3.
||
гучо́к, -чка́,
Маладая галінка, атожылак, парастак. Адсадзіць г.
||
гучэ́ць
гу́шкалка, -і,
Тое, што і арэлі.
||
гу́шкацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Рытмічна калыхацца з аднаго боку ў другі або зверху ўніз. Г. на арэлях. Г. на марскіх хвалях.
||
||
гу́шкаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Рытмічна гайдаць, калыхаць з аднаго боку ў другі або зверху ўніз. Г. дзіця.
2. 3 захапленнем падкідаць каго
||
||
гу́шча, -ы,
1. Густы асадак (стравы, раствору
2. Тое, што і гушчар.
3. Самае густое месца ў чым
гушча́р, -у́,
Густы ўчастак лесу. Непралазны г.
гушча́рнік, -у,
Тое, што і гушчар.
гушчыня́, -і́,
1.
2. Тое, што і гушчар. Лясная г.
3. Тое, што і гушча (у 3
гушчэ́ча, -ы,
Тое, што і гушчар. З лазовай гушчэчы не выбрацца.
гы́ркацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Сварыцца з кім
||
гы́ркаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Пра сабаку: пагрозліва вурчаць. Гыркаў сабака.
2.
||
||
гэ́бель, -бля,
Сталярны інструмент у выглядзе калодкі з шырокім лязом для стругання дрэва.
||
||
гэй,
Воклік, якім звяртаюцца да каго
гэ́та,
1.
2. Удакладняе сэнс выказніка, які выражаны назоўнікам, прыметнікам, інфінітывам ці прыслоўем. Праца — г. крыніца нашага багацця. Жыццё — г. барацьба.
3.
гэ́так,
Тое, што і так. Даўно б г. І г. далей. І так і г.
гэ́такі і гэ́ткі, -ая, -ае,
Тое, што і такі.
гэ́тулькі,
Столькі, так многа. Вам нельга г. чытаць. Г. людзей сышлося, як ніколі!
гэ́ты, -ага,
1. Паказвае на асобу або прадмет, якія знаходзяцца перад вачамі. Г. ці той лес? Гэтага чалавека не сустракаў ніколі.
2. Паказвае на адрэзак часу, пра які ідзе гаворка. Гэтымі днямі на рыбу не прыйдзецца ісці.
3. Паказвае на ўжо вядомую асобу або прадмет. Дзіўны чалавек г. Галілей! Ах, гэтыя модніцы!
гюрза́, -ы́,
Ядавітая змяя сямейства гадзюк.
гяу́р, -а,
У мусульман: пагардлівая назва чалавека іншай веры.
да,
1. Выражае прасторавыя адносіны, указвае месца ці прадмет, да якіх скіравана дзеянне. Плысці да берага.
2. Ужыв. для абазначэння мяжы, да якой пашыраецца дзеянне, з’ява
3. Ужыв. для абазначэння велічыні, памеру чаго
4. Паказвае на час, да якога адбываецца дзеянне. Працаваць ад раніцы да вечара.
5. Ужыв. для падкрэслівання такой падзеі, якая адбылася раней чаго
6. Ужыв. для вызначэння ступені якасці, якой дасягае дзеянне, стан. Крычаць да знямогі. Надраіць да бляску.
7. Ужыв. для ўказання на прадмет, асобу, на якую накіравана дзеянне. Сватацца да дзяўчыны. Дакрануцца да шафы. У мяне да цябе справа ёсць. Рыхтавацца да экзаменаў. Імкнуцца да новых поспехаў.
8. Ужыв. для вызначэння прыгоднасці да чаго
9. Ужыв. пры абазначэнні прадмета, асобы, з’явы, да якіх ёсць патрэба, зацікаўленасць, схільнасць. Аматар да танцаў. Цяга да спорту.
10. Ужыв. для выражэння адносін да каго-, чаго
11. Ужыв. для абазначэння падабенства, блізкасці да каго-, чаго
12. Ужыв. для паказання паўнаты колькаснага ахопу каго-, чаго
13. Ужыв. для выражэння прыблізнай колькасці чаго
14. У спалучэнні з
15. Ужыв. ў выразе пры развітанні. Да пабачэння. Да новых сустрэч.
16. Ужыв. ў пачатку загалоўкаў навуковых артыкулаў, даследчых прац. Да пытання аб паходжанні мовы. Да пытання аб электрадынаміцы цел, якія рухаюцца.
да..., прыстаўка.
1. Служыць для ўтварэння дзеясловаў са
2. Служыць для ўтварэння дзеясловаў са
3. Удзельнічае ва ўтварэнні дзеясловаў на -цца, -ся са
4. Служыць для ўтварэння дзеясловаў на -цца, -ся са
5. Служыць для ўтварэння прыметнікаў са
6. Служыць для ўтварэння прыслоўяў са
даабе́дзенны, -ая, -ае.
Які адбываецца, з’яўляецца да абеду. Даабедзенная прагулка.
даара́цца, -ару́ся, -арэ́шся, -арэ́цца; -аро́мся, -араце́ся, -ару́цца; -ары́ся;
1. Аручы, дасягнуць якога
2. Працуючы на ворыве, вельмі стаміцца. Даараўся да таго, што ног не чуе.
||
дааста́тку,
Да канца, поўнасцю. Выліць усё д.
даа́тамны, -ая, -ае.
Які існаваў да выкарыстання атамнай энергіі. Д. перыяд.
даба́віць, -ба́ўлю, -ба́віш, -ба́віць; -ба́ўлены;
1. Даць, наліць, насыпаць
2. Сказаць або напісаць у дадатак. Д. некалькі слоў да пісьма. Усё зразумела, д. нечага.
||
даба́ўка, -і,
Тое, што дабаўлена, прыбаўка (у 1
||
дабе́гчы, -бягу́, -бяжы́ш, -бяжы́ць; -бяжы́м, -бежыце́, -бягу́ць; дабе́г, -гла; -бяжы́;
Бягом дасягнуць якога
||
дабе́льваць
дабіра́цца
дабіра́ць
дабі́цца, -б’ю́ся, -б’е́шся, -б’е́цца; -б’ёмся, -б’яце́ся, -б’ю́цца;
Настойлівымі намаганнямі дамагчыся чаго
||
дабі́ць, -б’ю́, -б’е́ш, -б’е́; -б’ём, -б’яце́, -б’ю́ць; -бі́ты;
1. каго (што). Прыкончыць (у 2
2.
3. што. Канчаткова разбіць што
4. (1 і 2
5. што. Увагнаць да канца. Д. цвік.
6.
Дабіць да ручкі (
||
дабра... (
Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. замест «добра...», калі націск у другой частцы падае на першы склад,
дабрабы́т, -у,
Дастатак, забяспечанасць. Клапаціцца пра д. народа.
Дабраве́шчанне і дабраве́сце, -я,
Веснавое хрысціянскае свята: абвяшчэнне Дзеве Марыі аб будучым нараджэнні Хрыста.
дабраво́лец, -льца,
Тое, што і добраахвотнік.
дабраво́льніцкі, -ая, -ае.
Тое, што і добраахвотніцкі.
дабраво́льны, -ая, -ае.
Тое, што і добраахвотны.
дабрадзе́й, -дзе́я,
Той, хто робіць дабро, дапамагае, аказвае паслугу каму
||
дабрадзе́йны, -ая, -ае.
Гатовы дапамагчы іншым; дабрачынны. Дабрадзейныя людзі.
||
дабраду́шны, -ая, -ае.
Добры і мяккі па характары чалавек. Гэта была дабрадушная і прыемная жанчына.
||
дабра́к, -а́,
Добры, спагадлівы чалавек. Ён д. па натуры.
||
||
дабра́нач,
Ужыв. як пажаданне спакойнай ночы пры развітанні вечарам.
дабрата́, -ы́,
Спагадлівасць, душэўная прыхільнасць да людзей, імкненне рабіць усё добрае для іншых. У яго вачах свяцілася д.
дабратво́рны, -ая, -ае.
Які добра ўздзейнічае на каго-, што
||
дабра́цца, -бяру́ся, -бярэ́шся, -бярэ́цца; -бяро́мся, -бераце́ся, -бяру́цца; -бра́ўся, -бра́лася; -бяры́ся;
1. Пасля затраты часу або сіл няскора дайсці, даехаць да якога
2. Прыкладаючы намаганні, дасягнуць разумення чаго
3.
||
дабра́ць, -бяру́, -бярэ́ш, -бярэ́; -бяро́м, -бераце́, -бяру́ць; -бяры́; -бра́ны;
1. Сабраць дадаткова, да поўнай меры. Д. ягад у кош.
2. Выбіраючы, знайсці патрэбнае. Д. крэсла да гарнітура. Д. матэрыі на сукенку.
3. Завяршыць набор чаго
||
дабрачы́нец, -нца,
Чалавек, які вызначаецца дабрынёй, чула адносіцца да людзей, дапамагае, чым можа.
||
||
дабрачы́нны, -ая, -ае.
1. Звязаны з матэрыяльнай дапамогай каму
2. Накіраваны на грамадскую карысць. Дабрачыннае аб’яднанне.
||
дабрая́касны, -ая, -ае.
1. Добрай якасці, які задавальняе патрабаванні. Дабраякасныя прадукты.
2. У медыцыне: не злаякасны. Дабраякасная пухліна.
||
дабро́, -а́,
1. Усё станоўчае, карыснае. Жадаць дабра каму
2. Добрыя справы, учынкі. За маё д. ды мне ў рабро (
3. Маёмасць, рэчы, пажыткі (
4. Што
Не з дабра — не ад добрага жыцця.
Не на дабро — пра тое, што можа прывесці да дрэнных вынікаў.
дабро́м,
Па-добраму, без прымусу. Паслухай д., бо горш будзе.
дабро́ты, -ро́т і -аў.
Тое, што задавальняе чалавечыя патрэбы, дае матэрыяльны дастатак. Д. жыцця.
дабры́дзень,
Ужыв. як прывітанне пры сустрэчы днём.
дабрыня́, -і́,
1. Тое, што і дабрата.
2. Раскоша, хараство, любата. Якая д. раніцай на сенажаці!
дабрысці́, -брыду́, -брыдзе́ш, -брыдзе́; -брыдзём, -брыдзяце́, -брыду́ць; -бры́ў, -брыла́, -ло́; -брыдзі́;
Марудна, з цяжкасцю дайсці куды
дабрэ́ць, -рэ́ю, -рэ́еш, -рэ́е;
Станавіцца лепшым, больш добрым.
||
дабудава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й;
1. Скончыць пабудову, будаўніцтва.
2. Надбудаваць.
||
дабудзі́цца, -буджу́ся, -бу́дзішся, -бу́дзіцца;
Разбудзіць не адразу, прымусіць прачнуцца. Санлівага не дабудзішся, лянівага не дашлешся (прыказка).
дабы́так, -тку,
Дабро, пажыткі. Прывёз з сабой увесь д.
дабы́ць, -бу́ду, -бу́дзеш, -бу́дзе;
Прабыць дзе
дабяга́ць
дабяла́,
1. Чыста, да белага колеру. Вымыць сарочку д.
2. Да белага напалу. Нагрэць д.
дабялі́цца, 1 і 2
Канчаткова выбеліцца. Палатно дабеліцца на сонцы.
дабялі́ць, -бялю́, -бе́ліш, -бе́ліць;
1. Закончыць пабелку ці бяленне чаго
2. Выбеліць што
||
давае́нны, -ая, -ае.
Які існаваў ці з’явіўся да вайны. Д. будынак. Д. ўзровень развіцця прамысловасці.
дава́жка, -і,
Дабаўка да таго, што ўзважваецца, калі ў ім не хапае вагі. Сыр з даважкай.
дава́жыць, -ва́жу, -ва́жыш, -ва́жыць;
1. Закончыць узважванне чаго
2. Важачы што
||
давазі́ць, -важу́, -во́зіш, -во́зіць;
Скончыць возку чаго
давалачы́, -лаку́, -лачэ́ш, -лачэ́; -лачо́м, -лачаце́, -лаку́ць; -ло́к, -лакла́, -ло́; -лачы́; -ло́чаны;
3 цяжкасцю данесці, дацягнуць да якога
||
давалачы́ся, -лаку́ся, -лачэ́шся, -лачэ́цца; -лачо́мся, -лачаце́ся, -лаку́цца; -ло́кся, -лакла́ся, -ло́ся; -лачы́ся;
3 цяжкасцю дайсці, дабрацца да якога
||
дава́льны,
У выразе: давальны склон — склон, які адказвае на пытанні: каму? чаму?
давары́цца, 1 і 2
Зварыцца канчаткова; стаць гатовым для ўжывання. Мяса даварылася.
дава́цца
дава́ць, даю́, дае́ш, дае́; даём, даяце́, даю́ць;
1.
2. у
3. у
даваява́цца, -ваю́юся, -ваю́ешся, -ваю́ецца; -ваю́йся;
Ваюючы, пацярпець няўдачу, атрымаць непрыемнасці. Канец вайне. Хопіць, даваяваліся. Д. да кантузіі.
даве́дацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. што, чаго, пра каго-што, аб кім-чым. Сабраць, атрымаць звесткі аб кім-, чым
2. аб кім-чым, пра каго-што. Атрымаць даведку, запытацца аб чым
3. каго. Наведаць каго
||
даве́дачны, -ая, -ае.
Які дае даведкі або змяшчае розныя даведкі. Даведачнае бюро. Даведачная кніга.
даве́дка, -і,
1. Звесткі аб чым
2. Дакумент з такімі звесткамі. Д. з месца працы.
даве́днік, -а,
Кніга з кароткімі і дакладнымі звесткамі аб чым
даве́зці, -вязу́, -вязе́ш, -вязе́; -вязём, -везяце́, -вязу́ць; -вёз, -вёзла; -вязі́; -вёзены;
1. Везучы, даставіць да месца. Д. да вакзала.
2. Прывезці дадаткова таго, чаго не хапае. Д. цэмент на будоўлю.
||
даве́йваць
даве́ку,
Да канца жыцця. Маленькі сабака д. шчаня (
даве́р, -у,
Тое, што і давер’е.
даве́ранасць, -і,
Дакумент, які дае права каму
даве́раны, -ая, -ае.
1. Надзелены давер’ем. Давераная асоба.
2. у
даве́р’е, -я,
Упэўненасць у чыёй
даве́рлівы, -ая, -ае.
Які лёгка верыць у шчырасць, праўдзівасць, адносіцца да ўсіх з давер’ем; заснаваны на давер’і. Д. чалавек. Д. тон. Даверлівыя адносіны.
||
даве́рнік, -а,
Асоба, якая выдала каму
||
||
даве́рны, -ая, -ае (
Які сведчыць аб даручэнні каму
||
даве́рху,
Да самых верхніх краёў. Наліць у бочку вады д.
Знізу даверху —
1) усюды, у любым месцы;
2) ад ніжэйшых інстанцый да вышэйшых.
даве́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Паверыць каму-, чаму
даве́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Праяўляючы давер’е, даручыць. Д. таварышу машыну. Д. атрымаць зарплату.
||
даве́сці¹, -вяду́, -вядзе́ш, -вядзе́; -вядзём, -ведзяце́, -вяду́ць; -вёў, -вяла́, -ло́; -вядзі́; -вёдзены;
1. каго (што) да чаго. Ведучы, даставіць да якога
2. што да чаго. Пракласці, правесці да якога
3. што да чаго. Займаючыся якой
4. каго-што да чаго. Прывесці ў які
5. што да каго-чаго. Абавязаць да выканання (задання, разнарадкі
6. што. Падагнаць, прыладзіць адно к аднаму. Д. аконную раму.
Давесці да ведама (
Давесці да торбы (
||
даве́сці², -вяду́, -вядзе́ш, -вядзе́; -вядзём, -ведзяце́, -вяду́ць; -вёў, -вяла́, -вяло́; -вядзі́; -вёдзены;
Даказаць, пацвердзіць правільнасць чаго
||
даве́сціся, -вядзецца; -вяло́ся;
Здарыцца, прыйсціся. Давялося папрацаваць сакратаром сельсавета.
||
даве́яць, -ве́ю, -ве́еш, -ве́е; -ве́й; -ве́яны;
Закончыць веянне чаго
||
давідна́,
Да світання, пакуль не развіднее. Гарох змалацілі яшчэ д.
даві́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для выціскання соку з ягад, садавіны. Д. прэс.
даві́цца, даўлю́ся, да́вішся, да́віцца;
1. Задыхацца ад чаго
2.
||
даві́ць¹, даўю́, даўе́ш, даўе́; даўём, даўяце́, даўю́ць; даві́; даві́ты;
Закончыць віццё чаго
||
даві́ць², даўлю́, да́віш, да́віць;
1. Налягаць, націскаць цяжарам. Цяжкая зброя давіць на плечы.
2.
даво́дзіцца, -во́джуся, -во́дзішся, -во́дзіцца;
1.
2. каму кім. Быць у роднасных адносінах з кім
даво́дзіць¹
даво́дзіць²
даво́дка, -і,
Наданне вырабу дакладных памераў шляхам механічнай падгонкі, шліфоўкі. Д. дэталей.
||
ДАВО́ЗІЦ̀Ь
даво́лі,
1. (у спалучэнні з
2.
3.
даво́рвацца
давучы́цца, -вучу́ся, -ву́чышся, -ву́чыцца;
1. Завяршыць сваю адукацыю, закончыць навучанне чаму
2. да чаго. Правучыцца да якога
3. да чаго. Працяглай вучобай давесці сябе да якіх
||
давучы́ць, -вучу́, -ву́чыш, -ву́чыць; -ву́чаны;
1. каго-што. Давесці навучанне каго
2. што. Вывучыць што
||
давы́бары, -аў.
Дадатковыя выбары на вызваленыя, вакантныя месцы. Д. дэпутатаў у Нацыянальны сход.
давы́браць, -беру, -бераш, -бера; -беры; -браны;
Дадаткова выбраць каго
||
давяза́ць, -вяжу́, -вя́жаш, -вя́жа; -вяжы́; -вя́заны;
1. Закончыць вязанне чаго
2. Закончыць звязванне чаго
||
давяра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. каму. Выказваць пачуццё даверу. Ён мне давярае ва ўсім.
давяршы́ць, -вяршу́, -ве́ршыш, -ве́ршыць; -ве́ршаны;
Давесці да канца, скончыць. Д. пачатую справу.
||
||
дагаблява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
1. Скончыць габляваць. Д. дошкі.
2. Давесці габляванне да якой
дагавары́цца, -вару́ся, -во́рышся, -во́рыцца;
1. Прыйсці да згоды шляхам перагавораў. Д. аб ліквідацыі ракет сярэдняй далёкасці.
2. У размове, разважаннях дайсці да якой
дагавары́ць, -вару́, -во́рыш, -во́рыць; -во́раны;
Скончыць гаварыць; давесці да канца пачатую прамову, выказаць сваю думку да канца. Дакладчыка перапынілі, не далі д.
||
дагаво́р, -а і -у,
1. -у. Пісьмовае або вуснае пагадненне; дамова. Падпісаць д.
2. -а. Дакумент, у якім падаюцца звесткі аб узаемных абавязацельствах; дамова.
||
дагаво́рнік, -а,
Работнік, які працуе па дагаворы.
||
||
дагадзі́ць, -гаджу́, -го́дзіш, -го́дзіць; -го́джаны;
Задаволіць каго
дагала́,
1. Да голага цела. Распрануцца д.
2. Не пакідаючы валасоў. Абстрыгся д.
дагандлява́цца, -лю́юся, -лю́ешся, -лю́ецца; -лю́йся;
Займаючыся гандлем, разарыцца, згалець. Д. да торбы.
даганя́ць
дагарадзі́ць, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
Закончыць абгароджваць. Д. плот.
||
дагартава́цца, 1 і 2
Дасягнуць патрэбнага гарту. Сталь дагартавалася.
||
дагартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Давесці да патрэбнага гарту. Д. серп.
||
||
дагары́,
1. На спіне, на спіну. Ляжыць д.
2. Угору, уверх. Як ні ары, абы чорным д. (прыказка).
Дагары нагамі —
1) у перавернутым, перакручаным становішчы (быць
2) уніз галавой, кулём (падаць, ляцець
дагарэ́ць, 1 і 2
1. Згарэць да канца або да якой
2.
||
дагаспада́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Давесці гаспадарку да заняпаду.
дагеста́нцы, -аў,
Насельніцтва Рэспублікі Дагестан, якая ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
дагістары́чны, -ая, -ае.
Які адносіцца да пары, што папярэднічала з’яўленню пісьменнасці. Д. перыяд.
дагле́дзець, -гле́джу, -гле́дзіш, -гле́дзіць; -гле́дзь; -гле́джаны;
1. Паклапаціцца аб кім-, чым
2. Заўважыць, не выпусціць з-пад увагі (звычайна з адмоўем). Не дагледзіш вокам — заплаціш бокам (прыказка).
||
даглядзе́ць, -гляджу́, -глядзі́ш, -глядзі́ць; -глядзі́м, -гледзіце́, -глядзя́ць; -глядзі́;
Скончыць прагляд чаго
||
дагля́дчык, -а,
1. Той, хто даглядае каго-, што
2. Службовая асоба, якая даглядае дарожныя рэчы, грузы на мытні. Мытны д.
||
||
дагматы́зм, -у,
Некрытычнае мысленне, якое апіраецца на догмы.
||
дагма́тык, -а,
Чалавек, які мысліць догмамі, схільны да дагматызму.
дагматы́чны, -ая, -ае.
1.
2. Заснаваны на палажэннях, якія прымаюцца як бясспрэчныя, як догмы. Дагматычныя разважанні.
3. Катэгарычны, бяздоказны, які не дапускае пярэчанняў. Д. тон.
||
дагна́ць, -ганю́, -го́ніш, -го́ніць; -гані́; -гна́ны;
1. каго-што. Параўняцца з тым, хто рухаецца і знаходзіцца наперадзе; нагнаць. Д. уцекача. Д. перадавікоў (
2. каго-што да каго-чаго. Гонячы, прымусіць дайсці куды
3. што да чаго. Дасягнуць якіх
4. што. Падагнаць, наладзіць як трэба. Д. касу́.
5. што да чаго. Увагнаць што
||
||
даго́длівы, -ая, -ае.
Празмерна паслужлівы, угодлівы. Д. чалавек. Д. тон.
||
дагрузі́ць, -гружу́, -гру́зіш, -гру́зіць; -гру́жаны;
1. што. Скончыць пагрузку чаго
2. Дадаць грузу да поўнай нагрузкі. Д. бульбу ў вагон.
||
||
дагука́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Клічучы каго
дагуля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Легкадумнымі, неасцярожнымі паводзінамі давесці сябе да непрыемнасцей. Дзеці дагуляліся з агнём да таго, што хату спалілі.
||
дагуля́ць, -ля́ю, -ля́еш, -ля́е; -ля́ны;
1. Скончыць гуляць; правесці астатак часу (канікул, адпачынку
2. Скончыць гульню ў што
||
дагэ́туль,
1. Да гэтага часу. Дзе ты блукаў д.? 2. Да гэтага месца. Ад горада д. дваццаць кіламетраў.*
дада́ны, -ая, -ае.
У выразах:
а) даданы сказ — частка складаназалежнага сказа, сінтаксічна падпарадкаваная галоўнаму сказу і звязаная з ім пры дапамозе злучніка або злучальнага слова;
б) даданы член сказа — член сказа, які паясняе і дапаўняе які
дада́так, -тку,
1. Тое, што прыбаўляецца да чаго
2. Тое, што прыкладаецца да якога
дадатко́вы, -ая, -ае.
Які з’яўляецца дапаўненнем да чаго
дада́тны, -ая, -ае.
1. Які мае патрэбныя ўласцівасці, якасці, заслугоўвае адабрэння. Д. бок падзей. Дадатная з’ява.
2. Які выражае адабрэнне; станоўчы. Дадатная ацэнка.
3. У матэматыцы: большы за нуль. Д. лік. Дадатная велічыня.
4. Від электрычнага зараду, носьбітамі якога з’яўляюцца пазітрон, пратон і
дада́цца, 1 і 2
Далучыцца, дабавіцца да чаго
дада́ць, -да́м, -дасі́, -да́сць; -дадзі́м, -дасце́, -даду́ць; -да́й; -да́дзены;
1. каго-што і чаго. Даць, зрабіць, сказаць
2. што да чаго. Сказаць або напісаць у дадатак да чаго
3. што да чаго. Прыкласці, далучыць. Да заявы д. медыцынскае заключэнне.
4. што да чаго. Скласці лікі. Да пяці д. чатыры.
||
||
да́дзены, -ая, -ае.
1. Гэты, менавіта гэты. У д. момант. 2. у
Дадзеная велічыня — у матэматыцы: велічыня, якая загадзя вядомая і служыць для вызначэння іншых.
дадзе́ць, -дзе́ну, -дзе́неш, -дзе́не;
Прычыніць непрыемнасць, даняць, дапячы чым
||
дадзяўбці́, -дзяўбу́, -дзяўбе́ш, -дзяўбе́; -дзяўбём, -дзеўбяце́, -дзяўбу́ць; -дзёўб, -дзяўбла́, -ло́; -дзяўбі́; -дзяўба́ны;
1. Здзяўбці, з’есці да канца. Куры дадзяўблі зерне.
2. Прадзяўбці, скончыць дзяўбці (у 3
||
дадо́лу,
Данізу, на зямлю. Вецер дрэвы гне д.
дадо́му,
1. У сваю хату, кватэру; дамоў; на дом. Пасля работы прыйшоў д. Даць заданне д.
2. На радзіму, у родныя мясціны. Прыехаць д. на пабыўку.
дадра́ць, -дзяру́, -дзярэ́ш, -дзярэ́; -дзяро́м, -дзераце́, -дзяру́ць; -дзяры́; -дра́ны;
1. Скончыць драць. Д. паперы.
2. Надраць дадаткова, да пэўнай меры. Д. моху. Д. бульбы.
3. Знасіць да дзірак (вопратку, абутак
||
дадрукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. Надрукаваць да канца або да якога
2. Надрукаваць дадаткова. Д. сто экзэмпляраў тэзісаў.
||
||
дадубі́ць, -дублю́, -ду́біш, -ду́біць; -ду́блены;
Скончыць дубіць, выдубіць да канца. Д. скуру.
||
даду́мацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Разважаючы, прыйсці да якога
||
дадурэ́цца, -э́юся, -э́ешся, -э́ецца;
Дурэючы, давесці сябе да непрыемных вынікаў.
дадушы́,
Ужыв. як падмацаванне пры запэўніванні каго
дады́баць, -аю, -аеш, -ае;
Марудна, з цяжкасцю дайсці да якога
дае́сці, дае́м, даясі́, дае́сць; даядзі́м, даясце́, даяду́ць; дае́ў, -е́ла; дае́ш; дае́дзены;
З’есці да канца, скончыць есці. Д. верашчаку.
||
дае́хаць, -е́ду, -е́дзеш, -е́дзе; -е́хаў, -е́хала; -е́дзь;
Едучы, дабрацца да якога
||
даёнка, -і,
Пасудзіна, у якую дояць малако.
дажартава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
Многа жартуючы, наклікаць на сябе непрыемнасці. Глядзі, хлопец, дажартуешся!
дажджава́ць, -джу́ю, -джу́еш, -джу́е; -джу́й;
Штучна арашаць з дапамогай спецыяльных установак.
||
||
дажджаві́к, -а́,
Плашч з непрамакальнай тканіны для засцярогі ад дажджу.
дажджавы́
дажджаме́р, -а,
Прыбор для вымярэння колькасці атмасферных ападкаў.
||
дажджлі́вы, -ая, -ае.
Багаты на дажджы, з частымі дажджамі. Дажджлівая восень.
||
дажджо́м,
1. Падобна на дождж, як дождж, у вялікай колькасці. Іскры сыпаліся д.
2. У дождж. Нехочацца ісці д.
дажджы́нка, -і,
Кропля дажджу. На шыбах з’явіліся першыя дажджынкі.
дажджы́ць, -джы́ць;
Ісці, імжыць (пра дробны дождж). З самай раніцы дажджыць.
дажы́нкі, -нак.
Абрадавае свята заканчэння жніва. Спраўляць д.
||
дажы́цца, -жыву́ся, -жыве́шся, -жыве́цца; -жывёмся, -жывяце́ся, -жыву́цца;
Жывучы, дайсці да якога
дажы́ць, -жыву́, -жыве́ш, -жыве́; -жывём, -жывяце́, -жыву́ць; -жыві́; -жы́ты;
1. да чаго. Дасягнуць якога
2. што. Прабыць дзе
3. што. Выдаткаваць на пражыццё (
||
даза́тар, -а,
Прыстасаванне для аўтаматычнага адмервання вадкіх або сыпкіх рэчываў, для раздзялення на дозы.
||
дазвані́цца, -званю́ся, -зво́нішся, -зво́ніцца;
Атрымаць адказ на тэлефонны званок. Цяжка д. ў канцылярыю.
||
дазва́ння,
Поўнасцю, зусім, начыста. Ворагі зруйнавалі горад д. Узяць усё д.
дазва́цца, -заву́ся, -заве́шся, -заве́цца; -завёмся, -завяце́ся, -заву́цца; -заві́ся;
Завучы, клічучы, дамагчыся, каб хто
дазво́л, -у,
Згода на што
дазво́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. што. Даць дазвол, згадзіцца на што
2. (1 і 2
3. дазво́ль(це). Ужыв. як форма ветлівага звароту да прысутных пры пачатку якога
||
дазі́метр, -а,
Прыбор для вымярэння доз іанізуючых выпрамяненняў.
||
дазіме́трыя, -і,
Галіна прыкладной фізікі, у якой вывучаюцца фізічныя велічыні, што характарызуюць дзеянне іанізуючых выпрамяненняў, а таксама сукупнасць метадаў вымярэння і разліку дозы іанізуючых выпрамяненняў.
||
дазі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны і дазава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е;
Зрабіць (рабіць) дазіроўку, вызначаць дозу. Д. лякарства.
||
дазна́нне, -я,
Папярэдняе расследаванне крымінальнай справы для ўстанаўлення факта злачынства і павінных у ім асоб.
дазна́цца, -на́юся, -на́ешся, -на́ецца; -на́ўся, -на́лася;
Выведаць і сабраць звесткі пра каго-, што
||
дазо́р, -у,
1. Абход для агляду. Крэйсер накіраваўся ў д.
2. Невялікі атрад, які пасылаецца для аховы і разведкі. Д. знаёміўся з мясцовасцю.
||
дазо́рац, -рца,
Службовая асоба, якая выконвае абавязкі па наглядзе за чым
||
даімча́цца
даімча́ць
даі́цца, 1 і 2
Даваць малако. Карова яшчэ доіцца.
даі́ць, даю́, до́іш, до́іць; до́ены;
1. Выцэджваць малако з вымя. Д. кароў.
2.
||
||
||
дайгра́цца, -ра́юся, -ра́ешся, -ра́ецца;
Легкадумнымі паводзінамі давесці сябе да непрыемнасцей. Дайграўся да таго, што пачалі балець рукі. Глядзі, дайграешся, галубок!
||
дайгра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Скончыць іграць. Д. вальс. Д. першы акт п’есы.
||
||
дайма́ць
дайсці́, дайду́, до́йдзеш, до́йдзе; дайшо́ў, дайшла́, -ло́; дайдзі́;
1. да каго-чаго. Ідучы, накіроўваючыся, дасягнуць чаго
2. Распаўсюджваючыся, дасягнуць, данесціся (пра гукі, пахі і
3. Захавацца, зберагчыся. Да нас дайшлі старажытныя помнікі пісьменнасці.
4. да чаго. Дасягнуць якога
5. да каго-чаго. Пранікнуць у свядомасць, зразумець (
6.
7. Стаць гатовым (пра ежу) (
8. да чаго. Дасягнуць пэўнага службовага становішча. Д. да чына палкоўніка.
9. Памерці (
||
даказа́льны, -ая, -ае.
Які можа быць даказаны. Д. тэзіс.
||
даказа́ць, -кажу́, -ка́жаш, -ка́жа; -кажы́; -ка́заны;
1. што. Дагаварыць да канца. Дайце яму д. сваю прамову.
2. што. Пацвердзіць што
3. на каго (што). Зрабіць данос, нагаварыць на каго
4. (часцей з адмоўем). Зраўняцца з кім
||
дака́зчык, -а,
Той, хто даказвае на каго
||
||
дакана́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. каго (што). Давесці да знямогі, да пагібелі; загубіць. Няволя даканала яго.
2. што. 3 цяжкасцю скончыць, завяршыць што
||
дакапа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Капа́ючы, дасягнуць чаго
2.
||
дакара́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Папракаць, выказваючы нездавальненне кім-, чым
||
дакары́ць, -кару́, -ко́рыш, -ко́рыць; -ко́раны;
Скончыць карыць¹. Д. жэрдзе.
дакасі́цца, -кашу́ся, -ко́сішся, -ко́сіцца; -касі́ся;
1. Косячы, дайсці да якога
2. Косячы, дайсці да якога
||
дакасі́ць, -кашу́, -ко́сіш, -ко́сіць; -ко́шаны;
1. Закончыць касьбу чаго
2. Скасіць да пэўнага месца, да пэўнай мяжы. Д. да канавы.
дакастры́чніцкі, -ая, -ае.
Які адносіцца да часу, што папярэднічаў Кастрычніцкай рэвалюцыі. Д. перыяд.
дакаці́цца, -качу́ся, -ко́цішся, -ко́ціцца;
1. Коцячыся, дасягнуць якога
2. (1 і 2
3.
||
дакаці́ць, -качу́, -ко́ціш, -ко́ціць; -ко́чаны;
1. каго-што. Коцячы, перамясціць да якога
2. Хутка даехаць куды
||
дакі́нуць, -ну, -неш, -не; дакі́нь; -нуты;
Кінуўшы, папасці ў якое
||
дакла́д¹, -а,
1. Публічнае паведамленне: разгорнутае асвятленне якой
2. Вуснае ці пісьмовае паведамленне кіраўніку ўстановы аб службовых справах. Д. дырэктару.
3. Паведамленне аб прыходзе наведвальніка. Без даклада не ўваходзіць.
||
дакла́д², -у,
Дадатковы матэрыял пры пашыве вопраткі, абутку (падкладка, гузікі і
дакла́дны, -ая, -ае.
1. Які адпавядае ісціне, правільны. Дакладная вага. Д. гадзіннік.
2. Поўнасцю адпаведны ўзору, правілам, патрабаванням. Дакладная копія. Д. пераклад.
3. Канкрэтны, вычарпальны, не прыблізны. Д. ўлік. Д. адрас.
4. Акуратны, пунктуальны. Д. выканаўца.
5. У якім асобныя элементы выразна аддзелены адзін ад аднаго. Дакладныя рухі. Дакладныя прыёмы.
Дакладныя навукі — навукі, заснаваныя на матэматычных метадах.
||
дакладны́
дакла́дчык, -а,
Чалавек, які робіць даклад (у 1
||
дакла́савы, -ая, -ае.
Першабытнаабшчынны, які існаваў або адносіўся да падзелу грамадства на класы. Дакласавае грамадства.
даклі́кацца, -клічуся, -клічашся, -клічацца; -клічся;
Клічучы, вымусіць адгукнуцца. Цяжка яго д.
даклы́паць, -аю, -аеш, -ае;
Павольна, з цяжкасцю дайсці да якога
даклярава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Паабяцаць (абяцаць) зрабіць што
||
дако́нчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. Давесці да канца, завяршыць пачатае. Д. крыць страху.
2. Дабіць, даканаць, прыкончыць (
||
дако́пкі, -пак.
Завяршэнне ўборкі бульбы.
дако́р, -у,
Папрок, выказаны каму
дако́рлівы, -ая, -ае.
Які выражае дакор. Д. позірк.
||
дако́скі, -сак і -скаў.
Завяршэнне касьбы. Касцы справілі д.
дакрану́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. да каго-чаго. Даткнуцца да каго-, чаго
2. да чаго. Паспытаць, паспрабаваць што
||
дакрасава́ць, 1 і 2
Скончыць красаваць, адкрасаваць (пра збажыну). Дакрасавала жыта.
||
дакро́іць, -кро́ю, -кро́іш, -кро́іць; -кро́ены;
1. Закончыць кройку чаго
2. Адрэзаць дадатковую частку ад цэлага або парэзаць што
||
дакрыча́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца; -чы́ся;
1. каго. Моцна клічучы каго
2. да чаго. Крыкам давесці сябе да непажаданых вынікаў. Д. да хрыпаты.
дактара́нт, -а,
Асоба, якая залічана ў дактарантуру для падрыхтоўкі дысертацыі на саісканне вучонай ступені доктара навук.
||
||
дактаранту́ра, -ы,
Форма павышэння кваліфікацыі асобы з мэтай атрымання вучонай ступені доктара навук.
дактара́т, -у,
Іспыты на ступень доктара ў вышэйшай школе Заходняй Еўропы.
дакто́рка і до́ктарка, -і,
Жанчына-ўрач. Прыступіла да працы новая д.
дактры́на, -ы,
Вучэнне, навуковая філасофская, палітычная, ідэалагічная
дактрынёр, -а,
Чалавек, які ўпарта трымаецца якой
||
дактрынёрства, -а,
Дактрынёрскія адносіны да рэчаіснасці; дагматызм.
дактылало́гія, -і,
Своеасаблівая форма маўлення глуханямых: узнаўленне пры дапамозе пальцаў рук арфаграфічнай формы слова; ручная азбука.
||
дактыласкапі́я, -і,
Вывучэнне будовы ліній скуры на ўнутраным баку пальцаў рук, а таксама метад устанаўлення асобы па адбітках пальцаў.
||
да́ктыль, -я,
Трохскладовая вершаваная стапа з націскам на першым складзе ў сілаба-танічным вершаскладанні.
||
даку́ка, -і,
1. Турбота, клопат. Спіць дзіця, не ведае дакукі.
2. Нуда, маркота. З дакукі піша пісьмы.
3. Надакучлівая просьба, справа. Яго заявы — адна д.
даку́ль,
1. Да якога месца. Д. ідзе аўтобус?
2. Да якога часу. Д. яго чакаць?
дакуме́нт, -а,
1. Дзелавая папера, што пацвярджае права на што
2. Пасведчанне, што пацвярджае асобу прад’яўніка. Праверка дакументаў.
3. Пісьмовыя помнікі, якія сведчаць пра гістарычныя падзеі. Старажытнабеларускія граматы — гістарычныя дакументы. Архіўныя дакументы.
дакументава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Абгрунтаваць (абгрунтоўваць) дакументамі (у 1
дакумента́льны, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца дакументам. Д. матэрыял.
2. Заснаваны на дакументах, на фактах, уласцівы дакументу. Д. фільм. Дакументальная дакладнасць.
||
дакумента́цыя, -і,
1. Абгрунтаванне чаго
2.
||
дакуча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Надакучваць каму
||
даку́члівы, -ая, -ае.
Які дакучае, назаляе. Восеньскія дакучлівыя дажджы.
||
далажы́ць¹, -лажу́, -ло́жыш, -ло́жыць; -ло́жаны;
1. што, аб чым, пра што. Паведаміць каму
2. аб кім, пра каго. Паведаміць аб прыходзе наведвальніка. Далажыце пра мяне дырэктару.
||
далажы́ць², -лажу́, -ло́жыш, -ло́жыць;
Палажыць дадаткова; дадаць, дакласці. Д. у слоік варэнне. Д. яшчэ дзясятку.
||
далако́п, -а,
Рабочы, які капае магілу на могілках. Далакопы ўзяліся за рыдлёўкі.
даламі́т, -у,
Мінерал шаравата-белага колеру, які складаецца з вуглякіслых солей кальцыю і магнію.
||
даледавіко́вы, -ая, -ае.
Які адносіцца або існаваў да перыяду з’яўлення ледавікоў. Д. перыяд.
дале́й,
1. Выш.
2. Наперадзе, на пэўнай адлегласці. Д., за жытам, пачынаецца бярэзнік.
3. Затым, потым, у далейшым. Д. усё будзе добра.
4. Працягваючы пачатае. Чытаць д.
І гэтак далей (скарочана
дале́йшы, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца працягам папярэдняга; наступны. Далейшыя перагаворы.
2. у
да́леч, -ы,
1. Далёкае месца, аддаленая мясцовасць. Не паеду ў такую д.
2. Вялікая прастора, прасцяг. Блакітная д. над галавой.
далечыня́, -і́,
Тое, што і даль. Разгледзець далечыню (далячынь) у бінокль.
далёка...
Першая састаўная частка складаных слоў са
далёка,
1. На вялікай адлегласці ад чаго
2. у
3. у
4.
Далёка хадзіць не трэба за чым (
Далёка не заедзеш чым або на чым (
далёкаўсхо́дні, -яя, -яе.
Які знаходзіцца на Далёкім Усходзе, мае адносіны да Далёкага Усходу. Д. клімат. Далёкаўсходнія гарады.
далёкі, -ая, -ае.
1. Які знаходзіцца, адбываецца на вялікай адлегласці або які мае вялікую працягласць. Далёкая планета. Д. стрэл. Далёкая дарога. На далёкіх подступах (таксама
2. Аддзелены ад сучаснага вялікім прамежкам часу. Далёкае мінулае.
3. Які не мае блізкіх кроўных сувязей. Д. родзіч.
4.
5. ад чаго. Які не мае намеру рабіць што
6. (толькі з адмоўем). Разумны, кемлівы (
||
далібо́г,
Ужыв. для запэўнівання ў чым
даліка́тнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Быць залішне далікатным; цырымоніцца.
||
даліка́тны, -ая, -ае.
1. Ветлівы, ласкавы ў абыходжанні з людзьмі. Гэта спакойны, д. чалавек.
2. Які патрабуе асцярожных, тактоўных адносін (
3. Складаны, тонкі, выпеставаны. Далікатныя рукі. Чалавек далікатнага складу.
4. Кволы, мяккі, прыемны навобмацак. Чаравікі з далікатнай скуры.
||
далікатэ́с, -у,
Рэдкая, вытанчаная, вельмі смачная страва. Пакаштуйце нашых далікатэсаў.
||
далі́на, -ы,
Роўная прастора ўздоўж рачнога ложа або падоўжаная ўпадзіна паміж гор ці ўзгоркаў. Рачная д. Горная д.
Сіліконавая даліна — цэнтр высокіх тэхналогій з развітай інфраструктурай, у якім у асноўным размешчаны прадпрыемствы электроннай прамысловасці.
||
далі́ць, -лію́, -ліе́ш, -ліе́; -ліём, -ліяце́, -лію́ць і далью́, -лье́ш, -лье́; -льём, -льяце́, -лью́ць; далі́ў, -ліла́, -ліло́, -лілі́; далі́ -лі́це; -лі́ты;
Наліваючы, дабавіць да якога
||
дало́нь, -і,
Унутраны бок кісці рукі. Закрыць твар далонямі.
||
||
дало́ў,
1. На зямлю, на падлогу. Камень з воза паляцеў д.
2. Прэч, вон. Д. штурмаўшчыну! Шапкі д.!
далуча́льны, -ая, -ае.
1. Прызначаны для далучэння. Д. провад.
2. У граматыцы: які з’яўляецца дапаўненнем, дадаткам да чаго
далучы́цца, -лучу́ся, -лу́чышся, -лу́чыцца;
1. Дабавіцца да чаго
2. Згадзіўшыся з кім-, чым
||
||
далучы́ць, -лучу́, -лу́чыш, -лу́чыць; -лу́чаны;
1. Прылучыць да чаго
2. Пазнаёміць з чым
||
||
даль, -і,
1. Далёкі прастор; прасцяг, шыр. Далі леглі сінім морам.
2. (звычайна з азначэннем). Далёкае месца. Блакітная д. Праклалі шлях у касмічныя далі.
дальбо́г,
Тое, што і далібог.
дальнаба́чны, -ая, -ае.
Здольны прадбачыць вынікі чаго
||
дальнабо́йны, -ая, -ае.
Прызначаны для стральбы на далёкую адлегласць. Дальнабойная артылерыя.
||
дальназо́ркі, -ая, -ае.
Які бачыць аддаленыя прадметы лепш, чым блізкія. Д. чалавек.
||
дальнаме́р, -а,
Прыбор для вызначэння адлегласці без непасрэднага вымярэння. Аптычны д. Акустычны д.
||
дальтані́зм, -у,
Недахоп зроку, звязаны з няздольнасцю адрозніваць некаторыя колеры, звычайна чырвоны і зялёны.
дальто́нік, -а,
Чалавек, які хварэе на дальтанізм.
||
далягля́д, -у,
Прастора, якую можна акінуць вокам; усё бачнае навокал наглядальніка. З гары адчыняецца шырокі д.
даляце́ць, -лячу́, -ляці́ш, -ляці́ць; -ляці́м, -леціце́, -ляця́ць; -ляці́;
1. Летучы, дасягнуць якога
2. (1 і 2
||
далячы́нь
да́ма, -ы,
1. Жанчына, якая належыць да багатага асяроддзя ці інтэлігенцыі. Свецкая д.
2. Замужняя жанчына ў адрозненне ад дзяўчыны.
3. Жанчына, якая танцуе ў пары з кавалерам. Кавалеры запрашаюць дам.
4. Ігральная карта з відарысам жанчыны. Чырвовая д.
||
||
дамаві́к, -а́,
У славянскай міфалогіі: добры або злы дух, што жыве ў доме.
дамаві́на, -ы,
Доўгая скрыня з дошак, у якую кладуць нябожчыка для пахавання; труна. Д. павольна плыла на плячах жывых.
Хоць у дамавіну кладзі (
||
дамагчы́ся, -магу́ся, -мо́жашся, -мо́жацца; дамо́гся, -магла́ся, -ло́ся; дамажы́ся;
Шляхам настойлівых намаганняў дабіцца пастаўленай мэты. Д. свайго.
||
дамало́ткі, -так і -ткаў.
Завяршэнне малацьбы. Спраўляць д.
дамаро́слы, -ая, -ае.
1. Вырашчаны дома, у сваёй гаспадарцы. Д. тытунь.
2.
дамасе́д, -а,
Чалавек, які любіць сядзець дома, мала бывае на людзях. Ён апошнія гады зрабіўся дамаседам.
||
дамастро́й, -ю,
Патрыярхальна-суровы і косны сямейна-бытавы ўклад жыцця.
||
дамафо́н, -а,
Тэхнічнае прыстасаванне, якое звязвае ўваходныя дзверы з кватэрай.
дамача́дцы, -аў,
Члены сям’і, а таксама людзі, якія жывуць у чыёй
дама́шні, -яя, -яе.
1. Які адносіцца да дома, сям’і, прызначаны для карыстання дома. Д. тэлефон. Д. халат.
2. Зроблены, прыгатаваны дома або прызначаны для выканання дома. Д. хлеб. Дамашняе заданне.
3. Сямейны, прыватны. Дамашняе выхаванне.
4. Свойскі, не дзікі. Дамашнія жывёлы.
5. у
да́мба, -ы,
Гідратэхнічнае збудаванне ў выглядзе штучнага насыпу для засцярогі мясцовасці ад затаплення вадой або для агароджвання вадасховішчаў. Загараджальная д.
||
даме́н, -а,
1. Частка рэсурсаў сеткі Інтэрнэт, якая кіруецца адным серверам.
2. Частка сімвальнага прадстаўлення адраса сайта, аддзеленая кропкай.
||
даме́шак, -шку,
Тое, што і дамешка.
||
даме́шка, -і,
Тое, што прыбаўлена, прымешана да чаго
||
дамінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й;
1. Мець перавагу, быць галоўным, асноўным. У агульнай мелодыі дамінавалі гукі кларнета.
2. Узвышацца над акаляючай мясцовасцю. Гара дамінавала над горадам.
||
даміна́нта, -ы,
Асноўная, найважнейшая ідэя, прыкмета або частка чаго
||
дамініён, -а,
Самакіравальная дзяржава, якая ўваходзіць у склад Брытанскай імперыі і залежыць ад яе ў сваёй унутранай і знешняй палітыцы. Д. Новая Зеландыя. Канадскі д.
даміно́¹,
Гульня, у якой трэба выкласці 28 пластмасавых або касцяных пласцінак, на якіх нанесены ачкі, а таксама самі пласцінкі. Гуляць у д.
даміно́²,
Маскарадны касцюм у выглядзе доўгага плашча з рукавамі і капюшонам, а таксама чалавек у такім касцюме. Апрануты ў д. Д. ў масцы.
даміно́шнік, -а,
Аматар гуляць у даміно¹. Заядлы д.
||
да́мка, -і,
У шашачнай гульні: шашка, якая дайшла да апошняга рада клетак праціўніка і набыла права рухацца на любую колькасць клетак. Прайсці ў дамкі.
дамка́м, -а,
Скарачэнне: дамавы камітэт (грамадская арганізацыя жыхароў). Пасяджэнне дамкама.
||
дамкра́т, -а,
Прылада для пад’ёму цяжару на невялікую вышыню. Рэечны д. Гідраўлічны д.
||
дамо́ва, -ы,
1. Вусная або пісьмовая дамоўленасць аб узаемных абавязацельствах. Д. на пастаўку лесу.
2. Дакумент, у якім зафіксаваны ўмовы аб узаемных абавязацельствах. Мірная д.
дамо́віцца, -мо́ўлюся, -мо́вішся, -мо́віцца; -мо́ўся;
Прыйсці да згоды ў выніку перагавораў; дагаварыцца. Дамовіліся з’ездзіць на паляванне.
||
дамо́к
дамо́клаў, -ава.
У выразе: дамоклаў меч (
дамо́ў,
Да сябе, у свой дом, у сваю сям’ю; на радзіму. Хлопцы скончылі работу і пайшлі д. Вярнуцца з-за мяжы д.
дамо́ўленасць, -і,
Пагадненне на падставе папярэдніх перагавораў. Дзейнічаць на аснове дамоўленасці.
дамры́ст, -а,
Музыкант, які іграе на домры.
||
да́мскі, -ая, -ае.
1.
2. Прызначаны для абслугоўвання жанчын. Д. кравец. Д. цырульнік.
дамча́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца; -чы́ся і даімча́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца;
Вельмі хутка дабегчы, даехаць, даляцець да якога
дамча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́ і даімча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць;
1. каго-што. Вельмі хутка даставіць да якога
2. Тое, што і дамчацца, даімчацца. Стаеннік вырваўся і хутка даімчаў да вадапою.
данасі́ць, -нашу́, -но́сіш, -но́сіць; -насі́; -но́шаны;
1. што. Скончыць насіць што
2. што. Канчаткова знасіць (вопратку, абутак). Д. боты да дзірак.
3. каго. Нарадзіць дзіця не раней за нармальны тэрмін. Парадзіха данасіла дзіця.
||
да́насць, -і,
Тое, што дадзена, што маецца ў наяўнасці; аб’ектыўная рэчаіснасць.
дане́сці¹, -нясу́, -нясе́ш, -нясе́;
1. каго-што. Несучы, даставіць да якога
2. што. Зрабіць чутным (пра гукі, пах
3.
||
дане́сці², -нясу́, -нясе́ш, -нясе́;
1. Зрабіць службовае данясенне аб чым
2. на каго (што). Зрабіць данос; тайна паведаміць. Нядобразычліўцы данеслі на яго.
||
дане́сціся, 1 і 2
1. Зрабіцца чутным (пра гукі, пахі
2. Распаўсюдзіцца, стаць вядомым. Данеслася радасная вестка.
||
дані́зу,
Уніз, к долу, да самага нізу. Зверху д.
дані́на, -ы,
1. Натуральны або грашовы падатак, які плаціла насельніцтва свайму князю, феадалу або пераможцу ў бітве (
2. каму. Ахвяраванне, дар каму
3.
4.
дано́с, -у,
Тайнае паведамленне ўладам аб чыіх
дано́счык, -а,
Чалавек, які зрабіў данос.
||
||
данты́ст, -а,
Зубны ўрач.
||
||
да́ныя, -ых.
Звесткі, паказчыкі, неабходныя для абгрунтавання, абагульнення
даню́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Празмерна доўга і часта нюхаючы, дайсці да непрыемных вынікаў.
2.
||
данясе́нне, -я,
Вуснае ці пісьмовае паведамленне якіх
даня́ць, дайму́, до́ймеш, до́йме; даня́ў, даняла́, -ло́; даймі́; даня́ты;
Змучыць, дапячы, вывесці з раўнавагі. Як дойме ліха, прарэжуцца зубы (
||
дапазна́,
Да позняга часу. Засядзеліся д.
дапаласка́цца, -лашчу́ся, -ло́шчашся, -ло́шчацца; -лашчы́ся;
Канчаткова, поўнасцю выпаласкацца.
дапаласка́ць, -ашчу́, -ло́шчаш, -ло́шча;
Канчаткова выпаласкаць. Д. бялізну.
дапамагчы́, -магу́, -мо́жаш, -мо́жа; -мо́г, -магла́, -ло́;
1. каму. Аказаць дапамогу, пасадзейнічаць у чым
2. каму. Падтрымаць матэрыяльнымі сродкамі. Д. грашамі. Д. будаўнічымі матэрыяламі.
3. (1 і 2
Дапамагчы гору (
||
дапамо́га, -і,
1. Садзейнічанне, падтрымка каму
2. Матэрыяльная падтрымка. Грашовая д. Выхадная д.
3. Садзейнічанне ў лячэнні, у палягчэнні пакут. Медыцынская д.
Карэта хуткай дапамогі — спецыяльная аўтамашына для аказання неадкладнай медыцынскай дапамогі.
Першая дапамога — дапамога хвораму ці пацярпеламу да прыбыцця доктара.
Хуткая дапамога —
1) сістэма медыцынскай дапамогі пры небяспечных для жыцця і здароўя чалавека выпадках, якая аказваецца дома або на месцы здарэння;
2) спецыяльна абсталяваная аўтамашына, якая аказвае такую дапамогу.
дапамо́жнік, -а,
Кніга для навучання па якім
дапамо́жны, -ая, -ае.
1. Прызначаны для дапамогі каму-, чаму
2. Неасноўны, дадатковы. Д. цэх. Дапаможная гаспадарка.
Дапаможны дзеяслоў — асабовая форма дзеяслова, што ўжыв. для выражэння аналітычных дзеяслоўных форм або састаўнога выказніка,
дапасава́нне, -я,
Від падпарадкавальнай сінтаксічнай сувязі, пры якой залежнае слова ставіцца ў тых жа граматычных формах, у якіх стаіць галоўнае слова,
дапасава́ны, -ая, -ае (
Звязаны граматычнай сувяззю дапасавання. Дапасаванае азначэнне.
дапасава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1. Падагнаць, прыладзіць (
2. Паставіць залежнае слова ў тым самым родзе, ліку, склоне, у якім стаіць галоўнае слова. Д. прыметнік да назоўніка.
||
дапа́сці, -паду́, -падзе́ш, -падзе́; -падзём, -падзяце́, -паду́ць; -падзі́;
1. да чаго. 3 прагнасцю дарвацца, накінуцца на што
2. Настойліва імкнучыся, дабрацца куды
||
дапато́пны, -ая, -ае (
1. Вельмі даўні, які нібыта існаваў да міфічнага біблейскага патопу. Дапатопная жывёліна.
2. Старамодны, устарэлы (
дапаўна́,
Да самых берагоў. Наліць бочку д.
дапаўне́нне, -я,
1.
2. Тое, чым што
3. У граматыцы: даданы член сказа са
||
дапільнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
1. Высачыць, заспець за якім
2. Дагледзець, захаваць у парадку. Д. сад.
||
дапіна́ць
дапіса́ць, -пішу́, -пі́шаш, -пі́ша; -пішы́; -пі́саны;
1. Скончыць пісаць што
2. Дадаць да напісанага; прыпісаць. Д. некалькі радкоў. У ведамасці ўсё можна д.
||
||
дапі́ска, -і,
1.
2.
дапі́цца, -п’ю́ся, -п’е́шся, -п’е́цца; -п’ёмся, -п’яце́ся, -п’ю́цца;
Празмерным ужываннем спіртнога нашкодзіць сабе, свайму здароўю. Д. да белай гарачкі.
||
дапі́ць, -п’ю́, -п’е́ш, -п’е́; -п’ём, -п’яце́, -п’ю́ць; -пі́; -пі́ты;
Выпіць усё, да канца. Д. малако.
||
дапла́та, -ы,
1.
2. Дадатковая плата. Атрымаць даплату за звышурочную работу. Д. за багаж.
||
Даплатное пісьмо — пісьмо, за перасылку якога плаціць атрымальнік.
даплаці́ць, -ачу́, -а́ціш, -а́ціць; -а́чаны;
Дадаць пэўную частку грошай да раней унесенай сумы; выплаціць усё да канца. Д. сто рублёў.
||
||
дапле́сціся, -ляту́ся, -ляце́шся, -ляце́цца; -ляцёмся, -лецяце́ся, -ляту́цца; -лёўся, -ляла́ся, -ло́ся; -ляці́ся;
Марудна, з цяжкасцю дайсці да якога
||
даплы́сці і даплы́ць, -лыву́, -лыве́ш, -лыве́; -лывём, -лывяце́, -лыву́ць; -лы́ў, -лыла́, -ло́; -лыві́;
Плывучы, дасягнуць якога
||
дапо́ўніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Зрабіць больш поўным, дабавіць звыш таго, што маецца; папоўніць. Д. кош грыбамі. Д. дакладчыка.
||
||
дапра́дкі, -дак і -дкаў.
Заканчэнне прадзіва. Сёння ў іх д.
дапрацава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. што. Завяршыць працу над чым
2. Прапрацаваць да якога
||
||
дапрызы́ўнік, -а,
Малады чалавек, які праходзіць дапрызыўную ваенную падрыхтоўку.
дапрызы́ўны, -ая, -ае.
Які папярэднічае прызыву на ваенную службу. Дапрызыўная падрыхтоўка.
дапускны́
дапусці́ць, -пушчу́, -пу́сціш, -пу́сціць; -пу́шчаны;
1. каго (што) да каго-чаго. Дазволіць каму
2. што. Зрабіць што
3. Дазволіць што
4. Палічыць за магчымае, верагоднае. Не магу нават думкі такой д.
5. Прыладзіць, прыгнаць што
||
||
дапушча́льны, -ая, -ае.
Які можна дапусціць; магчымы, дазволены. Дапушчальнае адхіленне. Дапушчальная надбаўка.
||
дапыта́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Распытваючы, даведацца аб кім-, чым
||
дапыта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Зрабіць допыт. Д. абвінавачанага.
||
дапы́тваны, -ага,
Той, у каго робяць допыт. Д. аказаўся невінаваты.
дапы́тлівы, -ая, -ае.
1. Які імкнецца ўсё зразумець, пазнаць. Гэта быў д. чалавек.
2. Праніклівы, здольны многае заўважыць, прадбачыць. Д. розум. Абвесці дапытлівым позіркам пакой.
||
дап’яна́,
Да поўнага ап’янення. Напаіць д.
дапя́ць, -пну́, -пне́ш, -пне́; -пнём, -пняце́, -пну́ць; -пні́;
1. да каго-чаго. Дайсці, дабрацца куды
2. чаго. Дамагчыся, дасягнуць чаго
3. Зразумець што
||
дапячы́, -пяку́, -пячэ́ш, -пячэ́; -пячо́м, -печаце́, -пяку́ць; дапёк, -пякла́, -ло́; -пячы́; -пе́чаны;
1. Скончыць пячы, давесці да поўнай гатоўнасці. Д. хлеб.
2. чаго. Спячы дадаткова. Д. бліноў.
3.
||
дар, -у,
1. Тое, што даецца бясплатна; падарунак. Прынесці што
2. Плён працы, якой
3. Талент, здольнасць. Д. пісьменніка.
Святыя дары — хлеб і віно для прычашчэння веруючых.
Дар слова — здольнасць прыгожа гаварыць.
дарабі́ць, -раблю́, -ро́біш, -ро́біць; -ро́блены;
1. Скончыць, завяршыць работу, давесці да патрэбнага ўзроўню. Д. справы. Д. праект забудовы.
2. Зрабіць дадаткова, прырабіць што
||
||
дарава́льны, -ая, -ае.
Такі, які можна дараваць. Д. ўчынак.
дарава́нне, -я,
1.
2.
дарава́цца, 1 і 2
Не залічыцца (не залічвацца) у віну. Гэта вам ніколі не даруецца.
дарава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. што і за што. Зняць (знімаць) віну за што
2.
3.
4. у
Дараваць жыццё — памілаваць асуджанага да пакарання смерцю.
||
||
дарагаві́зна, -ы,
Тое, што і дарагоўля. Д. на прамтавары.
дарагі́, -а́я, -о́е; даражэ́йшы.
1. Які каштуе многа грошай, высока цэніцца;
2.
3.
4. Ласкавы, мілы, любімы. Д. друг. Пішы часцей, дарагая сяброўка.
дараго́ўля, -і,
Становішча, калі цэны на тавары надта высокія.
дара́дчы, -ая, -ае.
Звязаны з правам выказаць меркаванне, але не выносіць рашэнне. Дэлегаты з правам дарадчага голасу. Д. пакой.
дара́дчык, -а,
Той, хто дае парады. Цікавы і дасведчаны д.
||
даражы́ць, -жу́, -жы́ш, -жы́ць; -жы́м, -жыце́, -жа́ць;
Высока цаніць, берагчы; ашчадна адносіцца да чаго
даражэ́нькі, -ага,
Форма ветлівага звароту да каго
даражэ́ць, 1 і 2
Павышацца ў цане. Мэбля даражэе.
||
дарасці́, -сту́, -сце́ш, -сце́; -сцём, -сцяце́, -сту́ць; -ро́с, -расла́, -сло́;
1. Вырасці да якой
2.
||
дарашава́ты, -ая, -ае.
Шэрай масці з прымессю іншага колеру (пра коней). Д. конік.
дарва́цца, -ву́ся, -ве́шся, -ве́цца; -вёмся, -вяце́ся, -ву́цца; -ві́ся;
Атрымаць доступ, дабрацца да чаго
||
дарвіні́зм, -у,
Заснаваная на вучэнні Ч.
Дарвіна матэрыялістычная тэорыя эвалюцыі арганічнага свету.
дарвіні́ст, -а,
Паслядоўнік дарвінізму.
||
||
да́рма і дарма́,
1. Бясплатна, за нішто. Аддаць д. мех бульбы.
2. Бескарысна, марна. Ні адной гадзіны не страціў д. Д. вы хвалюецеся, усё будзе добра.
3. у
дармавы́, -а́я, -о́е і дармо́вы, -ая, -ае.
Бясплатны, атрыманы за нішто, без грошай. Д. абед. Дармавому каню ў зубы не глядзяць (прымаўка).
дармае́д, -а,
Той, хто не працуе, а жыве на чужыя сродкі; лайдак, гультай.
||
||
дармае́днічаць, -аю, -аеш, -ае;
Не працуючы, жыць на чужыя сродкі.
||
дармаўшчы́на, -ы,
Тое, што даецца дарма, бясплатна. На дармаўшчыну кожны падкі.
дармо́,
Тое, што і дарма (у 2 і 3
даро́бка
даро́га, -і,
1. Паласа зямлі, прызначаная для язды і хадзьбы, якая злучае асобныя пункты мясцовасці, а таксама ўсякі камунікацыйны шлях. Марская д. Прасёлачная д. Грунтавая д. Асфальтавая д.
2. Адлегласць, якую трэба праехаць або прайсці. Прайсці палавіну дарогі.
3. Месца для праходу, праезду, а таксама доступ куды
4. Знаходжанне ў дарозе, падарожжа. Усю дарогу праспаў.
5.
6. у
Апошняя дарога — пра смерць, пахаванне каго
Бітая дарога — уезджаная дарога.
Збіцца з дарогі — пачаць весці заганны спосаб жыцця.
Ісці прамой дарогай — жыць сумленным жыццём.
Шчаслівай дарогі! — добрае пажаданне ў дарогу.
||
||
даро́давы, -ая, -ае.
Перыяд, які працягваецца да пачатку родаў.
даро́жка, -і,
1.
2. Прызначаная для хадзьбы вузкая дарога ў садах, парках
3. У спартыўных збудаваннях, на аэрадромах: спецыяльна абсталяваная дыстанцыя (для бегу, плавання, узлёту). Бегавая д. Водная д. Узлётная д.
4. Вузкі доўгі дыван, а таксама вузкі доўгі абрус. Паслаць дывановую дарожку. Карункавая д.
5. Рыбалоўная прылада ў выглядзе доўгага шнура з кручком і прынадай на канцы. Злавіў шчупака на дарожку.
даро́жнік, -а,
Спецыяліст па будаўніцтве, рамонце і эксплуатацыі дарог.
||
даро́слы, -ая, -ае.
1. Які выйшаў з дзіцячага ўзросту, набыў сталасць. Д. юнак.
2. у
||
даро́ўны, -ая, -ае.
1. Падораны кім
2. Які пацвярджае падарунак. Д. надпіс.
3. у
дару́нак, -нка,
Тое, што і дар (у 1
Дарункі данайцаў — падарункі, якія нясуць небяспеку і гібель.
даручы́ць, -ручу́, -ру́чыш, -ру́чыць; -ру́чаны;
1. Ускласці на каго
2. Даверыць каго-, што
||
даручэ́нец, -нца,
Службовая асоба, што знаходзіцца пры кіраўніку і выконвае службовыя даручэнні.
даручэ́нне, -я,
1. Справа, даручаная каму
2. Дакумент, які дае права каму
дары́льшчык, -а,
Той, хто дорыць што
||
дарысава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1. Скончыць рысаваць што
2.
||
||
дары́ць, дару́, до́рыш, до́рыць; до́раны;
Даваць у якасці падарунка, аддаваць бясплатна. Д. кветкі. Д. сваёй увагай (
||
дарэвалюцы́йны, -ая, -ае.
Той, які быў да рэвалюцыі. Д. перыяд.
дарэ́ктар, -а,
У дарэвалюцыйнай беларускай вёсцы: хатні настаўнік.
дарэ́мны, -ая, -ае.
1. Які не прыносіць жаданых вынікаў; марны. Дарэмныя спробы. Дарэмныя надзеі.
2. Беспадстаўны, беспрычынны. Дарэмная трывога.
3. Атрыманы дарма, бясплатны. Д. хлеб.
||
дарэ́мшчына, -ы,
1. Тое, што дастаецца дарма, бясплатна. Сквапны на дарэмшчыну.
2. Беспадстаўнае, фальшывае абвінавачанне; нагавор. Такую ўзвялі на яго дарэмшчыну.
дарэ́чны, -ая, -ае.
Зроблены дарэчы, адпаведны абставінам. Дарэчнае пытанне.
дарэ́чы,
1. У час, у падыходзячы момант. Грошы прыйшлі д.
2. у
дарэ́шты,
Зусім, поўнасцю, падчыстую. Аддаў усё д.
дасаве́цкі, -ая, -ае.
Які адносіцца да часу, што папярэднічаў устанаўленню савецкай улады. Д. перыяд развіцця літаратуры.
дасве́дчаны, -ая, -ае.
1. Шырока адукаваны, эрудзіраваны. Д. інжынер.
2. Вопытны ў чым
||
дасе́кчы
дасе́ўкі, -се́вак і -се́ўкаў.
Заканчэнне сяўбы. Спраўляць д.
даскака́ць, -скачу́, -ска́чаш, -ска́ча; -скачы́;
Скачучы, дасягнуць якога
||
даскана́лы, -ая, -ае.
Непараўнальны па грунтоўнасці, майстэрстве выканання; падрабязны. Дасканалае даследаванне. Д. аналіз фактаў. Дасканала (
||
даско́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Скочыўшы, дасягнуць якога
2. Спяшаючыся, дамчацца да якога
дасла́ць¹, дашлю́, дашле́ш, дашле́; дашлём, дашляце́, дашлю́ць; дашлі́; дасла́ны;
1. Паслаць дадаткова, выслаць недасланае. Д. грошы за пуцёўку.
2. Прасунуць да пэўнага месца (патрон, снарад
3. Адправіць, паслаць што
||
||
дасла́ць², -сцялю́, -сце́леш, -сце́ле; -сла́ў, -сла́ла; -сцялі́; -сла́ны;
Пакрываючы паверхню, скончыць рассцілаць што
||
дасле́даванне, -я,
1.
2.
дасле́даваць, -дую, -дуеш, -дуе; -дуй; -даваны;
1. Зрабіць навуковы агляд з мэтай пазнання, высвятлення чаго
2. Абследаваць, агледзець (аглядаць) для высвятлення, устанаўлення чаго
||
дасле́дчы, -ая, -ае.
Які адносіцца да навуковага даследавання. Д. інстытут. Даследчая праца.
дасле́дчык, -а,
Той, хто займаецца навуковымі даследаваннямі.
||
||
дасло́ўны, -ая, -ае.
Літаральна дакладны, перададзены слова ў слова. Д. пераклад. Даслоўная перадача размовы.
||
даслужы́цца, -ужу́ся, -у́жышся, -у́жыцца;
1. Служачы, дасягнуць чаго
2. Атрымаць непрыемныя вынікі сваімі адмоўнымі паводзінамі (
||
даслу́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Даведацца пра што
даслу́хаць, -аю, -аеш, -ае;
Выслухаць да канца; праслухаць да якога
||
даспадо́бы,
Падабаецца, падыходзіць, па гусце. Яму ўсё тут д.
даспа́ць, -плю́, -пі́ш, -пі́ць; -пі́м, -піце́, -пя́ць; -па́ў, -па́ла; -пі́;
1. Праспаць да якога
2. Праспаць дадаткова пэўны час, каб выспацца. Колькі начэй не даспаў.
||
даспе́лы, -ая, -ае.
Які добра выспеў, стаў спелым. Д. авёс чакаў сярпа.
даспе́хі, -аў,
1. Баявое ўзбраенне, амуніцыя воіна старых часоў. Рыцарскія д.
2.
даспе́ць, 1 і 2
Стаць зусім спелым. Антонаўкі даспелі.
||
даспялі́ць, -пялю́, -пе́ліш, -пе́ліць; -пе́лены;
Давесці да спелага стану. Д. памідоры.
||
||
даста́віць, -та́ўлю, -та́віш, -та́віць; -та́ўлены;
Прынесці або прывезці да месца прызначэння. Д. пасылку ў тэрмін. Д. тавар у магазін. Д. усё неабходнае.
||
||
дастасава́льны, -ая, -ае.
Які можна дастасаваць, прымяніць.
||
дастасава́цца, -су́юся, -су́ешся, -су́ецца; -су́йся;
Прымяніцца, прыйсці ў адпаведнасць з чым
||
||
дастасава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Прымяніць, прывесці ў адпаведнасць з чым
||
||
даста́так, -тку,
1. Заможнасць, поўная матэрыяльная забяспечанасць. Жыць у дастатку.
2. звычайна
дастатко́ва,
1. У патрэбнай меры, досыць. Д. вялікі.
2. у
дастатко́вы, -ая, -ае.
1. Якога хапае для чаго
2. У патрэбнай ступені абгрунтаваны. Дастатковыя падставы.
||
даста́ўшчык, -а,
Работнік, які дастаўляе што
||
даста́цца, -а́нуся, -а́нешся, -а́нецца; -а́нься;
1. Зрабіцца чыёй
2.
||
даста́ць, -а́ну, -а́неш, -а́не; -а́нь;
1. што. Узяць што
2. да каго-чаго, што або чаго. Дацягнуцца, дакрануцца да чаго
3. Выняць, выцягнуць, набыць што
4. што. Раздабыць што
5. што і чаго. Нажыць што
Дастаць з-пад зямлі (
Зімой лёду не дастанеш у каго (
Крукам носа не дастанеш каму (
||
даста́ча, -ы,
Поўная матэрыяльная забяспечанасць. Жыць у дастачы.
дасто́йны, -ая, -ае.
1. Які заслугоўвае, варты чаго
2. Справядлівы, заслужаны. Дастойная ўзнагарода. Дастойная сустрэча.
3. Паважаны, шаноўны. Д. чалавек.
||
дасту́кацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Стукаючы, дабіцца адказу. Ледзь дастукаўся ў хату.
2. чаго. Старанна дамагаючыся, дабіцца свайго (
3. Наклікаць на сябе непрыемнасці адмоўнымі паводзінамі (
даступі́цца, -ступлю́ся, -сту́пішся, -сту́піцца;
1. да каго-чаго. Падысці, прыблізіцца. Да бадлівай каровы не даступішся.
2. (звычайна з адмоўем),
||
дасту́пны, -ая, -ае.
1. Такі, да якога можна прайсці, праехаць. Лагер размясціўся ў даступным месцы.
2. Адкрыты для зроку. Д. для назірання.
3. Які падыходзіць для ўсіх або многіх. Даступныя цэны.
4. Лёгкі для разумення. Даступная форма выкладання думак.
5. Які выклікае прыхільнасць да сябе. Гэта быў д. просты чалавек.
||
дасу́ха і до́суха,
Да поўнай сухасці. Выцерці пасуду д.
дасці́пны, -ая, -ае.
1. Які вызначаецца вострым розумам, незвычайным уменнем ярка, трапна, смешна або з’едліва выказаць думку. Д. чалавек. Д. фельетон. Д.
2. Цікаўны, дапытлівы. Дасціпнае дзіця.
||
дасы́паць, -плю, -плеш, -пле; -плем, -плеце, -плюць; -паў, -пала; дасы́п; -паны;
1. што. Скончыць сыпаць, насыпаць да пэўнага ўзроўню, дабавіць да поўнага. Д. мяшок даверху.
2. чаго. Насыпаць дастаткова чаго
||
||
дасье́,
Збор дакументаў па якім
дасю́ль,
1. Да гэтага месца. Прачытай д.
2. Да гэтага часу. Ад яго д. няма адказу.
дасяга́льны, -ая, -ае.
Такі, якога можна дасягнуць. Дасягальная мэта.
||
дасягну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ну́ў, -ну́ла, -лі́; -ні́; -ся́гнуты;
1. Дайсці, даехаць
2. Распаўсюджваючыся, дайсці да якога
3. Дайсці да якога
4. Дажыць да якога
5. Дамагчыся чаго
||
||
дася́жны, -ая, -ае.
Тое, што і дасягальны.
||
дасячы́ і дасе́кчы, -сяку́, -сячэ́ш, -сячэ́; -сячо́м, -сечаце́, -сяку́ць; -се́к, -кла; -сячы́; -се́чаны;
1. Скончыць сячы, рассякаць што
2. Секучы, дайсці да якой
||
||
да́та, -ы,
1. Дакладны каляндарны час якой
2. Памета, якая паказвае час (год, месяц, дзень) напісання дакумента, пісьма, твора
датава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́ем, -ту́еце, -ту́юць; -тава́ў, -ва́ла, -лі́; -ту́й; -тава́ны;
1. Абазначыць (абазначаць) дату на чым
2. Устанавіць (устанаўліваць) дату якога
||
дата́цыя, -і,
Дзяржаўная грашовая дапамога прадпрыемствам, установам і арганізацыям для пакрыцця перавыдаткаў і іншых патрэб. Атрымаць датацыю.
||
даткну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Дакрануцца да чаго
||
датла́,
Поўнасцю, зусім, канчаткова. Хата згарэла д. Знішчыць д.
дату́ль,
1. Да таго месца. Дайшоў д., дзе дарога зварочвала ў лес.
2. Да таго часу. Сядзеў у хаце д., пакуль не скончыўся дождж.
датча́не, -ча́н,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Даніі.
||
||
да́тчык, -а,
Прыстасаванне, якое прымае інфармацыю, пераўтварае яе ў зручны для выкарыстання сігнал і перадае кантрольна-вымяральнаму ці каманднаму прыбору. Цеплавыя датчыкі.
даты́чны, -ая, -ае.
1. Прыналежны да чаго
2. у
||
даты́чыцца, 1 і 2
Мець дачыненне да каго-, чаго
датэрміно́вы, -ая, -ае.
Які выконваецца ці заканчваецца раней вызначанага тэрміну. Датэрміновае заканчэнне будоўлі. Датэрмінова (
даўбе́шка, -і,
1. Круглае палена з патончаным канцом-дзяржаннем для расколвання, убівання чаго
2.
даўбня́
даўга... (
Першая састаўная частка складаных слоў; пішацца, калі націск у другой частцы слова падае на першы склад,
даўгава́ты, -ая, -ае.
1. Некалькі даўжэйшы за нармальны. Плашч яму д.
2. Не круглы на выгляд, прадаўгаваты. Твар у хлопца д.
даўгаве́чны, -ая, -ае.
1. Здольны жыць доўгі час. Д. род. Дуб — даўгавечнае дрэва.
2. Разлічаны на доўгі час існавання; моцны, трывалы. Надзейны і д. самазвал.
||
даўгавы́
даўгагры́вы, -ая, -ае.
3 доўгай грывай (пра коней). Даўгагрывыя коні.
даўгадзю́бы, -ая, -ае.
3 доўгай дзюбай. Д. журавель.
даўгакры́лы, -ая, -ае.
1. 3 доўгімі крыламі. Д. стрыж.
2. у
даўгакры́сы, -ая, -ае.
3 доўгімі крысамі (пра адзенне). Даўгакрысае паліто.
даўгале́цце, -я,
Доўгае жыццё. Прыклад чалавечага даўгалецця.
даўгалы́гі, -ая, -ае (
Вельмі высокі, худы і нязграбны. Д. хлопец.
даўгано́сік, -а,
Невялікі жук з доўгім хабатком, шкоднік сельскагаспадарчых раслін. Свірнавы д.
даўгата́, -ы́,
Геаграфічная каардыната, якая вызначае месца пунктаў на паверхні Зямлі адносна пачатковага мерыдыяна. Заходнія даўготы.
даўгахва́левы, -ая, -ае.
Які працуе на доўгіх хвалях, прымае доўгія хвалі. Даўгахвалевая радыёстанцыя.
даўгача́сны, -ая, -ае.
Тое, што і доўгачасовы. Даўгачасная адсутнасць. Даўгачасная абарона.
Даўгачасны агнявы пункт — моцнае абароннае збудаванне, прызначанае для вядзення агню з гармат, кулямётаў і
||
даўгі́, -а́я, -о́е.
Тое, што і доўгі.
даўгуне́ц, -нцу́,
Гатунак ільну з доўгім валакном.
даўжні́к, -а́,
Той, хто ўзяў у доўг, пазычыў у каго
||
даўжыня́, -і́,
1. Працягласць лініі, плоскасці, цела паміж двума крайнімі іх пунктамі. Змераць даўжыню стала. Меры даўжыні. Д. вуліцы. Д. ракі.
2. Працягласць у часе. Д. рабочага дня.
даўжэ́зны, -ая, -ае (
Вельмі доўгі. Прайшлі д. шлях. Д. дзень, як цэлы год.
даўжэ́ць, 1 і 2
Станавіцца больш доўгім.
Пад вечар цені даўжэюць. Вясной дні даўжэюць.
||
да́ўкі, -ая, -ае.
Які перасядае ў горле, выклікае аскому. Даўкія грушы.
||
да́ўнасць, -і,
1. Аддаленасць у часе якой
2. Працягласць існавання чаго
3. Тэрмін, на працягу якога могуць быць заяўлены якія
даўне́й,
У старыя часы, у далёкім мінулым. Д. людзі хадзілі ў саматканым адзенні.
даўне́йшы, -ая, -ае.
1. Выш.
2. Які адбыўся задоўга да цяперашняга часу; старадаўні. Даўнейшыя звычаі адышлі ў нябыт.
3. у
да́ўні, -яя, -яе.
1. Які быў, адбыўся даўно. Прыгадаўся д. выпадак.
2. Які існуе здаўна. Даўняе знаёмства. Справа даўняя — ужо не мае значэння.
даўніна́, -ы́,
Былыя, даўнія часы; старадаўнасць. Пачаў успамінаць даўніну. Гэта памяць даўніны глыбокай.
даўно́,
1. Многа часу таму назад, раней. Д. гэта было.
2. На працягу доўгага часу. Ён д. тут жыве.
Даўно б так! —
З давён-даўна — з даўніх часоў.
||
даўноміну́лы, -ая, -ае.
Які існаваў, адбыўся ў далёкім мінулым. Даўномінулыя падзеі.
Даўномінулы час — у граматыцы: асобая форма дзеяслова прошлага часу ў некаторых мовах, што абазначае дзеянне, якое папярэднічала другому дзеянню мінулага часу.
дафеада́льны, -ая, -ае.
Які адносіцца да эпохі, што папярэднічала феадалізму. Д. перыяд гісторыі.
дах, -у,
1. Верхняя частка будынка, якая засцерагае яго ад дажджу, снегу. Чарапічны д.
2. Пра дом, жыллё, прытулак.
Пад адным дахам (
||
даха́,
Шуба з футравым верхам і футравай падкладкай. Мядзведжая д.
даха́ты,
Дадому, да сваёй сям’і; у родныя мясціны. Ісці д. На канікулы ехаць д.
дахаўшчы́к, -а́,
Рабочы, спецыяліст, які крые дах. Для работы нанялі дахаўшчыка.
||
дахо́д, -у,
Грошы ці матэрыяльныя каштоўнасці, якія атрымліваюць у выніку якой
||
дахо́дзіць
дахо́длівы, -ая, -ае.
Даступны для разумення. Даклад быў напісаны даходлівай мовай.
||
дахо́дны, -ая, -ае.
1.
2. Прыбытковы, які прыносіць даход. Даходнае прадпрыемства.
||
дахо́ўка, -і,
1.
2.
да́цкі
да́цца, да́мся, дасі́ся, да́сца; дадзі́мся, дасце́ся, даду́цца; да́ўся, дала́ся, дало́ся; да́йся;
1. Дазволіць што
2. Засвоіцца, паддацца асваенню. Матэматыка яму далася лёгка.
3. Стукнуцца чым
4. Стаць прадметам увагі (
Дацца ў знакі (
Дзіву дацца — моцна здзівіцца.
||
даць, дам, дасі́, дасць; дадзі́м, дасце́, даду́ць; даў, дала́, дало́; дай; да́дзены;
1. каго-што каму. Уручыць, перадаць з рук у рукі непасрэдна. Д. кнігу. Д. грошы на дарогу.
2. Паведаміць, перадаць. Д. свой адрас.
3. Заплаціць якую
4. што або з
5. што каму. Прынесці як вынік чаго
6. што каму і без
7. што каму-чаму. Вызначыць узрост. На выгляд яму не дасі і сарака гадоў.
8. што. 3 назоўнікам утварае спалучэнне са
9. што. Асудзіць, прыгаварыць да зняволення (
10. Нанесці ўдар (
11. у
Даць аб сабе знаць — прыслаць аб сабе вестку; абазвацца.
Дай бог ногі (
Дай бог чутае бачыць (
Даць волю рукам — біць каго
Даць галаву на адсячэнне — паручыцца сваім жыццём.
Даць дразда (
Даць драла (дзёру, драпака, лататы) (
Даць дуба (
Даць дулю (
Даць дыхту (
Даць зразумець — намякнуўшы, даць магчымасць здагадацца.
Даць кругу (
Даць па руках — пакараць; рашуча папярэдзіць.
Даць пачатак — з’явіцца крыніцай чаго
Даць пытлю (
Даць слова —
1) дазволіць выступіць на сходзе;
2) цвёрда паабяцаць.
Даць у лапу (
Даць цягу (
Не даць (сябе) у крыўду — заступіцца, абараніць.
Не даць ходу — затрымаць што
||
||
дацэ́нт, -а,
Вучонае званне выкладчыка вышэйшай навучальнай установы або супрацоўніка навуковай арганізацыі, якое папярэднічае прафесару, а таксама асоба, якая мае гэта званне.
||
дацэ́нтравы, -ая, -ае (
Які накіроўваецца ў руху ад перыферыі да цэнтра. Дацэнтравая сіла.
дацэнту́ра, -ы,
1. Званне, пасада дацэнта. Атрымаць дацэнтуру.
2.
дацягну́цца, -цягну́ся, -ця́гнешся, -ця́гнецца; -цягні́ся;
1. Выцягваючыся, дастаць што
2. Узрастаючы, павялічваючыся, дасягнуць якой
3. Марудна праходзячы, дасягнуць якога
4. 3 цяжкасцю дайсці да якога
||
дацягну́ць, -цягну́, -ця́гнеш, -ця́гне; -цягні́; -ця́гнуты;
1. што. Працягнуць (у 1—3
2. каго-што да чаго. Цягнучы, даставіць куды
3. што і без
4. што да чаго. Зацягнуць выкананне, прамарудзіць з якой
5. Пражыць у якім
||
дацямна́,
Да таго часу, калі сцямнее. Дзеці гулялі д.
да́ча¹, -ы,
1.
2. Порцыя корму на адзін прыём. Д. аўса. Сутачная д. сена.
да́ча², -ы,
Тое, што і лецішча. Жыць на дачы.
||
||
да́ча³, -ы,
Частка лясніцтва, вылучаная ў самастойную гаспадарку. Лясныя дачы.
дачака́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. каго-чаго. Праіснаваць, прабыць да з’яўлення чаканага. Д. перамогі. Д. цягніка.
2. чаго і без
дачарна́,
Да чарнаты, чорнага колеру. За лета загарэў д.
дача́сны, -ая, -ае.
Які адбыўся раней тэрміну. Дачаснае выступленне. Дачасна (
||
дачаўлада́льнік, -а,
Уласнік, гаспадар дачы².
||
||
дачка́, -і́,
1. Асоба жаночага полу ў адносінах да сваіх бацькоў.
2. Жанчына як носьбіт лепшых рыс свайго народа, грамадства, краіны (
||
||
да́чнік, -а,
Той, хто жыве, адпачывае летам на дачы². Летам тут сем’ямі жывуць дачнікі.
||
дачу́цца, -чу́юся, -чу́ешся, -чу́ецца; -чу́ўся, -чу́лася, -чу́ліся;
Даведацца з чутак, дазнацца. Пра пажар ён дачуўся ўчора. Аб узнагародзе старшыня дачуўся толькі сёння.
||
даччы́ны, -ая, -ае (
Які ўтварыўся ў выніку аддзялення ад чаго
дачыне́нне, -я,
Сувязь 3 кім-, чым
дачы́рвана,
Да чырвонага колеру. Жалеза распалілася д.
дачы́ста,
Падчыстую, нічога не пакідаючы. З’елі ўсё д. Абакралі д.
дачыта́ць, -та́ю, -та́еш, -та́е; -та́ны;
1. Скончыць чытанне чаго
2. Прачытаць да якога
||
дашко́льнік, -а,
Дзіця дашкольнага ўзросту. Рэгістрацыя дашкольнікаў.
||
дашко́льны, -ая, -ае.
Які адносіцца да ўзросту, што папярэднічае паступленню дзіцяці ў школу. Дашкольнае выхаванне. Дашкольныя ўстановы.
дашука́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. каго-чаго. Настойліва шукаючы, знайсці. Не магу д. ключоў.
2. чаго. Даведацца, высветліць. Д. праўды.
||
дашча́нік, -а,
1. Будыніна з дошак. Улетку і ў дашчаніку добра.
2. Вялікая лодка з плоскім дном. Д. ваду прапускае.
дашча́ны, -ая, -ае.
Зроблены з дошак. Дашчаная перагародка.
дашчэ́нту,
Канчаткова, поўнасцю. Хата згарэла д. Землетрасенне разбурыла горад д.
даяда́ць
даязджа́ць
дая́рка, -і,
Работніца, якая доіць і даглядае кароў. Працаваць даяркай.
||
дба́йны, -ая, -ае.
Старанны, руплівы. Д. гаспадар. Дбайныя рукі. Усё ў гумне дбайна (
||
дбаць, дба́ю, дба́еш, дба́е;
Праяўляць клопаты аб кім-, чым
І не дбае — не звяртае ўвагі.
||
||
два, двух, двум, двума́, (аб) двух,
Лік, лічба і колькасць 2. Двойчы д. — чатыры. Напісаць лічбу д. Д. сярпы. Дзве хвіліны. За аднаго бітага двух нябітых даюць (прыказка).
Бачыць на два аршыны пад зямлёй (
Ні два і ні паўтара (
Як двойчы два (чатыры) — бясспрэчна, зразумела, ясна.
||
дваі́сты, -ая, -ае.
1. Які складаецца з дзвюх аднародных частак. Д. след.
2. Такі, які змяшчае ў сабе дзве розныя якасці, часта супярэчлівыя. Дваістая натура. Дваістае пачуццё. Дваістая палітыка крахам канчаецца.
||
дваі́цца, 1 і 2
1. Раздзяляцца на дзве часткі; раздвойвацца.
2. Здавацца падвоеным (пра зрокавае ўспрыняцце). У вачах дваіліся ўсе прадметы. Хто баіцца, таму ўваччу дваіцца (прыказка).
дваі́ць, дваю́, дво́іш, дво́іць;
1. Паўторна ўзорваць, пераворваць. Д. поле.
2. Падзяляць на дзве часткі (
||
||
двайко́вы, -ая, -ае.
Звязаны з дзвюма велічынямі або які складаецца з двух кампанентаў.
Двайковая сістэма злічэння — пазіцыйная сістэма злічэння з асновай 2 (для запісу ліку выкарыстоўваюцца толькі дзве лічбы — 0 і 1).
двайні́к¹, -а́,
Чалавек, які мае поўнае падабенства з другім чалавекам. Мой д.
двайні́к², -а́,
Двухпудовая гіра. Спартсмен практыкуецца з двайніком.
двайны́, -а́я, -о́е.
1. Які складаецца з дзвюх аднародных частак ці прадметаў. Чамадан з двайным дном.
2. У два разы большы; падвоены. Д. расход.
двайня́ты, -ня́т (
Двое дзяцей, якіх адначасова нарадзіла адна маці.
дванаццаціпе́рсны, -ая, -ае.
У выразе: дванаццаціперсная кішка — частка тонкай кішкі чалавека, якая ідзе ад страўніка.
двана́ццаць, -і,
Лік і колькасць 12. Тры разы па чатыры — д. Д. месяцаў.
||
дварані́н, -а,
Асоба, якая належыць да дваранства.
||
||
двара́нства, -а,
Вышэйшы прывілеяваны пануючы клас, які ўзнік у феадальным грамадстве.
||
дварня́к, -а́,
Дваровы непародзісты сабака. Насустрач нам кінуўся здаравенны д.
дваро́вы, -ая, -ае.
1. Які адносіцца да хаты, сядзібы, знаходзіцца на двары¹ (у 1 і 2
2. Прыгонны, узяты ў панскі двор для абслугоўвання памешчыка (пра сялян) (
двары́шча, -а,
Участак з хатай і іншымі гаспадарчымі будынкамі; сядзіба. Д. зарасло травой.
дварэ́ц, -рца́,
Будынак, у якім пражывае манарх са сваёй сям’ёй, а таксама вялікі і прыгожы па архітэктуры будынак наогул; палац. Мармуровыя дварцы Венецыі.
||
Дварцовы пераварот — змена манарха прыдворнай знаццю без удзелу народных грамадскіх мас.
дварэ́цкі, -ага,
Старшы лакей у панскім доме, які кіраваў хатняй гаспадаркай і прыслугай.
дваццацігадо́вы, -ая, -ае.
1.
2. Які праіснаваў дваццаць гадоў або мае такі ўзрост. Дваццацігадовая служба. Д. юнак.
дваццаціго́ддзе, -я,
1. Тэрмін у дваццаць гадоў. З той пары мінула цэлае д.
2. Гадавіна падзеі, што адбылася дваццаць гадоў назад. Адзначыць д. працоўнай дзейнасці. Адзначыць сваё д.
||
два́ццаць, -і́, -ццю́,
Лік і колькасць 20. Д. дзеліцца на пяць. Д. рублёў.
||
дваю́радны, -ая, -ае.
Тое, што і стрыечны.
двая... (
Першая састаўная частка складаных слоў,
дваябо́рац, -рца,
Спартсмен, які ўдзельнічае ў дваяборстве.
дваябо́рства, -а,
Спартыўнае спаборніцтва, якое складаецца з двух відаў практыкаванняў. Лыжнае д. Цяжкаатлетычнае д.
дваякавы́пуклы, -ая, -ае.
Выпуклы з абодвух бакоў. Дваякавыпуклая лінза.
дваякады́хаючыя, -ых (
Падклас рыб, якія дыхаюць не толькі жабрамі, але і лёгкімі.
дваякаўвагну́ты, -ая, -ае.
Увагнуты з абодвух бакоў. Дваякаўвагнутае шкло.
двая́кі, -ая, -ае.
Які праяўляецца ў двух розных відах, формах
дво́е, дваі́х, дваі́м, дваі́мі,
Два.
Ужыв.:
а) з назоўнікамі мужчынскага або агульнага роду, якія абазначаюць асобу. Засталося д. сірот;
б) з асабовымі займеннікамі ў
в) з назоўнікамі, якія абазначаюць маладых істот. Бегае д. парасят. Д. дзяцей;
г) з множналікавымі назоўнікамі. Д. саней. Д. нажніц. Д. акуляраў. Д. штаноў. Д. сутак;
д) з некаторымі назоўнікамі, якія абазначаюць парныя прадметы. Д. ботаў. Д. рукавіц. Абуць д. панчох;
е) без назоўнікаў, калі абазначае асоб мужчынскага і жаночага полу. Сядзелі д.: хлопец і дзяўчына.
На сваіх дваіх (
За дваіх (працаваць, есці
двое... (а таксама двая...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
двоеўла́ддзе, -я,
Адначасовае існаванне дзвюх улад у адной краіне, арганізацыі
||
дво́ечнік, -а,
Вучань, які часта атрымлівае нездавальняючыя адзнакі.
||
дво́йка, -і,
1. Лічба
2.
2. Група з двух чалавек або двух аднародных прадметаў.
3. Нездавальняючая школьная адзнака.
4. Назва чаго
дво́йчы,
Два разы. Д. сказаць. Д. тры — шэсць.
двор¹, двара́,
1. Участак зямлі пры доме, хаце паміж гаспадарчымі будынкамі. Выйсці з хаты на д.
2. Сялянскі дом з усімі будынкамі каля яго; асобная сялянская гаспадарка. Вёска на сорак двароў.
3. Маёнтак (
4. Гаспадарчы цэнтр сельскагаспадарчага прадпрыемства. Жывёльны д. Птушыны д.
Манетны двор — дзяржаўнае прадпрыемства, дзе адбываецца чаканка манет і вырабляюцца ордэны, медалі і
На дварэ — на адкрытым паветры, не ў хаце.
Ні кала ні двара ў каго (
двор², двара́,
У манархічных краінах: манарх і яго прыбліжаныя. Царскі д. Быць пры двары.
дво́рнік, -а,
1. Работнік, які падтрымлівае чысціню і парадак на двары і на вуліцы каля дома.
2. Прыстасаванне для механічнага ачышчэння ветравога шкла ў машыне ад снегу, вільгаці, пылу і
||
||
дво́рніцкая, -ай,
Памяшканне для дворніка.
дво́рня, -і, ж.,
У часы прыгону: прыслуга ў памешчыцкім доме. Збеглася ўся д.
дво́рышча, -а,
Месца, дзе раней быў двор, жыллё радавітай асобы. Радзівілава д.
дву... і двух...
Першая састаўная частка складаных слоў са
двуду́шны, -ая, -ае.
Няшчыры, крывадушны. Гэта быў д. чалавек.
||
двуко́ссе, -я,
Спецыяльныя значкі (« » ці “ ”) для выдзялення ў тэксце простай мовы, цытат, загалоўкаў, а таксама слоў, ужытых ва ўмоўным або іранічным сэнсе. Узяць цытату ў д. Закрыць д.
двукро́п’е, -я,
Знак прыпынку ў выглядзе дзвюх кропак, размешчаных адна над адной (:). Паставіць д.
двуру́шнік, -а,
Чалавек, які знешне выражае адданасць аднаму, а ўпотай дзейнічае супраць.
||
||
двуру́шніцтва, -а,
Паводзіны двурушніка. Палітычнае д.
||
двуру́шнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Быць двурушнікам, дзейнічаць як двурушнік.
||
двух...
двухаблі́чны, -ая, -ае.
Тое, што і двудушны.
||
двухадзі́ны, -ая, -ае (
Які складаецца з дзвюх частак, двух элементаў і ўтварае адзінства.
двухбо́ртны, -ая, -ае.
Які мае два барты з гузікамі на кожным (пра адзенне). Д. касцюм.
двухвярсто́вы, -ая, -ае (
1. Працягласцю ў дзве вярсты. Двухвярстовая адлегласць.
2. Маштабам дзве вярсты ў цалі (пра карту).
двухгадзі́нны, -ая, -ае.
1. Які працягваецца дзве гадзіны. Д. даклад.
2. Які прыбывае ці ад’язджае ў дзве гадзіны (пра цягнік, параход
двухгадо́вы, -ая, -ае.
1.
2. Які праіснаваў, пражыў два гады. Д. тэрмін. Двухгадовае дзіця.
двухгало́вы, -ая, -ае.
3 дзвюма галовамі. Д. змей.
Двухгаловы арол — відарыс арла з дзвюма галовамі на дзяржаўным гербе Расійскай Федэрацыі.
двухго́ддзе, -я,
1. Тэрмін у два гады. Мінулае д.
2. чаго. Гадавіна падзеі, якая адбылася два гады назад. Споўнілася д. са дня прыняцця Закона «Аб мовах у Рэспубліцы Беларусь».
||
двухдзённы, -ая, -ае.
1. Працягласцю ў два дні. Д. турысцкі паход.
2. Разлічаны, прызначаны на два дні. Д. запас харчоў.
двухдо́льны, -ая, -ае (
1. Які складаецца з дзвюх семядоль. Двухдольныя расліны.
2. у
3. Які складаецца з дзвюх рытмічных долей, частак. Д. памер верша.
двухдо́мны, -ая, -ае (
1. Такі, у якога мужчынскія і жаночыя кветкі знаходзяцца на розных асобінах (пра расліны). Каноплі, крапіва — двухдомныя расліны.
2. у
двухжы́льны, -ая, -ае.
1. Які ўяўляе сабой дзве скручаныя жылы, ніці. Д. провад.
2. Вынослівы, дужы, моцны (
двухзме́нны, -ая, -ае.
Які адбываецца, выконваецца ў дзве змены; працягласцю ў дзве змены. Двухзменная работа. Д. заняткі ва ўніверсітэце.
двухзна́чны, -ая, -ае.
Які складаецца з двух знакаў. Д. лік.
двухкіламетро́вы, -ая, -ае.
1. Працягласцю ў два кіламетры. Двухкіламетровую зону лесу займалі партызаны.
2. Маштабам два кіламетры ў сантыметры. Двухкіламетровая карта.
двухко́лерны, -ая, -ае.
Які мае ў сваёй афарбоўцы два колеры або складаецца з дзвюх частак рознага колеру. Двухколерная тканіна. Д. сцяг.
двухко́лка, -і,
Павозка на двух колах. Санітарныя двухколкі адвозілі раненых.
двухко́лы, -ая, -ае.
На двух колах. Дзіцячы д. ровар.
двухкра́тны, -ая, -ае.
Двухразовы; павялічаны ў два разы. Д. напамін. У двухкратным памеры. Д. чэмпіён.
двухкры́лы, -ая, -ае.
1. З двума крыламі. Д. планёр.
2. у
двухлітро́вы, -ая, -ае.
Ёмістасцю ў два літры. Д. збан.
двухме́рны, -ая, -ае.
Які мае два вымярэнні.
||
двухме́сны, -ая, -ае.
Прызначаны для дваіх. Двухмеснае купэ. Д. нумар.
двухметро́вы, -ая, -ае.
Даўжынёй у два метры. Двухметровая вышыня.
двухмо́ўны, -ая, -ае.
1. Які карыстаецца дзвюма мовамі. Двухмоўнае насельніцтва.
2. Складзены на дзвюх мовах. Д. слоўнік.
||
двухпавярхо́вы, -ая, -ае.
Вышынёй у два паверхі. Д. дом.
двухпакаёвы, -ая, -ае.
Які складаецца з двух пакояў. Двухпакаёвая кватэра.
двухпала́тны, -ая, -ае.
Які мае дзве палаты². Д. парламент.
двухпа́лубны, -ая, -ае.
Які мае дзве палубы (пра карабель, самалёт). Д. параход. Д. аэробус.
двухпа́льцы, -ая, -ае.
Які мае толькі два пальцы (у 1
двухпо́лле, -я,
Стары спосаб апрацоўкі зямлі, пры якім кожны год палавіна зямлі заставалася пад папарам.
||
двухпо́лы, -ая, -ае (
1. Які мае адзнакі мужчынскага і жаночага полу (пра арганізм чалавека, жывёлы).
2. Які мае тычынкі і песцікі ў адной кветцы. Двухполыя кветкі.
двухрадко́ўе, -я,
Страфа з двух радкоў.
двухразо́вы, -ая, -ае.
Які праводзіцца два разы ў які
двухру́чны, -ая, -ае.
3 дзвюма ручкамі. Двухручная піла.
двухскладо́вы, -ая, -ае.
Які мае два склады. Двухскладовае слова.
||
двухсотго́ддзе, -я,
1. Тэрмін у дзвесце гадоў.
2. чаго. Гадавіна падзеі, якая адбылася дзвесце гадоў назад. Д. заснавання горада.
||
двухсо́ты
двухспа́льны, -ая, -ае.
Разлічаны для спання ўдваіх. Д. ложак. Двухспальная коўдра.
двухство́лка, -і,
Паляўнічая стрэльба з двума стваламі; дубальтоўка.
двухство́льны, -ая, -ае.
Які мае два ствалы. Двухствольнае ружжо.
двухство́ркавы, -ая, -ае.
3 дзвюма створкамі. Двухстворкавыя дзверы. Двухстворкавая ракавіна малюска.
двухсхі́льны, -ая, -ае.
Які мае два схілы. Д. дах.
двухсэ́нсавы, -ая, -ае.
3 дваякім сэнсам; які можна дваяка разумець. Д. выраз. Двухсэнсавае становішча.
||
двухта́ктавы, -ая, -ае (
1. Працягласцю ў два такты. Двухтактавая паўза.
2. У якім рабочы працэс адбываецца за два такты, два хады поршня (пра рухавік унутранага згарання). Д. матор.
двухто́мнік, -а,
Твор або збор твораў у двух тамах. Д. Максіма Багдановіча.
двухто́мны, -ая, -ае.
Які складаецца з двух тамоў. Д. збор твораў.
двухтыднёвы, -ая, -ае.
1. Які жыве, існуе, працягваецца два тыдні. Двухтыднёвыя парасяты. Д. адпачынак.
2. Які выходзіць раз у два тыдні (пра перыядычныя выданні).
двухты́сячны, -ая, -ае.
1. Ліч.
2. Які складаецца з дзвюх тысяч якіх
двухчле́н, -а,
Алгебраічны выраз, які ўяўляе сабой суму або рознасць двух адначленаў; біном.
||
джаз, -а,
1. Форма музычнага мастацтва, якая ўзнікла ў канцы 19 — пачатку 20
2. Аркестр, які складаецца пераважна з духавых, ударных шумавых інструментаў, уключае спевакоў-салістаў і выконвае такую музыку. Іграе д.
||
джаз-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
джазі́ст, -а,
Музыкант, які грае ў джазе.
джа́ла, -а,
1. Колючы орган ці частка цела жывёл і раслін для ўпрысквання атрутнага рэчыва. Д. пчалы. Змяінае д.
2. Вастрыё колючага ці рэжучага інструмента, прадмета. Д. касы.
3.
||
джа́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
1. Раніць, упівацца джалам, кусаць (пра насякомых, змей). Пчолы джаляць.
2.
||
джга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. каго (што). Калоць, раніць джалам (пра насякомых, змей). Авадні і сляпні джгалі нясцерпна.
2. Хутка ісці або бегчы. Лявон джгаў без аглядкі.
||
||
джо́ўль, -я,
Адзінка вымярэння энергіі, работы і колькасці цеплыні.
джу́нглі, -яў.
Густы цяжкапраходны лясны зараснік у балоцістых мясцовасцях трапічных і субтрапічных краін. Непраходныя д.
джут, -у,
Травяністая расліна сямейства мальвавых, што разводзіцца для тэкстыльнай прамысловасці, а таксама валакно гэтай тканіны.
||
джыгі́т, -а,
Умелы спрытны наезнік.
||
джыгітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Займацца джыгітоўкай.
джыгіто́ўка, -і,
Разнастайныя складаныя практыкаванні на асядланым кані.
джын¹, -у,
Моцны алкагольны напой, які вырабляецца шляхам перагонкі пшанічнага спірту, настоенага на ядлоўцавых ягадах. Адведалі па чарцы джыну.
джын², -а,
У арабскай міфалогіі: назва нябачнай для чалавека істоты, якая валодае свабодай волі і можа быць добрай або злой.
Выпусціць джына з бутэлькі (
джы́нсавы, -ая, -ае.
1.
2. Пра тканіну: такая, з якой шыюць джынсы.
джы́нсы, -аў.
Штаны з жорсткай баваўнянай тканіны, звычайна прашытыя каляровымі ніткамі. Мужчынскія, жаночыя д.
||
джып, -а,
Легкавы аўтамабіль павышанай праходнасці.
джы́у-джы́цу,
Японскае нацыянальнае баявое мастацтва, сістэма самаабароны без зброі.
джэйра́н, -а,
Від газелі¹, пашыраны на пустынных і паўпустынных тэрыторыях Закаўказзя, Пярэдняй, Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі.
||
джэм, -у,
Варэнне з садавіны або ягад у выглядзе густога жэле.
||
джэ́мпер, -а,
Вязаная кофта без каўняра, якая надзяваецца цераз галаву.
джэнтльме́н, -а,
Адукаваны і выхаваны мужчына, які адрозніваецца прыстойнасцю і ветлівасцю ў адносінах з іншымі, высакароднасцю маралі, далікатнасцю, элегантнасцю.
||
Джэнтльменскае пагадненне — міжнародны дагавор, заключаны звычайна ў вуснай форме.
джэ́рсі,
Шчыльная трыкатажная тканіна з шарсцяных, баваўняных, шаўковых ці сінтэтычных ніцей, а таксама адзенне з такога матэрыялу. Баваўнянае, шарсцяное, шаўковае д.
дзве
дзве́рцы, -аў.
1.
2. Створка, створкі, якімі закрываюць якую
дзве́ры, дзвярэ́й,
Праём у сцяне для ўваходу ў памяшканне, а таксама створ, якім закрываюць гэты праём. Навесіць д. Дубовыя д. Зачыніць д. на ключ.
Царскія дзверы — у праваслаўнай царкве: галоўныя дзверы ў іканастасе, якія вядуць у алтар.
Дзень адчыненых дзвярэй — дзень вольнага доступу ў навучальныя ўстановы з мэтай азнаямлення з імі перад паступленнем на вучобу.
Пры зачыненых дзвярах — без допуску пабочных асоб.
Стукацца ў дзверы — звяртацца да каго
||
||
дзве́сце, двухсо́т, двумста́м, двумаста́мі, (аб) двухста́х,
Лік і колькасць 200.
||
дзвы́нкаць, -аю, -аеш, -ае;
Утвараць звінючыя гукі (пра шкло, метал, насякомых
||
||
дзе,
1.
2. месца. У якім месцы. Няма дзе адпачыць.
3.
4. адноснае. Ужыв. як злучальнае слова, падпарадкоўвае даданыя сказы месца, азначальныя, дапаўняльныя, дзейнікавыя, уступальныя сказы. Горад, дзе я жыў.
5. у
Дзе наша не прападала (
дзе́вер, -а,
Мужаў брат. Мой д. — справядлівы чалавек.
дзевяно́ста, -а,
Лік і колькасць 90. Д. чалавек. Яму за д.
||
дзевятна́ццаць, -і,
Лік і колькасць 19.
||
дзевяці...
Першая састаўная частка складаных слоў са
дзевяцікла́снік, -а,
Вучань дзявятага класа.
||
дзевяцікра́тны, -ая, -ае.
Які паўтараецца дзевяць разоў, павялічаны ў дзевяць разоў. У дзевяцікратным памеры.
дзе́вяць, -і,
Лік, лічба і колькасць 9.
||
дзевяцьсо́т, дзевяцісо́т, дзевяціста́м, дзевяццюста́мі, (аб) дзевяціста́х,
Лік і колькасць 900.
||
дзед¹, -а,
1. Бацькаў або матчын бацька.
2. Стары чалавек. Сюды прыходзіў мудры д.
3. Муж (
Дзед Мароз — казачны стары з сівой барадой, які ўвасабляе мароз і навагодняе свята.
Следам за дзедам — па прыкладзе старэйшых.
||
||
||
дзед², -а,
Прыстасаванне для асвятлення хаты з дапамогай лучыны.
дзе́даўскі і дзядо́ўскі, -ая, -ае.
1.
2.
дзе́даўшчына, -ы,
Спадчына пасля дзеда.
дзедаўшчы́на, -ы,
У арміі: нераўнапраўныя і зневажальныя адносіны стараслужачых да маладых салдат, навабранцаў.
дзе́дзіч, -а,
1. Спадчыннік дзедаўскага двара¹, маёнтка.
2. Уладар маёнтка, атрыманага ў спадчыну ад продкаў.
дзеепрыме́тнік, -а,
У граматыцы: форма дзеяслова, якая сумяшчае катэгорыі дзеяслова (час, стан і трыванне) і катэгорыі прыметніка (род, склон). Д. цяперашняга часу. Д. залежнага стану.
||
дзеепрысло́ўе, -я,
У граматыцы: нязменная форма дзеяслова, якая спалучае ў сабе катэгорыі дзеяслова і прыслоўя.
||
дзе́жка, -і,
Драўляная, крыху звужаная к верху пасудзіна з прамых клёпак¹ для заквашвання цеста
||
||
дзе́йнасць, -і,
1. Заняткі, праца ў якой
2. Сукупнасць дзеянняў, мерапрыемстваў якога
3. Работа, функцыянаванне якіх
дзе́йнік, -а,
У граматыцы: галоўны член двухсастаўнага сказа, які не залежыць ад іншых членаў сказа і абазначае прадмет, прымета якога выражаецца выказнікам.
||
дзе́йнічаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Рабіць што
2. чым. Кіраваць, валодаць чым
3. на каго-што і без
4. Быць спраўным (пра апараты, механізмы). Механізм дзейнічае безадказна.
5. Мець сілу, абавязваць рабіць пэўным чынам. Тут дзейнічаў даўні звычай.
Дзейнічаць на нервы каму (
||
дзе́йны, -ая, -ае.
Актыўны, жвавы, энергічны. Дзейная натура.
дзе́йсны, -ая, -ае.
Здольны ўздзейнічаць, эфектыўны. Д. сродак. Дзейсныя меры.
||
дзекабры́ст, -а,
Удзельнік рускага дваранскага рэвалюцыйнага руху супраць царскай улады і прыгоннага права, які выліўся ўзброеным паўстаннем 14 снежня 1825 г.
||
дзекабры́стка, -і,
Жонка дзекабрыста.
дзе́канне, -я,
1.
2. Уласцівае беларускай мове пазіцыйнае чаргаванне цвёрдага зубнога д з мяккай афрыкатай дз: горад — у горадзе, іду — ідзі.
дзе́каць, -аю, -аеш, -ае;
Вымаўляць афрыкату дз на месцы мяккага д.
||
дзелаві́ты, -ая, -ае.
Энергічны, умелы, прадпрымальны ў рабоце. Д. малады інжынер.
||
дзелавы́, -а́я, -о́е.
1. Які адносіцца да грамадскай, службовай дзейнасці. Дзелавая размова. Дзелавыя сувязі. Дзелавое пісьмо.
2. Які ведае справу, умела кіруе і клапоціцца аб рабоце. Дзелавыя людзі. Д. кіраўнік.
3. Прыдатны для апрацоўкі ў якасці матэрыялу (
4. Звязаны са справаводствам. Д. стыль.
дзе́ліва, -а,
Лік або велічыня, якія падвяргаюцца дзяленню, дзялімае.
дзель, -і,
1. Вынік дзялення аднаго ліку на другі.
2. Частка, доля, выдзеленая каму
дзе́льнік, -а,
Лік або велічыня, на якую дзеліцца дзеліва.
дзе́ля,
1. каго-чаго. Выражае мэтавыя адносіны,
2. чаго. Выражае мэтавыя адносіны,
дзе-не́будзь,
У якім
дзе-нідзе́,
Сям-там, у асобных месцах. Д. ў лясах можна сустрэць бабра.
дзень, дня,
1. Частка сутак ад усходу да захаду сонца, ад раніцы да вечара. Ясны д. Дасць Бог д., дасць і спажытак (прыказка). І дзень і ноч.
2. Тое, што і суткі. Водпуск на пяць дзён.
3. Прамежак часу ў межах сутак, заняты чым
4. чаго. Вызначаны тэрмін, дата, прысвечаная якой
5.
Палярны дзень — за Палярным кругам: частка года, калі сонца не заходзіць за гарызонт.
Посны дзень — дзень, у які згодна з царкоўным звычаем нельга есці скаромнае.
Разгрузачны дзень — харчаванне аднатыпнымі прадуктамі на працягу аднаго дня з мэтай аздараўлення або пахудзення.
Санітарны дзень — дзень, які прызначаецца для санітарнага агляду службовага памяшкання.
Рабочы (працоўны) дзень — пэўная колькасць часу, адведзеная для работы, службы.
Добры дзень! — прывітальны зварот днём пры сустрэчы.
Дзень у дзень; дзень пры дні — штодзень, кожны дзень.
З дня на дзень — у адзін з бліжэйшых дзён. Чакаем іх з дня на дзень.
Наводзіць цень на ясны дзень — наўмысна ўносіць няяснасць у якую
Учарашні дзень — былое, мінулае.
Чорны дзень — цяжкая, змрочная часіна.
||
||
дзеравя́ка, -і,
Кавалак дрэва. На беразе ракі дагнівалі пачарнелыя дзеравякі.
дзеравяне́ць, -не́ю, -не́еш, -не́е;
1. (1 і 2
2. Страчваць адчувальнасць, дранцвець. Ногі дзеравянеюць ад холаду.
||
дзеравя́шка, -і,
1. Кавалак дрэва, драўляны брусок.
2. Штучная драўляная нага. З вайны ў яго замест нагі д.
3. звычайна
дзераза́, -ы́,
Травяністая споравая расліна сямейства дзеразовых з паўзучым сцяблом.
||
дзе́рці, дзяру́, дзярэ́ш, дзярэ́; дзяро́м, дзераце́, дзяру́ць; дзёр, дзе́рла; дзяры́; дзёрты;
Тое, што і драць.
дзе́сьці,
У нейкім, дакладна не вызначаным месцы. Д. я сустракаў гэтага чалавека. Ён служыць д. на поўначы.
дзесятко́вы, -ая, -ае.
Заснаваны на лічэнні дзясяткамі. Дзесятковая сістэма мер і вагі.
Дзесятковая сістэма злічэння — пазіцыйная сістэма злічэння з асновай 10 (для запісу ліку выкарыстоўваюцца 10 лічбаў - 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9).
дзесяці...
Першая састаўная частка складаных слоў са
дзесяцібо́рац, -рца,
Спартсмен, удзельнік дзесяціборства.
дзесяцібо́рства, -а,
Спартыўнае спаборніцтва па лёгкай атлетыцы, якое праводзіцца па дзесяці відах спорту.
дзесяціго́ддзе, -я,
1. Тэрмін у дзесяць гадоў.
2. чаго. Гадавіна падзеі, што адбылася дзесяць гадоў таму назад. Д. інстытута.
||
дзесяціго́дка, -і,
Поўная сярэдняя школа з дзесяццю гадамі навучання. Скончыць дзесяцігодку.
дзесяцідзёнка, -і,
Прамежак часу ў дзесяць дзён; дэкада.
||
дзесяцікла́снік, -а,
Вучань дзясятага класа.
||
дзесяцікра́тны, -ая, -ае.
Павялічаны ў дзесяць разоў; які адбываўся дзесяць разоў. У дзесяцікратным памеры. Д. чэмпіён.
дзесяці́на, -ы,
1. Старая руская мера зямельнай плошчы, роўная 1,09 гектара.
2. Падатак на карысць царквы ў памеры адной дзясятай часткі даходу.
||
дзесяцірублёўка, -і,
Грашовы знак вартасцю ў дзесяць рублёў.
дзе́сяць, -і́, -ццю́,
Лік і колькасць 10. Д. чалавек. Д. гадоў.
Ні ў пяць ні ў дзесяць (
||
Пятае праз дзясятае (
дзетазабо́йства, -а,
Забойства дзіцяці.
дзетазабо́йца, -ы,
Забойца дзіцяці.
дзетараджэ́нне, -я,
Стварэнне патомства, нараджэнне дзяцей.
дзетвара́, -ы́, ж.,
Малыя дзеці. Двор поўніўся галасамі дзетвары.
дзетдо́м, -а,
Дзіцячы дом, выхаваўчая ўстанова для дзяцей, якія засталіся без бацькоўскай апекі.
||
дзетдо́мавец, -маўца,
Выхаванец дзіцячага дома.
||
дзетса́д, -а,
Дзіцячы сад, выхаваўчая ўстанова для дзяцей дашкольнага ўзросту.
||
дзе́ўка, -і,
Паўналетняя незамужняя жанчына. Дзеўкі спявалі купальскія песні.
дзеўчаня́ і дзеўчанё, -ня́ці,
Маленькая дзяўчына.
дзе́ці, дзяце́й, дзе́цям, дзе́цьмі і дзяцьмі́, (аб) дзе́цях.
1.
2. Маладое пакаленне, бліжэйшыя патомкі. Бацькі і дзеці. Гушча дзяцей не разганяе (прыказка).
||
||
дзе́цца, дзе́нуся, дзе́нешся, дзе́нецца; дзе́нься;
1. Знікнуць, прапасці. Куды ён дзеўся? Нікуды ён не дзенецца.
2. Знайсці сабе месца, прытулак. У незнаёмым горадзе не ведаеш, куды д. нанач.
||
Куды ж мне д.? Кудысьці кнігі з паліцы дзяваюцца.
дзець, дзе́ну, дзе́неш, дзе́не; дзень;
1. Палажыць куды
2. Знайсці для каго
(Не ведаць) куды вочы дзець (
(Не ведаць) куды рукі дзець (
||
дзе́ючы, -ая, -ае.
Які дзейнічае, функцыянуе. Дзеючыя асобы ў п’есе. Д. вулкан.
дзе́я, -і,
1. Дзейнасць, справа. Там добрая д., дзе адзін арэ, а другі сее (
2. Падзея, пра якую ідзе гаворка. Д. адбываецца ў часы вайны.
3. Закончаная частка драматычнага твора або тэатральнай пастаноўкі. Камедыя ў трох дзеях.
дзеяздо́льны, -ая, -ае.
1. Здольны да дзейнасці. Д. арганізм.
2. Які мае права на ўчыненне дзеянняў юрыдычнага характару і які нясе адказнасць за свае ўчынкі (
||
дзе́янне, -я,
1. Дзейнасць. План дзеяння. Баявыя дзеянні.
2. звычайна
3. Работа, функцыянаванне. Машына ў дзеянні.
4. Падзеі, пра якія ідзе гаворка. Д. адбываецца ў 15 стагоддзі.
5. Асноўны від матэматычнага вылічэння. Чатыры дзеянні арыфметыкі.
дзеясло́ў, -ло́ва,
У граматыцы: часціна мовы, што абазначае дзеянне або стан прадмета і змяняецца па часах, асобах і ліках. Аднакратны д. Дапаможны д. Неазначальная форма дзеяслова. Безасабовыя дзеясловы. Рознаспрагальны д.
||
дзе́яцца, 1 і 2
Рабіцца, адбывацца. Сённяшні дзень — гэта водгулле ўсяго, што дзеецца ў свеце.
дзе́яч, -а,
Чалавек, які праявіў сябе ў якой
||
дзёгаць, -гцю,
Цёмны смалісты вадкі прадукт, які атрымліваецца шляхам сухой перагонкі дрэва, торфу або каменнага вугалю. Змазаць боты дзёгцем.
Лыжка дзёгцю ў бочцы мёду — пра што
||
дзённік, -а,
1. Запісы аб бягучых справах, падзеях, у якіх удзельнічаў ці быў іх сведкам сам аўтар. Д. экспедыцыі.
2. Кніга або сшытак з такімі запісамі.
3. Спецыяльны сшытак для запісу зададзеных урокаў і адзнак аб паспяховасці і паводзінах вучняў.
||
дзённы, -ая, -ае.
1.
2. Які вырабляецца на працягу аднаго дня; які атрымліваецца за адзін дзень. Дзённая выпрацоўка. Дзённая зарплата.
дзёран, -рну,
Верхні слой глебы, густа пераплецены карэннем раслін, а таксама выразаныя пласты з гэтага слоя, якімі ўмацоўваюць адхоны, абкладаюць клумбы і
||
дзёрзкі, -ая, -ае.
Непачцівы, грубы, нахабна-задзірлівы. Д. адказ. Дзёрзка (
||
дзёрты, -ая, -ае.
Здробнены на тарцы. Аладкі з дзёртай бульбы.
дзёру, у
Тое, што і драла. Яму што, схапіў ды д.
дзі́ва, -а,
Тое, што выклікае здзіўленне, цуд. Сапраўднае д. Што за д.? Вось гэта дык д.!
Дзіва дзіўнае (
Дзіву давацца (
На дзіва (
дзіва́к, -а́,
Чалавек з незвычайнымі схільнасцямі, звычкамі, поглядамі; арыгінал. Вунь чаго натварыў гэты д.
||
дзівакава́ты, -ая, -ае (
Дзівацкі, з дзівацтвамі (пра чалавека). Д. дзед.
||
дзівасі́л, -у,
Травяністая шматгадовая расліна сямейства складанакветных з вялікім прадаўгаватым лісцем і жоўтымі кветкамі, якая выкарыстоўваецца ў медыцыне.
||
дзіва́цкі, -ая, -ае.
Дзіўны, незвычайны, арыгінальны. Д. учынак.
дзіва́цтва, -а,
1. Незвычайнасць у схільнасцях, звычках, паводзінах.
2.
дзіві́цца, дзіўлю́ся, дзі́вішся, дзі́віцца;
1. з каго-чаго. Прыходзіць у здзіўленне. Лесаруб дзівіўся з сына, як той карчуе пні. Дзіўлюся з вашай настойлівасці і ўмельства.
2. кім-чым, на каго-што. Захапляцца. Ён дзівіўся чысцінёй вуліц і парадкам. Кожную ночку на зорку дзіўлюся.
дзіві́ць, дзіўлю́, дзі́віш, дзі́віць;
Выклікаць здзіўленне, рабіць моцнае ўражанне. Хірурга дзівіла цярплівасць раненага. Яна прыгажосцю дзівіла.
дзіво́сны, -ая, -ае.
1. Незвычайны, казачна-дзіўны. На вокнах дзівосныя ўзоры пакінуў мароз.
2. Цудоўны, непараўнальны па харастве. Дрэвы стаялі ў сваім дзівосным жоўта-барвовым убранні. Дзівосна (
3. Вельмі добры, выдатнай якасці. Ад дзівоснай стрэльбы вачэй не адарваць.
||
дзі́да, -ы,
1. Старадаўняя колючая зброя ў выглядзе доўгага дрэўка з вострым металічным наканечнікам; піка.
2.
дзік, -а́,
Дзікі кабан; вепр. Увосень дзікі ласуюцца жалудамі.
||
дзікабра́з, -а,
Жывёліна атрада грызуноў, спіна і бакі ў якой пакрыты доўгімі іголкамі.
||
дзікава́ты, -ая, -ае.
Трохі дзікі (у 2 і 5
||
дзікаро́слы, -ая, -ае.
Які расце ў дзікім стане (пра расліны). Дзікарослыя лекавыя травы.
дзі́кі, -ая, -ае.
1. Які знаходзіцца на першабытнай стадыі развіцця (пра людзей), не культываваны (пра расліны), не прыручаны (пра жывёл). Дзікія плямёны. Дзікая яблыня. Дзікая качка.
2. Незаселены, неабжыты. Д. кут.
3. Неўтаймаваны, шалёны. У душы яго кіпеў д. гнеў.
4. Люты, зверскі, які пераходзіць межы нармальнага. Д. крык. Дзікая расправа. Дзікае забойства.
5.
6. Не звязаны ні з якімі арганізацыямі, які дзейнічае самастойна (
Дзікае мяса (
||
дзіклі́вы, -ая, -ае (
1. Які дзічыцца, саромеецца людзей, асабліва чужых. Дзіклівае дзіця.
2. Недаверлівы, палахлівы (пра жывёл). Д. кот.
||
дзіку́н, -а́,
1. Чалавек з племені, якое знаходзіцца на ступені першабытнай культуры; нецывілізаваны чалавек.
2. Нелюдзімы, дзікаваты чалавек, які пазбягае людзей (
||
||
дзіра́, -ы́,
1. Вялікая дзірка ў вопратцы або адтуліна ў чым
2. Далёкае ад культурных цэнтраў месца (
Чорная дзіра (
дзіра́вы, -ая, -ае.
Прадраны, з дзіркамі. Дзіравая кішэня. Дзіравая лодка.
Дзіравая барада (
Дзіравая галава (
дзірва́н, -у́,
1. Нявораная зямля, якая зарасла густой травой. Плугамі ўзнімалі некранутыя дзірваны.
2. Тое, што і дзёран.
||
дзірване́ць, 1 і 2
Зарастаць травой, пакрывацца дзёрнам, дзірваном (у 2
Дзірванее пакінутая зямля.
||
дзірвані́сты, -ая, -ае.
Густа парослы каранямі травяністых раслін. Дзірваністая зямля.
||
дзі́рка, -і,
1. Невялікая адтуліна, шчыліна, праём у чым
2. Пра глухі, далёкі населены пункт (
3.
(Патрэбна) як у мосце дзірка (
Дзірка ад абаранка (
||
дзіркако́л, -а,
Канцылярская прылада для прабівання круглых дзірак у паперы.
дзі́ўны, -ая, -ае.
1. Які выклікае здзіўленне; нябачаны. Малому прысніўся д. сон. Дзіўна (
2. Цудоўны, чароўны. Чуецца дзіўная музыка. Дзіўная купальская ноч.
||
дзіця́ і дзіцё, дзіця́ці,
1. Малы хлопчык або дзяўчынка. Дзеці дашкольнага ўзросту. Д. не заплача — матка не здагадаецца (прыказка). Яшчэ зусім д.
2.
||
дзіцяня́ і дзіцянё, -ня́ці,
Тое, што і дзіця (дзіцё).
дзіця́чы, -ая, -ае.
1.
2.
дзі́чка, -і,
1. Дзікае, непрышчэпленае пладовае дрэва.
2. Плод такога дрэва. Дзічкі смачныя тады, калі ўлежацца.
||
дзічы́на, -ы,
1.
2. Мяса дзікіх жывёл і птушак. Насмажыць дзічыны.
дзічы́ны
дзічы́ха, -і,
Самка дзікага кабана, дзіка.
дзічы́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца;
Саромецца, ухіляцца ад сустрэч і размоў, асабліва з чужымі ці малазнаёмымі людзьмі. Д. людзей.
дзічэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
1. Станавіцца дзікім, перараджацца. Дрэвы дзічэюць. Без нагляду лес дзічэў.
2.
||
||
дзот, -а,
Умацаваны абаронны агнявы пункт у выглядзе зямлянкі. Па дзотах праціўніка несціхана садзілі гарматы.
дзылі́нкаць, -аю, -аеш, -ае;
Званіць, ствараць звінячы гук чым
||
||
дзын-дзы́н,
Ужыв. для абазначэння гукаў званочкаў, бомаў
дзьмухаве́ц, -хаўца́ і (
Травяністая расліна сямейства складанакветных з жоўтымі кветкамі, сцяблом з млечным сокам і насеннем на пушыстых валасінках.
||
дзьму́хаць, -аю, -аеш, -ае;
Перарывіста, з перапынкамі дзьмуць. Д. на шклянку з гарачым чаем.
||
||
дзьму́цца, -му́ся, -ме́шся, -ме́цца; -мёмся, -мяце́ся, -му́цца; -мі́ся;
Сердаваць, крыўдзіцца, выказваць сваім выглядам незадаволенасць. Цэлы тыдзень дзьмецца на старшыню.
дзьмуць, дзьму, дзьмеш, дзьме; -мём, -мяце́, -муць; -мі;
1. (1 і 2
2. З сілай выпускаць з рота струмень паветра. Д. на агонь. У дудку дзьме хлапчук.
Куды вецер дзьме (
дзю́ба, -ы,
У птушак: рагавое ўтварэнне з дзвюх падоўжаных бяззубых сківіц. Арліная д.
З камарыную дзюбу (
||
дзюбану́ць
дзюба́ты, -ая, -ае.
1. 3 доўгай дзюбай. Д. бусел.
2. Падобны на дзюбу. Прамову гаварыў чалавек з дзюбатым носам.
дзю́бацца, 1 і 2
1. Пра птушак: мець звычку дзюбаць каго
2. Біць дзюбай адзін аднаго. Пеўні дзюбаюцца на сметніку.
дзю́баць, -аю, -аеш, -ае;
1. Дзяўбці (у 1 і 2
2. Удараць чым
Дзюбаць носам (
||
||
дзю́бка, -і,
1.
2. Тонкі востры канец чаго
дзю́бнуць, -ну, -неш, -не; -ні і дзюбану́ць, -ну́, -не́ш, -не́, -ні́;
1.
2. Выпіць спіртнога (
дзюдаі́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца дзюдо.
||
||
дзюдо́,
Японская барацьба вольнага стылю, якая ўзнікла на аснове адбору і мадэрнізацыі прыёмаў джыу-джыцу.
дзю́ны, дзюн,
Узбярэжныя пясчаныя наносы, якія перамяшчаюцца ветрам.
||
дзюра́ль, -ю,
Тое, што і дзюралюміній.
||
дзюралюмі́ній, -ю,
Лёгкі трывалы сплаў алюмінію і медзі з прымессю іншых элементаў.
||
дзюрча́ць, 1 і 2
Цурчаць, ствараць булькатлівыя гукі. Ручаёк дзюрчаў па каменьчыках.
дзюшэ́с, -у,
Гатунак дэсертных груш з сакавітай салодкай мякаццю.
дзябёлы, -ая, -ае (
1. Дужага целаскладу; поўны. Д. мужчына.
2. Тоўсты, грубы, шчыльны (пра тканіну). Дзябёлае сукно.
||
дзява́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца (
1.
2.
дзява́ць
дзяво́цкі, -ая, -ае.
Тое, што і дзявочы. Д. гонар.
дзяво́цтва, -а,
Перыяд жыцця дарослай дзяўчыны да шлюбу; дзявочыя гады. У дзявоцтве Сяргеева.
дзяво́чы, -ая, -ае.
Які належыць дзяўчыне або ўласцівы дзяўчыне. Дзявочая сукенка. Дзявочая прыгажосць.
дзявя́тка, -і,
1. Лічба
9.
2. Група з дзевяці чалавек або дзевяці аднародных прадметаў. Дзявяткамі плылі самалёты.
3. Назва чаго
4. Школьная адзнака.
5. Ігральная карта з дзевяццю ачкамі.
дзявя́ты, -ая, -ае.
1.
2. Які атрымліваецца пры дзяленні на дзевяць. Дзявятая частка.
3. у
дзявя́цера, дзевяцяры́х, дзевяцяры́м, дзевяцяры́мі,
Дзевяць.
Ужыв.:
а) з назоўнікамі мужчынскага або агульнага роду, якія абазначаюць асобу. Д. салдат. Засталося д. калег;
б) з асабовымі займеннікамі ў
в) з назоўнікамі
г) з множналікавымі назоўнікамі. Д. калёс. Д. сутак;
д) з некаторымі назоўнікамі, якія абазначаюць парныя прадметы. Д. туфель. Д. шкарпэтак;
е) без назоўнікаў, калі абазначае асоб мужчынскага і жаночага полу. Сустрэць дзевяцярых. Яда на дзевяцярых.
дзя́га, -і,
Рэмень, папруга. Падцягнуць дзягу.
||
дзя́гіль, -ю,
Высокая травяністая меданосная расліна сямейства парасонавых з зеленавата-белымі кветкамі, выкарыстоўваецца ў медыцыне.
дзягця́р, дзегцяра́,
Той, хто гоніць або прадае дзёгаць. Д. заўсёды пракураны дымам і дзёгцем.
||
||
дзягця́рка, -і,
1.
2. Пасудзіна для дзёгцю.
дзягця́рны
дзягця́рня, -і,
Прадпрыемства, якое вырабляе дзёгаць. Пабудавалі новую дзягцярню.
дзягця́рства, -а,
Выганка дзёгцю. Займацца дзягцярствам.
дзя́дзіна, -ы,
Дзядзькава жонка. У хаце ўсе паважалі працавітую дзядзіну.
дзядзі́нец, -нца,
1. Цэнтральная частка старажытнага горада, умацаваная валамі, а пазней мураванымі сценамі і драўлянымі вежамі (
2. Прасторны двор, агароджаны пляц (звычайна перад маёнткам, царквой;
дзя́дзька, -і,
1.
2.
І квіта, дзядзька Мікіта (
||
дзядзькава́нне, -я,
Стары звычай шляхты ў беларускіх землях аддаваць дзяцей у сялянскую сям’ю на выхаванне.
дзя́дзькаў, -кава.
Які належыць дзядзьку. Дзядзькава хата.
дзя́дзя, -і,
Дарослы мужчына (у мове дзяцей). Мама, у таго дзядзі смешны капялюш.
дзядо́ўнік, -у,
Каліўе, зараснік дзядоў².
дзядо́ўскі
дзяды́, -о́ў.
1. Людзі, якія жылі раней, продкі. Д. і прадзеды нашы.
2. (з вялікай літары). Абрад памінання нябожчыкаў, а таксама дзень, калі выконваўся гэты абрад. Восеньскія Д.
дзяды́, -о́ў,
1. Пустазелле з калючым лісцем і сцяблом, з лілавата-чырвоным суквеццем; бадзяк.
2. Пустазелле з шырокім лісцем і ўчэпістымі суквеццямі; лопух. На штаны начаплялася дзядоў.
дзяжа́, -ы́,
Вялікая дзежка для заквашвання цеста на хлеб. Хлебная д.
дзяжу́рка, -і,
Памяшканне, пакой для дзяжурства.
дзяжу́рны, -ая, -ае.
1. Які выконвае пэўныя абавязкі ў парадку чаргі. Д. ўрач.
2. Які працуе ў час адпачынку іншых падобных устаноў. Дзяжурная аптэка. Д. магазін.
3. у
4. Загадзя падрыхтаваны, пастаянна ўжывальны. Дзяжурная страва ў рэстаране. Дзяжурныя цытаты.
дзяжу́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
1. Выконваць па чарзе якія
2. Неадлучна прысутнічаць пры кім-, чым
||
дзяк, -а́,
У праваслаўнай царкве: ніжэйшы служыцель, які не мае ступені свяшчэнства.
||
дзя́каваць, -кую, -куеш, -куе; -куй;
Выказваць падзяку каму
||
дзяко́віч, -а,
Сын дзяка.
дзяко́ўна, -ы,
Дачка дзяка.
дзя́куй,
1. каму і без
2. у
Дзякуй (дзякаваць) богу (
Дзякуй за ласку (
За дзякуй (
дзя́куючы,
Выражае адносіны прычыны, паказвае, з прычыны чаго, з дапамогай чаго адбылося дзеянне. Паправіўся д. медыцыне. Выратаваўся д. выпадку.
дзяле́нне, -я,
1.
2. Матэматычнае дзеянне, шляхам якога пазнаецца, у колькі разоў адна велічыня большая за другую. Д. лікаў. Д. дробаў.
3. Спосаб размнажэння ў прасцейшых арганізмаў і клетак. Д. клетак.
4. Адлегласць паміж дзвюма суседнімі рыскамі на вымяральнай шкале. Ртуць на тэрмометры паднялася на тры дзяленні.
дзялі́льны, -ая, -ае.
1. Які адносіцца да дзялення (у 2
2. Прызначаны для нанясення дзяленняў (у 4
дзялі́мае, -мага,
Лік або велічыня, якая падвяргаецца дзяленню, дзеліва.
дзялі́масць, -і,
У матэматыцы: уласцівасць цэлага ліку дзяліцца на другі цэлы лік без астачы. Прыкметы дзялімасці.
дзялі́цца, дзялю́ся, дзе́лішся, дзе́ліцца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. з кім. Раздзяляць маёмасць з кім
4. чым і з кім. Аддаваць каму
5.
||
||
дзялі́ць, дзялю́, дзе́ліш, дзе́ліць; дзе́лены;
1. каго-што. Падзяляць на часткі, размяжоўваць. Д. маёмасць. Д. на порцыі. Д. вучняў на групы.
2. што на што. Рабіць арыфметычнае дзеянне дзялення. Д. адзін лік на другі.
3. што з кім. Аддаваць каму
4.
||
||
дзяло́к, -лка́,
Чалавек, які лоўка вядзе свае справы, не грэбуючы ніякімі сродкамі для дасягнення мэты. Біржавыя дзялкі. Д. цёмных спраў.
дзяльба́, -ы́,
Падзел, размеркаванне. Д. здабычы. Д. маёмасці.
дзяля́га, -і,
Чалавек, заклапочаны толькі такімі справамі, якія прыносяць найбліжэйшую асабістую выгаду.
дзяля́нка, -і,
1. Участак зямлі, адведзены для апрацоўкі, або ўчастак лесу, адведзены пад высечку.
дзяля́цтва, -а,
Вузкі практыцызм, пры якім выпускаецца з-пад увагі прынцыповы бок справы.
||
дзянёк
дзянні́к, дзенніка́,
Някрытая загарадка на дварэ, дзе знаходзіцца жывёла ўдзень і ў добрае надвор’е.
дзянні́ца, -ы,
Ранняя зара, заранка. На ўсходзе занялася д.
дзяншчы́к, дзеншчыка́,
Салдат у царскай арміі, прыстаўлены да афіцэра ў якасці слугі.
||
дзярж...
Першая састаўная частка складаных слоў са
дзяржа́ва, -ы,
Асноўная палітычная форма арганізацыі грамадства, якая ажыццяўляе кіраванне, абарону эканамічнай і сацыяльнай структуры, а таксама краіна з пэўнай палітычнай арганізацыяй. Межы дзяржавы. Рабаўладальніцкая д.
||
дзяржа́нне, -я,
Ручка якога
дзяржа́ўнасць, -і,
Дзяржаўны лад, дзяржаўная арганізацыя.
дзяржа́ўны, -ая, -ае.
1.
2. Здольны мысліць і дзейнічаць шырока і мудра, у маштабах усёй дзяржавы. Д. дзеяч.
дзярка́ч¹, дзеркача́,
Стары венік без лісця. Дзеркачамі дзеці мялі двор.
дзярка́ч², дзеркача́,
Невялікая лугавая птушка сямейства пастушковых з характэрным скрыпучым крыкам; драч.
дзярні́на, -ы,
Тое, што і дзёран. Плугамі ўзнімалі дзярніну. Дзярнінай абкладваюць клумбы.
дзярні́сты, -ая, -ае.
Густа парослы карэннем травяністых раслін. Дзярністая глеба.
||
дзярно́вы
дзяру́га, -і,
Грубая тоўстая тканіна; вопратка з такой тканіны.
||
||
дзясна́, -ы́,
Слізістая абалонка поласці рота. Дзясны крываточаць.
||
дзяся́так, -тка,
1. Адзінка падліку, роўная дзесяці, а таксама дзесяць аднолькавых прадметаў. Д. яек.
2. Дзесяць год узросту. Дзявяты д. пайшоў.
3.
4.
Не з баязлівага дзясятка хто (
дзяся́тка, -і,
1. Лік 10.
2. Група з дзесяці чалавек або дзесяці аднародных прадметаў. Д. лепшых супрацоўнікаў.
3. Назва чаго
4. Ігральная карта з дзесяццю ачкамі.
5. Найвышэйшая школьная адзнака.
дзяся́тнік, -а,
Асоба ніжэйшага тэхнічнага персаналу, якая кіруе групай рабочых на будаўніцтве, лясных распрацоўках і
дзяся́ты, -ая, -ае.
1.
2. Які атрымліваецца пры дзяленні на дзесяць. Дзясятая частка.
3. у
дзяся́цера, дзесяцяры́х, дзесяцяры́м, дзесяцяры́мі,
Дзесяць.
Ужыв.:
а) з назоўнікамі мужчынскага або агульнага роду, якія абазначаюць асобу. Д. сыноў. Д. сірот;
б) з асабовымі займеннікамі ў
в) без назоўнікаў, калі абазначае асоб мужчынскага і жаночага полу. Іх там працавала д.: шэсць мужчын і чатыры жанчыны;
г) з назоўнікамі, якія абазначаюць маладых істот. Д. дзяцей. Д. цялят;
д) з множналікавымі назоўнікамі. Д. нажніц. Д. саней. Д. сутак;
е) з назоўнікамі, якія абазначаюць парныя прадметы. Д. ботаў. Д. рукавіц.
дзяся́цкі, -ага,
Да рэвалюцыі: выбарная асоба з сялян, якая выконвала паліцэйскія абавязкі; памочнік соцкага.
дзятва́¹, -ы́, ж.,
Лічынкі пчол, а таксама маладыя пчолы.
дзятва́², -ы́, ж.,
Дзеці (у 1
дзятляня́ і дзятлянё, -ня́ці,
Птушаня дзятла.
дзяўба́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для дзяўбання. Д. станок. Д. інструмент.
дзяўбці́, дзяўбу́, дзяўбе́ш, дзяўбе́; дзяўбём, дзеўбяце́, дзяўбу́ць; дзёўб, дзяўбла́, -ло́; дзяўбі́; дзяўба́ны;
1. Есці, хапаючы дзюбай ежу (пра птушак). Галубы дзяўблі крупы.
2. Біць дзюбай. Куры дзяўблі адна адну.
3. Паслядоўнымі частымі ўдарамі паглыбляць, рабіць адтуліну. Д. мёрзлую зямлю ломам. Д. долатам паз.
4.
5.
Дзяўбці ў галаву (
||
||
дзяўбці́ся, 1 і 2
1. Мець звычку біцца дзюбай (пра птушак;
2. Дзяўбці адзін аднаго. Два пеўні дзяўбуцца.
дзя́ўкаць, -аю, -аеш, -ае;
Аб сабаках, лісах: адрывіста брахаць. Лыска дзяўкае на падарожніка.
||
||
дзяўчо́, -а́ці,
Дзяўчына-паддетак. За партай сядзела жвавае д.
дзяўчы́на, -ы,
Паўналетняя незамужняя жанчына. Юнакі і дзяўчаты.
дзяўчы́нка, -і,
Дзіця або падлетак жаночага полу.
дзя́цел, дзя́тла,
Лясная птушка сямейства дзятлавых з моцнай дзюбай, якой яна здабывае ежу са шчылін дрэў і расколін кары. Хто б дзятла ведаў, каб не яго дзюба (
||
дзя́целіна, -ы,
Дзікая канюшына. Адкасіць дзяцеліны карове.
дзяці́нец, -нцу,
Дзіцячая хвароба, якая праяўляецца ў перыядычных прыпадках; радзімец.
дзяці́нець, -нею, -нееш, -нее;
Траціць нармальную разважлівасць, упадаць у дзяцінства (пра старых). Ён ужо дзяцінее зусім.
||
дзяці́ніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Паводзіць сябе несур’ёзна, па-дзіцячаму (аб дарослых). Дваццаць гадоў мае, а ўсё дзяцініцца.
дзяці́нства, -а,
1. Дзіцячая пара; дзіцячыя гады. Шчаслівае д. Яго д. прайшло ў вёсцы.
2. Па-дзіцячаму легкадумныя паводзіны, учынкі. Яму не маглі дараваць гэтага д.
дзяці́ны, -ая, -ае (
1. Дзіцячы, уласцівы дзецям. Д. крык.
2. Несур’ёзны, легкадумны. Дзяціныя разважанні. Дзяціныя выбрыкі.
дзяцю́к, дзецюка́,
Юнак, дарослы хлопец; яшчэ нежанаты малады чалавек. Стаяў плячысты д. з гармонікам.
дзячо́к, -чка́,
Тое, што і дзяк.
дзячы́ха, -і,
Жонка дзяка.
дзяя́чка
для,
1. Выражае аб’ектныя адносіны:
а)
б)
в)
2. Выражае мэтавыя адносіны, указвае на прызначэнне або мэту чаго
днець, дне́е;
Займацца на дзень; світаць. На дварэ днела.
днём,
У дзённы час, удзень. Д. ішла падрыхтоўка да спектакля.
Днём з агнём (не знайсці) (
днёўка, -і,
Адпачынак днём пасля начнога пераходу. Спыніцца на днёўку.
дні́шча, -а,
Дно бочкі або пласкадоннага судна. Д. чоўна.
дно, дна,
1. Грунтавая паверхня пад вадой. Д. возера. Пайсці на дно.
2. Ніжняя частка паглыблення, катлавана, рова
3. Ніз пасудзіны, скрынкі, судна. На самым дне бочкі.
4.
5.
Да дна — да канца, цалкам і поўнасцю.
На дне душы — унутрана, употайкі, падсвядома.
||
||
дноачышча́льны, -ая, -ае.
Які служыць для ачысткі дна (у 1
днопаглы́бны, -ая, -ае.
Прызначаны для паглыблення дна (у 1
днява́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
Выконваць абавязкі днявальнага.
днява́льны, -ага,
Радавы салдат сутачнага нарада, які сочыць за падтрыманнем парадку і чысціні і наглядае за маёмасцю. Выкананне абавязкаў днявальнага.
днява́ць, дню́ю, дню́еш, дню́е; дню́й;
Праводзіць дзень дзе
Дняваць і начаваць — неадлучна праводзіць час дзе
до¹,
Першы гук музычнай гамы, а таксама нота, якая абазначае гэты гук. Узяць верхняе до.
до²,
Досыць, дастаткова; хопіць. Распісацца ўмее, і до.
до́берман і до́берман-пі́нчар, -а,
Парода кароткашэрсных службовых сабак-сышчыкаў, звычайна цёмнай масці.
до́блесны, -ая, -ае (
Які вызначаецца доблесцю, славай; які славіцца подзвігамі, адважны. Доблесная праца. Доблесна (
до́блесць, -і,
1. Мужнасць, адвага, геройства. Воінская д.
2. Высокая самаадданасць у працы, у дзейнасці. Працоўная д.
до́бра,
1. Так, як павінна быць, як адпавядае нормам. Жылі д. Д. папрацаваў.
2. Ладна-такі, парадкам, зусім. Ужо д. сцямнела.
3.
4. у
5. у
добра... (а таксама дабра...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
добраахво́тнік, -а,
1. Чалавек, які па ўласным жаданні ўступіў у армію ў час вайны. Пайсці добраахвотнікам на фронт.
2. Той, хто па сваёй ініцыятыве ўзяў на сябе якую
||
добраахво́тніцкі, -ая, -ае.
1.
2. Які складаецца з добраахвотнікаў. Д. атрад.
добраахво́тны, -ая, -ае.
1. Які робіцца па ўласным жаданні, не прымусова. Добраахвотная праца. Д. узнос.
2. Заснаваны на прынцыпе самадзейнасці мас (у 1
||
добразычлі́вец, -ліўца,
Той, хто прыхільна, спагадліва адносіцца да каго
||
добразычлі́вы, -ая, -ае.
1. Які жадае людзям дабра, прыхільна адносіцца да іншых. Д. чалавек.
2. Які выражае сваёй сутнасцю прыхільнасць, спагаду. Добразычлівыя словы.
||
добрапрысто́йны, -ая, -ае.
Які адпавядае правілам, патрабаванням прыстойнасці. Добрапрыстойныя паводзіны.
||
добрасумле́нны, -ая, -ае.
Які чэсна, старанна выконвае свае абавязкі і даручэнні, дбайна, шчыра адносіцца да працы і
||
добрасусе́дства, -а,
Дружалюбныя адносіны паміж суседзямі. Адносіны добрасуседства.
||
добраўпара́дкаваць, -кую, -куеш, -куе; -куй; -каваны;
Прывесці ў поўны парадак што
||
||
до́бры, -ая, -ае.
1. Чулы да людзей, спагадлівы, сардэчны. Д. па натуры чалавек. Добрая душа.
2. Цалкам станоўчы па сваіх якасцях, з дадатнымі ўласцівасцямі, такі, як патрэбна. Д. характар. Добрая кніга. Д. густ. Д. настрой. Добрыя ўмовы.
3. Заснаваны на жаданні дабра. Д. водзыў. Добрая парада.
4. Які карыстаецца славай, слаўны, чысты. Добрае імя. Пакінуць аб сабе добрую памяць.
5. Умелы, старанны ў рабоце, здольны. Д. гаспадар. Д. майстар. Д. работнік.
6. Даволі вялікі па колькасці, памеры (
7. Дабратворны, спрыяльны. Д. ўплыў. Д. клімат.
8. Удачны, паспяховы. Д. вынік. Добрыя паказчыкі.
9. Прыдатны для ўжывання, карыстання. Д. грыб.
10. Блізкі пасяброўску, звязаны ўзаемнай сімпатыяй. Д. знаёмы.
11. Які прадказвае ўдачу, прыносіць радасць. Добрая прымета. Добрая навіна.
Добры вечар! — прывітальны зварот пры сустрэчы з кім
Добрай ночы! — пажаданне спакойна спаць.
Добры інтэрас! (
Усяго добрага — развітальнае пажаданне.
дог, -а,
Парода буйных сабак з кароткай поўсцю, тупой мордай і моцнымі сківіцамі.
до́гляд, -у,
1. Клопат (у 2
2. Нагляд (у 2
до́гма, -ы,
Палажэнне, якое прымаецца за бясспрэчную ісціну, нязменную пры любых акалічнасцях. Схаластычныя догмы.
до́гмат, -у,
Асноўнае палажэнне ў рэлігійным вучэнні, якое прымаецца на веру і не падвяргаецца крытыцы. Догматы хрысціянства.
дождж, дажджу́,
1. Атмасферныя ападкі ў выглядзе кропелек вады. Два дні ішоў д. 3 вялікага грому малы д. (
2.
Зорны дождж — з’яўленне на начным небе мноства метэарытаў.
||
||
до́за, -ы,
1. Дакладна адмераная колькасць чаго
2.
||
до́йка
до́йлід, -а,
Спецыяліст у галіне дойлідства; архітэктар.
до́йлідства, -а,
Мастацтва і майстэрства будавання прыгожых будынкаў. Старажытнае беларускае д. Велічны замак у Міры — выдатны помнік беларускага дойлідства 16 стагоддзя.
до́йна, -ы,
Народная лірычная песня румын і малдаван. Над Днястром плыла малдаўская д.
до́йны, -ая, -ае.
Які доіцца, дае малако. Д. статак. Дойная карова.
||
док, -а,
Партовае збудаванне для рамонту суднаў. Плывучы д.
||
до́каз, -у,
1. Довад або факт, які служыць падставай для пэўнага сцвярджэння. Неабвержны д.
2. Сістэма лагічных вывадаў, на падставе якіх выводзіцца новае палажэнне. Тэорыя мае некалькі доказаў.
Рэчавы доказ — прадмет, які мае дачыненне да злачынства і спрыяе яго раскрыццю.
до́казны, -ая, -ае.
Пераканальны, які з’яўляецца доказам. Д. прыклад. Доказная аргументацыя.
||
до́кер, -а,
Партовы рабочы. Забастоўка англійскіх докераў.
||
до́ктар, -а,
1. Тое, што і ўрач, лекар.
2. чаго. Вышэйшая вучоная ступень, а таксама асоба, якой прысуджана гэта ступень. Д. фізіка-матэматычных навук.
||
до́ктарка
дол, -у,
1. Ніз, зямля. Апусціцца на д.
2.
||
до́лам,
Нізам. Хадзіць д.
до́лар, -а,
Грашовая адзінка ў ЗША і некаторых іншых краінах.
||
до́лата, -а,
1. Сталярны інструмент для выдзёўбвання дзірак, пазоў
2. Інструмент, які ўжываецца пры бурэнні горных парод.
||
до́левы, -ая, -ае.
Звязаны з падзелам чаго
до́лу,
Уніз, наніз, да зямлі. Галлё лазняку хіліцца д.
до́лька, -і,
Частка плода цытрусавых раслін у выглядзе сегмента. Д. апельсіна.
до́льнік, -а,
Від танічнага верша, дзе ў радках супадае толькі колькасць націскных складоў.
до́льчаты, -ая, -ае.
Які складаецца з долек. Д. плод.
до́ля, -і,
1. Частка чаго
2. Лёс. Такая мая д. Шчаслівая д.
Львіная доля — большая частка чаго
дом, -а і -у,
1. -а. Будынак для жылля або для размяшчэння ўстаноў. Цагляны д.
2. -у. Кватэра, памяшканне, а таксама сям’я, людзі, што жывуць разам, іх гаспадарка. Званілі з дому. Збегся ўвесь д.
3. -а. Установа, што абслугоўвае якія
4. -у. Дынастыя, род. Д. Раманавых.
Жоўты дом (
Заезны дом — памяшканне для начлегу з дваром для коней.
||
||
Дамавая кніга — кніга для рэгістрацыі жыхароў якога
до́ма,
У сваёй хаце, кватэры, там, дзе жывеш. Пасля работы ён заўсёды д.
Не ўсе дома ў каго (
Як дома — вольна, свабодна.
домабудава́нне, -я,
Пабудова дамоў, жылых памяшканняў. Буйнапанэльнае д.
домабудаўні́цтва, -а,
Тое, што і домабудаванне.
||
домаўлада́льнік, -а,
Той, каму належыць дом; уласнік дома.
||
||
домаўла́снік, -а,
Тое, што і домаўладальнік.
||
||
до́меншчык, -а,
Спецыяліст па абслугоўванні доменных пячэй.
||
до́мна, -ы,
Прамысловая печ для выплаўкі чыгуну з жалезнай руды.
||
до́мра, -ы,
Струнны шчыпковы музычны інструмент з авальным корпусам і трыма ці чатырма струнамі.
||
до́мысел, -слу,
Здагадка, заснаваная на дапушчэннях, меркаваннях. Пустыя домыслы.
до́нар, -а,
Той, хто дае кроў для пералівання або які
||
донг, -а,
Грашовая адзінка В’етнама.
донжуа́н, -а,
Шукальнік любоўных прыгод, спакуснік жанчын.
||
донжуа́нства, -а,
Паводзіны, уласцівыя донжуану.
до́нка, -і,
Вуда для лоўлі рыбы са дна вадаёма. Ставіць донкі.
донкіхо́т, -а,
Фантазёр, які самаадцана змагаецца за адцягненыя ідэалы дабра. Ці мала яшчэ сустракаецца донкіхотаў.
||
донкіхо́тнічаць, -чаю, -чаеш, -чае;
Паводзіць сябе як донкіхот.
||
до́пінг, -у,
Сродак, які стымулюе фізічную і нервовую дзейнасць чалавека на кароткі час.
||
до́піс, -у,
Паведамленне, карэспандэнцыя (у 3
до́пуск, -у,
1. Права на ўваход, доступ куды
2. Гранічна дапушчальнае адхіленне ад патрэбнага памеру пры вырабе чаго
||
до́пыт, -у,
1. Апытанне следчым абвінавачанага, сведкі пры высвятленні абставін справы, злачынства. Д. вёў следчы.
2. Падрабязнае настойлівае распытванне (
||
до́раны, -ая, -ае.
Атрыманы ў якасці падарунка; падораны. Доранаму каню ў зубы не глядзяць (прыказка).
до́света,
На світанні. Устаў яшчэ д.
до́світак, -тку,
Пара, калі пачынае світаць, перад світаннем. На досвітку ўсталі рыбакі.
||
до́след, -у,
Навуковы эксперымент, прысвечаны вывучэнню пэўных з’яў, атрыманню неабходных дадзеных для высвятлення заканамернасцей.
||
до́следнік, -а,
Той, хто займаецца доследамі, звычайна па вырошчванні якіх
||
до́ступ, -у,
1. Праход, магчымасць пранікнення куды
2. Дазвол на наведванне з якой
до́суха
до́сціп, -у,
1. Здольнасць трапна, востра і з гумарам сказаць што
2. Востры
до́сыць,
1. У дастатковай меры, даволі. У доме ўсяго д.
2. (у спалучэнні з
3.
дот, -а,
Фартыфікацыйнае збудаванне для трымання доўгачасовай абароны.
до́тык, -у,
1. Лёгкае дакрананне да чаго
2. Адно з пяці асноўных знешніх пачуццяў — успрыманне адчуванняў, якія ўзнікаюць пры дакрананні да чаго
||
до́ўбня, -і,
1. Прылада для ўбівання чаго
2.
доўг, до́ўгу і даўгу́,
1. Тое, што пазычана (пераважна грошы). Вярнуць д.
2. Абавязак перад кім
Не застацца ў даўгу ў каго — адплаціць тым самым.
Аддаць апошні доўг — развітацца з нябожчыкам; прысутнічаць пры яго пахаванні.
||
доўга... (а таксама даўга...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
доўгавалакні́сты, -ая, -ае.
3 доўгімі валокнамі. Д. лён.
доўгажыха́р, -а́,
Чалавек, а таксама расліны, жывёлы
||
||
доўгатэрміно́вы, -ая, -ае.
Дадзены або разлічаны на доўгі тэрмін. Доўгатэрміновая пазыка.
||
доўгацярпе́нне, -я,
Доўгае, працяглае цярпенне. Скончылася яго д.
доўгачака́ны, -ая, -ае.
Такі, якога доўга, з нецярпеннем чакаюць. Д. прыезд сына. Доўгачаканая вестка.
доўгачасо́вы, -ая, -ае.
Які працягваецца доўгі час. Доўгачасовая абарона.
до́ўгі, -ая, -ае.
1. Працяглы ў прасторы, які мае вялікую даўжыню (у 1
2. Працяглы ў часе. Д. дзень. Доўга (
Доўгія рукі ў каго (
Доўгі рубель (
Адкладваць у доўгую скрынку (
до́ўжыцца, 1 і 2
1. Адбывацца на працягу якога
2. Здавацца даўжэйшым, больш працяглым, чым звычайна. Ноч доўжылася бясконца.
||
до́ўжыць, -жу, -жыш, -жыць;
Прадаўжаць, працягваць. Можна д. пералік фактаў.
до́хлы, -ая, -ае.
1. Мёртвы (пра жывёл, насякомых). Д. пацук. Дохлыя мухі.
2.
до́хнуць, 1 і 2
Паміраць, здыхаць (пра жывёлу, насякомых). Ад мухамораў мухі дохнуць. Ад бяскорміцы жывёла дохне.
||
до́чухна
до́шка, -і,
1. Плоскі з двух бакоў кавалак дрэва невялікай таўшчыні, які атрымліваецца шляхам падоўжнай распілоўкі бервяна. Сасновыя дошкі.
2. Школьная прылада, на якой пішуць мелам. Пісаць на дошцы.
3. Пласціна, пліта. Мармуровая д. Шахматная д. Д. аб’яў.
Ад дошкі да дошкі (прачытаць, вывучыць;
Ставіць на адну дошку каго з кім (
||
драбаві́к, -а́,
Паляўнічая гладкаствольная стрэльба, якая страляе шротам.
драбі́лка, -і,
Машына для драблення чаго
||
драбі́нка, -і,
Маленькі кавалачак, дробная часцінка чаго
драбі́ны, -бі́н.
1. Драўляная прыстаўная лесвіца.
2. Сялянскія калёсы з рашотчатымі бакамі.
||
драбі́цца, 1 і 2
1. Разбівацца на дробныя часткі. Хвалі дробяцца аб скалы.
2.
||
драбі́ць, драблю́, дро́біш, дро́біць; дро́блены;
1. Разбіваць на дробныя часткі. Д. камень.
2.
||
||
||
драблёны, -ая, -ае.
Разбіты, здроблены. Драблёнае шкло.
драбна... (
Першая састаўная частка складаных слоў,
драбнава́ты, -ая, -ае (
Крыху меншы за звычайны. Драбнаватая бульба. Драбнаватая рыба.
драбната́, -ы́,
Маленькія, дробныя істоты або прадметы. Рыбу вылавілі, засталася д.
драбне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Станавіцца меншым па велічыні, памеры. Лес паступова драбнеў. Дождж драбнее.
2.
||
||
драбні́ца, -ы,
Падрабязнасць, дробны факт, дэталь. Карту ён ведаў да драбніц. Ці варта спрачацца з-за драбніц.
драбні́цца, 1 і 2
1. Разломлівацца, разбівацца на дробныя часткі. Косці драбняцца на муку.
2. Раздзяляцца, расчляняцца. Арганізацыя дробніцца.
драбні́ць, драбню́, драбні́ш, драбні́ць; -ні́м, -ніце́, -ня́ць і дро́бніш, дро́бніць, дро́бнім, дро́бніце, дро́бняць;
1. Разбіваць на дробныя часткі. Д. груз. Д. цэглу.
2. Раздзяляць, чляніць. Д. атрад.
||
драбню́ткі, -ая, -ае.
Надзвычай маленькі, вельмі дробны. Пачынаўся д. дожджык. Драбнюткае насенне.
драбо́к, -бка́,
Крупінка якога
драбяза́, -ы́, ж.,
1. Розныя дробныя рэчы. У скрынцы знаходзілася ўсялякая д.
2. Што
дравяні́сты, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да дрэва, з’яўляецца дрэвам. Дравяністыя расліны.
2.
||
дра́га, -і,
1. Плывучая землечарпальная машына, прызначаная для здабычы карысных выкапняў з дна вадаёма, а таксама для паглыблення дна рэк, азёр
2. Прылада для здабывання жывёл і раслін, што жывуць на дне вадаёмаў.
||
драгі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. Паглыбіць (паглыбляць) дно пры дапамозе драгі.
2. Здабыць (здабываць) што
драгу́н, -а,
У рускай арміі да 1917 г. і ў некаторых замежных арміях: вайсковец асобных часцей кавалерыі, здольных весці бой як у конным, так і ў спешаным страі. Эскадрон драгунаў.
||
дражджава́ць, -джу́ю, -джу́еш, -джу́е; -джу́й; -джава́ны;
Апрацоўваць корм дражджамі з мэтай павышэння яго засваяльнасці.
||
дражджавы́ і дро́жджавы
дражні́цца, дражню́ся, дра́жнішся, дра́жніцца;
1. Злаваць, выводзіць чым
2. Дражніць (у 3
дражні́ць, дражню́, дра́жніш, дра́жніць;
1. каго (што). Злаваць, наўмысна раздражняць чым
2. што. Узбуджаць, выклікаць якія
3. Паўтараць у смешным выглядзе чые
дражэ́,
1. Гатунак дробных цукерак круглай або авальнай формы. Шакаладнае д.
2. Лекавы прэпарат такой формы. Вітаміннае д.
драздзяня́ і драздзянё, -ня́ці,
Птушаня дразда.
драздо́вы
дра́іць, дра́ю, дра́іш, дра́іць; драй; дра́ены;
Чысціць, мыць, націраць да бляску. Д. палубу.
||
драко́н, -а,
1. Казачнае страшыдла ў выглядзе крылатага змея, які дыхае агнём, пажырае людзей і жывёлу.
2. Вялікая яшчарка сямейства агамавых, што жыве ў некаторых трапічных краінах на дрэвах.
||
драко́наўскі, -ая, -ае.
Крайне бязлітасны, жорсткі. Драконаўскія законы. Драконаўскія меры.
дра́ла, у
Уцякаць, кідацца наўцёкі. Дзеці ўрассыпную ды д.
дра́ма, -ы,
1. Адзін з родаў літаратуры, які ахоплівае творы, прызначаныя для выканання акцёрамі на сцэне.
2. Адзін з жанраў літаратуры з сур’ёзным, але не гераічным зместам, а таксама твор такога жанру.
3.
||
драмату́рг, -а,
Пісьменнік, які піша драматычныя творы.
драматургі́я, -і,
1. Драматычнае мастацтва.
2. Тэорыя пабудовы драматычных твораў. Курс драматургіі.
3.
||
драматызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
1. Перарабіць (перарабляць) які
2. Узмацніць (узмацняць) драматызм, напружанасць чаго
||
драматы́зм, -у,
1. Напружанасць дзеяння, вастрыня канфлікту ў літаратурным творы. П’еса, поўная драматызму.
2. Крайняя напружанасць, складанасць становішча, абставін. Д. сітуацый.
драматы́чны, -ая, -ае.
1.
2. Поўны драматызму. Драматычная развязка. Д. выпадак.
3. Пра голас спевака: моцны, крыху рэзкі па тэмбры. Д. тэнар.
||
драма́цца, дрэ́млецца;
Аб стане дрымоты. Нешта дрэмлецца, ці не на дождж гэта.
драма́ць, драмлю́, дрэ́млеш, дрэ́мле; драмі́;
1. Знаходзіцца ў стане дрымоты. Прытуліўся да печы і дрэмле.
2.
драндуле́т, -а,
Стары экіпаж, аўтамабіль
дра́нік, -а,
Аладка, блін з дранай бульбы. Няма смачнейшай ежы, як дранікі са смятанай.
драні́ца, -ы,
Тое, што і дранка. Дах з драніцы.
||
дра́нка, -і,
1.
2.
дранку́ля, -і,
Буйны шрот. Дранкулі рыхтуюць на мядзведзяў.
дранцве́ць, -ве́ю, -ве́еш, -ве́е;
Траціць адчувальнасць, дзеравянець. Нага дранцвее.
||
||
дра́ны, -ая, -ае.
1. Зношаны, падраны. Драныя боты.
2. Здробнены на тарцы. Аладкі з дранай бульбы.
драп, -у,
Тоўстая шарсцяная тканіна, з якой шыюць верхняе адзенне. Паліто з драпу.
||
драпа́к¹, -а́,
Спружыноўка, культыватар.
||
драпа́к², -а́,
У выразе: даць (задаць) драпака (
драпану́ць¹, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Хутка ўцячы, даць драла. Драпануў у хмызняк і знік.
драпану́ць²
дра́пацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Мець уласцівасць драпаць¹. Кошка драпаецца.
2. Скрэбціся лапамі, зубамі, шукаючы магчымасці пранікнуць куды
дра́паць¹, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Рабіць драпіны чым
||
||
дра́паць², -аю, -аеш, -ае;
Паспешліва адступаць, бегчы наўцёкі. Немцы драпалі з-пад Курска аж пыл курэў.
драпе́жнік, -а,
1. Драпежная жывёліна. Лясныя драпежнікі.
2.
3.
||
||
драпе́жніцкі, -ая, -ае.
1.
2.
драпе́жніцтва, -а,
1. Спосаб існавання драпежных жывёл. Ваўкі жывуць драпежніцтвам.
2.
3.
драпе́жны, -ая, -ае.
1. Які корміцца жывёламі (пра звяроў, птушак
2.
||
дра́піна, -ы,
Ранка на скуры, пашкоджанне на прадмеце ў выглядзе палоскі, зробленыя чым
||
драпірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Абіваць, упрыгожваць якой
||
||
||
драпіро́ўка, -і,
1.
2. Парцьера, тканіна, якой драпіруюць што
||
драпіро́ўшчык, -а,
Майстар, які драпіруе што
||
драпры́,
Тое, што і парцьера.
драсён, -сёну,
Травяністая звычайна аднагадовая расліна сямейства драсёнавых.
||
дратава́нка, -і,
Дратаваная пуга. Пастухі і падпаскі гучна ляскалі дратаванкамі.
дратава́ны, -ая, -ае (
Звіты з трох палосак сырамятнай скуры або тонкіх тугіх вяровачак (пра пугу). Дратаваная пуга.
дратава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Таптаць, вытоптваць нагамі. Д. пасевы.
||
дра́тва, -ы́,
Тоўстая насмоленая або навошчаная нітка для шыцця абутку, конскай вупражы
||
драўні́на, -ы,
1. Цвёрдая частка дрэва або кустовых раслін, што знаходзіцца пад карой.
2.
||
драфа́, -ы́,
Буйная стэпавая птушка атрада жураўлепадобных з доўгай шыяй і моцнымі нагамі. Сямейства дроф.
||
дра́хма, -ы,
1. Сярэбраная манета ў Старажытнай Грэцыі, а таксама грашовая адзінка ў Грэцыі да 2002 г.
2. Адзінка аптэкарскай вагі, роўная 3,73 г, што існавала да ўвядзення метрычнай сістэмы мер.
драці́на, -ы,
Кавалак дроту. Прабіў нагу драцінай.
дра́цца, дзяру́ся, дзярэ́шся, дзярэ́цца; дзяро́мся, дзераце́ся, дзяру́цца; дзяры́ся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Драпаць адзін аднаго. Каты дзяруцца.
5. Наносіць каму
драць, дзяру́, дзярэ́ш, дзярэ́; дзяро́м, дзераце́, дзяру́ць; драў, дра́ла; дзяры́; дра́ны;
1. што. Раздзіраць на часткі, на шматкі. Д. паперу.
2. што. Зношваць (адзенне, абутак) да дзірак. Д. вопратку.
3. што. Аддзяляць, знімаць. Д. скуру з авечкі. Д. лыка.
4. што. Выдзіраць з карэннем, адрываць. Д. мох.
5. што. Драпаць (аб прыладах, інструментах). Брытва дзярэ. Сухая лыжка рот дзярэ (
6. каго (што). Забіваць, разрываць каго
7. што. Раздрабняць таркай. Д. бульбу.
8. што. Раздражняць, выклікаць непрыемнае адчуванне (
9. што. Ачышчаць зерне ад шалупіння, рабіць з зерня крупы.
10. Дорага прасіць, браць за што
Драць горла (глотку) (
Драць казлы (
Драць (задзіраць) нос (
||
драця́нік, -а,
Лічынка жука-шчаўкуна, шкодніка сельскагаспадарчых і дзікарослых раслін. Д. жыве ў глебе.
драцяны́
драч, драча́,
Невялікая лугавая птушка сямейства пастушковых са скрыпучым, прарэзлівым крыкам, дзяркач². У траве гучна адазваўся д.
драчо́нік, -а,
Тое, што і дранік.
дроб¹, -у,
Кавалачак чаго
дроб², -у,
Лік, прадстаўлены ў выглядзе частак адзінкі.
Бясконцы дзесятковы дроб — дроб, у запісе якога пасля коскі знаходзіцца бясконцая колькасць лічбаў.
Правільны дроб — дроб, у якім лічнік меншы за назоўнік.
Няправільны дроб — дроб, у якім лічнік большы за назоўнік.
Дзесятковы дроб — дроб, назоўнік якога з’яўляецца цэлай ступенню ліку дзесяць.
||
дро́бат, -у,
Дробны стук. Барабанны д.
дробна... (а таксама драбна...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
дробнабуржуа́зны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да дробнай буржуазіі, уласцівы ёй. Дробнабуржуазная ідэалогія.
||
дробнакалі́берны, -ая, -ае.
Малога калібру. Дробнакаліберная вінтоўка.
дробнамаянтко́вы, -ая, -ае.
Які валодаў невялікім маёнткам. Дробнамаянтковае дваранства.
дробнатава́рны, -ая, -ае.
Звязаны з вырабам тавару дробнымі вытворцамі. Дробнатаварная гаспадарка.
дробнаўла́сніцкі, -ая, -ае.
Які належыць, уласцівы дробным уласнікам. Дробнаўласніцкія інтарэсы.
дро́бны, -ая, -ае.
1. Невялікі па велічыні, памеры, вартасці. Дробная жывёла. Д. почырк. Дробныя грошы.
2. Які складаецца з невялікіх па велічыні аднародных часцінак. Д. дождж. Д. пясок.
3. Невялікі, маламоцны і малазначны ў эканамічных і грамадскіх адносінах. Дробная гаспадарка. Д. вытворца.
4. Неістотны, які не мае вялікага значэння. Дробныя факты.
5.
||
дро́бязны, -ая, -ае.
1. Які надае вялікае значэнне пустым рэчам, дробязям. Д. чалавек.
2. Нязначны, неістотны. Д. факт. Дробязныя спрэчкі.
||
дро́бязь, -і,
1.
2.
3.
4. Што
дро́вы, дроў,
Распілаваныя і паколатыя дрэвы, якія ідуць на паліва. Сухія д. Калоць д.
Наламаць дроў (
Хто ў лес, хто па дровы — нязладжана, уразброд.
||
||
дро́гкі, -ая, -ае.
Які трасецца, а таксама які выклікае трасенне, уздрыгванне. Дрогкія калёсы. Дрогкая дарога. Дрогка (
||
дро́жджы, дражджэ́й.
Род аднаклетачных мікраскапічных грыбоў, а таксама рэчыва з такіх грыбкоў, якое выклікае браджэнне. Піўныя д.
Як на дражджах (
||
дро́жкі, -жак.
Лёгкі адкрыты рысорны экіпаж. Бегавыя д.
||
дрозд, дразда́,
Лясная пеўчая птушка атрада вераб’іных. Чорны д.
||
дрот, -у,
Металічны выраб у выглядзе гібкай ніці або тонкага стрыжня. Медны д. Калючы д.
||
дро́цік, -а,
Старадаўняя кідальная зброя ў выглядзе кап’я на кароткім дрэўку.
друг, -а,
1. Той, хто дружыць 3 кім
2. Ужыв. як зварот да блізкага чалавека, а таксама як ветлівы зварот да таварыша, суседа ці сустрэчнага чалавека. Дапамажы, д.
3.
другаго́днік, -а,
Вучань, які застаўся ў тым жа класе на другі год.
||
другаго́дніцтва, -а,
Знаходжанне другі год у тым жа класе, на тым жа курсе з прычыны непаспяховасці.
другакла́снік, -а,
Вучань другога класа.
||
другара́дны, -ая, -ае.
1. Не асноўны, не самы важны. Другараднае пытанне.
2. Не лепшы, такі, якіх многа. Д. пісьменнік.
||
другаразо́вы, -ая, -ае.
Паўторны. Другаразовае паведамленне.
другаразра́дны, -ая, -ае.
Другога разраду; пасрэдны. Д. рэстаран.
дру́гасны, -ая, -ае.
Вытворны, не зыходны; які з’яўляецца другой, пазнейшай ступенню ў развіцці чаго
||
другачарго́вы, -ая, -ае.
Які адносіцца да другой чаргі, менш важны. Другачарговыя грузы. Другачарговая справа.
||
другі́, -а́я, -о́е.
1.
2. Не такі, інакшы, непадобны да гэтага або ранейшага. Зусім д. голас.
3. Паўторны. Д. прыезд.
4. Ужыв. пры супрацьстаўленні. Аднаму чалавеку весела, а другому сумна. Адзін большы, д. меншы.
5. Не галоўны па значэнні, другарадны. На другіх ролях.
6. Які замяняе першага, сапраўднага. У яго цяпер д. бацька.
7. Не гэты, іншы. Другім разам прыходзьце.
8.
9. Які атрымліваецца пры дзяленні на два. Другая частка.
10. у
11. у
12. у
дружалю́бны, -ая, -ае.
Прыязна настроены. Д. чалавек. Дружалюбна (
||
дру́жба, -ы,
Блізкія адносіны, заснаваныя на ўзаемным даверы, павазе, супольнасці інтарэсаў. Даўняя д. Д. народаў.
дружба́к, -а́,
Блізкі, шчыры сябар. Сяргей з Рыгорам даўнія дружбакі.
||
дру́жка, -і,
Сяброўка маладой у час вясельнага абраду. Праксэда была за дружку ў Тэклі.
дру́жны, -ая, -ае.
1. Звязаны дружбай, узаемнай дапамогай, выручкай. Д. калектыў. Дружная сям’я.
2. Які адбываецца адначасова, сумесна, бурна. Д. смех. Дружныя апладысменты. Дружная вясна. Дружна (
||
дружы́на, -ы,
1. Узброены атрад пры князі ў Старажытнай Русі. Княжацкая д.
2. Добраахвотнае аб’яднанне людзей, створанае з якой
Народная дружына — добраахвотная арганізацыя ў СССР, якая дапамагала міліцыі ў ахове грамадскага парадку.
||
дружы́ннік, -а,
Член дружыны. Дружыннікі князя Ігара. Дружыннікі сачылі за парадкам у парку.
||
дружы́ць, дружу́, дру́жыш, дру́жыць;
Быць у дружбе з кім
друз, -у,
Раздробленае каменне, цэгла
||
дру́зачка, -і,
Маленькі асколак чаго
дру́злы, -ая, -ае.
Пазбаўлены пругкасці, рыхлы, вялы. Друзлыя мышцы. Друзлае цела.
||
дру́знуць, -ну, -неш, -не; друз, -зла; -ні;
Станавіцца друзлым. Мышцы пачалі д. Скура друзне.
||
друк¹, -у,
1. Працэс публікацыі і выпуску ў свет разнастайнай друкаванай прадукцыі. Кніга яшчэ ў друку.
2. Знешні выгляд надрукаванага (асаблівасці шрыфту, характар ілюстравання
3. Спосаб друкавання (
4. Галіна вытворчасці, якая друкуе творы; выдавецкая і друкарская справа. Работнікі друку.
5. Сукупнасць друкаваных выданняў; прэса. Перыядычны д. Замежны д.
друк², -а́,
Сукаватая палка. Мужчыны беглі з друкамі.
||
друкава́ны, -ая, -ае.
1. Зроблены друкаваным спосабам; не рукапісны. Друкаваная кніга.
2. Які мае форму, знешні выгляд друкаванага. Друкаваныя літары.
3. Змешчаны ў друку¹. Друкаваныя варыянты верша.
друкава́цца, -ку́юся, -ку́ешся, -ку́ецца; -ку́йся;
Змяшчаць свае творы ў друкаваных выданнях. Ён друкуецца з 1980-х гадоў.
||
друкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. Адціскаць з друкаванага набору, з клішэ, узнаўляць з негатыва
2. Змяшчаць у якім
||
||
друка́р, -а́,
Работнік друкарскай справы, паліграфічнай вытворчасці.
друка́рня, -і,
Прадпрыемства, у якім друкуюцца кнігі, газеты і іншыя выданні.
друка́рскі, -ая, -ае.
Які служыць для друкавання, для друку¹. Друкарская машына. Д. цэх. Д. знак.
||
друшля́к, -а́,
Кухонная пасуда ў выглядзе каўша з дзірачкамі для працэджвання вадкасці, прамывання чаго
дрывако́л, -а,
1. Той, хто наймаецца калоць дровы.
2. Цяжкая сякера з клінападобным лязом для колкі дроў; калун.
дрывасе́к, -а,
Той, хто сячэ лес на дровы, займаецца нарыхтоўкай дроў.
дрыво́тнік, -а,
Тое, што і дрывотня.
дрыво́тня, -і,
Павець для дроў. Дровы знаходзіліся ў дрывотні.
дрывяны́
дрыг,
Ужыв. ў значэнні дзеясловаў дрыгаць і дрыгануць. Жарабя д. нагой.
дрыгавічы́, -о́ў (
Племянное ўсходнеславянскае аб’яднанне 6—12
дрыгатлі́вы, -ая, -ае.
Які ўздрыгвае, дрыжыць; трапяткі. Дрыгатлівыя зарніцы.
дры́гаць, -аю, -аеш, -ае;
Рабіць рэзкія адрывістыя рухі (пераважна нагамі).
||
||
дрыгва́, -ы́,
Багністае топкае месца. Непраходная д.
||
дрыго́тка, -і,
Дрыжыкі, хваляванне ад страху
||
дрыжа́ць і дрыжэ́ць, -жу́, -жы́ш, -жы́ць; -жы́м, -жыце́, -жа́ць; -жы́;
1. Трэсціся, калаціцца. Шыбы дрыжаць. Зямля дрыжыць пад нагамі.
2. Быць ахопленым дрыжыкамі. Д. ад холаду. Рукі дрыжаць.
3. (1 і 2
4. Мігацець, трымцець. Зоркі дрыжаць у небе.
5.
6.
||
||
дрыжа́чы, -ая, -ае.
Які дрыжыць. Дрыжачыя рукі. Д. голас.
дры́жыкі, -аў.
Частае сутаргавае ўздрыгванне цела (ад холаду, хваравітага стану
дрызі́на, -ы,
Самаходная чыгуначная машына, якая служыць для перавозкі людзей і грузаў на невялікую адлегласць.
дрыль, -я́,
Інструмент для свідравання дзірак у метале, дрэве
||
дрылява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Свідраваць пры дапамозе дрыля.
дрымо́та, -ы,
Паўсон; стан, пры якім хіліць на сон. Агарнула д.
||
дрыму́чы, -ая, -ае.
Густы, глухі, цяжкапраходны (пра лес). Д. бор цягнуў адвечную песню.
дрынду́шка, -і,
1. Якая
2. Частушка, прыпеўка. Святочную цішыню парушалі вясёлыя дрындушкі.
дры́нкаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Адзывацца пры трасенні дрыжачым гукам.
2. Няўмела іграць на музычным інструменце (
||
дры́паць, -аю, -аеш, -ае;
Ісці, дробна і часта ступаючы. Па сцежцы дрыпаў нізенькі чалавечак.
дрэ́ва, -а,
1. Шматгадовая расліна з цвёрдым ствалом і галінамі, якія ўтвараюць крону. Лісцевыя дрэвы. Хвойныя дрэвы.
2. толькі
Радаслоўнае дрэва — радаслоўная табліца ў выглядзе дрэва, якая паказвае разгалінаванне роду, сям’і.
За дрэвамі не бачыць лесу (
||
дрэва...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая па
дрэваапрацо́ўчы, -ая, -ае.
Які адносіцца да апрацоўкі вырабаў з дрэва (у 2
дрэваапрацо́ўшчык, -а,
Спецыяліст па апрацоўцы дрэва (у 2
дрэванасаджэ́нне, -я,
1. Пасадка дрэў, спосаб развядзення лясоў саджанцамі.
2. звычайна
дрэвападо́бны, -ая, -ае.
Падобны па форме на дрэва. Д. папаратнік.
дрэвасто́й, -ю, м.,
Сукупнасць дрэў, што ўтвараюць лес або ўчастак лесу.
дрэдно́ўт, -а,
Вялікі браняносец, папярэднік сучаснага лінейнага карабля.
||
дрэйф, -у,
Адхіленне судна, самалёта ў час руху ад курсу пад уздзеяннем ветру, цячэння
Легчы ў дрэйф — расставіць парусы так, каб судна заставалася на месцы.
Зняцца з дрэйфу — пачаць рух, змяніўшы расстаноўку парусоў пасля таго, як судна ляжала ў дрэйфе.
||
дрэйфава́ць, -фу́ю, -фу́еш, -фу́е; -фу́й;
1. Быць у дрэйфе, рухацца пад уздзеяннем ветру або плыні. Карабель дрэйфуе.
2.
дрэ́йфавы, -ая, -ае.
1.
2. Які выклікае дрэйф. Дрэйфавая плынь.
дрэ́йфіць, -флю, -фіш, -фіць;
Паддавацца пачуццю страху, баяцца, адступаць перад цяжкасцямі. Не трэба д. — усё будзе добра.
||
дрэна́ж, -у́,
1. Асушэнне глебы пры дапамозе сістэмы траншэй ці труб, а таксама сістэма такіх траншэй, труб. Д. балота.
2. Вывядзенне з раны гною, вадкасці з дапамогай спецыяльнай трубкі (
3.
||
дрэ́нна,
1. Нездавальняюча, не так, як трэба, заганна. Д. працаваць.
2.
3.
4. у
дрэ́нны, -ая, -ае; го́ршы, найго́ршы.
1. Пазбаўлены станоўчых якасцей, нездавальняючы, не такі, як трэба;
2. Заганны з маральнага боку; здатны на кепскія ўчынкі. Дрэнныя паводзіны. Д. чалавек.
3. Неспрыяльны, невясёлы, які не абяцае нічога добрага. Дрэннае прадчуванне. Дрэнныя аналізы крыві.
дрэнь, -і,
1.
2. Што
3. у
дрэсірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Прывучаць жывёл да выканання якіх
2.
||
||
дрэсіро́ўшчык, -а,
Той, хто дрэсіруе жывёл. Д. звяроў.
||
||
дрэс-ко́д, -у,
Набор правіл, якія вызначаюць, як апранацца ў пэўных абставінах.
дрэ́ўка, -а,
Выструганая палка, да якой прымацоўваецца сцяг.
||
дрэ́ўны, -ая, -ае.
Які з’яўляецца дрэвам, дрэвавы. Дрэўная парода. Дрэўная расліна.
дуалі́зм, -у,
Філасофскае вучэнне, якое прызнае ў аснове свету два незалежныя і раўнапраўныя пачаткі: матэрыю і дух.
||
дуб, -а і -у,
1. -а. Буйное лісцевае дрэва сямейства букавых з цвёрдай драўнінай і пладамі-жалудамі. Д. галлё распусціў.
2. -у, толькі
3. -а,
||
||
дубава́ты, -ая, -ае (
Цвёрды, грубы, няздатны. Дубаватыя рукі.
||
дубальто́вы, -ая, -ае (
1. Падвойны. Дубальтовыя рамы.
2. Які мае два ствалы (пра зброю).
дубальто́ўка, -і,
Двухствольная паляўнічая стрэльба. Тульская д.
дуба́сіць, -а́шу, -а́сіш, -а́сіць;
1. каго (што). Жорстка, бязлітасна біць. Яго ўжо не раз дубасілі за пакражу.
2. па чым, у што. Моцна стукаць. Д. у дзверы.
||
дубе́ц, -бца́,
Тонкі гібкі прут. З дубцоў плятуць кашы. Не гані каня дубцом, а гані аўсом (
||
дубе́ць, -бе́ю, -бе́еш, -бе́е;
1. Мерзнуць, калець. Не зайздросная справа д. на марозе.
2. (1 і 2
дуб’ё, -я́,
1. Палкі, колле
2.
дубі́льнік, -а,
Рэчыва для дублення шкур. Сінтэтычныя дубільнікі.
дубі́льня, -і,
Памяшканне, дзе дубяць шкуры.
дубі́льшчык, -а,
Спецыяліст па дубленні шкур.
дубі́на, -ы,
1. Тоўстая, звычайна дубовая палка.
2.
||
дубі́нка, -і,
1.
2. Тоўстая палка. Гумавая д. Палітыка вялікай дубінкі (
дубі́ць, дублю́, ду́біш, ду́біць; ду́блены;
Апрацоўваць шкуру, футра, вытрымліваючы іх у асобых растворах. Д. шкуры.
||
||
||
дубка́,
На заднія ногі (стаць, станавіцца). Конь стаў д.
ду́блены, -ая, -ае.
Выраблены дубленнем. Дубленыя шкуры.
дубле́т, -а,
1. Адзін з двух аднолькавых прадметаў, другі экзэмпляр якой
2. Два выстралы запар па адной цэлі з двухствольнай стрэльбы.
||
дублёнка, -і,
Верхняе адзенне з дубленай скуры.
дублёр, -а,
1. Той, хто дубліруе каго-, што
2. Акцёр, які замяняе асноўнага выканаўцу ролі. Артыст-д.
||
||
дубліка́т, -а,
Другі экзэмпляр чаго
||
дублі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. Выконваць аднолькавую работу паралельна з іншымі або рабіць у другі раз; паўтараць. Д. паведамленне.
2. Замяняць моўную частку гукавога кінафільма перакладам на іншую мову. Д. фільм.
3. Замяняць асноўнага выканаўцу ролі ў кіно, спектаклі.
||
||
дубль, -я,
1. Паўторная здымка эпізоду ў фільме. Зняць тры дублі.
2. У спорце: другая, дубліруючая каманда спартыўнага калектыву, якая служыць рэзервам для асноўнага саставу (
||
дубня́к, -у́, м.,
Малады дубовы лес. На змену старым дрэвам падымаўся д.
дубо́вы, -ая, -ае.
1.
2.
3.
дубро́ва, -ы,
Невялікі лісцевы або дубовы лес. Прыгожыя беларускія дубровы.
||
дубэ́льты, -аў.
Падвойныя рамы. Паставіць д. на зіму.
дубяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Мерзнуць на холадзе, страчваць адчувальнасць. Дубянеюць ногі.
2. Зацвердзяваць, качанець. Бялізна дубянее на марозе.
дубяны́, -а́я, -о́е.
Цвёрды, нягнуткі. Дубяная скура.
дуга́, -і́,
1. Частка конскай вупражы з сагнутага тонкага ствала дрэва, якая змацоўвае аглоблі з хамутом. З дугі аглоблі не зробіш.
2. Частка акружнасці або што
3. Токапрыёмнік на трамвайных вагонах (
Электрычная (вольтава) дуга — магутны электрычны разрад у газе¹ ў выглядзе яркага плазменнага шнура.
Сагнуць у дугу — прымусіць быць пакорлівым.
||
||
дугападо́бны, -ая, -ае.
Які мае форму дугі (у 2
дуда́, -ы́,
Беларускі духавы народны музычны інструмент з дзвюх і больш трубак, устаўленых у скураны мяшок, які надзімаецца праз трубку. Іграць на дудзе. Араць — не ў дуду іграць (
Дзьмуць у сваю дуду (
І дуды вобземлю (
||
дуда́р, -а́,
Музы́ка, які іграе на дудзе. Пайшлі дудары і песню павялі. Д. дудару дарэмна іграе.
дудзе́ць, дуджу́, дудзі́ш, дудзі́ць; дудзі́м, дудзіце́, дудзя́ць; дудзі́;
1. Іграць на дудцы, дудзе.
2. Утвараць нудныя, цягучыя гукі. Д. пад нос.
3.
||
ду́дка, -і,
1. Народны духавы музычны інструмент з трыснягу або з дрэва ў выглядзе трубкі з дзірачкамі. Даносіліся пералівы дудкі.
2. Круглае, звычайна пустое ўнутры сцябло чаго
||
дудкава́ты, -ая, -ае.
Падобны на дудку, круглы і пусты ўнутры. Дудкаватае сцябло.
ду́дкі,
Вокліч, які азначае адмаўленне ад чаго
дуду́каць, -аю, -аеш, -ае;
Ціха, спакойна размаўляць. Сядзяць сабе бабулькі, дудукаюць.
||
дуж.
У выразе: як дуж — вельмі хутка, колькі ёсць сілы, колькі змогі стае (бегчы, кідацца, уцякаць
ду́жа,
Надта, вельмі, надзвычай. Д. шкада хлопца. Ён быў д. здзіўлены.
ду́жацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Схапіўшыся, старацца асіліць праціўніка; мерацца сілай. Хлопцы пачынаюць д.
||
ду́жка, -і,
1.
2. Ручка або якая
3. Па́рны знак прыпынку або матэматычны знак у выглядзе вертыкальнай рысы (прамой, закругленай, фігурнай). Круглыя дужкі. Квадратныя дужкі. Фігурныя дужкі. Узяць у дужкі. Вынесці за дужкі. Раскрыць дужкі.
||
ду́жы, -ая, -ае; дуж.
Які валодае вялікай фізічнай сілай. Узяўся за гуж, не кажы, што не дуж (прыказка).
||
дужэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Станавіцца дужэйшым, набірацца сіл. Хлопчык рос і дужэў.
ду́ла, -а,
Выхадная адтуліна канала ствала агнястрэльнай зброі, а таксама сам ствол. Д. нагана.
||
ду́ліна, -ы,
Тое, што і дуля (у 1
ду́ля, -і,
1. Гатунак летніх груш з вялікімі салодкімі пладамі, а таксама плод гэтага дрэва. Бабуля частавала нас смачнымі дулямі.
2. Кукіш, фіга (
ду́ма¹, -ы,
1. Роздум, разважанне. Думу думаць.
2. Жанр украінскай гістарычнай народнай песні. Казацкія думы.
ду́ма², -ы,
Назва розных органаў цэнтральнага, а таксама мясцовага кіраўніцтва ў Расіі ў розныя часы. Дзяржаўная д. Баярская д. Гарадская д.
||
ду́мацца, -аецца;
1. Уяўляцца ў думках, здавацца. Мне думаецца, што ўсё будзе добра.
2. Аб стане роздуму, разважання. У дарозе добра думаецца.
ду́маць, -аю, -аеш, -ае;
1. аб кім-чым, над чым і без
2. Меркаваць, прытрымлівацца якой
3. з
4. на каго (што). Падазраваць, лічыць вінаватым у чым
5. аб кім-чым. Клапаціцца, турбавацца. Трэба д. аб дзецях.
І думаць няма чаго (
І не думай (
Трэба думаць (
||
||
ду́мка, -і,
1. Тое, што склалася ў працэсе мыслення, разважанняў. Слушная д. Новая д.
2. Ідэя, намер, жаданне. З’явілася д. напісаць рэцэнзію на кнігу.
3. Погляд на што
Грамадская думка — погляд шырокіх колаў грамадскасці на што
Без задняй думкі — шчыра, без скрытага намеру.
дунга́не, -га́н,
Народ, які жыве невялікімі групамі ў Казахстане, Кыргызстане, Узбекістане, Паўночным Кітаі.
||
||
ду́пель, -я,
Балотная птушка сямейства сяўцовых з доўгай тонкай дзюбай.
||
дуплава́ты, -ая, -ае.
3 дуплом або некалькімі дупламі. Дуплаватае дрэва.
||
дупле́т, -а,
У більярднай гульні: удар, калі шар трапляе ў лузу, адскочыўшы ад борта пад ударам другога шара.
||
дупло́, -а́,
1. Пустата ў ствале дрэва на месцы выгніўшай драўніны. Вавёрка жыве ў дупле.
2. Адтуліна, дзірка ў зубе (
дупля́нка, -і,
Невялікая кадушка, выдзеўбаная з дрэва, якая выкарыстоўваецца ў хатніх умовах як пасудзіна для мукі і
дур, -у,
Дурнота, неразумны ўчынак, дзівацтва. Д. нейкі найшоў на яго.
Выбіць дур з галавы — адвучыць ад якіх
ду́рань, -рня,
1. Неразумны, тупы, разумова абмежаваны чалавек. Д. быў, дык і рабіў дурное. Дурняў не сеюць, яны самі родзяцца (
2. Назва гульні ў карты. Гуляць у дурня.
Не дурань (зрабіць, рабіць што
Няма дурняў (
1) выказванне нязгоды з кім-, чым
2) не ашукаеш, не спадзявайся.
Пашыцца ў дурні (
Прымусь дурня богу маліцца, дык ён і лоб разаб’е (
Шукаць дурняў (
дураслі́вец, -ліўца,
Свавольнік, гарэза, дуронік. Ніяк не супакоіць гэтых дурасліўцаў.
||
дураслі́вы, -ая, -ае.
Свавольны, гарэзлівы, дуроны. Д. хлапец.
||
ду́расць, -і,
1. Разумовая тупасць, абмежаванасць. Па ўласнай дурасці трапіў у бяду.
2.
дурата́, -ы́,
Дурасць. Лішняя дабрата — д. (
дурма́н, -у,
1. Тое, што адурманьвае, прытупляе розум, свядомасць.
2. Памутненне свядомасці, розуму; адурэнне.
||
дурма́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Туманіць свядомасць, ап’яняць, атупляць розум. Алкаголь дурманіць галаву.
||
||
дурнава́ты, -ая, -ае (
Не зусім разумны. Д. чалавек. Д. ўчынак.
||
дурнап’я́н, -у,
Ядавітая травяністая расліна сямейства паслёнавых з дурманлівым пахам. Галава баліць ад дурнап’яну.
||
дурната́
дурне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Страчваць разумовыя здольнасці, станавіцца дурным.
||
дурні́ла, -ы,
Тое, што і дурань (у 1
дурні́ца, -ы,
Тое, што і дурань (у 1
дурні́цы, -ні́ц,
Тое, што і буякі. Наеўся дурніц.
||
дурні́чнік, -у, м.,
Балотнае ягаднае кустоўе, на якім растуць буякі.
дурно́та, -ы,
1. Разумовая абмежаванасць, тупасць, някемлівасць. Лепшы сродак паразумнець — гэта адчуць уласную дурнату.
2. Неабдуманы, неразумны ўчынак, недарэчнае выказванне. Чаго толькі не натворыш па ўласнай дурноце.
дурны́, -а́я, -о́е.
1. 3 абмежаванымі разумовымі здольнасцямі; бесталковы. За дурной галавой нагам неспакой (
2. Які не выяўляе розуму, пазбаўлены разумнай разважлівасці. Задаць дурное пытанне. Дурныя паводзіны.
3. у
Дурны як бот; дурны як пень (
Няма дурных! — выказванне нязгоды з кім
дуро́нік, -а,
Свавольнік, гарэза.
дуро́ны, -ая, -ае (
Свавольны, гарэзлівы. Д. хлапец.
ду́рыкі, -аў (
Дурэнне, свавольства, блазнаванне. Хопіць гэтых дурыкаў тут!
дуры́цца, дуру́ся, ду́рышся, ду́рыцца;
Сваволіць, дурэць. Хопіць табе д., займіся справай.
дуры́ць, дуру́, ду́рыш, ду́рыць;
1. Ап’яняць, дурманіць. Пах кветак дурыць галаву.
2. Падманваць, збіваць з толку. Не дуры галавы.
3. Рабіць глупства, недарэчныя ўчынкі. Ты мне не дуры!
||
дурэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
1.
2. Сваволіць, гарэзаваць. Дзеці дурэюць усю раніцу.
дуст, -у,
Ядавіты парашок для знішчэння шкодных насякомых.
||
ду́ты, -ая, -ае.
1. Атрыманы шляхам выдзімання, пусты ўнутры. Дутыя завушніцы.
2.
дух, -у і -а,
1. -у. Свядомасць, мысленне, псіхічныя здольнасці, тое, што прымушае да дзеянняў, дзейнасці; пачатак, што вызначае паводзіны, дзеянні. У здаровым целе здаровы д.
2. -у. Унутраная маральная сіла. Высокі баявы д. Ваяўнічы д.
3. -а,
4. -у,
5. -у. Тое, што і дыханне (
6. -у. Тое, што і паветра (
7. -у. Тое, што і пах (
Выматаць духі (
Духу баяцца (
Каб і духу чыйго не было (
Падаць духам — траціць надзею, адчайвацца.
Святым духам (
духабо́р, -а,
Член рэлігійнай секты, якая адмаўляе абрады праваслаўнай царквы.
||
||
духаве́нства, -а,
Служыцелі рэлігійнага культу. Праваслаўнае д. Каталіцкае д. Мусульманскае д.
Белае духавенства — частка праваслаўнага духавенства, якая не дае зароку строга прытрымлівацца бясшлюбнасці.
Чорнае духавенства — частка праваслаўнага духавенства, якая строга прытрымліваецца манаскага зароку не ўступаць у шлюб.
духавы́, -а́я, -о́е.
1. Пра музычныя інструменты: які дзейнічае пры дапамозе ўдзімання паветра.
2. Які складаецца з такіх інструментаў. Д. аркестр.
3. Які дзейнічае пры дапамозе нагрэтага паветра. Духавая печ. Д. прэс.
духа́н, -а,
Невялікі рэстаран, шынок на Каўказе, на Блізкім Усходзе.
духа́ншчык, -а,
Гаспадар духана.
||
духата́, -ы́,
Гарачае душнае надвор’е або душнае, нясвежае паветра. У пакоі страшэнная д. У тайзе стаяла д.
духі́, -о́ў.
Спіртавы раствор пахучых рэчываў, што ўжыв. як парфумны сродак. У пакоі адчуўся ледзь улоўны пах тонкіх духоў.
духмя́ны, -ая, -ае.
Які прыемна пахне. Духмянае сена.
||
духо́ўка, -і,
Металічная скрынка ў кухоннай пліце, якая служыць для прыгатавання ежы з дапамогай нагрэтага паветра. Спячы пірог у духоўцы.
духо́ўнасць, -і,
Духоўная, маральная сутнасць чалавека (супрацьлегласць яго фізічнай, цялеснай сутнасці).
духо́ўнік, -а,
Святар, які прымае споведзь.
духо́ўны, -ая, -ае.
1. Які адносіцца да ўнутранага, псіхічнага жыцця чалавека, да духу (у 1
2. Царкоўны, які адносіцца да рэлігіі, духавенства. Духоўная асоба. Духоўнае званне.
Духоўны айцец — святар, які спавядае каго
душ, -а і -у,
1. -а. Прыстасаванне для аблівання цела струменьчыкамі вады. Мыцца пад душам.
2. -у. Сама працэдура аблівання такой прыладай. Прыняць д.
||
душа́, -ы́,
1. Унутраная, псіхічная сутнасць чалавека, яго свядомасць. Глыбока запасці ў душу.
2. Сукупнасць характэрных рыс, уласцівых чалавеку, а таксама чалавек з тымі ці іншымі ўласцівасцямі. Добрая д. Чалавек адкрытай душы.
3.
4. Пра чалавека (як адзінку лічэння;
5. (звычайна з займеннікам «мая»). Сяброўскі фамільярны зварот да каго
6.
Аддаць богу душу (
Выматаць душу (
Душа ў пятках апынулася (
Жыць душа ў душу (
З адкрытай душой — шчыра, нічога не тоячы.
З дарагой душой (
За мілую душу (
Ні капейкі за душой (
Працаваць з душой — з задавальненнем, ахвотна, старанна.
Стаяць над душой у каго (
||
||
душавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. у
душагрэ́йка, -і,
Цёплая жаночая кофта без рукавоў. Аксамітавая д.
душагу́б, -а,
Забойца, ліхадзей, разбойнік. Фашысцкія душагубы.
||
душагу́бка, -і,
1.
2. Вузкая, няўстойлівая лодка (
3. Спецыяльная аўтамашына, у якой нямецка-фашысцкія захопнікі знішчалі людзей шляхам удушэння атрутнымі газамі (
душагу́бства, -а,
Забойства, ліхадзейства. Многа душагубстваў на яго рахунку.
душапрыка́зчык, -а,
Асоба, якой завяшчальнік даручае выканаць завяшчанне.
||
душашчыпа́льны, -ая, -ае (
Занадта чуллівы, сентыментальны. Д. раманс.
||
ду́шна,
Пра наяўнасць або адчуванне духаты. Яму д. У паветры д.
душні́к, -а́,
Адтуліна ў чым
ду́шны, -ая, -ае.
Гарачы, насычаны выпарэннямі; цяжкі для дыхання. Д. вечар. Душнае памяшканне.
душо́к, -шку́,
1. Пах ад чаго
2.
душы́цель, -я,
1. Той, хто душыць фізічна, сціскаючы горла; забойца.
2.
душы́ць¹, душу́, ду́шыш, ду́шыць; ду́шаны;
1. каго. Пазбаўляць жыцця, моцна сціскаючы горла. Д. вяроўкай.
2. каго. Не даваць магчымасці свабодна дыхаць. Каўнер ду́шыць. Ду́шыць кашаль.
3.
||
||
душы́ць², душу́, ду́шыш, ду́шыць; ду́шаны;
Абпырскваць духамі, адэкалонам. Д. насоўку.
||
||
душэ́ўны, -ая, -ае.
1.
2. Поўны шчырай прыязнасці. Д. чалавек. Душэўна (
||
дуэлі́ст, -а,
Тое, што і дуэлянт.
дуэ́ль, -і,
1. Паядынак дзвюх асоб пры секунданце з выкарыстаннем зброі як спосаб адстойвання годнасці і асабістага гонару. Выклікаць на д. Забіты на дуэлі.
2.
||
дуэля́нт, -а,
Удзельнік дуэлі.
дуэ́т, -а,
1. Музычны твор для двух выканаўцаў (музыкантаў, спевакоў, танцораў) з самастойнымі партыямі для кожнага. Дуэты з опер.
2. Выканаўцы такіх твораў. Эстрадны д. Танцавальны д.
3. у
||
ды¹,
1. спалучальны. Ужыв. для сувязі аднародных членаў сказа і цэлых сказаў; адпавядае па
2. далучальны. Далучае сказы і члены сказа, якія дапаўняюць, развіваюць ці паясняюць раней выказаную думку. Пайшоў снег, ды яшчэ які снег.
3. супраціўны. Ужыв. для далучэння сказаў або асобных членаў сказа са
ды²,
Ужыв. ў пачатку сказа для ўзмацнення выразнасці выказвання. Ды хто ты такі?
ды́ба, -ы,
Прылада для катавання. Паслаць на дыбу.
ды́баць, ды́баю, ды́баеш, ды́бае;
Ісці мернай ступою. Уладзік дыбаў за бабуляй.
ды́бачкі, -чак.
У выразах: на дыбачках і на дыбачкі — на кончыках пальцаў ног. Хадзіць на дыбачках. Стаць на д.
ды́біцца, 1 і 2
1. Аб валасах, поўсці: станавіцца тарчма. Валасы на галаве дыбіліся ад ветру.
2. Аб вопратцы — не гладка прылягаць, тапырыцца. Пінжак на ім дыбіўся.
дыбкі́,
У выразе: на дыбкі (
1) на заднія ногі (стаць, падняцца). Конь спалохаўся і на дыбкі;
2)
ды́бы, -аў,
1. Высокія шасты з прыступкамі для хадзьбы вялікімі крокамі.
2.
дыва́н, -а́,
Выраб з цяжкай варсістай узорыстай тканіны, якім упрыгожваюць сцены, усцілаюць падлогу. Сцяну аздабляў персідскі д. Зялёны луг здаваўся шырокім дываном.
||
||
дыва́ншчык, -а,
Спецыяліст па вырабе, тканні дываноў.
||
дыверса́нт, -а,
Той, хто ўчыняе дыверсіі, займаецца падрыўной дзейнасцю.
||
||
дыве́рсія, -і,
1. Ваенны манеўр, які мае на мэце адцягнуць увагу і сілы праціўніка ад месца галоўнага ўдару.
2. Вывядзенне са строю аб’ектаў ваеннага, дзяржаўнага значэння ў тыле ворага або ў якой
||
дывертысме́нт, -а,
Выступленне з розных эстрадных нумароў, якое даецца ў дапаўненне да асноўнага паказу, або ўстаўныя танцавальныя нумары ў оперы і балеце, не звязаныя з сюжэтам.
||
дывідэ́нд, -у,
Прыбытак, які атрымліваецца акцыянерамі прапарцыянальна ўкладзенаму капіталу.
||
дывізіён, -а,
1. Воінскае падраздзяленне ў артылерыйскіх, ракетных часцях.
2. Злучэнне ваенных караблёў аднаго класа. Д. мінаносцаў.
||
дыві́зія, -і,
1. Асноўнае тактычнае злучэнне ў розных відах узброеных сіл. Стралковая д. Танкавая д. Авіяцыйная д.
2. Вышэйшае злучэнне ваенных караблёў аднаго або некалькіх класаў.
||
дыгра́ф, -а,
Састаўны пісьмовы знак, які складаецца з дзвюх літар і ўжыв. для абазначэння на пісьме фанем і іх варыянтаў. Беларускія дыграфы «дж» і «дз».
||
дыдакты́зм, -у,
Павучальнасць. Канец байкі ўспрымаецца як д.
дыда́ктык, -а,
Спецыяліст па дыдактыцы.
дыда́ктыка, -і,
Раздзел педагогікі, тэорыя адукацыі і навучання.
||
дые́з, -а,
Нотны знак, які азначае павышэнне гуку на паўтон.
||
дые́та, -ы,
Спецыяльна ўстаноўлены рэжым харчавання. Хворы на дыеце. Строгая д.
||
дыетало́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які займаецца вывучэннем пытанняў рацыянальнага харчавання.
||
дыетатэрапі́я, -і,
Лячэнне дыетай.
||
дыето́лаг, -а,
Урач, спецыяліст па дыеталогіі.
дыетэ́тыка, -і,
Тое, што і дыеталогія.
||
дыёд, -а,
Электронная лямпа з двума электродамі, а таксама адпаведны ёй паўправадніковы прыбор.
||
дыз... (
Ужыв. замест «дыс...» перад галоснымі,
дыза́йн, -у,
Мастацкае канструяванне прадметаў, машын, інтэр’ераў
дыза́йнер, -а,
Мастак-канструктар, спецыяліст па дызайне.
||
ды́зель, -я,
Рухавік унутранага згарання, які працуе на вадкім паліве.
||
дызель-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
ды́зель-электрахо́д, ды́зель-электрахо́да,
Электраход, забяспечаны дызелем у якасці першаснага рухавіка.
||
дызентэры́я, -і,
Вострае інфекцыйнае захворванне, якое суправаджаецца пашкоджаннем кішэчніка.
||
дый,
1. спалучальны. Злучае члены сказа, што абазначаюць паслядоўныя з’явы, па
2. далучальны. Далучае члены сказа і сказы, якія ўдакладняюць або абагульняюць папярэднія думкі. Стаю адзін дый думаю. А я вазьму дый раскажу аб усім.
дык.
1.
2.
3.
4.
дыктава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. Павольна вымаўляць, чытаць што
2. Прапаноўваць што
||
||
дыкта́нт, -а,
Від пісьмовай работы — запісванне тэксту пад дыктоўку з далейшым аналізам правільнасці яго напісання. Кантрольны д.
ды́ктар, -а,
Работнік радыё або тэлебачання, які чытае тэкст перад мікрафонам.
||
||
дыкта́т, -у,
Палітыка навязвання патрабаванняў больш моцным бокам для абавязковага выканання другім, слабейшым бокам. Палітыка дыктату.
дыкта́тар, -а,
1. Кіраўнік, які карыстаецца неабмежаванай уладай.
2.
||
дыктату́ра, -ы,
Нічым не абмежаваная дзяржаўная ўлада, якая апіраецца на сілу пануючага класа.
Дыктатура пралетарыяту — улада рабочага класа, якая ўсталявалася ў Расіі пасля 1917 г. ў выніку сацыялістычнай рэвалюцыі.
дыктафо́н, -а,
Прыбор для запісу і ўзнаўлення маўлення.
||
дыкто́ўка, -і,
1.
2.
ды́кцыя, -і,
Вымаўленне, ступень выразнасці ў вымаўленні слоў пры размове, чытанні, спяванні
||
ды́лда, -ы,
Пра высокага нязграбнага чалавека.
дыле́ма, -ы,
1. Меркаванне, паводле якога прадмету прыпісваюцца дзве супярэчлівыя прыметы, якія выключаюць магчымасць трэцяй (
2. Становішча, пры якім выбар аднаго з двух супрацьлеглых рашэнняў аднолькава цяжкі. Стаяць перад складанай дылемай.
ды́лер, -а,
Асоба, фірма, банк, што займаюцца перапродажам тавараў, купляй-продажам каштоўных папер, валюты
||
дылета́нт, -а,
Той, хто займаецца навукай ці мастацтвам без спецыяльнай падрыхтоўкі, маючы толькі павярхоўнае ўяўленне аб прадметах свайго занятку. Д. у музыцы. Д. у мовазнаўстве.
||
||
дылетанты́зм, -у,
Дылетанцкія адносіны да таго, што патрабуе спецыяльных прафесійных ведаў.
дыліжа́нс, -а,
Мнагамесная карэта для перавозкі пасажыраў і пошты.
||
дыло́гія, -і,
Два творы аднаго аўтара, якія аб’яднаны агульнай задумай і пераемнасцю сюжэта.
||
дым, -у,
Лятучыя прадукты гарэння з дробнымі часцінкамі вугалю, што ўзнімаюцца ў паветра ў выглядзе цёмных клубоў. Не бывае дыму без агню (
Пайсці з дымам (
Пускаць дым у вочы (
У дым (
||
||
дыма...
Першая састаўная частка складаных слоў са
дымага́рны, -ая, -ае.
У выразе: дымагарная труба (
дыма́р, -а́,
Прылада для акурвання пчол дымам.
||
дымахо́д, -а,
Канал для выхаду дыму з печы (топкі) у комін.
||
дыме́ць, 1 і 2
Дрэнна гарэць, вылучаючы вялікую колькасць дыму; выпускаць дым. Печка пачала д. Дровы дымяць.
дымі́цца, 1 і 2
1. Выпускаць дым; тлець, вылучаючы многа дыму. Галавешка дымілася на вогнішчы.
2.
дымі́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць; -мі́м, -міце́, -мя́ць;
1. (1 і 2
2. чым. Курыць, пускаючы дым. Д. папяросай.
||
ды́мка, -і,
Лёгкая павалока з дыму, туману. Бераг хаваўся ў дымцы.
ды́мны, -ая, -ае.
1. Які дыміцца, вылучае многа дыму. Дымная галавешка.
2.
ды́мчаты, -ая, -ае.
Колерам падобны на дым. Дымчатыя акуляры.
||
ды́на, -ы,
У механіцы: адзінка вымярэння сілы ў абсалютнай фізічнай сістэме адзінак.
дыназа́ўр, -а,
Яшчарападобная жывёліна, якая вымерла ў далёкім мінулым.
||
дына́ма,
Генератар пастаяннага току.
дынамі́зм, -у,
Наяўнасць, багацце дынамікі (у 3
дына́мік, -а,
Электрадынамічны гучнагаварыцель. Уключыць д.
дына́міка, -і,
1. Раздзел механікі, які вывучае законы руху цел у залежнасці ад сіл, што дзейнічаюць на іх.
2. Ход развіцця, змянення чаго
3. Рух, дзеянне, развіццё. Д. сучаснага жыцця.
||
дынамі́т, -у,
Моцнае выбуховае рэчыва, асноўнай састаўной часткай якога з’яўляецца нітрагліцэрына.
||
дынамі́чны, -ая, -ае.
1.
2. Багаты на дзеянні, унутраную сілу. Дынамічнае мастацтва.
||
дынамо́метр, -а,
Прыбор для вымярэння велічыні сілы; сіламер.
дына́р, -а,
Грашовая адзінка ў некаторых Балканскіх, Блізкаўсходніх і Афрыканскіх дзяржавах. Сербскі д. Туніскі д.
дына́стыя, -і,
1. Шэраг манархаў з аднаго і таго ж роду, якія паслядоўна змяняюць адзін аднаго. Д. Бурбонаў у Францыі.
2.
||
ды́нга,
Дзікі аўстралійскі сабака.
ды́ня, -і,
Травяністая расліна сямейства гарбузовых з паўзучым сцяблом, а таксама яе круглы або авальны салодкі плод.
||
||
дып...
Першая састаўная частка складаных слоў са
дыпламава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Выдаць (выдаваць) дыплом каму
дыплама́нт, -а,
Асоба, якая ўзнагароджана дыпломам (у 2
||
||
дыплама́т, -а,
1. Службовая асоба, якая займаецца дыпламатычнай дзейнасцю, работай у галіне знешніх зносін.
2.
3. Плоскі чамаданчык для папер, кніг, сшыткаў
||
дыплама́тыя, -і,
1. Дзейнасць урада па ажыццяўленні знешняй, міжнароднай палітыкі дзяржавы.
2.
||
Дыпламатычны корпус — замежныя дыпламаты, акрэдытаваныя ў якой
||
дыпло́м, -а,
1. Пасведчанне аб заканчэнні навучальнай установы або аб прысваенні вучонай ступені або якога
2. Дакумент, што выдаецца як узнагарода за паспяховае выступленне на конкурсе, фестывалі, спартыўным спаборніцтве
Дыплом з адзнакай — дыплом спецыяліста, які закончыў вышэйшую навучальную ўстанову з выдатнымі адзнакамі.
||
дыпло́мнік, -а,
Студэнт, які выконвае дыпломную работу.
||
дыпло́мны, -ая, -ае.
1.
2. Выкананы для атрымання дыплома (у 1
дырыжа́бль, -я,
Паветраплавальны апарат, напоўнены газам, забяспечаны рухавіком з паветраным вінтом.
||
дырыжо́р, -а,
Кіраўнік калектыву выканаўцаў у аркестры, хоры.
||
дырыжы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Кіраваць аркестрам або хорам пры выкананні музычнага твора.
||
дырэ́ктар, -а,
Кіраўнік прадпрыемства, якой
||
||
дырэктара́т, -а,
Калегія дырэктараў якога
дырэ́ктарыха, -і,
Жонка дырэктара.
дырэкто́рыя, -і,
Кіруючы орган у Францыі ў час Французскай буржуазнай рэвалюцыі 1795—1799 гг.
дырэкты́ва, -ы,
Агульнае кіруючае ўказанне службовай асобы або вышэйшага органа ніжэйшаму, абавязковае для выканання.
||
дырэкты́ўны, -ая, -ае.
1.
2.
||
дырэ́кцыя, -і,
1. Кіраўнічы орган прадпрыемства, ведамства, навучальнай установы на чале з дырэктарам. Распараджэнне дырэкцыі.
2. Памяшканне, дзе знаходзіцца такое кіраўніцтва.
||
дыс... (а таксама дыз...), прыстаўка.
Утварае дзеясловы і назоўнікі са
дысана́нс, -у,
1. Негарманічнае спалучэнне музычных гукаў;
2.
дысгармані́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Знаходзіцца ў дысгармоніі, змяшчаць у сабе дысгармонію.
дысгармо́нія, -і,
1. Парушэнне гармоніі, адсутнасць сугучнасці; немілагучнасць.
2.
||
||
дысерта́нт, -а,
Той, хто піша або абараняе дысертацыю.
||
||
дысерта́цыя, -і,
Навуковая работа, якая публічна абараняецца яе аўтарам на пасяджэнні спецыяльнага вучонага савета для атрымання вучонай ступені. Доктарская д.
||
дысідэ́нт, -а,
1. Той, хто адступае ад пануючага ў краіне веравызнання; вераадступнік.
2. Чалавек, які не згодны з пануючай ідэалогіяй, які інакш мысліць.
||
||
дысіміля́цыя, -і,
1. Распадабненне двух блізкіх па гучанні гукаў.
2. Распад складаных арганічных рэчываў у працэсе жыццядзейнасці арганізма.
||
дыск, -а,
1. Прадмет, дэталь якой
2. Спартыўны снарад у форме круга, які прымяняецца для кідання. Кінуць д.
3. Аптычны носьбіт інфармацыі ў выглядзе плоскага круга. Выпусціць д. Запісаць д. Модныя дыскі.
4. Прыстасаванне для захоўвання інфармацыі на камп’ютары. Магнітны д. Аптычны д.
||
дыскабо́л, -а,
Спартсмен — кідальнік дыска (у 2
||
||
дыскава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Апрацоўваць глебу дыскавай бараной. Д. ворыва.
||
дыскамфо́рт, -у,
Умовы жыцця, знаходжання, якія не забяспечваюць зручнасцей і спакою, а таксама такі стан.
||
ды́скант, -а,
1. Высокі дзіцячы голас.
2. Спявак з такім голасам.
||
дыскатэ́ка, -і,
1. Збор грамафонных пласцінак.
2. Танцавальна-забаўляльнае мерапрыемства з музыкай, а таксама само памяшканне для такога мерапрыемства.
||
дыска́ўнтар, -а,
Магазін, які гандлюе таварамі па зніжаных цэнах.
дыскваліфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Пазбавіць (пазбаўляць) кваліфікацыі, права выконваць пэўную работу, удзельнічаць у спартыўных спаборніцтвах. Д. спартсмена.
||
||
||
дыске́та, -ы,
Партатыўная прылада для шматразовага запісу і захоўвання звестак, прызначаных для апрацоўкі на камп’ютары.
||
дыск-жаке́й, -я,
Чалавек, які вядзе праграму дыскатэкі.
||
дыскрымінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Абмежаваць (абмяжоўваць) у правах, пазбавіць (пазбаўляць) раўнапраўя.
||
дыскрэдытава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Падарваць (падрываць) давер’е да каго-, чаго
||
дыскрэ́тны, -ая, -ае (
Паасобны, раздзельны, які складаецца з асобных частак.
||
дыскусі́йны, -ая, -ае.
1.
2. Няпэўны, які выклікае сумненне, спрэчны. Дыскусійнае рашэнне.
||
дыску́сія, -і,
Спрэчкі, абмеркаванне якога
||
дыскутава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Весці дыскусію па тым ці іншым пытанні; абмяркоўваць што
дыслака́цыя, -і,
1. Размяшчэнне ваенных аб’ектаў, сухапутных войск, размеркаванне ваеннай авіяцыі або караблёў на месцах базіравання.
2. Зрушэнне касцей пры пераломах суставаў. Д. касцей.
3. Зрушэнне пластоў зямной кары. Д. горных парод.
||
дыслацы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Размясціць (размяшчаць) узброеныя сілы. Д. войскі.
дыспазі́цыя, -і,
План размяшчэння войск, караблёў
||
дыспансе́р, -а,
Спецыяльная медыцынская ўстанова, якая займаецца лячэннем пэўнага кантынгенту хворых, сістэматычна наглядае за іх здароўем. Супрацьтуберкулёзны д.
||
дыспансерыза́цыя, -і,
Сістэма медыцынскіх мерапрыемстваў, якія ажыццяўляюцца дыспансерамі з мэтай прафілактыкі і своечасовага лячэння захворванняў. Д. насельніцтва.
дыспе́рсія, -і,
Раскладанне, раздзяленне, рассейванне.
||
Дысперсная сістэма — рэчыва ў выглядзе дробных часцінак разам з тым асяроддзем, у якім яно рассеяна.
дыспе́тчар, -а,
Работнік, які рэгулюе рух транспарту, ход работы прадпрыемства
||
дыспетчарыза́цыя, -і,
Цэнтралізацыя аператыўнага кантролю і кіравання вытворчымі і іншымі працэсамі пры дапамозе тэхнічных сродкаў сувязі, сігналізацыі, тэлемеханікі і аўтаматыкі.
дысплэ́й, -я,
Прыстасаванне візуальнага адлюстравання інфармацыі, атрыманай ад ЭВМ.
||
дыспрапо́рцыя, -і,
Неадпаведнасць паміж часткамі цэлага, адсутнасць прапорцыі. Д. ў тэмпах развіцця розных галін народнай гаспадаркі.
||
ды́спут, -у,
Публічныя спрэчкі на навуковую або важную грамадскую тэму. Літаратурны д.
дыспутава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Весці дыспут, удзельнічаць у дыспуце; спрачацца.
дыста́нцыя, -і,
1. Адлегласць, прамежак паміж чым
2. Участак адміністрацыйна-тэхнічнага падзелу чыгуначнага, шасэйнага або воднага пуці. Начальнік дыстанцыі.
||
дыстрафі́я, -і,
Расстройства жыўлення тканак, органаў або цэлага арганізма, абумоўленае парушэннем абмену рэчываў. Д. сардэчнай мышцы.
||
дыстро́фік, -а,
Хворы на дыстрафію.
дыстылява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Ачысціць (ачышчаць) перагонкай. Д. ваду.
||
||
дысцыплі́на¹, -ы,
Абавязковае для ўсіх членаў якога
||
дысцыплі́на², -ы,
Асобная галіна якой
дысцыплінава́ны, -ая, -ае.
Які падпарадкоўваецца дысцыпліне¹, захоўвае парадак. Д. работнік. Д. навучэнец.
||
дысцыплінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Прывучыць (прывучаць) да дысцыпліны¹. Дружба згуртоўвае і дысцыплінуе байцоў.
дыфама́цыя, -і,
Распаўсюджванне ў друку звестак (сапраўдных або ўяўных), якія ганьбяць, няславяць каго
||
дыферэнцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е і дыферэнцы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. Размежаваць (размяжоўваць), адрозніць (адрозніваць) асобнае, прыватнае пры разглядзе, вывучэнні чаго
2. Знайсці (знаходзіць) дыферэнцыял (у 1
||
дыферэнцыя́л, -а,
1. У матэматыцы: лінейная частка прырашчэння залежнай пераменнай функцыі.
2. Механізм у прыводзе вядучых колаў аўтамабіля, трактара
||
дыферэнцыя́льны, -ая, -ае.
1.
2. Розны, неаднолькавы пры розных умовах. Дыферэнцыяльная рэнта. Д. тарыф.
дыфіра́мб, -а,
1. У старажытных грэкаў: урачыстая харавая песня ў гонар бога Дыяніса.
2.
||
дыфра́кцыя, -і,
У фізіцы: агібанне хвалямі (светлавымі, гукавымі
||
дыфто́нг, -а,
У лінгвістыцы: спалучэнне двух галосных гукаў, якія вымаўляюцца злітна, як адзін гук.
||
дыфтэры́т, -у,
Вострая заразная пераважна дзіцячая хвароба, якая суправаджаецца паражэннем зева, слізістых абалонак носа і гартані.
||
дыфу́зія, -і,
Пранікненне аднаго рэчыва ў другое пры іх узаемным датыканні ў выніку цеплавога перамяшчэння часцінак рэчыва. Д. газаў.
||
дыфу́зны, -ая, -ае.
Невыразны, расплывісты. Дыфузныя туманнасці.
дых, -у,
Дыханне. Хацелася крыкнуць, але не хапіла дыху.
Адным дыхам (
Ні слыху ні дыху (
ды́хавіца, -ы,
1. Цяжкае дыханне пры захворванні бронхаў. Пакутаваць дыхавіцай.
2. Народная назва хваробы лёгкіх у коней і іншых жывёл. Нагнаць дыхавіцу каню.
||
дыха́нне, -я,
1. Працэс паглынання кіслароду і выдзялення вуглякіслага газу жывымі арганізмамі. Стомленасць праяўлялася ў паскораным дыханні.
2.
Штучнае дыханне — сістэма прыёмаў для аднаўлення натуральнага дыхання.
Другое дыханне — аб новых сілах, бадзёрасці ў каго
||
ды́хаць, ды́хаю, ды́хаеш, ды́хае;
1. Паглынаць кісларод і выдзяляць вуглякіслы газ. Хворы цяжка дыхае. Расліны дыхаюць лісцем.
2.
3.
Дыхаць свабодна (вольна) — адчуваць палёгку, вызваліўшыся ад чаго
||
дыхт, -у,
У выразе: даць дыхту (
ды́шаль, -шля,
1. Тоўстая аглобля, якая прымацоўваецца да сярэдзіны пярэдняй восі пры парнай запрэжцы.
2. У плузе: жалезная выгнутая пласціна, да пярэдняга канца якой прымацоўваецца ворчык.
||
дыэле́ктрык, -а,
Рэчыва, цела, якое дрэнна праводзіць электрычны ток; неправаднік.
||
дыябе́т, -у,
Назва шэрагу хвароб, выкліканых парушэннем абмену рэчываў.
Цукровы дыябет — хвароба, якая характарызуецца павелічэннем цукру ў крыві і мачы.
||
дыябе́тык, -а,
Хворы на дыябет.
||
дыягана́ль¹, -ю,
Шчыльная баваўняная або шарсцяная тканіна з косымі рубчыкамі. Купіць дыяганалю на паліто.
||
дыягана́ль², -і,
У матэматыцы: прамая лінія, што злучае два несумежныя вуглы многавугольніка або дзве вяршыні шматгранніка, якія не ляжаць у адной плоскаці.
||
дыя́гназ, -у,
Урачэбнае заключэнне аб характары і сутнасці хваробы, а таксама яе абазначэнне. Паставіць д.
||
дыягнастава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. Паставіць (ставіць) дыягназ. Д. хваробу.
2. Устанавіць (устанаўліваць) тэхнічны стан машын, механізмаў.
||
дыягно́ст, -а,
Урач, які ўстанаўлівае дыягназ.
дыягно́стыка, -і,
1.
2. Галіна медыцыны аб метадах і прынцыпах вызначэння дыягназу.
||
дыягра́ма, -ы,
Графічны відарыс, які наглядна ілюструе суадносіны якіх
||
дыядэ́ма, -ы,
1. Вянок або галаўная павязка з упрыгожаннямі з каштоўных камянёў, якія надзявалі цары і вярхоўныя жрацы ў мінулыя часы.
2. Жаночае галаўное ўпрыгожанне з каштоўных камянёў у выглядзе кароны. Д. з сапраўднымі брыльянтамі.
дыя́кан, -а,
У праваслаўнай царкве: ніжэйшае духоўнае званне; памочнік святара ў час царкоўнай службы.
||
дыя́каніха, -і,
Жонка дыякана.
дыякрыты́чны, -ая, -ае.
У выразе: дыякрытычны знак — надрадковы ці падрадковы знак у літары (у некаторых алфавітах — побач з літарай), які ўдакладняе гучанне,
дыяле́кт, -у,
Мясцовая разнавіднасць мовы, якая адрозніваецца ад сумежных гаворак своеасаблівымі фанетычнымі, граматычнымі і лексічнымі рысамі. Паўночна-ўсходні д. беларускай мовы.
||
дыялектало́гія, -і,
Раздзел мовазнаўства, які вывучае дыялекты.
||
дыялекто́лаг, -а,
Спецыяліст у галіне дыялекталогіі.
дыялекты́зм, -а,
Слова або выраз якога
дыяле́ктык, -а,
Паслядоўнік дыялектычнай філасофіі, дыялектыкі (у 1
дыяле́ктыка, -і,
1. Філасофскае вучэнне аб усеагульных законах руху і развіцця прыроды, чалавечага грамадства і мыслення; навуковы метад пазнання з’яў прыроды і грамадства шляхам ускрыцця ўнутраных супярэчнасцей і барацьбы процілегласцей, якія прыводзяць да скачкападобнага пераходу з адной якасці ў другую. Матэрыялістычная д.
2. Сам працэс такога руху і развіцця. Д. падзей. Д. гісторыі.
3. Майстэрства весці спрэчкі, прымяняць лагічныя довады (
||
||
дыяло́г, -у,
1. Размова паміж дзвюма асобамі, абмен рэплікамі. Сцэнічны д.
2.
||
дыяме́нт, -а,
1. Алмаз, брыльянт.
2. Назва аднаго з дробных шрыфтоў.
||
дыя́метр, -а,
У матэматыцы: адрэзак прамой лініі, які злучае дзве кропкі акружнасці і праходзіць праз яе цэнтр.
||
дыяметра́льны, -ая, -ае.
1.
2. Поўны, крайні (
||
дыяпазіты́ў, -ты́ва,
Пазітыўны (у 1
||
дыяпазо́н, -у,
1. Інтэрвал паміж самым нізкім і самым высокім гукамі пеўчага голасу, мелодыі або музычнага інструмента (
2. Вобласць, у межах якой ажыццяўляюцца якія
3.
||
дыяптры́я, -і,
Адзінка вымярэння праламляльнай сілы аптычных лінз.
||
дыяра́ма, -ы,
1. Карціна, намаляваная на празрыстай тканіне або шкле і спецыяльна асветленая для стварэння ўражання аб’ёмнасці.
2. Жывапісная карціна з рэальнымі або бутафорскімі прадметамі, макетамі.
||
дыя́спара, -ы,
Частка народа (этнічнай супольнасці), якая жыве па-за межамі гістарычнай радзімы. Беларуская д. ў Канадзе.
дыятэ́з, -у,
Схільнасць чалавечага арганізма да некаторых захворванняў (алергія, рэспіраторныя інфекцыі і
||
дыяфі́льм, -а,
Фільм, складзены з дыяпазітываў. Дзіцячыя дыяфільмы.
||
дыяфра́гма, -ы,
1. Сухажыльна-мышачная перагародка, якая аддзяляе грудную поласць ад брушной.
2. Святлонепранікальная перагародка ў аптычных прыборах з адтулінай для прапускання пучка прамянёў.
||
дыяхрані́я, -і,
Стан якіх
||
дэ..., прыстаўка.
Утварае дзеясловы і назоўнікі са
дэбарка́дар, -а,
1. Плывучая параходная прыстань, а таксама месца пасадкі на параходнай прыстані.
2. Крытая платформа чыгуначнай станцыі (
||
дэбатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Абмяркоўваць што
дэба́ты, -аў.
Абмеркаванне якога
дэбашы́р, -а,
Той, хто ўчыняе дэбошы; буян, скандаліст.
||
дэбашы́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Учыняць дэбошы; буяніць, скандаліць.
||
||
дэ́бет, -у,
У прыходна-расходных кнігах: рахунак паступленняў і даўгоў дадзенай установе.
||
дэбі́л, -а,
Чалавек з лёгкай формай прыроджанай псіхічнай непаўнацэннасці, разумовай адсталасці.
||
дэбі́т, -у,
Колькасць газу, вады, нафты ці іншай вадкасці, якую дае крыніца за адзінку часу. Д. нафтавай свідравіны.
||
дэбіто́р, -а,
Даўжнік прадпрыемства, арганізацыі, установы.
||
дэбо́ш, -у,
Скандал з шумам і бойкай. Учыніць д.
дэбю́т, -у,
1. Першае выступленне на сцэне або наогул у якой
2. Пачатак шахматнай або шашачнай партыі. Адкрыты д.
||
дэбютава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Упершыню публічна выступіць (выступаць) на сцэне або ў якой
дэбюта́нт, -а,
Той, хто дэбютуе дзе
||
||
дэва́йс, -а,
Любое тэхнічнае прыстасаванне, створанае для выканання тых ці іншых запраграмаваных у ім функцый.
дэвальва́цыя, -і,
Афіцыйнае змяншэнне залатога ўтрымання грашовай адзінкі, а таксама зніжэнне курсу нацыянальнай валюты ў адносінах да валюты іншай краіны.
||
дэві́з, -а,
1. Кароткае выслоўе, якое выражае кіруючую ідэю паводзін або дзейнасці. Наш д. — наперад!
2. Слова або выслоўе, якое на конкурсах аўтар ставіць на творы замест свайго імя. Праект пад дэвізам «Перамога».
||
дэвія́цыя, -і,
1. Адхіленне стрэлкі компаса ад лініі магнітнага мерыдыяна пад уздзеяннем вялікіх мас жалеза.
2. Адхіленне цела, што рухаецца, ад зададзенага напрамку пад уплывам якіх
||
дэгаза́тар, -а,
1. Апарат для дэгазацыі.
2. Асоба, якая праводзіць дэгазацыю.
3. Сродак, рэчыва для дэгазацыі.
||
дэгаза́цыя, -і,
Абясшкоджванне або выдаленне адкуль
||
дэгазі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Абясшкодзіць (абясшкоджваць) што
дэгенера́т, -а,
Чалавек з адзнакамі псіхічнага або фізічнага выраджэння.
||
дэгенера́цыя, -і,
Выраджэнне, пагаршэнне ад пакалення да пакалення біялагічных, а таксама псіхічных адзнак арганізма.
||
дэгенеры́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Падвергнуцца (падвяргацца) дэгенерацыі.
дэградзі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Паступова пагаршаючыся, страчваючы каштоўныя якасці, прыйсці (прыходзіць) да выраджэння.
||
дэгуманіза́цыя, -і,
Пазбаўленне гуманістычнага пачатку, гуманістычнай сутнасці; абесчалавечванне. Д. працы.
дэгустава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Вызначыць (вызначаць) на смак якасць прадукту пры яго вырабе.
||
дэгуста́тар, -а,
Спецыяліст, які дэгустуе прадукты. Д. чаю.
дэду́кцыя, -і,
Спосаб разважання ад агульных палажэнняў да прыватных вывадаў.
||
дэз..., прыстаўка.
Тое, што і дэ...;
дэзавуі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
У міжнародным праве: аб’явіць (аб’яўляць) аб нязгодзе з дзеяннямі даверанай асобы (дыпламатычнага прадстаўніка) або аб пазбаўленні яго права дзейнічаць надалей ад імя свайго ўрада. Д. пасла.
дэзадара́нт, -у,
Сродак для маскіроўкі, змяншэння ці паглынання непрыемных пахаў, а таксама прыстасаванне, дзе ўтрымліваецца такі сродак.
||
дэзактыва́цыя, -і,
Выдаленне радыеактыўных забруджанняў з паверхні розных прадметаў, збудаванняў
||
дэзарганізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Учыніць (учыняць) дэзарганізацыю дзе
дэзарганіза́тар, -а,
Той, хто ўносіць дэзарганізацыю.
||
дэзарганіза́цыя, -і,
Парушэнне парадку, дысцыпліны, звычайнай дзейнасці ў якой
||
дэзарыентава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Пазбавіць (пазбаўляць) правільнай арыентацыі, увесці (уводзіць) каго
||
дэзерці́р, -а,
Той, хто дэзерціраваў, зрабіў дэзерцірства.
||
дэзерці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Учыніць (учыняць) дэзерцірства. Д. са сваёй часці.
дэзерці́рства, -а,
1. Самавольнае пакіданне ваеннаслужачым вайсковай часці з мэтай ухілення ад воінскай службы; ухіленне ад прызыву ў армію.
2.
дэзынсе́кцыя, -і,
Знішчэнне шкодных насякомых спецыяльнымі сродкамі. Д. зернясховішчаў. Д. адзення.
||
дэзынфармава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Увесці (уводзіць) у зман няправільнай або фальшывай інфармацыяй.
дэзынфарма́цыя, -і,
Распаўсюджванне няправільнай або фальшывай інфармацыі з мэтай увесці каго
||
дэзынфе́кцыя, -і,
Абеззаражванне, знішчэнне хваробатворных мікробаў пры дапамозе спецыяльных сродкаў. Правесці дэзынфекцыю.
||
дэзынфіцы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Зрабіць (рабіць) дэзынфекцыю чаго
||
дэі́зм, -у,
Рэлігійна-філасофскае вучэнне, якое прызнае Бога тварцом свету, але адмаўляе яго ўмяшанне ў з’явы прыроды і грамадскага жыцця.
||
дэі́ст, -а,
Паслядоўнік дэізму.
||
дэйтэ́рый, -ю,
Стабільны ізатоп вадароду, цяжкі вадарод.
||
дэ́ка, -і,
Дэталь струннага музычнага інструмента, якая служыць для ўзмацнення гуку.
дэка...
Першая састаўная частка складаных слоў са
дэка́да, -ы,
1. Прамежак часу ў дзесяць дзён. Першая д. мая.
2. Дзесяць дзён, у якія праводзіцца якое
||
дэкада́нс, -у,
1. Заняпад, культурны рэгрэс.
2. Тое, што і дэкадэнцтва.
дэкадэ́нцтва, -а,
Агульная назва нерэалістычных кірункаў у літаратуры і мастацтве канца 19 — пачатку 20
||
дэкальтэ́,
1. Вялікі выраз у верхняй частцы жаночага адзення, які адкрывае шыю, плечы, верхнюю частку грудзей. Глыбокае д.
2. у
||
дэка́н, -а,
Кіраўнік факультэта ў вышэйшай навучальнай установе. Д. філалагічнага факультэта.
||
дэкана́т, -а,
1. Кіраўніцтва факультэта, якое ўзначальвае дэкан.
2. Памяшканне, дзе знаходзіцца такое кіраўніцтва.
дэкары́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Надаць (надаваць) чаму
||
дэкара́тар, -а,
1. Мастак, які піша дэкарацыі, афармляе сцэну, здымачную пляцоўку.
2. Спецыяліст па ўпрыгожванні будынкаў, памяшканняў.
||
дэкараты́ўны, -ая, -ае.
1. Прызначаны для ўпрыгожання чаго
2. Жывапісны, маляўнічы. Д. від.
||
дэкара́цыя, -і,
1. Жывапісная або архітэктурная выява месца і абставін сцэнічнага дзеяння. Д. першага акта.
2.
Перамена дэкарацый — аб змяненні абставін, становішча спраў, агульнага выгляду чаго
||
дэкаці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Апрацаваць (апрацоўваць) шарсцяную тканіну парай або гарачай вадой, каб палепшыць яе якасць.
||
||
дэкваліфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й;
Пазбавіць кваліфікацыі.
||
||
дэкламава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Выразна, памайстэрску чытаць мастацкія творы. Д. паэмы Янкі Купалы.
||
||
дэклама́тар, -а,
Артыст, які выступае з дэкламацыяй; той, хто дэкламуе.
||
дэкларава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Афіцыйна абвясціць (абвяшчаць) дэкларацыю (у 1
дэклараты́ўны, -ая, -ае.
1. Які мае форму дэкларацыі (у 1
2. Не падмацаваны доказамі; знешні. Усе яго абяцанні носяць д. характар.
||
дэклара́цыя, -і,
1. Афіцыйнае абвяшчэнне або ўрачыстая праграмная заява. Урадавая д. Д. аб дзяржаўным суверэнітэце.
2. Назва некаторых афіцыйных дакументаў з паведамленнем якіх
||
дэкласава́ны, -ая, -ае.
У класавым грамадстве: які страціў усякую сувязь са сваім класам, не прымае ніякага ўдзелу ў грамадскай вытворчасці. Дэкласаваныя элементы.
||
дэкласава́цца, -су́юся, -су́ешся, -су́ецца; -су́йся;
Стаць (станавіцца) дэкласаваным.
дэко́р, -у,
Сукупнасць, сістэма ўпрыгожанняў збудавання або вырабу. Д. фасада. Д. вазы.
дэко́рум, -у,
Знешняя, паказная прыстойнасць; тое, што адпавядае такой прыстойнасці. Захаваць д.
дэкрэ́т, -а,
1. Пастанова ўрада, якая мае сілу закона. Д. аб міры. Д. аб зямлі.
2. Дэкрэтны водпуск, водпуск па цяжарнасці і родах (
||
дэкрэтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Устанавіць (устанаўліваць) дэкрэтам, пастановай вышэйшых інстанцый.
дэлегава́ць, -гу́ю, -гу́еш, -гу́е; -гу́й; -гава́ны;
Паслаць (пасылаць), выбраць (выбіраць) дэлегатам. Д. на з’езд.
дэлега́т, -а,
Выбраны або прызначаны прадстаўнік якой
||
||
дэлега́цыя, -і,
Група дэлегатаў, якія прадстаўляюць той ці іншы калектыў, дзяржаву
дэ́льта, -ы,
Вусце ракі з яго разгалінаваннямі на асобныя рукавы і частка сушы, што да яго прылягае. Д. Дняпра.
||
дэльтапла́н, -а,
Лёгкі безматорны лятальны апарат з трохвугольнай нясучай паверхняй, прызначаны для спартыўнага планіравання.
дэльтапланеры́зм, -у,
Від спорту, звязаны з палётамі на дэльтапланах.
||
дэльтапланеры́ст, -а,
Спартсмен, які лятае на дэльтаплане.
||
||
дэльфі́н, -а,
Марская млекакормячая жывёліна сямейства дэльфінавых з чорнай спінай і белым жыватом.
||
дэльфіна́рый, -я,
Комплекс збудаванняў для ўтрымання дэльфінаў з мэтай іх вывучэння, дрэсіроўкі і паказу наведвальнікам.
дэмабілізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Правесці (праводзіць) дэмабілізацыю.
||
дэмабіліза́цыя, -і,
1. Перавод арміі і звязаных з ёю галін народнай гаспадаркі з ваеннага становішча на мірнае. Д. арміі. Д. прамысловасці.
2. Звальненне з ваеннай службы ў запас. Д. радавога і афіцэрскага складу.
3.
||
дэмаго́г, -а,
Той, хто займаецца дэмагогіяй, карыстаецца дэмагагічнымі прыёмамі.
дэмаго́гія, -і,
1. Заснаванае на наўмысным скажэнні фактаў і падмане ўздзеянне на пачуцці, інстынкты маласвядомай часткі мас з разлікам на дасягненне сваіх мэт. Прапагандысцкая д.
2. Разважанні або патрабаванні, заснаваныя на груба аднабаковым асэнсаванні і вытлумачэнні чаго
||
дэмагра́фія, -і,
1. Навука, якая вывучае насельніцтва і заканамернасці яго развіцця ў грамадска-гістарычнай абумоўленасці.
2. Паказчыкі колькаснага складу, размяшчэння і змянення насельніцтва дадзенай краіны. Д. гарадоў.
||
дэмакра́т, -а,
1. Прыхільнік дэмакратыі. Дэмакраты выказалі свае погляды.
2. Член дэмакратычнай партыі.
3. Чалавек дэмакратычнага (у 2
||
дэмакратызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Здзейсніць (здзяйсняць) што
||
||
дэмакраты́зм, -у,
1. Дэмакратычная форма кіравання, дэмакратычная будова грамадства, наяўнасць дэмакратычных свабод для шырокіх мас.
2. Прастата ладу жыцця, даступнасць у зносінах з людзьмі. Д. поглядаў. Д. ва ўкладзе жыцця.
дэмакраты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Просты і даступны ў сваіх адносінах да людзей. Д. начальнік.
||
дэмакра́тыя, -і,
1. Палітычны лад, заснаваны на прызнанні прынцыпаў народаўладства, свабоды і роўнасці грамадзян.
2. Прынцып арганізацыі калектыўнай дзейнасці, пры якім забяспечваецца актыўны і раўнапраўны ўдзел у ёй усіх членаў калектыву.
||
дэ́ман, -а,
1. У антычнай міфалогіі: добры або злы дух, які аказвае ўплыў на лёс, жыццё чалавека.
2. У хрысціянскіх уяўленнях: злы дух, д’ябал.
3.
||
дэманало́гія, -і,
У некаторых рэлігіях: вучэнне аб дэманах, злых духах.
||
дэмані́чны, -ая, -ае.
1. Уласцівы дэману; каварны і злы. Д. смех.
2.
дэманстрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Прыняць (прымаць) удзел у масавым шэсці для выказвання сваіх поглядаў. Д. па вуліцы горада.
2. каго-што. Паказаць (паказваць) наглядным спосабам. Д. новы кінафільм.
||
дэманстра́нт, -а,
Удзельнік дэманстрацыі (у 2
||
дэманстра́тар, -а,
Асоба, якая дэманструе (у 2
||
дэманстраты́ўны, -ая, -ае.
1. Які ўчыняецца з мэтай дэманстрацыі (у 5
2. Які з’яўляецца тактычнай дэманстрацыяй (у 4
дэманстра́цыя, -і,
1. Масавае шэсце для выказвання якіх
2. Нагляднае азнаямленне з чым
3. Праяўленне, сведчанне чаго
4. Ваенная аперацыя, якая мае на мэце адцягнуць увагу праціўніка ад месца галоўнага ўдару.
5. Дзеянне, якое падкрэслена выказвае пратэст супраць чаго
||
дэмантава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е і дэманці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Разабраць (разбіраць), зняць (знімаць) што
||
||
дэмаралізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Вы́клікаць (выкліка́ць) дэмаралізацыю. Д. праціўніка.
дэмараліза́цыя, -і,
Заняпад духу, дысцыпліны, разлажэнне, а таксама разбэшчанасць, упадак маралі.
дэмарка́цыя, -і,
1. Устанаўленне і абазначэнне на мясцовасці спецыяльнымі знакамі граніц паміж сумежнымі дзяржавамі.
2. Адмежаванне амярцвелых участкаў тканкі ад здаровых.
||
Дэмаркацыйная лінія —
1) лінія, паласа, што раздзяляе войскі праціўнікаў у перыяд перамір’я;
2) лінія, якая падзяляе на зоны акупацыі тэрыторыю пераможанай дзяржавы;
3) у медыцыне: паласа новай (грануляцыйнай) тканкі, якой адмяжоўваецца здаровая, жыццяздольная тканка ад амярцвелай.
дэма́рш, -у,
Дыпламатычнае выступленне (пратэст, просьба або папярэджанне), адрасаванае ўраду якой
дэмаскава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е і дэмаскі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Зняць (знімаць) або парушыць (парушаць) маскіроўку. Д. аб’ект.
||
||
дэмілітарызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Раззброіць (раззбройваць) дзяржаву, забараніўшы мець ваенную прамысловасць, умацоўваць якую
дэмісезо́нны, -ая, -ае.
Пра верхняе адзенне, тканіну: прызначаны для нашэння вясной і ўвосень. Дэмісезоннае паліто.
дэмо́граф, -а,
Спецыяліст па дэмаграфіі.
дэ́мпінг, -у,
Адзін са сродкаў канкурэнтнай барацьбы: продаж тавараў на знешніх рынках па заніжаных цэнах.
||
дэнансава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
У міжнародным праве: аб’явіць (аб’яўляць) аб несапраўднасці дагавору, пагаднення
||
дэнатура́т, -у,
Этылавы спірт-сырэц са спецыяльнымі дабаўкамі, прызначаны для тэхнічных мэт.
дэнацыяналізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Вярнуць (вяртаць) нацыяналізаваную маёмасць ранейшым уладальнікам.
||
дэндрало́гія, -і,
Раздзел батанікі, які вывучае дрэвы і кустовыя расліны.
||
дэндра́рый, -я,
Батанічны сад (або яго частка), у якім вырошчваюцца калекцыі розных відаў дрэў і кустоў для навукова-даследчых і культурна-асветных мэт.
дэндро́лаг, -а,
Спецыяліст па дэндралогіі.
дэнці́н, -у,
Касцяная тканка зуба.
дэпазі́т, -у,
Грошы або каштоўныя паперы, якія ўносяцца ў крэдытную ўстанову для захавання або са спецыяльнай мэтай.
||
дэпане́нт, -а,
Асоба, якая ўнесла дэпазіт.
||
дэпані́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. Унесці (уносіць) дэпазіт.
2. Перадаць (перадаваць) на захаванне. Д. навуковую працу.
||
дэпартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Выгнаць (выганяць), выдаліць (выдаляць) з краіны. Д. супрацоўніка пасольства.
||
дэпарта́мент, -а,
1. У некаторых краінах: аддзел міністэрства, вышэйшай дзяржаўнай установы
2. Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Францыі і некаторых іншых краінах.
||
дэпе́ша, -ы,
1. Спешнае паведамленне (дыпламатычнае, ваеннае
2. Тое, што і тэлеграма (
дэпо́,
Будынак для стаянкі і рамонту лакаматываў, вагонаў
||
дэпрэ́сія, -і,
1. Хваравіта прыгнечаны псіхічны стан чалавека. Неўратычная д.
2. Упадак, застой у гаспадарчым, грамадскім жыцці. Эканамічная д.
||
дэпута́т, -а,
1. Выбарны прадстаўнік, член выбарнай дзяржаўнай установы. Гарадскі Савет дэпутатаў. Д. Нацыянальнага сходу.
2. Выбарная асоба, упаўнаважаная выконваць якія
||
||
дэпута́цыя, -і,
Група выбарных ці назначаных асоб для выканання якога
дэ́раш, -а,
Конь шэрай масці з прымессю іншага колеру.
дэ́рбі,
Род конных іпадромных спаборніцтваў.
дэ́рвіш, -а,
Мусульманскі манах, які вядзе аскетычны лад жыцця.
дэрматало́гія, -і,
Галіна медыцыны, якая вывучае хваробы скуры.
||
дэрмато́лаг, -а,
Спецыяліст у галіне дэрматалогіі.
дэрмаці́н, -у,
Від штучнай скуры з нітрацэлюлозным пакрыццём, якая выкарыстоўваецца для абіўкі мэблі, вокладак кніг і
||
дэрыва́цыя, -і,
1. Бакавое адхіленне снарадаў і куль пры палёце.
2. Адвод вады ад галоўнага рэчышча ракі ў бок па канале.
3. Утварэнне новых слоў ад слова-асновы.
||
дэса́нт, -а,
1. Высадка войск на тэрыторыю праціўніка. Зрабіць д.
2. Войскі, высаджаныя з караблёў, самалётаў
||
дэса́нтнік, -а,
1. Удзельнік дэсантных аперацый. Парашутысты-дэсантнікі.
2. Ваеннаслужачы дэсантных войск.
дэсе́рт, -у,
Салодкія стравы, садавіна ці цукеркі, якія падаюцца ў канцы абеду.
||
дэ́спат, -а,
1. Вярхоўны правіцель у рабаўладальніцкіх манархіях старажытнага Усходу, які карыстаўся неабмежаванай уладай.
2.
дэспаты́зм, -у,
1. Неабмежаваная ўлада, самавольства. Д. самаўладства.
2.
||
дэспаты́чны, -ая, -ае.
1.
2.
||
дэспаты́я, -і,
1. Форма неабмежаванай дзяржаўнай улады.
2. Дзяржава, якой кіруе дэспат (у 1
||
дэталёвы, -ая, -ае.
Падрабязны, з усімі дэталямі (у 1
||
дэталізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Распрацаваць (распрацоўваць) у дэталях (у 1
||
дэта́ль, -і,
1. Невялікая падрабязнасць, прыватнасць. У праекце ўсе дэталі прадугледжаны.
2. Частка механізма, машыны, якая не можа быць разабрана на іншыя, больш простыя і драбнейшыя часткі.
дэтана́тар, -а,
Прыстасаванне з выбуховым рэчывам, якое выклікае дэтанацыю асноўнага зарада. Капсуль-д.
||
дэтана́цыя, -і,
1. Імгненны выбух рэчыва, выкліканы выбухам другога рэчыва або ўдарам.
2. Хуткае і няпоўнае згаранне паліва ў рухавіку ўнутранага згарання. Д. паліва.
||
дэтэ́ктар, -а,
1. Прыстасаванне ў радыёпрыёмніку для пераўтварэння ваганняў высокай частаты ў ваганні нізкай частаты.
2. Прылада для выяўлення радыеактыўнага ці цеплавога выпраменьвання. Д. ядзерных выпраменьванняў.
Дэтэктар хлусні — спецыяльнае прыстасаванне для запісу фізіялагічных паказчыкаў таго, каго дапытваюць, або падвыпрабавальнага.
||
Дэтэктарны прыёмнік — найпрасцейшы радыёпрыёмнік, у якім прынятыя сігналы пераўтвараюцца ў гукавыя пры дапамозе крышталічнага дэтэктара.
дэтэкты́ў, -ты́ва,
1. Спецыяліст па расследаванні крымінальных злачынстваў, агент вышукной паліцыі.
2. Літаратурны твор або кінафільм, у якіх адлюстроўваецца раскрыццё таямніц, звязаных звычайна з забойствам.
||
дэтэрміні́зм, -у,
Вучэнне аб заканамернасці і прычыннай абумоўленасці ўсіх з’яў прыроды і грамадства.
||
дэ-фа́кта,
Фактычна, на справе, сапраўды;
дэфармава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Змяніць (змяняць) форму чаго
||
||
дэфе́кт, -у,
Недахоп, загана. Праект з вялікім дэфектам.
||
||
дэфектало́гія, -і,
Навука, якая вывучае заканамернасці і асаблівасці развіцця дзяцей з фізічнымі і псіхічнымі недахопамі і пытанні іх навучання і выхавання.
||
дэфекто́лаг, -а,
Спецыяліст па дэфекталогіі.
дэфекты́ўны, -ая, -ае.
Які мае фізічныя або псіхічныя недахопы; ненармальны. Дэфектыўнае дзіця.
||
дэфензі́ва, -ы,
Палітычная паліцыя ў Польшчы ў 1918—1939 гг., а таксама назва органаў контрразведкі.
дэфіле́¹,
Цясніна або вузкі, цесны праход паміж узвышшамі, вадаёмамі. Горнае д.
дэфіле́²,
Дэманстрацыя мадэлей адзення на подыуме.
дэфілі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
1. Урачыста праходзіць на парадах, дэманстрацыях
2. Хадзіць туды-сюды, прагульвацца.
дэфіні́цыя, -і,
Дакладнае лагічнае азначэнне таго ці іншага паняцця, якое ўключае найбольш істотныя яго прыкметы. Слоўнікавая д.
дэфі́с, -а,
Кароткая злучальная рыска паміж двума словамі, а таксама знак пераносу ці знак скарачэння ў выглядзе такой рыскі.
дэфіцы́т, -у,
1. Перавышэнне расходаў над даходамі. Павелічэнне бюджэтнага дэфіцыту.
2. Недахоп чаго
дэфіцы́тны, -ая, -ае.
1. Які прыносіць дэфіцыт (у 1
2. Які не задавальняе попыту; недастатковы ў колькасных адносінах. Дэфіцытныя тавары.
||
дэхка́нін, -а,
Селянін у Сярэдняй Азіі.
||
||
дэцы...
Першая састаўная частка складаных слоў са
дэцыбе́л, -а,
Адзінка вымярэння велічыні гуку.
дэцыме́тр, -а,
Адзінка даўжыні, роўная адной дзясятай частцы метра.
||
дэцэнтралізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) сістэму кіравання менш цэнтралізаванай, аддаць частку паўнамоцтваў мясцовым органам кіравання. Д. кіраўніцтва.
||
дэшыфрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Разабраць (разбіраць) напісанае шыфрам, тайнапісам або на якой
||
дэ-ю́рэ,
Юрыдычна, фармальна, на падставе закона;
д’я́бал, -бла,
1. У рэлігійным уяўленні: злы дух, чорт, сатана, які супрацьстаіць Богу.
2. Ужыв. як лаянкавае слова, а таксама ў некаторых выразах. Куды цябе д. нясе?! Якога д’ябла я там не бачыў?
||
д’я́бальскі, -ая, -ае.
1.
2. Незвычайны, вельмі моцны. Д’ябальская спёка.
д’я́бальшчына, -ы,
Пра незвычайны збег акалічнасцей, блытаніну ў чым
евангелі́ст, -а,
1. Укладальнік Евангелля.
2. Член абшчыны евангельскіх хрысціян.
||
||
евангелі́чны, -ая, -ае.
Які адносіцца да рэлігійных пратэстанцкіх абшчын, што ў сваім веравучэнні кіруюцца толькі тэкстамі Евангелля. Евангелічная царква.
Ева́нгелле, -я,
1. Частка Бібліі, агульная назва першых чатырох кніг Новага Запавету пра зямное жыццё і вучэнне Ісуса Хрыста (з’яўляецца асновай хрысціянскага веравучэння). Кананічнае Е.
2.
||
е́гер, -а,
1. Паляўнічы прафесіянал; спецыяліст па арганізацыі палявання, ахове і ўзнаўленні фаўны.
2. Салдат з асобых стралковых (егерскіх) палкоў у некаторых еўрапейскіх арміях.
||
егіпця́не, -я́н,
Асноўнае насельніцтва Егіпта.
||
||
е́дкі, -ая, -ае.
1. Які раз’ядае, разбурае што
2. Які выклікае моцнае фізічнае раздражненне. Е. дым.
3.
||
е́днасць, -і,
1. Адзінства, згуртаванасць. Непарушная е.
2. Агульнасць, супольнасць. Е. паходжання.
е́жа, -ы,
Усё тое, што ядуць; прадукты харчавання. Здаровая е. Мясная е.
ездавы́, -а́я, -о́е.
1. Які прызначаны для язды ў запрэжцы. Ездавыя сабакі.
2. у
е́здзіць, е́зджу, е́здзіш, е́здзіць;
1. Рухацца ў розных напрамках на якім
2. Бываць дзе
3. Умець кіраваць якімі
4. Не мець устойлівасці, рухацца, соўгацца па чым
||
езуі́т, -а,
1. Манах — член каталіцкага манаскага ордэна «Таварыства Ісуса».
2.
||
||
езуі́цтва, -а,
Крывадушнасць, хітрасць як сродкі для дасягнення мэты. Такога езуіцтва ад яго ніхто не чакаў.
еката́ць, екачу́, яко́чаш, яко́ча; екачы́;
1. Голасна, працягла крычаць ад моцнага болю.
2. Скавытаць (пра жывёл). У будцы екатаў сабака.
||
екцяння́, -і́,
Шэраг малітвенных прашэнняў, якія гаворацца дыяканам ці святаром пры богаслужэнні ад імя вернікаў. Вялікая е.
е́лачка, -і,
1.
2. у
е́лка, -і,
Хвойнае вечназялёнае дрэва з конусападобнай кронай.
||
||
елкава́ты, -ая, -ае.
Крыху ёлкі, гаркаваты на смак. Пахла елкаватым салам.
||
е́льнік, -у,
1. Яловы лес. Каля ракі рос е.
2. Ссечаныя яловыя лапкі або дрэвы. Дарога ўслана ельнікам.
||
||
е́менцы, -аў,
Асноўнае насельніцтва Емена.
||
||
енк, е́нку,
Працяглы жаласны стогн, выкліканы болем або вялікім горам. Працяглы е. вырваўся з грудзей.
е́нчыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Жаласна стагнаць ад болю, пакуты
2.
||
||
епа́рхія, -і,
Царкоўна-адміністрацыйная тэрытарыяльная адзінка, якой кіруе епіскап (архірэй).
||
епі́скап, -а,
Вышэйшы сан у хрысціянскай царкве, а таксама асоба, якая мае гэты сан; архірэй.
||
епітрахі́ль, -і,
Частка абрадавага адзення праваслаўнага і каталіцкага святара, якая носіцца на шыі і мае выгляд доўгага шырокага палотнішча з крыжамі.
епіты́м’я, -і,
Род царкоўнага пакарання (пост, працяглыя малітвы) за парушэнне рэлігійных норм. Налажыць епітым’ю.
е́рась, -і,
1. У рэлігіі: адступленне ад афіцыйных царкоўных догмаў. Барацьба з ерассю.
2.
||
ерыхо́нскі, -ая, -ае.
У выразе: ерыхонская труба — пра вельмі гучны голас.
ерэты́к, -а́,
Паслядоўнік ерасі (у 1
||
||
есаву́л, -а,
Казацкі афіцэрскі чын, роўны чыну капітана ў пяхоце і ротмістра ў кавалерыі, а таксама асоба, якая мела гэты чын.
||
е́сці, ем, ясі́, есць; ядзі́м, ясце́, яду́ць; еў, е́ла; еш;
1. каго-што і без
2. толькі ў
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5.
6.
Дарэмна хлеб есці (
Есці вачамі (
Есці, як не ў сябе (
Пасаліўшы, есці можна (
Поедам есці (
||
||
е́ўнух, -а,
Кастрыраваны слуга пры гарэме.
Еўраба́чанне, -я,
Папулярны еўрапейскі конкурс эстраднай песні.
еўрапеізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Перабудаваць (перабудоўваць) на еўрапейскі лад, узор.
||
||
еўрапе́йцы, -аў,
Жыхары Еўропы.
||
||
еўрапео́ідны, -ая, -ае.
У выразе: еўрапеоідная раса (
еўста́хіеў.
У выразе: еўстахіева труба (
еўхары́стыя, -і,
Тое, што і прычашчэнне.
||
е́хаць, е́ду, е́дзеш, е́дзе; е́дзем, е́дзеце, е́дуць; едзь;
1. Рухацца куды
2. (1 і 2
3. Накіроўвацца куды
4. Ссоўвацца, саслізгваць са свайго месца. На мокрай сцежцы ногі едуць убакі.
5.
ёг, -а,
Паслядоўнік ёгі. Гімнастыка па сістэме ёгаў.
||
ёга, -і,
1. У Індыі: рэлігійна-філасофскае вучэнне, у якім распрацавана асобая сістэма прыёмаў і метадаў самапазнання, што дазваляе чалавеку кіраваць псіхічнымі і фізіялагічнымі функцыямі свайго арганізма.
2. Сістэма фізічных практыкаванняў, выпрацаваная паслядоўнікамі гэтага вучэння. Займацца ёгай.
ёгурт, -у,
Кісламалочны прадукт з вітаміннымі і фруктовымі дабаўкамі, які па кансістэнцыі нагадвае заварны сметанковы крэм.
||
ёд, -у,
1. Хімічны элемент, крышталічнае рэчыва цёмна-шэрага колеру, якое здабываецца галоўным чынам з марскіх водарасцей.
2. Спіртавы раствор гэтага рэчыва,
||
ёдафо́рм, -у,
Прэпарат ёду — крышталічны жоўты парашок, які выкарыстоўваецца ў медыцыне як антысептычны сродак.
ёкат, -у,
Моцны крык з плачам.
ёкаць, 1 і 2
1. Утвараць кароткі і адрывісты гук.
2. Раптоўна сціскацца, заміраць ад страху, хвалявання (пра сэрца). Ёкае сэрца.
||
||
ёлка, -і,
1. Тое, што і елка.
2. Елка, упрыгожаная да свята Новага года і Каляд. Навагодняя ё.
3. Пра навагодняе свята для дзяцей з песнямі, танцамі і гульнямі вакол упрыгожанай ёлкі. Звадзіць сына на ёлку.
||
||
ёлкі, -ая, -ае.
Прагорклы, з рэзкім непрыемным пахам (пра нясвежыя тлушчы). Ёлкае сала.
||
ёлкнуць, 1 і 2
Станавіцца ёлкім. Сала пачало ё.
ёлуп, -а,
Бесталковы, тупы чалавек; дурань, асталоп.
ёлупень, -пня,
Тое, што і ёлуп.
ёмістасць, -і,
1.
2. Пасудзіна, рэзервуар для вадкіх, сыпучых і газападобных цел. Напоўніць ё. газам.
ёмісты, -ая, -ае.
1. Здольны змясціць у сабе вялікую колькасць чаго
2.
||
ёмка,
Зручна, добра. Мне тут ё. Ё. ўладкавацца.
ёмкі, -ая, -ае.
1. Зручны ў карыстанні (пра рэч). Ё. інструмент.
2. Зграбны, добра складзены (пра чалавека;
||
ён, яго́, яму́, ім, аб ім,
1. Указвае на прадмет гаворкі (выключаючы суразмоўцаў).
2. толькі Р. Ужыв. ў
3. У спалучэнні з часціцай «вось» набывае ўказальны характар. Вось ён — бацькоўскі дом!
ёрзаць, -аю, -аеш, -ае;
Неспакойна сядзець, соўгаючыся з месца на месца. Ё. на крэсле.
||
ёрш¹, ярша́,
1. Невялікая прэснаводная касцістая рыба сямейства акунёвых з калючымі плаўнікамі.
2. Шчотка для мыцця бутэлек, посуду
||
ёрш², ярша́,
Сумесь гарэлкі з півам, якая хутка і моцна ап’яняе.
ёсць¹.
1. Форма
2. Служыць звязкай у састаўным іменным выказніку. Што ё. сумленне? Закон ё. закон. Гаспадарка ё. мая апора.
Што ёсць духу (
1) вельмі хутка (бегчы, ехаць
2) вельмі моцна (крычаць
ёсць²,
Адказ падначаленага (у арміі, на флоце), які азначае: каманду зразумеў, прыняў да выканання.
ёўня, -і,
Збудаванне для сушкі снапоў перад малацьбой; асець.
||
ж
жа, (пасля галосных) ж.
1.
2.
3.
4.
жа́ба, -ы,
1. Бясхвостая земнаводная жывёла з доўгімі заднімі канечнасцямі, бугрыстай, часта бародаўчатай слізкай скурай бурага, шэрага або зялёнага колеру, якая водзіцца ў вільготных мясцінах. Травяная ж. Ж. азёрная.
2. Тое, што і рапуха.
||
||
Грудная жаба — бытавая назва стэнакардыі.
Пнецца як жаба на купіну (
жабі́ны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да жабы, уласцівы ёй. Не сціхаў ж. канцэрт.
жа́бнік, -а,
Пасудзіна для ўтрымання паддоследных жаб у лабараторыях.
жабо́,
Аздоба з карунак або лёгкай тканіны ў выглядзе брыжоў (гафрыроўкі) на грудзях або каля каўняра ў жаночай блузцы, сукенцы ці мужчынскай сарочцы.
жабрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
1. Прасіць міласціну.
2. Пазычаць што
||
||
жабра́к, -а́,
Вельмі бедны, той, хто жыве з міласціны; старац.
||
жабра́цкі, -ая, -ае.
1. Такі, як у жабрака, які ўласцівы, належыць яму. Жабрацкая торба. Жабрацкае жыццё.
2.
жабра́цтва, -а,
1. Збіранне міласціны як сродак існавання; жабрацкае становішча. Давесці да ж.
2.
жабра́чы, -ая, -ае.
Тое, што і жабрацкі.
жабра́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Тое, што і жабраваць.
жа́бры, -аў,
Органы дыхання рыб і некаторых водных жывёлін.
Узяць за жабры каго
||
жабуры́нне, -я,
Жабіна ікра.
жабяня́ і жабянё, -ня́ці,
Дзіцяня жабы (у 1 і 2
жава́ла, -а,
Верхнія пярэднія сківіцы ў ротавым апараце ракападобных і насякомых.
жава́льны, -ая, -ае.
Які служыць для жавання. Ж. апарат. Жавальныя мышцы.
жа́варанак і жа́ўранак, -нка,
Пеўчая птушка атрада вераб’іных.
||
жава́ць, жую́, жуе́ш, жуе́; жуём, жуяце́, жую́ць; жуй; жава́ны;
1. Размінаць ежу або што
2.
||
жаве́ль, -вялю́,
Хлорысты раствор, едкая зеленавата-жоўтая вадкасць, якая выкарыстоўваецца для адбелкі тканін.
||
жада́нне, -я,
1. Цяга да ажыццяўлення чаго
2. Прадмет захаплення, мары
жада́ны, -ая, -ае.
1. Такі, якога чакаюць, да якога імкнуцца. Ж. госць. Жаданыя пакупкі.
2. Любімы, дарагі. Мой адзіны, мой ж. чалавек!
жада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Хацець што
2. каму-чаму і з
||
жада́ючы, -ага,
Ахвотнік. На экскурсію многа жадаючых.
жадзён, -дна́, -дно́,
Які церпіць нястачу ў самым неабходным; ахвочы да чаго
Жадзён на вока (
жадлі́вы, -ая, -ае (
Зайздросны, прагны.
||
жаду́нкі, -аў (
Дзіўныя жаданні, капрызы.
жазло́, -а́,
1. Асобай формы, звычайна ўпрыгожаная палка, посах, якія служылі сімвалам улады, ганаровага становішча, звання (
2. Кароткая палка ў руках рэгуліроўшчыка вулічнага руху (
3. Металічны стрыжань з дужкай, які выкарыстоўваецца пры рэгуліроўцы руху цягнікоў.
||
жака́н, -а,
Куля для стральбы з гладкаствольнага паляўнічага ружжа.
||
жаке́й, -я,
1. Прафесійны яздок на конных скачках.
2. У цырку — артыст, які на неасядланым кані выконвае акрабатычныя трукі.
||
жаке́т, -а,
Кароткае верхняе аддзенне, пераважна жаночае, пашытае ў талію.
||
||
жаке́тка, -і,
1. Тое, што і жакет (
2. Верхняе кароткае мужчынскае адзенне; пінжак (
||
жалабава́ты, -ая, -ае.
Які мае форму жолаба. Жалабаватая дошка.
жалабо́вы
жалабо́к
жа́лаванне, -я,
Грашовае ўзнагароджанне за службу, працу; заработная плата. Павышэнне жалавання.
жа́ласлівы, -ая, -ае.
1. Схільны да жаласці, спачування, міласэрнасці. Жаласлівыя людзі.
2. Сумны, кранальны. Жаласлівыя песні.
||
жа́ласнік, -а,
Той, хто праяўляе жаласць да каго-, чаго
||
||
жа́ласны, -ая, -ае.
1. Які выражае смутак, тугу. Ж. позірк.
2. Поўны суму, жалобы; журботны. Жаласныя гукі.
||
жале́за, -а,
1. Хімічны элемент, цяжкі коўкі метал серабрыстага колеру, асноўная састаўная частка чыгуну і сталі. Каваць ж.
2. Вырабы з гэтага металу. Дахавае ж.
3. Жалезістыя рэчывы як лячэбны сродак. У яблыках шмат жалеза.
||
жалеза...
Першая састаўная частка складаных слоў са
жалезабето́н, -у,
1. Будаўнічы матэрыял, спалучэнне бетону і стальной арматуры.
2.
||
жале́ззе, -я,
Непатрэбныя жалезныя рэчы, жалезны лом. Усюды валялася рознае ж.
жале́зіна, -ы,
Кавалак жалеза; непатрэбная рэч з жалеза.
жале́зісты, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе жалеза. Ж. кварцыт.
жале́зны, -ая, -ае.
1.
2. Які змяшчае ў сабе многа жалеза. Жалезная руда.
3.
4.
Жалезны век — эпоха ў развіцці чалавецтва, калі чалавек пачаў выкарыстоўваць жалеза ў якасці асноўнага матэрыялу для вырабу прылад працы.
Наесціся жалезнага бобу (
жале́йка, -і,
Беларускі і рускі народны інструмент у выглядзе дудкі з раструбамі.
||
жа́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца; жа́лься;
1. на каго-што або са
2. на каго (што). Скардзіцца, наракаць на каго
||
жало́ба, -ы,
1. Смутак з прычыны чыёй
2. Чорнае адзенне, павязка, вуаль
||
жало́бны, -ая, -ае.
1.
2. Сумны, тужлівы, маркотны. Ж. марш. Нешта сумнае і жалобнае чулася ў курлыканні журавоў.
||
жало́нка, -і,
Пасудзіна, што выкарыстоўваецца для пад’ёму вадкасці, пяску і буравой гразі пры бурэнні свідравін.
||
жалу́дачак, -чка,
Аддзел сэрца, які сваімі скарачэннямі абумоўлівае рух крыві па крывяноснай сістэме. Правы, левы ж.
||
жалудо́вы
жаль, -ю,
1. Пачуццё спагады, жаласці, выкліканае чыім
2. Пачуццё горычы, смутку з прычыны страты каго-, чаго
3. Засмучэнне, шкадаванне. Гаварыць з жалем аб здарэнні.
На (вялікі) жаль (у
жа́льба, -ы,
1. Смутак, туга, шкадаванне. Ж. сэрца.
2. Скарга, нараканне. Затоеная ж. падступала да горла.
жалюзі́,
Сонцазасцерагальныя шторы з нахільна ўмацаваных пласцінак на шнурах.
||
жаля́зка, -а,
1. Лязо гэбля, фуганка
2. Прас, які награваюць на агні (
жалязня́к, жалезняку́,
Жалезная руда. Магнітны ж. Буры ж.
жалязя́ка, -і,
Кавалак жалеза, жалезіна.
жаме́рыны, -рын.
Адходы пасля выціскання соку або алею з чаго
жамчу́жніца, -ы,
Малюск, у ракавіне якога ўтвараецца жэмчуг. Марская ж.
жамчу́жны, -ая, -ае.
1.
2.
жамчу́жына, -ы,
1. Асобнае зерне жэмчугу.
2.
жана́ты, -ая, -ае.
1. Які ўступіў у шлюб, мае жонку;
2. толькі
жанглёр, -а,
Цыркавы акцёр, які займаецца жангліраваннем.
||
||
жанглі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
1. Спрытна падкідваць і лавіць некалькі прадметаў адначасова. Ж. талеркамі.
2.
||
жанда́р, -а,
1. Чалавек, які служыць у жандармерыі.
2. Паліцэйскі ў дарэвалюцыйнай Расіі.
||
жандарме́рыя, -і,
1. У некаторых краінах: дзяржаўная паліцыя, якая мае ваенную арганізацыю і выконвае ахоўныя функцыі ўнутры краіны і ў арміі.
2. Палітычная паліцыя ў дарэвалюцыйнай Расіі.
3.
жані́х, -а́,
1. Мужчына, які мае нявесту; будучы муж нявесты. Пазнаёміцца з жаніхом сяброўкі.
2. Мужчына, які ўступае ў шлюб, у час шлюбнай цырымоніі і ўрачыстасці. Павіншаваць жаніха з нявестай.
3. Халасты мужчына, які мае намер жаніцца.
||
||
жаніха́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Быць жаніхом, паводзіць сябе як жаніх.
жані́цца, жаню́ся, жэ́нішся, жэ́ніцца;
1. Пра мужчыну: уступіць (уступаць) у шлюб. Сын жэніцца.
2. (
||
||
жані́ць, жаню́, жэ́ніш, жэ́ніць; жані́;
Шлюбам злучаць у пару для сямейнага жыцця (пра мужчыну). Ж. сына. Без мяне мяне жанілі (прыказка).
||
жанкі́, -но́к (
Жанчыны. Пара, ж., дадому ісці!
жано́цкі, -ая, -ае.
Уласцівы жанчыне; мяккі, пяшчотны, прывабны. Жаноцкае хараство.
||
жано́чы, -ая, -ае.
1.
2. Уласцівы жанчыне, такі, як у жанчыны. Жаночая ласка. Ж. характар.
3. Характэрны для асобін жаночага полу. Жаночая палавая клетка.
жанр, -у,
1. Род твораў у галіне якога
2. Жывапіс на бытавыя тэмы (
3.
||
жанры́ст, -а,
Мастак, які займаецца жывапісам на бытавыя тэмы.
жанчы́на, -ы,
1. Асоба, па поле супрацьлеглая мужчыне. Ж. сярэдніх гадоў.
2. Жонка (
||
жанчыналю́б, -а,
Пра мужчыну, які любіць заляцацца да жанчын.
жанчыналю́бства, -а,
Празмернае заляцанне да жанчын.
жанчынаненаві́снік, -а,
Той, хто пазбягае, ненавідзіць жанчын.
||
||
жанчынападо́бны, -ая, -ае.
Падобны знешнім выглядам на жанчыну. Ж. мужчына.
жар, -у,
1. Гарачае вуголле без полымя. Падгарнуць жару.
2. Моцна нагрэтае паветра; спёка. Летні ж.
3. Павышаная тэмпература цела пры хваробе (
Бегчы, як жару ўхапіўшы (
Даць (задаць) жару (
Чужымі рукамі жар заграбаць (
жарабе́нне, -я,
Роды ў кабылы, асліцы, вярблюдзіцы. Кабыла на жарабенні.
жарабе́ц, -бца́,
Непакладаны конь; конь-самец.
жарабё
жараб’ёўка, -і,
Вызначэнне чаго
||
жарабі́ца, -ы,
Жаробка; маладая кабыла.
жарабі́цца, 1 і 2
Нараджаць дзіцяня (пра кабылу, асліцу, вярблюдзіцу).
||
жарабо́к, -бка́,
Тое, што і жарабец.
жарабя́ і жарабё, -бя́ці,
Дзіцяня каня.
||
жарабя́ціна, -ы,
Мяса жарабяці.
жаравы́, -а́я, -о́е.
Які награваецца пры дапамозе жару (у 1
жарало́, -а́,
Глыбокая адтуліна ў чым
жарго́н, -у,
Мова якой
||
жардзі́на, -ы,
Доўгая тоўстая жэрдка.
||
жардзяны́
жардынье́рка, -і,
Падстаўка, скрынка ці кашолка для пакаёвых кветак.
||
жарлі́ца, -ы,
Рыбалоўная снасць для лоўлі шчупакоў і іншых драпежных рыб.
||
жарнавы́
жарнасе́к, -а,
Чалавек, які насякае жорны.
жа́рнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Аднакр. да жарыць (у 2
2. Моцна ўдарыць. Ж. бізуном па спіне.
жаро́бка, -і,
Маладая кабыла (да трох гадоў).
жаро́н, -рна́,
Млынавы камень, які служыць для размолу зерня на муку. Верхні, ніжні ж.
||
жаро́ўня, -і,
Пасудзіна для гарачага вуголля, а таксама жалезная печка, якая награваецца вугалем.
||
жар-пту́шка, -і,
Казачная птушка незвычайнай прыгажосці з яркім агністым пер’ем. Знайсці пяро жар-птушкі.
жарства́, -ы́,
Буйны калючы пясок, дробныя каменьчыкі, якія ўтвараюцца ад разбурэння горных парод.
||
жарт, -у,
1. Забаўная выхадка, востры дасціпны выраз. На вяселлі гучаў смех і сыпаліся жарты за жартамі.
2. Кароткае апавяданне са смешным, забаўным зместам.
3. Невялікая камічная п’еса. П’еса-ж. у адной дзеі.
4. у
Без жартаў — усур’ёз.
Жарты на (у) бок —
Не жарты — пра што
Не на жарт — вельмі сур’ёзна.
||
жартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
1. з кім і без
2. з каго-чаго і без
3. Весела вастрасловіць. Тонка ж.
4. Адносіцца да чаго
Жартаваць з агнём — рабіць тое, пасля чаго можа быць непрыемны вынік.
||
||
жартаўлі́вы, -ая, -ае.
1. Схільны, ахвочы да жартаў. Жартаўлівая дзяўчына.
2. Які ўспрымаецца як жарт, робіцца не ўсур’ёз. Жартаўлівая размова.
3. Вясёлы, гуллівы. Ж. настрой.
||
жартаўні́к, -а́,
Чалавек, які любіць жартаваць (у 1 і 3
||
жа́ртачкі, -чак (
Забаўная выхадка. Табе ўсё ж. Кошцы ж., а мышцы смерць (прыказка).
Не жартачкі (
жарто́ўны, -ая, -ае.
Вясёлы, забаўны, які мае характар жарту. Жартоўныя вершы.
||
жа́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
1. Моцна прыпякаць. Нясцерпна жарыла сонца.
2. Рабіць што
жарэ́бная.
Цяжарная (пра кабылу, асліцу, ласіху, вярблюдзіцу).
||
жа́тны, -ая, -ае (
Які служыць для жніва. Жатная тэхніка.
жаўла́к, -а́,
Цвёрдая, у выглядзе гуза, пухліна на целе чалавека, жывёлы.
||
жаўна́, -ы́,
Назва чорнага і зялёнага дзятла.
жаўне́р, -а,
Салдат польскай арміі.
||
жаўне́рка, -і,
Жонка жаўнера.
жа́ўранак
жаўру́к, -а́,
Тое, што і жаваранак.
||
жаўта... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
жаўтазе́ль, -ю,
Кустовая стэпавая расліна сямейства бабовых з жоўтымі кветкамі і пладамі ў выглядзе струкоў.
||
жаўтаро́ты, -ая, -ае.
1. Пра птушанят: з жаўцізной ля дзюбы. Ж. шпак.
2.
||
жаўтаску́ры, -ая, -ае.
З жоўтай скурай.
жаўтатва́ры, -ая, -ае.
З жоўтым тварам.
жаўтацве́т, -у,
Назва розных лугавых раслін з жоўтымі кветкамі.
||
жаўтля́вы, -ая, -ае.
Злёгку жоўты, жаўтаваты.
||
жаўтля́к, -а́,
Пераспелы жоўты агурок.
жаўто́к, -тка́,
Густое жоўтае рэчыва ў птушыным яйцы.
||
жаўту́ха, -і,
1. Жоўтая афарбоўка скуры і слізістых абалонак, што назіраецца пры захворванні печані, жоўцевых шляхоў і
2. Тое, што і гепатыт (
||
жаўце́цца, 1 і 2
Вылучацца сваім жоўтым колерам.
жаўце́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Станавіцца жоўтым. Лісце жаўцее.
2. (1 і 2
||
жаўцізна́, -ы́,
Жоўты колер, жоўтае адценне чаго
жаўці́нка, -і,
Жоўтая плямка, жаўтаватае адценне. Колер белы з жаўцінкай.
жаўці́ць, жаўчу́, жо́ўціш, жо́ўціць;
Рабіць жоўтым, афарбоўваць у жоўты колер.
||
жаўцяго́нны, -ая, -ае.
Які садзейнічае выдзяленню жоўці ў кішэчнік (пра лекавыя сродкі).
жаўця́нка, -і,
Жоўтая фарба. Анілінавая ж.
жах¹, -у,
1. Моцны страх да знямення. Многіх ахапіў ж.
2. звычайна чаго. Трагічная з’ява, здарэнне, бязвыхаднасць. Жахі вайны.
3. у
4. у
жах²,
Ужыв. для абазначэння шорхання, удару
жахлі́вы, -ая, -ае.
1. Які выклікае жах, вельмі страшны. Ж. выгляд. Ж. крык.
2. Вельмі моцны (пра ступень інтэнсіўнасці). Жахлівая эксплуатацыя.
||
жа́хнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ніся;
Гучна, з сілай упасці, ударыцца. Ж. лбом аб вушак.
||
жахну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Прыйсці ў жах, моцна спалохацца.
||
жа́хнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Гучна ўдарыць, бахнуць.
2. З сілай кінуць, паваліць. Ж. аб падлогу.
жахну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
1. каго. Моцна спалохаць, выклікаць жах.
2. (1 і 2
||
жаць, жну, жнеш, жне; жнём, жняце́, жнуць; жні; жа́ты;
Зразаць пад корань хлебныя злакі сярпамі ці пры дапамозе спецыяльных машын. Ж. жыта.
||
жва́васць
жваве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Станавіцца больш жвавым, ажыўленым.
жва́вы, -ая, -ае.
1. Поўны жыццёвых сіл; бадзёры, рухавы. Жвавае дзіця. Ж. работнік.
2. Ажыўлены, выразны, жыццярадасны (пра вочы, твар). Ж. погляд. Жвавыя вочы.
3. Бойкі, ажыўлены (пра гутарку). Жвавая гамонка.
4. Хуткі па тэмпе, шпаркі. Жвавыя рухі. Жвавыя коні.
||
жва́чка, -і,
1. Паўторнае перажоўванне жвачнымі жывёламі ежы, якая адрыгаецца ў поласць рота, а таксама сама гэта ежа. Жаваць жвачку.
2. Гумка, якая ўжыв. для жавання; жуйка.
3.
жва́чны, -ая, -ае.
1. Які жуе жвачку. Жвачныя жывёлы.
2. у
жвір, -у,
Асадачная горная парода ў выглядзе дробных каменьчыкаў,
||
жвіры́нка, -і,
Крупінка жвіру.
жві́рысты, -ая, -ае.
З вялікай колькасцю жвіру. Ж. грунт.
||
жгут, -а́,
1. Эластычная гумавая трубка, бінт або іншы прадмет для перавязвання канечнасці, каб спыніць кровацячэнне. Налажыць ж.
2. Туга скручаны кавалак тканіны, пучок саломы
||
жгу́цік, -а,
1.
2. Орган руху ў прасцейшых арганізмаў, які мае выгляд тонкай ніці.
жгу́цікавыя, -ых.
Назва класа прасцейшых арганізмаў, якія рухаюцца пры дапамозе жгуцікаў.
жда́нкі, -нак (
Тое, чаго чакаюць, на што спадзяюцца.
Жданкі паесці — не дачакаўшыся, страціць надзею на чый
жлу́кта, -ы,
Пра таго, хто многа п’е.
жлу́кціць, -кчу, -кціш, -кціць;
Многа і прагна піць. Ж. ваду. Ж. гарэлку.
жме́ня, -і,
1. Далонь і пальцы рукі, складзеныя так, каб імі можна было зачэрпнуць або ўтрымаць што
2. Колькасць чаго
3.
Поўнай жменяй — шчодра, не шкадуючы.
||
жмі́нда, -ы,
Вельмі скупы чалавек, скнара.
жму́ркі, -рак.
Гульня, у якой адзін з удзельнікаў з завязанымі вачамі ловіць астатніх.
Гуляць у жмуркі — хітраваць, утойваць што
жму́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Прыплюшчваць вочы, сціскаючы павекі. Дзіця на сонцы жмурыцца.
||
жму́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Сціскаючы павекі, прыкрываць, прыплюшчваць вочы. Ж. вочы ад яркага святла.
||
жмут, -а́,
Невялікі скрутак чаго
||
жне́йка, -і,
1.
2. Тое, што і жняярка.
жнец, жняца́,
Той, хто жне ўручную, сярпом.
||
||
жні́ва
жні́вень, жні́ўня,
Восьмы месяц каляндарнага года, апошні летні месяц.
||
жніво́, -а́ і жні́ва, -а,
1. Уборка збожжавых культур жатнай тэхнікай.
2. Час такой уборкі. Ж. ў разгары.
3. Зжатая збажына; ураджай.
||
жняя́рка, -і,
Жатная машына.
жо́лаб, -а,
1. Прадаўгаватае паглыбленне, зробленае ў чым
2. Кармушка для жывёлы.
||
||
жо́луд, -а,
Плод дуба.
||
жо́нка, -і,
Замужняя жанчына ў адносінах да свайго мужа. У добрага мужыка — добрая ж. (прыказка).
||
||
жор, -у,
Перыяд, калі рыба з прагнасцю кідаецца на яду. Адразу пасля нерасту ў шчупакоў пачынаецца ж.
жо́раў, -рава,
Тое, што і журавель¹.
жо́рны, -аў.
Ручны млын з двух гладка абчасаных круглых камянёў, пры дапамозе якіх пераціраюць зерне на муку.
||
жо́рсткі, -ая, -ае.
1. Крайне суровы, бязлітасны, неміласэрны. Ж. чалавек. Жорсткая расправа.
2. Вельмі моцны па сіле праяўлення, які пераўзыходзіць звычайную меру, ступень. Жорсткая барацьба. Жорсткія баі.
3.
4. Пра ваду, якая ўтрымлівае шмат кальцыевых і магніевых солей.
||
жо́ўклы, -ая, -ае.
Пажаўцелы, жоўты. Ж. ліст.
жо́ўкнуць, -ну, -неш, -не; жоўк, -кла; -ні;
Рабіцца жоўтым, жаўцець. Жоўкнуць на асіне лісточкі.
||
жоўта... (а таксама жаўта...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
жо́ўты, -ая, -ае.
1. Які мае колер аднаго з сямі асноўных колераў спектра — сярэдняга паміж аранжавым і зялёным; колеру яечнага жаўтка. Жоўтая фарба.
2.
3. Як састаўная частка некаторых батанічных, медыцынскіх, мінералагічных назваў. Жоўтая лілія.
Жоўтая ліхаманка — вострая заразная хвароба, якая распаўсюджана ў трапічных краінах.
жоўць¹, -і,
1. Жоўта-зялёная горкая вадкасць, якую выдзяляе печань у кішэчнік.
2.
||
жоўць², -і,
Жоўтая фарба. Цынкавая ж.
жрэц, жраца́,
1. У старажытных рэлігіях: свяшчэннаслужыцель, які спраўляў богаслужэнне і выконваў абрад ахвярапрынашэння.
2.
||
||
жрэ́цтва, -а,
1. Заняткі, абавязкі жраца.
2.
жуда́, -ы́,
Тое, што і жудасць.
жу́дасны, -ая, -ае.
1. Поўны пачуцця страху, чаго
2.
||
жу́дасць, -і,
Трывожнае пачуццё страху, адчуванне бяды; жах. Ж. напала на чалавека.
жу́жаль, -я,
Драпежны начны жук (шкоднік азімых).
жужа́льцы, -аў.
Вырасты, якія замяняюць заднія або пярэднія крылы ў некаторых насякомых.
жуі́р, -а,
Той, хто шукае ў жыцці толькі асалоды, уцехі.
жуі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Жыць толькі асалодамі, уцехамі; весці разгульнае жыццё.
жук, -а́,
1. Насякомае з жорсткім надкрыллем. Майскі ж.
2.
||
жу́лік, -а,
Злодзей, які займаецца дробнымі пакражамі; ашуканец.
||
жулікава́ты, -ая, -ае.
1. Схільны жульнічаць, махляваць. Ж. чалавек.
2. Уласцівы жуліку; хітры. Ж. выгляд.
||
жу́льніцтва, -а,
Занятак жуліка; ашуканства, махлярства.
||
жу́льнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Карыстацца жульніцкімі прыёмамі; махляваць, ашукваць. Ж. у гульні.
||
||
жупа́н, -а́,
Верхняе мужчынскае і жаночае адзенне з каляровага сукна ў палякаў, беларусаў і ўкраінцаў (
||
жу́пел, -а,
1. Згодна з рэлігійнымі ўяўленнямі хрысціян: гарачая смала, падрыхтаваная ў пекле для пакарання грэшнікаў (
2.
жур, -у,
Негусты аўсяны кісель.
жураве́ль¹, -раўля́,
Вялікая балотная пералётная птушка з доўгімі нагамі і шыяй, з доўгай прамой дзюбай. Шэры ж.
||
жураве́ль², -раўля́,
Прыстасаванне пры калодзежы для даставання вады ў выглядзе доўгага шаста, які служыць рычагом.
жураві́ны, -ві́н,
Ягадная вечназялёная расліна сямейства бруснічных, што расце на мохавых балотах, а таксама ягады гэтай расліны.
||
жураўляня́ і жураўлянё, -ня́ці,
Птушаня жураўля¹.
журба́, -ы́,
Пачуццё смутку, суму, тугі, душэўнай прыгнечанасці.
журбо́та, -ы,
Тое, што і журба.
журбо́тны, -ая, -ае.
1. Ахоплены журбою, сумны, маркотны. Журботная песня. Журботныя вочы.
2. Які выклікае журбу, сум (пра час, выгляд чаго
||
журлі́вы, -ая, -ае.
Сумны, маркотны. Журлівая песня.
||
журна́л, -а,
1. Кніга або сшытак для перыядычнага запісу падзей, здарэнняў
2. Школьная кніга для рэгістрацыі прысутнасці, уліку паспяховасці вучняў і запісу пройдзенага за дзень матэрыялу па адпаведных прадметах праграмы. Класны ж.
||
журналі́ст, -а,
Літаратурны работнік, які займаецца журналістыкай.
||
||
журналі́стыка, -і,
1. Літаратурна-публіцыстычная дзейнасць у газетах, часопісах, на радыё, тэлебачанні. Займацца журналістыкай.
2.
журча́ць і журчэ́ць, 1 і 2
1. Пра ваду: пераліваючыся, ствараць аднастайныя булькатлівыя гукі. Пад гарой журчаў ручаёк.
2.
||
журы́,
Група спецыялістаў, якая прысуджае ўзнагароды і прэміі на конкурсах, выстаўках, спаборніцтвах. Ж. балетнага конкурсу. Судзейскае ж.
журы́цца, журу́ся, жу́рышся, жу́рыцца;
Знаходзіцца ў стане журбы; маркоціцца, сумаваць па кім-, чым
жу́хлы, -ая, -ае.
Такі, што страціў свежасць; няяркі, пацямнелы (пра фарбы, траву, лісце
||
жу́хнуць, 1 і 2
Траціць свежасць колеру, станавіцца цьмяным. Фарбы ад часу жухнуць.
||
жучо́к, -чка́,
1.
2. Тэхнічнае прыстасаванне для праслухоўвання (
3. Самаробная электрычная пробка (
жывагло́т, -а,
Бязлітасны і жорсткі чалавек, здатны прыцясняць людзей і нажывацца за іх кошт.
||
||
жывадзёр, -а,
1. Той, хто забівае і здымае скуру з забітай жывёлы.
2. Пра жорсткага бязлітаснага чалавека.
||
||
жывако́ст, -у,
Шматгадовая лекавая травяністая расліна сямейства бурачнікавых з вялікім лісцем і трубчастымі кветкамі фіялетавага, бэзавага або блакітнага колеру, якая расце ў сырых мясцінах.
||
жы́вапіс, -у,
1. Від выяўленчага мастацтва, звязаны з адлюстраваннем прадметаў і з’яў рэальнага свету пры дапамозе фарбаў. Школа жывапісу.
2.
||
жывапі́сец, -сца,
Мастак, які займаецца жывапісам.
жывапі́сны, -ая, -ае.
1.
2. Прыгожы, варты быць адлюстраваным у жывапісе. Ж. куток Беларусі.
3.
||
жываро́дзячы, -ая, -ае.
Які дае патомства шляхам нараджэння жывых дзіцянят (пра жывёл). Жывародзячая яшчарка.
жывасі́лам,
Сілком, гвалтоўна. Забралі ж. і павезлі.
жы́васць
жыватво́рны, -ая, -ае (высок).
Які дае жыццё, ажыўляе, умацоўвае сілы, энергію; дабратворны. Жыватворная сіла вясны. Ж. клімат.
||
жыве́ц, жыўца́,
Маленькая жывая рыбка, якую чапляюць на кручок, каб злавіць буйную рыбу. Лавіць на жыўца.
||
жывёла, -ы,
1. Усякая жывая істота, арганізм, якія маюць здольнасць рухацца і адчуваць і харчуюцца ў адрозненне ад раслін гатовымі арганічнымі злучэннямі. Тыпы і віды жывёл. Беспазваночныя жывёлы. Дзікія жывёлы.
2.
3.
||
жывёла...
Першая састаўная частка складаных слоў са
жывёлаво́д, -а,
Спецыяліст па жывёлагадоўлі.
жывёлагадо́вец, -до́ўца,
Тое, што і жывёлавод.
жывёлагадо́ўля, -і,
Галіна сельскай гаспадаркі, якая звязана з развядзеннем сельскагаспадарчай жывёлы.
||
жывёліна, -ы,
Тое, што і жывёла (у 1
жывёльны, -ая, -ае.
1.
2. Такі, як у жывёл; падсвядомы, чыста фізіялагічны. Ж. страх.
жыві́льны, -ая, -ае (
Які жывіць, мацуе сілы. Жывільныя рэчывы.
||
жыві́нка, -і,
Тое, што прыдае каму-, чаму
жыві́ца, -ы,
Празрыстая смала, якая выступае на ствалах хвойных дрэў у месцах іх пашкоджання.
||
жыві́цца, жыўлю́ся, жы́вішся, жы́віцца;
1. Харчавацца і здабываць харчаванне. Ластаўкі жывяцца насякомымі. Ж. падзённай работай.
2. Забяспечвацца ўсім неабходным для нармальнага існавання, развіцця, дзейнасці. Тканкі чалавечага арганізма жывяцца кіслародам. Расліны жывяцца сокамі з зямлі.
3. Мець для сябе выгаду, карысць; нажывацца. Ж. з чужога мазаля.
||
жыві́ць, жыўлю́, жы́віш, жы́віць;
1. Ажыўляць, бадзёрыць. Цёплыя сонечныя прамяні жывілі зямлю. Крынічная вада жывіць свежасцю.
2. Забяспечваць чым
3.
жыво́т, -вата́,
1. Частка цела ў чалавека і жывёл, у якой размешчаны органы стрававання. Боль у жываце.
2. Страўнік, кішэчнік (
Жывот падцягнула (
Качацца жыватом (
Падарваць жывот (жываты) са смеху — моцна смяяцца, аж заходзіцца.
Плячысты на жывот (
Хватацца за жывот — смяяцца да знямогі.
жыву́чы, -ая, -ае.
1. Жыццяздольны, вынослівы. Ж. арганізм. Жывучыя кветкі.
2.
||
жывы́, -а́я, -о́е.
1. Такі, які жыве, валодае жыццём;
2. Які мае ацносіны да жывёльнага або расліннага свету. Жывая прырода.
3. Поўны жыццёвай энергіі, сіл; актыўны, дзейны. Хлопец быў малады, вясёлы, ж. Ж. тэмперамент. Жывая работа.
4. Сапраўдны, натуральны, арыгінальны. Жывая рэчаіснасць. Паказаць у творы жывых людзей. Ж. прыклад гераізму.
5. Бойкі, поўны руху, ажыўлены. Жывая дарога.
6. Выразны, яркі. Жывая мова рамана. Ж. паказ падзей. Жывыя ўспаміны.
7. Які сапраўды існуе, яшчэ не знік. Жывая граматычная форма. Жывая літаратурная мова.
8. Які захоўваецца ў памяці, не забываецца. Старыя будынкі — жывая гісторыя горада.
Жывая вага — вага жывой жывёліны (у процілегласць чыстай вазе мяса).
Жывая мова — мова, якой карыстаецца народ.
Жывая сіла (
Жывое срэбра — ртуць.
Браць (узяць) за жывое (
Жывая капейка — пра ўсё, што дае прыбытак, даход.
Жывая крыніца — пра тое, што існуе ў сваім першапачатковым, натуральным стане.
Жывая рана —
1) рана, якая яшчэ не зажыла;
2)
Жывога месца няма (
Жывое слова —
1) вусная мова ў адрозненне ад пісьмовай;
2) яркая мова, цікавае слова, якое хвалюе слухача.
Жывы труп — пра вельмі слабага, худога, хворага, блізкага да смерці чалавека.
Зачапіць за жывое — усхваляваць, закрануўшы што
На жывую нітку (
Ні адной жывой душы (
Ні жывы ні мёртвы (
||
жыга́ла, -а,
Металічны востры прут, якім прапякаюць дзіркі ў дрэве, косці.
жыгу́чка, -і,
Пякучая крапіва з дробным круглым лісцем.
||
жы́жа, -ы,
1. Тое, што і жыжка (у 1
2. У дзіцячай лексіцы: агонь. Ж. кусь!
жы́жка, -і,
1. Цякучая сумесь вадкіх і цвёрдых рэчываў. Ж. з гразі і снегу.
2. Вадкая частка стравы. Зліць жыжку з супу.
||
жы́ла, -ы,
1. Назва крывяносных сасудаў.
2. Тое, што сухажылле (
3. Трэшчына ў зямной кары, запоўненая горнай пародай, а таксама сама горная парода ў такой трэшчыне. Залатаносная ж.
4. Багністае месца з падземнай крыніцай (
5. Асобны провад кабелю. Провад з трох жыл.
Выцягваць жылы з каго (
Залатая жыла — вельмі багатая крыніца даходу.
Ірваць жылы (
Напінаць жылы (
На ўсе жылы, з усіх жыл (
||
жыле́ц, -льца́,
Асоба, якая жыве ў доме, кватэры; жыхар. Жыльцы дома. Здаць жыльцу пакой.
||
||
жы́лісты, -ая, -ае.
1. З выпнутымі жыламі, вялікай колькасцю сухажылля. Жылістае мяса.
2. Мускулісты, сухарлявы (пра чалавека, часткі яго цела). Жылістыя рукі.
3. Дужы, вынослівы (
||
жы́лка¹, -і,
1. Тое, што і жыла (у 1
2. Тонкая ніцепадобная праслойка ў горнай пародзе, дрэве, якая вылучаецца колерам. Белы мармур з шэрымі жылкамі.
3. Ніцепадобнае патаўшчэнне ў лістах раслін і крылах насякомых.
||
||
жы́лка², -і,
Схільнасць, здольнасць да якой
жыллё, -я́,
1. Месца, дзе жывуць людзі; населенае месца. Недалёка ад жылля.
2. Памяшканне (дом, хата, пакой і
||
жылпло́шча, -ы,
Жылая плошча, памяшканне для жылля. Рост жылплошчы ў пасёлку.
жылы́, -а́я, -о́е.
1. Прызначаны для жылля. Жылыя будынкі. Будаўніцтва жылых дамоў.
2. Заняты пад жыллё. Жылое памяшканне.
жым, -у,
У цяжкай атлетыцы: падняцце штангі на грудзі, а потым над галавой да поўнага выпрамлення рук.
жырава́ць, 1 і 2
1. Карміцца, нагульваць тлушч (пра звяроў, птушак, рыбу).
2. Разрастацца ў ствол замест плоданашэння (пра расліны) (
||
жырандо́ль, -і,
1. Падвесны фігурны падсвечнік для некалькіх свечак; люстра².
2. Фантан з некалькімі струменямі.
жыра́фа, -ы,
Афрыканская плямістая жвачная жывёліна з вельмі доўгай шыяй і доўгімі нагамі.
||
жыро́ўка¹
жыро́ўка², -і,
Дакумент, па якім робіцца аплата, разлік за карыстанне чым
||
жы́та, -а,
1. Аднагадовая расліна сямейства злакавых, зерне якой скарыстоўваецца для прыгатавання хлеба. Ж. красуе.
2. Зерне гэтай расліны. Ссыпаць ж. ў мяшкі.
3. толькі
||
||
жы́тніца, -ы,
Багатая хлебародная вобласць краіны, якая забяспечвае хлебам іншыя мясцовасці.
жы́тнішча, -а,
1. Поле, з якога сабралі жыта або на якім папярэдняй культурай было жыта.
2. Іржышча на жытнім полі. Зямля шчацінілася леташнім жытнішчам.
жытня́к, -у́,
Шматгадовая кармавая травяністая расліна сямейства злакавых. Ж. разросся на палетках.
жыўле́нне
жы́ўнасць, -і, ж.,
Усякія дробныя жывыя істоты, а таксама дробная свойская жывёла. Хатняя ж.: куры, парасяты, козы і трусы.
жыўцо́вы
жыўцо́м,
1. У жывым стане, жывым. Узяць ваўка ж.
2. Гвалтоўна, жывасілам. Вырваць дрэўца ж.
Жыўцом з’есці (праглынуць) (
жы́ўчык, -а,
1. Жывы, рухавы чалавек (
2. Прыкметнае для вока біццё артэрыі (пераважна на скроні;
3. Мужчынская палавая клетка; сперматазоід.
жыха́р, -а́,
1. Той, хто жыве дзе
2. Той, хто жыве ў памяшканні; жылец.
Ж. з пятай кватэры.
||
жыха́рства, -а,
1. Пражыванне ў якім
2.
жыціе́, -я́,
Жыццеапісанне святога. Жыціі святых.
||
жы́цца, жыве́цца;
1. з
2. з адмоўем. Няма жадання або не падабаецца дзе
жыцце... (а таксама жыцця...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
жыццеадчува́нне, -я,
Успрыманне жыцця, навакольнай рэчаіснасці. Радаснае ж.
жыццезабеспячэ́нне, -я,
Стварэнне неабходных умоў для нармальнай жыццядзейнасці каго-, чаго
жыццеразуме́нне, -я,
Сукупнасць поглядаў аб навакольнай рэчаіснасці; светапогляд.
жыццесцвярджа́льны, -ая, -ае.
Прасякнуты бадзёрасцю, аптымістычнымі адносінамі да жыцця. Жыццесцвярджальнае мастацтва.
||
жыццё, -я́,
1. Сукупнасць з’яў, якія адбываюцца ў арганізмах, асобая форма існавання і руху матэрыі, якая ўзнікла на пэўным этапе яе развіцця. Узнікненне жыцця на Зямлі. Ж. раслін. Законы жыцця.
2. Фізіялагічнае існаванне чалавека, раслін, усяго жывога ад зараджэння да смерці. Ж. — бясцэнны дар.
3. Час такога існавання ад яго ўзнікнення да канца, а таксама ў які
4. Дзейнасць грамадства і чалавека ў розных праявах. Грамадскае ж. Вясковае ж.
5. Навакольная рэчаіснасць. Сувязь навукі з жыццём. Правесці прапанову ў ж.
6. Ажыўленне, праяўленне дзейнасці, энергіі. На вуліцы чулася ж.
Аддаць жыццё за каго-, што
Даць жыццё каму
Кончыць жыццё — памерці.
Не ад добрага жыцця — з гора, з бяды, не па сваёй ахвоце.
Не на жыццё, а на смерць — не шкадуючы жыцця.
Паміж жыццём і смерцю — знаходзіцца ў вельмі небяспечным стане.
Паплаціцца жыццём — загінуць.
Пуцёўка ў жыццё — веды, навыкі
Пытанне жыцця або смерці — пра што
||
жыццёвы, -ая, -ае.
1.
2. Важны, істотны для жыцця, неабходны для людзей. Жыццёвыя прапановы. Жыццёвыя інтарэсы.
3. Узяты з жыцця; праўдападобны. Ж. вобраз. Жыццёвая сітуацыя.
||
жыцця... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
жыццядзе́йны, -ая, -ае.
1. Здольны выконваць жыццёвыя функцыі. Ж. орган.
2.
||
жыццяздо́льны, -ая, -ае.
Здольны існаваць і развівацца, падтрымліваць і захоўваць жыццё. Ж. арганізм. Ж. калектыў.
||
жыццялю́б, -а,
Той, хто любіць жыццё. Гэта быў сапраўдны ж.
жыццяпі́с, -у,
Апісанне чыйго
жыццяра́дасны, -ая, -ае.
Які радуецца жыццю, не ведае тугі. Ж. чалавек. Жыццярадасная натура.
||
жыць, жыву́, жыве́ш, жыве́; жывём, жывяце́, жыву́ць; жыў, жыла́, -ло́;
1. Быць жывым, існаваць, знаходзіцца ў працэсе жыцця. Доўга ж. Расліны не могуць ж. у цемнаце.
2.
3. Існаваць, мець месца (пра думкі, пачуцці
4. Знаходзіцца, пражываць дзе
5. чым, з чаго і на чым. Падтрымліваць сваё існаванне чым
6.
7. кім і з
8. Быць у якіх
Жыць з мазаля (
Жыць чужым розумам — прытрымлівацца чужой думкі, не маючы сваёй.
Жыць як набяжыць (прымаўка) — жыць так, як дыктуюць абставіны.
Няхай жыве! — пажаданне поспеху, росквіту.
(Сам) Бог жыве — пра добрыя ўмовы жыцця, працы.
У горы жыць ды з перцам есці (прымаўка;
жэлаці́н, -у,
Бялковае рэчыва жывёльнага паходжання, раствор якога пры ахаладжэнні пераходзіць у студзяністы стан (выкарыстоўваецца ў кулінарыі, медыцыне
||
жэле́,
1. Салодкая студзяністая страва, прыгатаваная з жэлаціну, фруктовых і ягадных сокаў, малака
2. Студзяністая маса, якая атрымліваецца пры працяглай варцы мяса, рыбы, касцей.
||
жэ́мчуг, -у,
Цвёрдае рэчыва, якое здабываецца з ракавін некаторых малюскаў і мае форму зярнят і шарыкаў белага, ружовага (радзей чорнага) колеру,
||
жэньшэ́нь, -ю,
Далёкаўсходняя травяністая расліна сямейства араліевых, корань якой выкарыстоўваецца як лекавы і танізуючы сродак. Ж. — корань жыцця.
||
жэ́рабя, -я,
1. Умоўны знак (дробная рэч, паперка
2.
жэ́рах, -а,
Прэснаводная драпежная рыба сямейства карпавых з чырванаватымі ніжнімі плаўнікамі.
жэ́рдка, -і,
Шост з доўгага тонкага ствала дрэва, ачышчанага ад галля.
||
||
||
жэ́рці, жару́, жарэ́ш, жарэ́; жаро́м, жараце́, жару́ць; жор, жэ́рла; жары́;
Прагна і многа есці (пра жывёл, чалавека;
||
жэст, -а,
1. Рух рукі, галавы, які абазначае што
2.
жэстыкулява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й;
Рабіць жэсты (у 1
||
жэстыкуля́цыя, -і,
Манера жэстыкуляваць; жэсты. Энергічная ж.
||
жэто́н, -а,
1. Металічны знак, які паказвае на прыналежнасць да якой
2. Кружок з металу, пластмасы, які служыць умоўным знакам чаго
||
жэ́ўжык, -а,
Свавольнік, гарэза (звычайна пра дзяцей). Супакою няма ад гэтых жэўжыкаў.
з (перад некаторымі спалучэннямі зычных — са),
I. з
1. Ужыв. пры абазначэнні напрамку дзеяння адкуль
2. Ужыв. пры абазначэнні месца, прадмета, ад якога аддзяляецца, адыходзіць што
3. Ужыв. пры абазначэнні месца, сферы дзеяння, адкуль зыходзіць што
4. Ужыв. пры абазначэнні асобы ці прадмета паводле іх паходжання, прабывання дзе
5. Ужыв. пры абазначэнні месцазнаходжання прадмета ці асобы, што ўтвараюць дзеянне. Страляць з гары. Удар з тылу. Зайсці з другога боку вёскі.
6. Ужыв. пры абазначэнні прадмета, з’явы, часу, асобы
7. Ужыв. пры абазначэнні прадмета, які падвяргаецца чаму
8. Ужыв. для абазначэння прадмета, які служыць узорам, арыгіналам, крыніцай чаго
9. Ужыв. пры ўказанні на дастатковасць чаго
10. Абазначае выдзяленне часткі якога
11. Ужыв. пры абазначэнні з’яў, прадметаў
12. Абазначае ўласцівасць чаго
13. Абазначае змяненне, ператварэнне чаго
14. На аснове чаго
15. З прычыны, у выніку чаго
16. Пры дапамозе чаго
II. з
III. з
1. Указвае на сумеснасць, удзел у адным і тым жа дзеянні або стане дзвюх ці больш асоб, прадметаў, а таксама на суправаджэнне адной асобы ці прадмета іншымі пры ажыццяўленні якога
2. Указвае на злучэнне, змацаванне аднаго і другога, а таксама на сумежнасць, блізкасць. Межавацца з Літвой. Звязаць адзін пакунак з другім. Злучыць падстанцыю з гарадской тэлефоннай сеткай.
3. Указвае на наяўнасць чаго
4. Ужыв. пры абазначэнні з’явы або стану, якім суправаджаецца якое
5. Ужыв. пры абазначэнні сродку, з дапамогай якога ажыццяўляецца дзеянне. Адправіць пакет з пасыльным. Змагацца са зброяй у руках.
6. Указвае на асобу ці прадмет, на якія распаўсюджваецца дзеянне, стан. Справіцца з цяжкасцямі. Сабрацца з сіламі. Няўважліва абысціся з наведвальнікам. З ім здарылася бяда. Марудзіць з адказам. Як справы з дысертацыяй? У яе дрэнна з сэрцам.
7. Ужыв. пры наступленні чаго
8. Ужыв. пры абазначэнні мэты дзеяння. Звярнуцца з просьбай. Прыйсці з рапартам.
з..., прыстаўка.
Ужыв. перад звонкімі зычнымі,
з’..., прыстаўка.
Ужыв. перад ётаванымі галоснымі «е», «ё», «ю», «я»,
за,
I. з
1. Па той бок, па-за, ззаду каго-, чаго
2. Каля, вакол чаго
3. Абазначае накіраванасць дзеяння на асобу ці прадмет. Барацьба за мір. Непакоіцца за дзяцей. Наглядаць за дзецьмі. Сачыць за чысцінёй. Змагацца за чысціню.
4. Абазначае адносіны, звязаныя з замужжам. Выйсці (замуж) за каго
5. Па прычыне чаго
II. з
1. Указвае на асобу або прадмет, які ахоплівае, да якога дакранаюцца пры накіраванні на яго руху. Узяць за плечы. Павітацца за руку.
2. Звыш якой
3. Ужыв. пры абазначэнні асобы, прадмета
4. Указвае на адлегласць, у межах якой што
5. Да якой
6. На працягу якога
7. Замест каго
8. Ужыв. пры абазначэнні прафесіі. Вучыцца за настаўніка.
9. У абмен на што
10. Дзеля, у імя, у карысць каго-, чаго
III. з
1. Непасрэдна пасля, адно ўслед за другім. За цёплай восенню наступіла халодная зіма. Чытаць кнігу за кнігай. Дзень за днём. Ідзе месяц за месяцам.
2. У час чаго
3. Абазначае асобу, з’яву
4. З мэтай атрымаць, здабыць, дасягнуць. У пагоні за прыбыткам.
5. Указвае на асобу або прадмет, ад якіх залежыць што
6. Указвае на знешнюю адзнаку чаго
2.
IV.
1. у
2. у
за..., прыстаўка.
I. Утварае дзеясловы са
1) пачатак дзеяння,
2) закончанасць, вынік дзеяння або стану,
3) выхад дзеяння за межы звычайнага або дапушчальнага,
4) распаўсюджанне дзеяння за якія
5) адхіленне ўбок ад асноўнага напрамку руху з кароткачасовым спыненнем,
II. Утварае назоўнікі, прыметнікі, прыслоўі са
III. Утварае якасныя прыметнікі і прыслоўі і абазначае перавышэнне якасці,
IV. Утварае прыслоўі са
заа... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
заадно́,
1. Сумесна, у згодзе з кім
2. Адначасова з чым
заакія́нскі, -ая, -ае.
Які знаходзіцца за акіянам, які прыбыў, прывезены з-за акіяна. Заакіянскія краіны. З. місіянер. Заакіянскія тавары.
заакці́раваць
заало́гія, -і,
Навука, якая вывучае жывёльны свет.
||
заапа́рк, -а,
Заалагічны парк.
||
заара́ць¹, -ару́, -арэ́ш, -арэ́; -аро́м, -араце́, -ару́ць; -ары́; заара́ны і заво́раны;
Аручы, засыпаць зямлёй. З. лубін. З. носам зямлю (
||
заара́ць², -ару́, -арэ́ш, -арэ́; -аро́м, -араце́, -ару́ць; -ары́;
Пачаць араць.
||
заарганізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Арганізуючы, надаць справе фармальны характар, не даць праявіцца ініцыятыве.
||
заарка́ніць
зааса́д, -а,
Заалагічны сад.
||
заасфальтава́ць
заатэ́хнік, -а,
Спецыяліст па заатэхніі.
заатэ́хніка, -і,
Тое, што і заатэхнія.
||
заатэ́хнія, -і,
Навука аб развядзенні, утрыманні і выкарыстанні сельскагаспадарчых жывёл.
||
заахво́ціцца, -во́чуся, -во́цішся, -во́ціцца;
Адчуць жаданне, ахвоту да чаго
||
заахво́ціць, -во́чу, -во́ціш, -во́ціць; -во́чаны;
Выклікаць ахвоту да чаго
||
||
заахво́чвальны, -ая, -ае.
Прызначаны для заахвочвання. Заахвочвальная ўзнагарода. Заахвочвальныя прэміі.
заахво́чванне, -я,
1.
2. Тое, што заахвочвае каго
забабо́нны, -ая, -ае.
Прасякнуты забабонамі, заснаваны на забабонах. Забабонныя людзі.
||
забабо́ны, -аў.
Вера ў таямнічыя сілы, у тое, што некаторыя з’явы і падзеі з’яўляюцца праяўленнем звышнатуральных сіл; прымхі.
заба́ва, -ы,
Гульня, пацеха або тое, што забаўляе, весяліць. Дзіцячыя забавы.
заба́віцца, -ба́ўлюся, -ба́вішся, -ба́віцца;
1. Затрымацца дзе
2. Загуляцца. Дзяўчынка забавілася лялькамі.
забагаце́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Стаць багатым; разбагацець.
забада́ць
забалабо́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
1. Зазвінець, забрынкаць.
2. Пачаць гаманіць, балбатаць.
забаламу́ціць
забалаці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Не выбраць пры балаціроўцы. З. кандыдата.
за́балаць, -і,
Забалочанае месца.
забалбата́цца, -бачу́ся, -бо́чашся, -бо́чацца; -бачы́ся;
Захапіцца балбатнёй.
забалбата́ць, -бачу́, -бо́чаш, -бо́ча; -бачы́;
1. Пачаць балбатаць. Нешта забалбатаў і пайшоў.
2. Забулькатаць, забулькаць (пра ваду
забале́ць, 1 і 2
Пачаць балець. Забалелі вочы.
забало́ціцца, 1 і 2
Ператварыцца ў балота. Бераг забалоціўся.
||
забало́чаны, -ая, -ае.
Які ператварыўся ў балота, стаў топкім. З. луг.
||
забальзамава́ць
забаранава́ць
забарані́ць, -раню́, -ро́ніш, -ро́ніць; -ро́нены;
1. каму што або з
2. што. Прызнаўшы грамадска шкодным, непатрэбным, не дапусціць да прымянення, карыстання. З. прапаганду вайны. З. азартныя гульні.
||
||
забаро́нны, -ая, -ае.
Які з’яўляецца забаронай, забяспечвае забарону. Забаронныя меры. Забаронная зона.
||
забарса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Працягнуць аборы ў вушкі лапця.
за́барсні, -яў,
Вяровачныя петлі, пры дапамозе якіх лапаць прымацоўваецца да нагі.
||
забарыкадава́цца
забарыкадава́ць
забастава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Аб’явіць забастоўку, пачаць баставаць.
забасто́ўка, -і,
Арганізаванае масавае спыненне работы на прадпрыемстве з мэтай дабіцца выканання якіх
||
забасто́ўшчык, -а,
Удзельнік забастоўкі.
||
||
забасці́
за́баўка, -і,
1. Тое, што і забава.
2. Рэч, якая служыць для гульні дзецям; цацка.
забаўля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
1. Праводзіць час у забавах. З. дзіцячымі гульнямі.
2. кім-чым і з чым. Абыходзіцца з кім-, чым
забаўля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
Весяліць, пацяшаць чым
заба́ўнік, -а,
Чалавек, які ўмее пацяшаць, забаўляць.
||
заба́ўны, -ая, -ае.
Такі, які можа пацешыць, развесяліць; дзіўны, цікавы. З. чалавек. Забаўная гісторыя. Забаўнае здарэнне.
||
забе́г, -у,
У спорце: бег на пэўную адлегласць. З. на пяцьсот метраў.
забе́гацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Стаміцца ад беганіны. За дзень зусім забегаўся.
забе́гаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць бегаць. У хваляванні з. па пакоі.
забе́гчы, -бягу́, -бяжы́ш, -бяжы́ць; -бяжы́м, -бежыце́, -бягу́ць; забе́г, -гла; -бяжы́;
1. Бегучы, трапіць куды
2. Зайсці куды
3. Бегучы, аддаліцца на значную адлегласць. Хлопчык забег далёка ў поле.
4. Бегучы, зайсці збоку або абагнаць каго
||
забе́лка
забе́льванне
забе́льваць
забеспячэ́нец, -нца,
Работнік органаў забеспячэння.
забеспячэ́нне, -я,
1.
2. Тое, чым забяспечваюць каго-, што
3. Сукупнасць мерапрыемстваў па задавальненні матэрыяльных патрэб насельніцтва, якіх
||
забетанава́ць
забіва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. без
3. Душыць, мучыць (пра кашаль). Кашаль забівае.
забінтава́цца
забінтава́ць
забіра́нне
забіра́цца
забіра́ць
забі́цца¹, -б’ю́ся, -б’е́шся, -б’е́цца; -б’ёмся, -б’яце́ся, -б’ю́цца;
1. Ударыўшыся, разбіцца насмерць. З. пры падзенні.
2. Забрацца, схавацца куды
3. (1 і 2
||
забі́цца², -б’ю́ся, -б’е́шся, -б’е́цца; -б’ёмся, -б’яце́ся, -б’ю́цца;
Пачаць біцца. Сэрца забілася.
забі́ць¹, -б’ю́, -б’е́ш, -б’е́; -б’ём, -б’яце́, -б’ю́ць; -бі; -бі́ты;
1. каго (што). Пазбавіць жыцця або змучыць пабоямі. З. з ружжа. Пагражаць з. З. да паўсмерці.
2.
3. каго (што). Зарэзаць, закалоць на бойні ці на прамысловым паляванні (
4. што. Убіць глыбока, да канца; увагнаць. З. цвік у сцяну.
5. што. Ударамі, рэзкімі штуршкамі загнаць куды
6. што. Закрыць наглуха, прыбіўшы дошкі
7. што. Напоўніць да канца чым
8.
Забіць галаву каму чым (
Хоць забі (
||
||
||
забі́ць², -б’ю́, -б’е́ш, -б’е́; -б’ём, -б’яце́, -б’ю́ць;
Пачаць біць (у 1 і 2
забія́ка, -і,
Той, хто любіць распачынаць бойкі, буян, задзіра.
||
заблішча́ць і заблішчэ́ць, 1 і 2
Пачаць блішчаць, блішчэць. Метал заблішчаў на сонцы. На вачах заблішчэлі слёзы.
Толькі пяткі заблішчэлі — пра вельмі хуткі бег.
заблудзі́ць
заблука́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Блукаючы, зайсці куды
2.
заблы́таны, -ая, -ае.
Цяжкі для разумення, вырашэння. Заблытаныя справы. Заблытанае пытанне.
||
заблы́тацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1.
2.
3. Збіцца з дарогі, заблудзіць (
4. (1 і 2
||
заблы́таць
заблы́тваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і блытаць (у 1, 4 і 7
забля́мкаць
забляя́ць, 1 і 2
Пачаць бляяць. Забляяла авечка.
забо́й¹, -ю,
У шахце: канец горнай выпрацоўкі, які паступова прасоўваецца ў ходзе работ і з’яўляецца рабочым месцам гарняка.
||
забо́й²
забо́йны¹
забо́йны², -ая, -ае.
1. Прызначаны для забою², які мае адносіны да забою². Забойная жывёла. З. цэх. Забойная вага (вага тушы без шкуры, галавы, ног).
2. Які дзейнічае смяртэльна, забівае насмерць. Забойная сіла асколка.
||
забо́йства, -а,
Злачыннае пазбаўленне жыцця каго
забо́йца, -ы,
Той, хто ўчыніў забойства. Наёмны з.
забо́йшчык, -а,
Гарняк, які працуе ў забоі¹.
||
забракава́ць
забра́ла, -а,
У старадаўнім узбраенні: частка шлема, якой прыкрываецца твар для засцярогі ад удараў. Выступіць з адкрытым забралам (
||
забрані́раваць
забранірава́ць
забраха́ць, -рашу́, -рэ́шаш, -рэ́ша; -рашы́;
Пачаць брахаць.
забра́цца, -бяру́ся, -бярэ́шся, -бярэ́цца; -бяро́мся, -бераце́ся, -бяру́цца; -бяры́ся;
1. Залезці куды
2. Зайсці, заехаць куды
||
забра́ць, -бяру́, -бярэ́ш, -бярэ́; -бяро́м, -бераце́, -бяру́ць; -бяры́; -бра́ны;
1. каго-што. Узяць, захапіць. З. з сабой рэчы. З. у палон. З. грошы.
2. што. Адняць, прымусіць патраціць. Работа забрала многа часу.
3. (1 і 2
4. што. Увабраць, засунуць (пра адзенне) або зменшыць у шырыні або даўжыні пры шыцці. З. штаны ў боты. З. рукаў.
||
||
||
забро́снелы, -ая, -ае.
Пакрыты, зацягнуты бросняй, цвіллю. Заброснелая сажалка.
||
забро́снець
забру́джвацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Тое, што і брудзіцца.
забру́джваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і брудзіць.
забру́дзіцца
забру́дзіць
забрукава́ць
забрысці́, -брыду́, -брыдзе́ш, -брыдзе́; -брыдзём, -брыдзяце́, -брыду́ць; -ры́ў, -ыла́, -ыло́; -брыдзі́;
Брыдучы, зайсці куды
||
забрыта́ць
забры́тваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і брытаць.
забры́ць, -ы́ю, -ы́еш, -ы́е; -ы́ты;
Прызнаць годным да вайсковай службы.
Забрыць лоб каму (
||
забудава́цца, -ду́юся, -ду́ешся, -ду́ецца; -ду́йся;
1. Пасяліўшыся, паставіць будынкі. З. на краі вёскі.
2. (1 і 2
||
забудава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
Заняць пад будынак які
||
||
забудо́ўшчык, -а,
Той, хто будуецца, забудоўваецца на адведзеным участку. Індывідуальныя забудоўшчыкі. Завод-з.
||
забулды́га, -і,
Шалапутны чалавек, які спіўся, вядзе амаральнае жыццё.
забуртава́ць
забуці́ць
забы́цца, -бу́дуся, -бу́дзешся, -бу́дзецца; -бу́дзься;
1. Тое, што і забыць (
2. (1 і 2
||
забыццё, -я́,
1. Стан, пры якім чалавек траціць памяць. Упасці ў з.
2. Стан непрытомнасці, трызнення. Разам наплывае з.
Аддаць забыццю — лічыць забытым што
забы́ць, -бу́ду, -бу́дзеш, -бу́дзе; -бу́дзь; -бы́ты;
1. каго-што або пра каго-што, на каго-што або аб кім-чым. Перастаць помніць; страціць успамін пра каго-, што
2. што, пра каго-што, аб кім-чым і з
3. каго-што. Пакінуць дзе
забяга́лаўка, -і,
Маленькая другаразрадная закусачная з продажам віна, піва.
забяга́ць
забяле́ць, 1 і 2
Пачаць бялець (у 2
забялі́ць, -бялю́, -бе́ліш, -бе́ліць; -бе́лены;
1. Скрозь пакрыць белай фарбай. З. плямы на сцяне.
2. Прыправіць страву малаком, смятанай. З. булён.
||
||
забяспе́чанасць, -і,
1. Матэрыяльны дабрабыт, дастатак. Поўная з.
2. Ступень забеспячэння чым
забяспе́чаны, -ая, -ае.
Які жыве ў матэрыяльным дастатку. Забяспечанае жыццё. З. чалавек.
||
забяспе́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. каго-што. Даць дастатковыя матэрыяльныя сродкі для жыцця. З. сваю сям’ю прадуктамі.
2. каго-што, чым. Даць чаго
3. што. Зрабіць цалкам магчымым, сапраўдным, рэальна выканальным. З. мір ва ўсім свеце. З. выкананне плана.
||
||
||
зава́біць, -блю, -біш, -біць; -блены;
1. Хітрасцю прымусіць прыйсці куды
2. Зачараваць сваім хараством, прывабіць.
||
зава́блівы, -ая, -ае.
Які заваблівае, прывабны. Заваблівыя вочы.
||
за́вад, -у,
У выразе: і заваду няма (
завада́тай, -я,
Тое, што і завадатар.
завада́тар, -а,
Той, хто пачынае, арганізоўвае што
||
зава́дзіць, 1 і 2
Пашкодзіць. Лішняя капейка не з. Гэта яго здароўю не з.
за́вадзь, -і,
Невялікі заліў ракі ці возера з запаволеным цячэннем.
Ціхая завадзь — бяспечнае, спакойнае месца.
завадны́, -а́я, -о́е.
З заводам, які прыводзіцца ў дзеянне заводам² (у 3
завадскі́, -а́я, -о́е.
1. Тое, што і заводскі.
2. Племянны, пародзісты (пра свойскіх жывёл). Завадскія свінні.
заваёва, -ы,
1.
2.
заваёўваць
заваёўнік, -а,
Той, хто заваяваў або заваёўвае што
||
заваёўніцкі, -ая, -ае.
Накіраваны на заваяванне чужых зямель; захопніцкі. Заваёўніцкая палітыка.
зава́жнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць важнічаць.
зава́жыць, -жу, -жыш, -жыць;
Паказаць пры ўзважванні пэўную вагу. Рыбіна заважыла два кілаграмы.
зава́л, -у і -а,
1. -у. Нагрувашчванне, мноства чаго
2. -а. Прыстасаванне ў выглядзе жэрдкі для запірання варот, дзвярэй.
||
зава́ла, -ы,
1. Прыстасаванне ў форме металічнага стрыжня або жэрдкі для запірання дзвярэй. Зачыніць дзверы на замок і завалу.
2. Тое, што і завал (у 1
3.
||
завалачы́, -лаку́, -лачэ́ш, -лачэ́; -лачо́м, -лачаце́, -лаку́ць; -ло́к, -лакла́, -ло́; -лачы́; -ло́чаны;
1. каго-што. Валочачы, цягнучы, даставіць куды
2. (1 і 2
||
завалачы́ся, -лаку́ся, -лачэ́шся, -лачэ́цца; -лачо́мся, -лачаце́ся, -лаку́цца; -ло́кся, -лакла́ся, -ло́кся; -лачы́ся;
1. (1 і 2
2. Зайсці, зацягнуцца куды
||
завалі́цца, -валю́ся, -ва́лішся, -ва́ліцца;
1. Упасці за што
2. (1 і 2
3. Упасці, не ўстаяўшы на нагах. Паслізнуцца і з.
4. Улегчыся, залегчы (
5. Бесцырымонна зайсці, заявіцца куды
6. чым. Атрымаць або мець з лішкам (
||
завалі́ць, -валю́, -ва́ліш, -ва́ліць; -ва́лены;
1. каго-што. Накідаўшы, наклаўшы чаго
2. каго-што. Засыпаць зверху, пакрыць. Дарогу заваліла (
3. што. Закрыць на завалу (у 1
4.
5.
||
||
||
завало́даць, -аю, -аеш, -ае і заўлада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Узяць каго-, што
2.
||
за́валь, -і, ж.,
Няходкія, заляжалыя тавары. Прадаць танна з.
заваля́цца, 1 і 2
Праляжаць доўга без выкарыстання, прымянення.
заваля́шчы, -ая, -ае (
Дрэнны, зусім непрыгодны, нікому не патрэбны. З. тавар.
заваражы́ць, -ражу́, -ро́жыш, -ро́жыць; -ро́жаны;
1. Падзейнічаць загаворамі, чарамі; зачараваць. З. зубы.
2.
||
зава́рвацца
зава́рваць
зава́рка
заварны́, -а́я, -о́е.
Які патрабуе пры прыгатаванні апрацоўкі варам, заваркі. Заварное пірожнае.
заваро́т, -у,
Рэзкая змена напрамку руху, паварот (у 1
Заварот кішак — непраходнасць кішэчніка, выкліканая перакручваннем кішэчных петляў.
||
заваро́чвацца
заваро́чваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. чым. Кіраваць, распараджацца (
завару́ха, -і,
Складаная, заблытаная справа, сумятня, неразбярыха.
заварушы́цца, -ушу́ся, -у́шышся, -у́шыцца;
Пачаць варушыцца, прыйсці ў рух. Дзіця заварушылася ў калысцы. Трава заварушылася пад ветрам.
заварушы́ць, -ушу́, -у́шыш, -у́шыць;
Пачаць варушыць. З. пальцамі. Вецер заварушыў кусты.
завары́цца, 1 і 2
1. Настаяцца ў вары. Чай заварыўся.
2.
||
завары́ць, -ару́, -а́рыш, -а́рыць; -а́раны;
1. што і чаго. Прыгатаваць навар, настой з чаго
2. Заліць, запоўніць пустоты ў металічным ліцці (
3.
||
||
завастры́цца, 1 і 2
1. Стаць вострым (у 1
2.
||
завастры́ць, -вастру́, -во́стрыш, -во́стрыць; -во́страны;
1. Зрабіць вострым (у 1
2.
Завастрыць увагу на чым — сканцэнтраваць увагу на чым
||
завашы́вець
заваява́льнік, -а,
Тое, што і заваёўнік.
заваява́льны, -ая, -ае.
Накіраваны на заваяванне, звязаны з заваяваннем; заваёўніцкі, захопніцкі. Заваявальныя войны.
заваява́нне, -я,
1.
2. Тое, што і заваёва (у 2
заваява́ць, -ваю́ю, -ваю́еш, -ваю́е; -ваю́й; -ваява́ны;
1. каго-што. Захапіць вайной. З. краіну.
2.
||
||
заве́дамы, -ая, -ае.
Наперад добра вядомы; несумненны (звычайна пра што
заве́зці, -вязу́, -вязе́ш, -вязе́; -вязём, -везяце́, -вязу́ць; завёз, -ве́зла; -вязі́; -ве́зены;
1. каго-што. Везучы, даставіць куды
2. каго-што. Везучы, накіраваць куды
3. што. Даставіць па прызначэнні. З. тавары ў магазін
||
||
заве́йны
заве́льмі,
Занадта, празмерна, больш, чым трэба. З. падрабязна.
завербава́ць
заве́рчваць
заве́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. каго (што) у чым. Запэўніць у верагоднасці чаго
2. што. Засведчыць, змацаваўшы подпісам, пячаткай. З. подпіс. З. дакумент.
||
||
заве́са, -ы,
1. Адна з дзвюх металічных пласцін, якімі прымацоўваюцца да вушака дзверы, аконныя рамы
2. Тое, што і заслона (у 1
||
заве́сіць, -е́шу, -е́сіш, -е́сіць; -е́шаны;
Закрыць фіранкай. З. вокны.
||
||
заве́сці, -вяду́, -вядзе́ш, -вядзе́; -вядзём, -ведзяце́, -вяду́ць; завёў, -вяла́, -ло́; -вядзі́; -ве́дзены;
1. каго-што. Ведучы, змясціць куды
2. каго (што). Ведучы, даставіць куды
3. каго (што). Ведучы, накіраваць куды
4. што. Устанавіць, арганізаваць. З. новыя парадкі. У нас так заведзена.
5. каго-што. Набыць, абзавесціся кім-, чым
6. што. Пачаць што
7. што. Прывесці ў дзеянне, пусціць у ход (механізмы). З. гадзіннік. З. матор.
||
||
заве́сціся, -вяду́ся, -вядзе́шся, -вядзе́цца; -вядзёмся, -ведзяце́ся, -вяду́цца; -вядзі́ся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Пачаць спрэчку, бойку
||
заве́шаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Павесіць на ўсёй прасторы чаго
||
заве́я, -і,
Снежная бура, мяцеліца.
||
завіва́цца
завіва́ць
за́відкі, -аў (
Зайздрасць. З завідкамі паглядаць. З. бяруць.
за́відна,
Пакуль не сцямнела. Выехаць з.
завізава́ць
завізі́раваць
заві́ліна, -ы,
Выгіб, звіліна. З. ракі.
заві́лісты, -ая, -ае.
З завілінамі, звілісты. Завілістая дарога.
||
завінава́ціцца, -ва́чуся, -ва́цішся, -ва́ціцца;
Узяць у доўг, стаць даўжніком. Я суседцы завінавацілася дваццаць тысяч рублёў.
||
завінава́чанасць, -і,
Наяўнасць даўгоў, доўгу. Спагнаць з.
завіну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Спешна і старанна пачаць рабіць што
||
завіру́ха, -і,
1. Мяцеліца, завея. Узнялася з.
2.
||
заві́снуць
завіта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Зайсці, заехаць куды
||
завіто́к, -тка́,
Што
завіту́шка, -і,
Тое, што і завіток.
заві́ўка, -і,
1.
2. Прычоска з завітымі валасамі. Кароткая з.
завіха́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Рабіць што
2. каля каго-чаго. Горача выяўляць сваю прыхільнасць, адданасць каму-, чаму
завіхры́цца, 1 і 2
Закружыцца, узняцца віхрам. Завіхрыўся пыл на дарозе.
||
заві́цца, заўю́ся, заўе́шся, заўе́цца; заўёмся, заўяце́ся, заўю́цца; завіўся, -віла́ся, -ло́ся; завіся;
1. (1 і 2
2. Завіць сабе валасы. Завілася ў цырульні.
||
заві́ць, заўю́, заўе́ш, заўе́; заўём, заўяце́, заўю́ць; завіў, -віла́, -ло́; заві́; завіты;
Зрабіць хвалістым, кучаравым або заплесці. З. валасы.
||
||
заво́блачны, -ая, -ае.
Вельмі далёкі, які знаходзіцца за воблакамі. Завоблачныя вышыні. Завоблачныя мары (
заво́д¹, -а,
1. Прамысловае прадпрыемства, звычайна буйное. Трактарны з. Цукровы з.
2. Прадпрыемства для развядзення жывёл. Конны з. Рыбаводны з.
||
заво́д², -у і -а,
1.
2. -у. Тэрмін дзеяння заведзенага механізма. Гадзіннік з сутачным заводам.
3. -а. Прыстасаванне для прывядзення ў дзеянне механізма. З. гадзінніка.
4. -у. Частка тыражу кнігі, надрукаваная з аднаго набору (
заво́д³, -у,
Асобая, адборная парода свойскай жывёлы. Свінні добрага заводу. Пакінуць на з.
||
заводакіраўні́цтва, -а,
Адміністрацыйны орган на заводзе¹ (у 1
заво́дзіцца
заво́дзіць
заво́дка
заво́дскі, -ая, -ае.
Які мае адносіны да завода¹. З. корпус. Заводская канюшня.
заво́дчык, -а,
Уладальнік завода¹ (у 1
заво́з
заво́зіць
заво́рваць
заво́стрывацца
заво́стрываць
заво́чнік, -а,
Той, хто вучыцца завочна.
||
заво́чны, -ая, -ае.
1. Які адбываецца пры адсутнасці таго, хто мае дачыненне да справы. Завочнае знаёмства.
2. Звязаны з навучаннем без пастаяннага наведвання лекцый, шляхам самастойнага вывучэння прадметаў. Завочнае аддзяленне педагагічнага ўніверсітэта. Завочнае навучанне.
заво́шта,
1.
2. адноснае. Ужыв. ў якасці злучальнага слова ў даданых дапаўняльных сказах са
завуалі́раваць
завуго́лле, -я,
Месца за вуглом, за будынкам або сярод будынкаў. Шуміць вецер у завуголлі.
Па завуголлі бегаць — адвільваць, ухіляцца ад чаго
заву́зіць, -ву́жу, -ву́зіш, -ву́зіць; -ву́жаны;
Зрабіць вузей, чым трэба; звузіць. З. сукенку ў таліі.
||
заву́зкі, -ая, -ае (
Вузкаваты, вузейшы, чым трэба. З. калідор.
заву́лак, -лка,
Невялікая, звычайна вузкая вуліца, якая злучае дзве іншыя, паралельныя вуліцы. Сустрэцца ў завулку.
||
заву́сеніца, -ы,
1. Задраная скурка каля пазногця. Пазногці ў завусеніцах.
2. Востры выступ на паверхні металу (
завучы́цца, -учу́ся, -у́чышся, -у́чыцца;
Стаміўшыся ад заняткаў, перастаць успрымаць, запамінаць. Пусці хлопца пагуляць, ён ужо завучыўся.
||
завучы́ць, -учу́, -у́чыш, -у́чыць; -у́чаны;
Вучачы, запомніць, засвоіць. З. правіла. З. верш на памяць.
||
завушні́ца, -ы,
Упрыгожанне, звычайна ў выглядзе кальца, якое прымацоўваецца да мочкі вуха. Залатыя завушніцы.
||
заву́шны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца за вухам. Завушная пухліна.
завыва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Перарывіста, нудна выць. Завываюць ваўкі. Вецер завывае.
||
завы́сіць, -вы́шу, -вы́сіш, -вы́сіць; -вы́шаны;
Занадта павысіць. З. нормы выпрацоўкі. З. цэны. З. ацэнку на экзамене.
||
||
завэ́дзгаць
завядзёнка, -і,
Звычай, традыцыя. Такая з. была ў іх.
завяза́цца, -вяжу́ся, -вя́жашся, -вя́жацца; -вяжы́ся;
1. (1 і 2
2. Абгарнуцца, пакрыцца чым
3. (1 і 2
4. (1 і 2
||
завяза́ць, -вяжу́, -вя́жаш, -вя́жа; -вяжы́; -вя́заны;
1. Змацаваць, злучыць канцы чаго
2. Абматаўшы, змацаваць канцы бінту, вяроўкі
3. Распачаць, даць узнікнуць (таму, што названа назоўнікам). З. бой. З. перастрэлку. З. гаворку. З. знаёмства.
Свет завязаць каму (
Як завязаць (
1) поўна, вельмі многа, колькі ўлезла. Насыпаць мех як з.;
2) колькі можна, уволю. Наеўся як з.
||
||
за́вязка, -і,
Тое, чым завязваюць (вяровачка, шнурок, тасьма). Трэба мацнейшая з., бо гарох рассыплецца.
Па самую завязку або пад завязку (
завя́зка, -і,
1.
2. Эпізод, з якога пачынаецца развіццё сюжэта ў мастацкім творы. З. драмы.
завя́знуць
за́вязь, -і,
Ніжняя частка песціка ў кветкі, якая пасля апылення ператвараецца ў плод.
завялі́кі, -ая, -ае.
Велікаваты, большы, чым патрэбна. З. касцюм.
завя́лы, -ая, -ае.
Які завяў, зрабіўся вялым. Завялая трава. З. твар (
завя́нуць
завяра́нне
завяра́ць
завярну́цца, -вярну́ся, -ве́рнешся, -ве́рнецца; -вярні́ся;
1. Змяніць напрамак свайго руху або становішча свайго цела. Вецер завярнуўся з другога боку. Дарога завярнулася ўлева. Сказаўшы гэтыя словы, ён завярнуўся.
2. Прыбыўшы ў якое
||
завярну́ць, -вярну́, -ве́рнеш, -ве́рне; -вярні́; -ве́рнуты;
1. каго-што і без
2. што. Паварочваючы, змяніць становішча чаго
3. Зайсці мімаходам (
4. каго-што. Заваліць, закідаць чым
Завярнуць аглоблі (
||
завярце́цца, -вярчу́ся, -ве́рцішся, -ве́рціцца; -вярці́ся;
Пачаць вярцецца.
завярце́ць¹, -вярчу́, -ве́рціш, -ве́рціць; -вярці́; -ве́рчаны;
Абгарнуць, абматаць з усіх бакоў. З. пакунак у газету. З. паранены палец.
||
завярце́ць², -вярчу́, -ве́рціш, -ве́рціць; -вярці́;
Пачаць вярцець, круціць.
завярша́льны, -ая, -ае.
Звязаны з заканчэннем, завяршэннем чаго
завяршы́цца, 1 і 2
Закончыцца, скончыцца. Будаўніцтва завяршылася. Завяршыўся хакейны сезон.
||
||
завяршы́ць, -вяршу́, -ве́ршыш, -ве́ршыць; -ве́ршаны;
1. Зрабіць верх у чым
2. Давесці да канца, закончыць, скончыць. З. сяўбу. З. вучобу.
||
||
завярэ́нне
завяшча́льнік, -а,
Той, хто зрабіў завяшчанне.
||
завяшча́нне, -я,
Вусны або пісьмовы наказ, які змяшчае распараджэнні (пераважна аб маёмасці) на выпадак смерці. Духоўнае з. (
||
завяшча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. каго-што каму. Перадаць (перадаваць) па завяшчанні. З. маёмасць сыну.
2. каму з
загава́рвацца
загава́рваць¹
загава́рваць²
загавары́цца, -вару́ся, -во́рышся, -во́рыцца;
Захапіцца размовай.
||
загавары́ць¹, -вару́, -во́рыш, -во́рыць;
1. Пачаць гаварыць. Усе разам загаварылі.
2. (1 і 2
3. каго (што). Стаміць працяглымі размовамі (
||
загавары́ць², -вару́, -во́рыш, -во́рыць; -во́раны;
Уздзейнічаць на каго-, што
Загаварыць зубы каму
||
загаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Перастаць есці скаромнае; пачаць пасціць.
Загавець душой (
за́гавіны, -він.
У веруючых: апошні дзень перад постам, калі дазваляецца есці скаромнае.
загаво́р¹, -у,
Тайнае пагадненне аб сумесных дзеяннях супроць каго
загаво́р², -у,
У забабонных уяўленнях: магічныя словы, якія маюць гаючую, лекавую сілу. З. ад болю зубоў.
загаво́рвацца і загава́рвацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1.
2. Гаварыць бяссэнсіцу ў выніку расстройства, хваравітага стану, старасці. Стары пачаў з.
загаво́рваць¹ і загава́рваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. з кім. Імкнуцца распачаць гаворку.
загаво́рваць² і загава́рваць²
загаво́ршчык, -а,
Удзельнік тайнага пагаднення.
||
загагу́ліна, -ы,
Мудрагелісты загіб, кручок. Пісаць з загагулінамі.
зага́д, -у,
Афіцыйнае распараджэнне таго, хто надзелены ўладай. З. па інстытуце. Ваенны з. Аддаць з.
||
загада́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е; -га́даны;
1. з
2. Апавясціць (аб сходзе;
||
загада́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е: -га́даны;
1. Прапанаваць для разгадкі. З. загадку.
2. Задумаць што
||
зага́дваць¹, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. чым. Кіраваць (установай), распараджацца чым
зага́дваць²
зага́дзіць, -а́джу, -а́дзіш, -а́дзіць; -а́дзь; -а́джаны;
Забрудзіць нечыстотамі, адкідамі.
||
загадзі́ць, -гаджу́, -го́дзіш, -го́дзіць; -го́джаны;
Задобрыць чым
за́гадзя,
Зараней, папярэдне. Апавясціць з. З. рыхтавацца да пасяўной.
зага́дка, -і,
Відарыс або вобраз, які трэба разгадаць, растлумачыць. Загадаць каму
зага́дкавы, -ая, -ае.
Незразумелы, непазнаны, таямнічы. Загадкавая з’ява. Загадкава (
||
зага́дны, -ая, -ае.
Які выражае загад. З. жэст.
Загадны лад — у граматыцы: форма дзеяслова, якая выражае загад, просьбу, чыю
||
зага́дчык, -а,
Той, хто загадвае чым
||
||
загазава́ны, -ая, -ае (
Насычаны, забруджаны шкодным газам (пра паветра).
||
загаі́цца, 1 і 2
Зацягнуцца, зарубцавацца, зажыць (пра рану). Рана загаілася.
||
загаі́ць, -гаю́, -го́іш, -го́іць; -го́ены;
Залячыць, зажывіць (рану, пашкоджанне на целе). З. рану.
||
загайда́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца і заго́йдацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Пачаць гайдацца.
загайда́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны і заго́йдаць¹, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Гайданнем стаміць, выклікаць галавакружэнне, моташнасць. Мяне загайдала ў самалёце.
||
загайда́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е і заго́йдаць², -аю, -аеш, -ае;
Пачаць гайдаць.
загалі́ць, -галю́, -го́ліш, -го́ліць; -го́лены;
Адкрыць якую
||
||
загало́вак, -лоўка,
Назва якога
||
Загалоўная літара — вялікая літара, якая пішацца ў слове ў пачатку тэксту, раздзела, абзаца.
зага́на, -ы,
1. Недахоп, які выклікае асуджэнне, ганебная ўласцівасць. Тавар з заганай.
2. Фізічны недахоп. З. вымаўлення.
заганары́цца, -ру́ся, -ры́шся, -ры́цца; -ры́мся, -рыце́ся, -ра́цца;
Пачаць ганарыцца; стаць ганарыстым, фанабэрыстым.
зага́нны, -ая, -ае.
1. Дрэнны, з заганамі. З. стыль работы.
2. Амаральны, непрыстойны. З. ўчынак.
||
заганя́ць¹
заганя́ць², -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
1. Змарыць, давесці да стомы, прымушаючы многа хадзіць, бегаць
2.
зага́р, -у,
Смуглы, цёмны колер, які набывае скура пад уздзеяннем ультрафіялетавых праменяў сонца або штучных крыніц святла.
за́гарада, -ы,
1. Агароджа з жэрдак, колля
2. Агароджанае месца ў хляве для жывёлы, стойла.
загараджа́льнік, -а,
Судна, якое ставіць мінныя і іншыя загароды. Мінны з.
загараджа́льны, -ая, -ае.
Які служыць загародай ад чаго
загарадзі́ць, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
Зрабіць агароджу, плот, абнесці якой
||
||
за́гарадзь, -і,
Тое, што і загарада.
за́гарадка і загаро́дка, -і,
1. Невысокая перагародка, звычайна ўнутры памяшкання.
2. Месца, адгароджанае плотам.
за́гарадны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца або адбываецца, ажыццяўляецца за горадам. З. дом творчасці. Загарадная экскурсія.
загара́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е і зага́рваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2.
загарну́цца, -гарну́ся, -го́рнешся, -го́рнецца; -гарні́ся;
Ахінуць, абгарнуць сябе чым
||
загарну́ць, -гарну́, -го́рнеш, -го́рне; -гарні́; -го́рнуты;
1. што. Згарнуць у адно месца, загрэбці. З. жар.
2. што. Прыкрыць зверху (пяском, лісцем
3. каго-што. Ахінуць, закруціць у што
4. што. Закрыць (кнігу, сшытак
5. што. Загнуць, адвярнуць край адзення, тканіны
||
загаро́да, -ы,
1. Штучная перашкода для руху каго-, чаго
2. Агароджа, загарадзь. Заехаць за загароду.
загаро́джвацца
загаро́джваць
загаро́дка
загартава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
1. (1 і 2
2.
||
загартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. што. Надаць металічнаму вырабу большую цвёрдасць шляхам награвання і хуткага ахаладжэння.
2.
||
||
||
загарэ́лы, -ая, -ае.
Цёмны, смуглы ад загару. З. твар.
загарэ́цца, -ру́ся, -ры́шся, -ры́цца; -ры́мся, -рыце́ся, -ра́цца; -ры́ся;
1. Пачаць гарэць (у 1, 5—7
2.
3.
||
загарэ́ць, -ру́, -ры́ш, -ры́ць; -ры́м, -рыце́, -ра́ць; -ры́;
Набыць загар. З. на сонцы.
||
загасі́ць
зага́слы, -ая, -ае.
Які перастаў гарэць, свяціць, патухлы. Загаслыя галавешкі. Загаслыя вочы (
зага́снуць
загасці́цца, -гашчу́ся, -го́сцішся, -го́сціцца;
Надта доўга прабыць у гасцях.
загатава́цца, 1 і 2
Закіпець, зрабіцца кіпячоным, гатовым для ўжывання. Чай загатаваўся.
загатава́ць¹, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Стварыць запас чаго
||
загатава́ць², -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Давесці да кіпення, закіпяціць. З. ваду.
загато́ўка, -і,
1.
2.
||
загато́ўшчык, -а,
1. Тое, што і нарыхтоўшчык (
2. Той, хто робіць загатоўкі (у 2
||
загаці́ць
за́гваздка, -і,
1. Спецыяльны шпень, які ўстаўляецца ў дзірку калёснай восі, каб не спадалі колы, або такое прыстасаванне для замацавання якой
2.
загі́б, -у,
1. Загнутае месца, выгін. З. ліста. З. ракі.
2.
загіба́цца
загіба́ць
загізава́ць, 1 і 2
Пачаць гізаваць ад укусу аваднёў, сляпнёў
загіна́цца
загіна́ць
загі́нуць
загіпнатызава́ць
загіпсава́ць
загла́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Выраўнаваць, зрабіць гладкім (што
2.
||
загле́дзецца, -джуся, -дзішся, -дзіцца; -дзься і заглядзе́цца, -джу́ся, -дзі́шся, -дзі́цца; -дзі́мся, -ледзіце́ся, -лядзя́цца; -лядзі́ся;
Захапіцца, разглядаючы каго-, што
||
заглу́хлы, -ая, -ае (
1. Які прыціх, перастаў гучаць. З. тупат коней.
2. Закінуты, запусцелы. З. маліннік.
заглу́хнуць
заглу́шваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і глушыць (у 2
заглушы́ць
заглыну́ць, 1 і 2
Пра рыбу: праглынуць. Шчупак заглынуў жыўца.
||
загляда́цца і загля́двацца
заглядзе́нне, -я,
Пра тое, на што можна заглядзецца, чым можна залюбавацца. Цвітуць вішні — адно з.!
заглядзе́цца
загляну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -леняце́, -ну́ць; -ні́;
1. Хутка або крадком паглядзець куды
2. Зайсці куды
||
загнаі́цца, 1 і 2
Пачаць гнаіцца, пакрыцца гноем. Рана загнаілася. Вочы загнаіліся.
||
загнаі́ць, -наю́, -но́іш, -но́іць; -но́ены;
Даць чаму
||
загна́ць, -ганю́, -го́ніш, -го́ніць; -гна́ў, -гна́ла; -гані́; -гна́ны;
1. каго-што. Гонячы, прымусіць увайсці куды
2. што. Тое, што і забіць¹ (у 4
3. каго. Замучыць хуткай яздой, гонкай. З. каня. З. звера.
4. Тое, што і прадаць (у 1
||
||
загне́вацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Прыйсці ў гнеў, пачаць гневацца.
загне́т, -а,
Ямка з левага або правага боку прыпечка, куды заграбаюць жар.
загні́сціся, 1 і 2
Пачаць гнісці; падгніць. Капуста загнілася.
||
||
загно́йвацца
загно́йваць
загну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. (1 і 2
2. Памерці (
||
загну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. што. Згінаючы, завярнуць, падвярнуць канец, край чаго
2. Ідучы, завярнуць убок (
3.
||
заго́йвацца
заго́йваць
заго́йдацца
заго́йдаць¹
заго́йдаць²
заго́львацца
заго́льваць
заго́н¹, -а,
1. Паласа, участак ворнай зямлі, поля. Узараць з.
2. Агароджанае пад адкрытым небам месца для жывёлы.
заго́н², -а і -у,
1. -у,
2. -а. Ланцуг загоншчыкаў на паляванні. Воўк прарваўся праз з.
У загоне (
заго́ншчык, -а,
Той, хто разам з другімі заганяе, гоніць звера на паляўнічых пры аблаве.
||
заго́ртвацца
заго́ртваць
заграба́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. што. Захопліваючы, грабучы, збіраць у адно месца. З. сена.
2.
3. Грэбці вёсламі, рукамі. Глыбока з.
4. Тое, што і грэбці (у 2
||
заграбу́шчы, -ая, -ае (
Прагны, які імкнецца пабольш захапіць сабе. Заграбушчыя рукі.
загра́знуць
заграні́ца, -ы,
Зарубежныя дзяржавы, чужаземныя краіны. Гандаль з заграніцай.
||
загрубе́лы, -ая, -ае.
Які загрубеў, стаў цвёрдым, шурпатым. Загрубелыя рукі.
||
загрубе́ць
загрува́сціць, -ва́шчу, -ва́сціш, -ва́сціць; -ва́шчаны;
Заставіць, заваліць чым
||
за́грудкі,
У выразе: узяцца (брацца) загрудкі — задзірацца, даходзіць да сутычкі.
загру́жанасць, -і,
1. Насычанасць грузамі. З. чыгункі.
2. Наяўнасць вялікай колькасці работы ў каго
загрузі́ць, -ужу́, -у́зіш, -у́зіць; -у́жаны;
1.
2.
||
||
загру́знуць
загрунтава́ць
загры́вак, -ры́ўка,
1. Ніжняя частка грывы, якая прылягае да карка.
2. Частка шыі ніжэй патыліцы (
Даць па загрыўку (
||
загры́зці, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, -зяце́, -зу́ць; -зі́; -зены;
1. Грызучы, давесці да смерці. Ваўкі загрызлі каня.
2.
||
загрыме́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць; -мі́м, -міце́, -мя́ць; -мі́;
1. Пачаць грымець.
Загрымеў гром.
2. З грукатам упасці, зваліцца (
загрымірава́цца
загрымірава́ць
загрэ́бці, -грабу́, -грабе́ш, -грабе́; -грабём, -грабяце́, -грабу́ць; -ро́б, -рэ́бла; -рабі́; -рэ́бены;
1.
2. каго. Схапіць, арыштаваць або раптоўна забраць куды
загрэ́бці², -грабу́, -грабе́ш, -грабе́; -грабём, -грабяце́, -грабу́ць; -гро́б, -грэ́бла;
Пачаць грэбці.
загрэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Моцна ўдарыць, агрэць. З. па шыі.
загс, -а,
Скарачэнне: аддзел запісаў актаў грамадзянскага стану. Зарэгістравацца ў загсе (пажаніцца).
||
загубі́ць, -ублю́, -у́біш, -у́біць; -у́блены;
1. каго-што. Пагубіць, давесці да смерці. З. чалавека. З. чыё
2. што. Марна патраціць (
загудрані́раваць
загуля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Забавіцца, прабыць доўгі час на пагулянцы або, захапіўшыся гульнёй, забыцца на ўсё. З. ў гасцях. Дзеці загуляліся і пра ўрокі забыліся.
||
загуля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. Пачаць гуляць (у 2
2. Празмерна захапіцца гулянкай, папойкамі.
Загуляць на вяроўках (
||
загусце́лы, -ая, -ае.
Які загусцеў, стаў густым. З. кісель.
||
загусце́ць
загусці́ць, -ушчу́, -у́сціш, -у́сціць; -у́шчаны;
Зрабіць густым ці занадта густым. З. цеста. З. фарбу.
||
загуча́ць, 1 і 2
Пачаць гучаць.
загу́шкаць¹, -аю, -аеш, -ае;
Гушкаючы, усыпіць. З. дзіця.
загу́шкаць², -аю, -аеш, -ае;
Пачаць гушкаць.
зад, -а,
1. Задняя частка чаго
2. Задняя частка тулава, таз. Тоўсты з. Даць каму
3.
задава́ка, -і,
Фанабэрысты, ганарысты чалавек; зазнайка.
задавальне́нне, -я,
1.
2. Прыемнае пачуццё ад паспяховага ажыццяўлення, завяршэння чаго
задавальня́цца
задавальня́ць
задава́цца¹
задава́цца², -даю́ся, -дае́шся, -дае́цца; -даёмся, -даяце́ся, -даю́цца; -дава́йся;
Фанабэрыста, ганарліва паводзіць сябе; важнічаць.
задава́ць
задаво́лены, -ая, -ае.
Поўны пачуцця задавальнення, які выражае задавальненне. З. чалавек. З. позірк. Задаволена (
||
задаво́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
Палічыць сябе задаволеным; адчуць задавальненне ад чаго
||
задаво́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -во́ль; -лены;
1. каго-што. Выканаць чые
2. што. Заспакоіць, наталіць. З. смагу. З. апетыт.
3. каго (што). Даць, прынесці каму
||
||
за́дам,
Задняй часткай, заднім бокам. Рухацца з.
зада́нне, -я,
Тое, што прызначана для выканання; даручэнне. Даць з. Выканаць з. Баявое з. Дамашняе з. (зададзены ўрок).
зада́рам,
Тое, што і задарма.
задарма́,
1. Бясплатна, дарма. Аддаць з. Купіць з. (вельмі танна).
2. Без падставы, патрэбы, дарэмна. З. ўпікнуць чалавека. З. рызыкаваць жыццём.
задары́ць, -дару́, -до́рыш, -до́рыць; -до́раны;
Паднесці каму
||
зада́так, -тку,
Сума, якая ўносіцца або бярэцца наперад як гарантыя выканання ўсяго абавязацельства. Даць з.
||
зада́ткі, -аў.
Зародкі якіх
зада́цца, -да́мся, -дасі́ся, -да́сца; -дадзі́мся, -дасце́ся, -даду́цца; -да́ўся, -дала́ся, -ло́ся; -да́йся;
Паставіць сабе для вырашэння (мэту, пытанне). З. мэтай.
||
зада́ць, -да́м, -дасі́, -да́сць; -дадзі́м, -дасце́, -даду́ць; -да́ў, -дала́, -ло́, -лі́; -да́й; -да́дзены;
1. што і каму. Даручыць зрабіць што
2. што. Вызначыць, указаць. З. курс караблю.
3. што. Зрабіць, арганізаваць (
4. што і чаго. Учыніць, нарабіць (чаго
||
зада́ча, -ы,
1. Тое, што патрабуе вырашэння. Паставіць перад сабой задачу. Выканаць задачу. Баявая з. Першачарговая з.
2. Практыкаванне, якое выконваецца, рашаецца шляхам разумовых заключэнняў, вылічэння
зада́чнік, -а,
Зборнік задач (у 2
задзе́йнічаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Увесці ў дзеянне, у эксплуатацыю. З. новую буравую свідравіну.
задзервяне́ць
задзе́рці, -дзяру́, -дзярэ́ш, -дзярэ́; -дзяро́м, -дзераце́, -дзяру́ць; задзёр, -дзе́рла; -дзяры́; -дзёрты;
1.
2. Тое, што і задраць.
||
задзе́рціся, 1 і 2
Тое, што і задрацца (у 1 і 2
||
задзёр, -у,
Запальчывасць, гнеўнасць.
Ісці на задзёр (
задзёўбваць
задзіма́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. Пра вецер, мяцеліцу: дзьмуць, пранікаючы куды
задзі́ра, -ы,
Завадатар сварак, боек, забіяка.
задзіра́ка, -і,
Тое, што і задзіра.
задзіра́цца
задзіра́ць
задзірване́ць
задзі́рлівы, -ая, -ае.
Тое, што і задзірысты.
||
задзі́рына, -ы,
Задранае месца на гладкай паверхні. Дошка з задзірынамі.
задзі́рынка, -і,
Тое, што і задзірына.
Ні сучка ні задзірынкі (
задзі́рысты, -ая, -ае.
Схільны, ахвочы да боек, сварак або які выражае задзірыстасць. З. позірк. З. характар.
||
задзьму́хаць¹, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Дзьмухаючы, затушыць. З. лямпу.
||
задзьму́хаць², -аю, -аеш, -ае;
Пачаць дзьмухаць.
задзьму́ць, -му́, -ме́ш, -ме́; -мём, -мяце́, -му́ць; -мі́; -му́ты;
1. Дзьмучы, затушыць.
2. Пачаць дзьмуць. Задзьмуў вецер.
||
задзяўбці́, -дзяўбу́, -дзяўбе́ш, -дзяўбе́; -дзяўбём, -дзеўбяце́, -дзяўбу́ць; -дзёўб, -дзяўбла́, -ло́; -дзяўбі́; -дзяўба́ны;
1. Забіць, прыбіць ударамі дзюбы. Каршун задзёўб курыцу.
2. Пачаць дзяўбці.
||
задне...
Першая састаўная частка складаных прыметнікаў у
заднепаднябе́нны, -ая, -ае.
У фанетыцы: які вымаўляецца пры ўдзеле задняй спінкі языка, якая паднімаецца да задняй часткі паднябення. Заднепаднябенныя зычныя.
заднеязы́чны, -ая, -ае.
Тое, што і заднепаднябенны.
за́дні, -яя, -яе.
Які знаходзіцца ззаду, накіраваны назад. Заднія ногі каня. Задняе кола. З. ход (ход назад). Заднім днём (больш раннім, чым было на самой справе).
Без задніх ног (
Заднім розумам моцны (
за́днік, -а,
1. Частка абутку над абцасам, якая ахоплівае пяту.
2. Дэкарацыя на заднім плане сцэны (
задо́брыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Выклікаць у каго
||
задо́к, -дка́,
Задняя частка якога
задо́рваць
задо́ўга,
За многа часу перад чым
задо́ўгі, -ая, -ае (
1. Даўгаваты, даўжэйшы, чым трэба. Задоўгая вяроўка.
2. Занадта доўгі ў часе. З. тэрмін.
задра́іць, -а́ю, -а́іш, -а́іць; -а́ены;
Наглуха зачыніць. З. люкі.
||
задрама́ць, -рамлю́, -рэ́млеш, -рэ́мле; -рамі́;
Заснуць лёгкім сном, прыдрамнуць.
задрапірава́цца
задрапірава́ць
задра́цца, -дзяру́ся, -дзярэ́шся, -дзярэ́цца; -дзяро́мся, -дзераце́ся, -дзяру́цца; задра́ўся, -дра́лася; -дзяры́ся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Павесці сябе задзірыста. З. ў кампаніі.
||
задра́ць, -дзяру́, -дзярэ́ш, -дзярэ́; -дзяро́м, -дзераце́, -дзяру́ць; -дра́ў, -дра́ла; -дзяры́; -дра́ны;
1.
2. што. Адарваўшы, загнуць канцом у адваротны бок. З. скурку на пальцы.
3. што. Падняць угору, уверх. З. галаву. З. кашулю.
||
задрыжа́ць, -жу́, -жы́ш, -жы́ць; -жы́м, -жы́це, -жа́ць; -жы́;
1. Здрыгануцца, скалануцца. Задрыжалі шыбы ў вокнах.
2. Затрэсціся (ад хвалявання). З. ад страху.
задры́паны, -ая, -ае (
Заношаны, брудны. Задрыпанае паліто. З. выгляд.
задубе́лы, -ая, -ае (
Які стаў цвёрдым, закарчанелы ад холаду. З. ад марозу шынель. Задубелыя ногі.
задубе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. (1 і 2
2. Моцна азябнуць; змерзнуць. Рукі задубелі на холадзе.
заду́ма, -ы,
1. Тое, што задумана, намечана, намеры. Стратэгічная з. Здзяйсненне задумы.
2. Закладзены ў творы сэнс, ідэя. Творчая з. аўтара.
3. Задуменнасць, заклапочанасць. Сядзець у задуме.
заду́мацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Аддацца думкам, пачаць думаць, разважаць над чым
2.
||
заду́маць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. што і з
2. што. У думках выбраць, вызначыць што
||
задуме́нны, -ая, -ае.
Паглыблены ў думкі, разважанні; задумлівы. З. выгляд.
||
заду́млівы, -ая, -ае.
Тое, што і задуменны.
||
задурма́ніць
задуры́ць
задушы́цца, -ушу́ся, -у́шышся, -у́шыцца;
1.
2. Памерці ад недахопу паветра, ад дыму, газу
||
задушы́ць
задыме́ць¹, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Пацямнець ад дыму, сажы; задыміцца¹. Столь у лазні задымела.
задыме́ць², 1 і 2
Пачаць дымець; задыміць².
задымі́цца¹, -ымлю́ся, -ы́мішся, -ы́міцца;
Пацямнець ад дыму, сажы; задымець¹. Каля такой работы скора задымішся. Столь задымілася.
задымі́цца², 1 і 2
Пачаць дыміцца.
задымі́ць¹, -ымлю́, -ы́міш, -ы́міць; -ы́млены;
Закапціць або забрудзіць дымам. З. столь. Задымленыя вуліцы.
задымі́ць², -ымлю́, -ы́міш, -ы́міць;
Пачаць дыміць.
зады́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Пачаць цяжка і часта дыхаць ад быстрай хады, бегу, стомленасці.
задыха́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Пачаць цяжка і часта дыхаць (ад хвалявання, бегу
2. Паміраць ад недахопу паветра, ад дыму, удушлівых газаў.
||
зады́шка, -і,
Учашчанае і цяжкае дыханне; дыхавіца. Пакутаваць ад задышкі.
задыя́к, -а,
Пояс неба, па якім Сонца праходзіць свой бачны шлях на працягу года. Знакі задыяка (абазначэнне 12 сузор’яў, праз якія праходзіць задыяк).
||
за́едзь, -і, ж.,
Крылатыя насякомыя, якія смокчуць кроў з жывёлы (авадні, сляпні, мошкі
зае́зд, -у,
1.
2. Адзін з тураў спаборніцтва ў скачках, бегу, гонках. Паўфінальны з.
3. Прыезд у пэўны тэрмін групы адпачываючых у санаторый, дом адпачынку. Сёння ў доме адпачынку з.
||
зае́здам,
Тое, што і праездам.
зае́зджаны, -ая, -ае (
1. Стомлены, змучаны. З. конь.
2. Даўно вядомы ўсім, збіты. Заезджаная тэма. З.
зае́зджы, -ая, -ае.
Які заехаў куды
зае́здзіць¹, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Знясіліць яздой, работай без адпачынку. З. каня.
2.
зае́здзіць², -джу, -дзіш, -дзіць;
Пачаць ездзіць. Трамваі заездзілі.
зае́зны, -ая, -ае.
1.
2. У выразе: заезны двор (дом) (
заеката́ць, -екачу́, -яко́чаш, -яко́ча; -екачы́;
Пачаць екатаць. З. ад болю.
зае́сці, -е́м, -ясі́, -е́сць; -ядзі́м, -ясце́, -яду́ць; -е́ў, -е́ла; -е́ш; -е́дзены;
1. каго (што). Тое, што і загрызці. Воўк заеў каня. Нуда заела (
2. што чым. З’есці што
3. (1 і 2
||
зае́сціся, -е́мся, -ясі́ся, -е́сца; -ядзі́мся, -ясце́ся, -яду́цца; -е́ўся, -е́лася; -е́шся;
Счапіцца ў злоснай сварцы або быць у непрымірымых адносінах з кім
||
зае́хаць, -е́ду, -е́дзеш, -е́дзе; -е́хаў, -е́хала; -е́дзь;
1. Прыехаць куды
2. па каго-што, а таксама з
3. Пад’ехаць не прама, аб’язджаючы. З. з левага боку. З. наперад.
4. Едучы, апынуцца далёка або не там, дзе трэба. З. на край свету. З. у гразь.
5. каму ў што, па чым і без
||
||
зае́чы
зае́чына, -ы,
Мяса зайца як ежа.
зажада́цца, -а́ецца;
Узнікнуць, з’явіцца ў каго
Зажадалася кабыле воцату (
зажада́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Праявіць ахвоту, жаданне, захацець. З. ісці ў грыбы.
зажаўце́ць, 1 і 2
Пачаць жаўцець (у 2
зажму́рыцца
зажму́рыць
зажурча́ць, 1 і 2
Пачаць журчаць. Зажурчаў ручай.
зажуры́цца, -уру́ся, -у́рышся, -у́рыцца;
Засумаваць, замаркоціцца; пачаць журыцца. Зажурыўся хлопец па доме.
за́жыва,
У жывым стане, пры жыцці. З. пахаваны.
зажыві́ць, -жыўлю́, -жы́віш, -жы́віць; -жы́ўлены;
Залячыць, даць зажыць (ране).
||
зажы́нкі, -нак.
Пачатак жніва і яго святкаванне. Спраўляць з.
||
зажы́цца, -ыву́ся, -ыве́шся, -ыве́цца; -ывёмся, -ывяце́ся, -ыву́цца; -ы́ўся, -ыла́ся, -ло́ся;
1. Пражыць даўжэй звычайнага, меркаванага. З. на дачы. З. на белым свеце.
2. Пачаць жыць заможна, абжыцца.
||
зажы́ць¹, 1 і 2
Зарубцавацца, загаіцца (пра рану, драпіну). Рана зажыла.
||
зажы́ць², -ыву́, -ыве́ш, -ыве́; -ывём, -ывяце́, -ыву́ць; -ы́ў, -ыла́, -ло́;
1. Пачаць жыць (пэўным чынам). З. па-новаму.
2. чаго. Узяць панюшку табакі (
зазвані́ць, -ваню́, -во́ніш, -во́ніць;
Пачаць званіць. Зазванілі званы.
зазва́ць, -заву́, -заве́ш, -заве́; -завём, -завяце́, -заву́ць; -заві́; -зва́ны;
Паклікаць, запрасіць прыйсці. З. у госці.
||
зазвіне́ць, 1 і 2
Пачаць звінець. Зазвінеў званок.
заздаро́ўны, -ая, -ае.
Які выражае пажаданне здароўя, аб’яўляецца ці выпіваецца за чыё
зазеляне́ць, 1 і 2
Пачаць зелянець (у 2 і 3
ЗАЗЕЛЯНÍЦЬ, -зеляню́, -зяле́ніш, -зяле́ніць; -зяле́нены;
Запэцкаць чым
заззя́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
Пачаць ззяць. Заззялі зоркі на небе. Заззялі вочы шчасцем.
зазімава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й;
Застацца зімаваць дзе
зазі́мак і за́зімак, -мку,
Першы снег з марозам; пачатак зімы.
зазірну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Тое, што і заглянуць. З. у твар.
||
зазіхаце́ць, 1 і 2
Пачаць зіхацець. Снег зазіхацеў на сонцы.
зазлава́ць, -лую́, -луе́ш, -луе́; -луём, -луяце́, -лую́ць; -лу́й;
Прыйсці ў злосны стан, раззлавацца.
зазна́йка, -і,
Чалавек, які зазнаецца. Гэта быў сур’ёзны чалавек, не з.
зазна́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Заганарыцца, заважнічаць.
||
||
зазна́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Зведаць на ўласным вопыце. З. гора.
||
зазна́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. што. Паставіць знак, памеціць пэўным чынам. З. патрэбнае месца ў лесе.
2. без
||
зазо́р, -у,
Шчыліна, паглыбленне, вузкі прамежак паміж прылеглымі паверхнямі. Зашпакляваць з.
||
за́зубень, -бня,
Выступ, зуб на якім
||
зазубры́ць
зазыва́ць
зазыўны́, -а́я, -о́е.
Які зазывае, гучыць як заклік. Зазыўныя гукі трубы.
зазява́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Загледзецца па баках і не ўбачыць чаго
зазямлі́цца, 1 і 2
Злучыцца з зямлёй (пра электрычны ланцуг).
||
зазямлі́ць, -зямлю́, -зе́мліш, -зе́мліць; -зе́млены;
Злучыць (электрычны ланцуг) з зямлёй. З. антэну.
||
||
заі́грываць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. з кім. Жартаўліва какетнічаць, заляцацца да каго
3.
заі́ка, -і,
Той, хто заікаецца (у 1
заіка́нне, -я,
1.
2. Загана ў маўленні — паўтарэнне адных і тых жа гукаў, складоў з-за сутаргавых скарачэнняў мышцаў гартані.
заіка́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Гаварыць з цяжкасцямі, мімаволі паўтараць адны і тыя ж гукі, склады.
2.
||
||
заі́мка, -і,
У мінулым: зямельны ўчастак, заняты па праву першага валодання, звычайна ўдалечыні ад іншых ворных зямель; цяпер на Урале і ў Сібіры — назва некаторых невялікіх адцаленых пасяленняў (земляробчых, паляўнічых, рыбалавецкіх).
заі́нелы, -ая, -ае.
Пакрыты інеем. Заінелыя дрэвы.
заі́нець
заінтрыгава́ць
зайгра́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Часта іграючы на чым
2. Часта выконваючы, зрабіць банальным. Гэту п’есу зайгралі канчаткова.
зайгра́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е;
Пачаць іграць (у 1 і 3
за́йздрасць, -і,
Пачуццё прыкрасці і раздражнення, выкліканае дабрабытам, поспехамі іншых. Глядзець з зайздрасцю на што
На зайздрасць — так (такі), што можна пазайздросціць.
Лопнуць ад зайздрасці — пра бурнае праяўленне зайздрасці.
зайздро́снік, -а,
Зайздросны чалавек.
||
||
зайздро́сны, -ая, -ае.
1. Які заўсёды зайздросціць, поўны зайздрасці, які выражае зайздрасць. З. чалавек. З. позірк.
2. Здольны абудзіць зайздрасць. З. лёс. Зайздроснае здароўе.
||
зайздро́сціць, -о́шчу, -о́сціш, -о́сціць;
Зведваць пачуццё зайздрасці да каго-, чаго
||
за́йка
займа́льны, -ая, -ае.
Здольны займаць увагу, уяўленне; забаўны. Займальная гульня. З. сюжэт.
||
займа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1.
2. Працаваць (пра разумовы занятак), вучыцца. З. ў інстытуце. З. па начах.
3. чым. Мець што
Займацца балачкамі (
займа́цца²
займа́ць
займе́ннік, -а,
У граматыцы: часціна мовы, якая ўключае словы, што не абазначаюць прадметаў, іх прымет, колькасці або парадку па падліку, а толькі паказваюць на іх. Асабовыя займеннікі (я, ты, ён). Прыналежныя займеннікі (мой, твой, яго) і
||
займе́ць
за́ймішча, -а,
Узбярэжная паласа, якая заліваецца ў час разліву ракі.
зайсці́, зайду́, зо́йдзеш, зо́йдзе; зайшо́ў, -шла́, -ло́; зайдзі́;
1. Ідучы, мімаходам пабыць дзе
2. па каго-што і з
3. Падысці не прама, а збоку, у абход. З. ад лесу. З. з правага боку.
4. Ідучы, трапіць куды
5. (1 і 2
6. Зрабіць ход, пайсці (пра гульні ў карты). З. тузам (з туза).
7. у што. Заехаць, паглыбіцца. Цвік зайшоў у сцяну па самую плешку.
||
||
зайсці́ся, зайду́ся, зо́йдзешся, зо́йдзецца; зайшо́ўся, -шла́ся, -ло́ся; зайдзі́ся;
1. (1 і 2
2. Памерці (
3. Пачаць нястрымана плакаць, смяяцца, кашляць
||
зайчаня́ і зайчанё, -ня́ці,
Дзіцяня зайца.
за́йчык, -а,
1.
2. Светлая пляма на чым
зайчы́ха, -і,
Самка зайца.
закабалі́ць, -алю́, -алі́ш, -алі́ць; -алі́м, -аліце́, -аля́ць; -а́лены;
Паставіць у поўную залежнасць ад каго
||
||
||
закава́ць, -кую́, -куе́ш, -куе́; -куём, -куяце́, -кую́ць; -ку́й; -кава́ны;
1. каго (што). Надзець на каго
2.
3. каго (што). Падбіваючы падкову, пашкодзіць нагу каню.
||
закаву́лак, -лка,
1. Невялікі глухі завулак.
2. Аддалены, глухі куток дзе
закавы́рысты, -ая, -ае (
Замыславаты, мудрагелісты. Закавырыстае пытанне.
||
закадзі́раваць
закажане́лы, -ая, -ае (
Недарослы з-за дрэннага догляду, запушчанасці; зачахлы. Закажанелае парася.
закажане́ць, -не́ю, -не́еш, -не́е;
Зачахнуць, змарнець (пра жывёлу, расліны). Закажанела парася. Закажанелі расліны.
зака́з, -у,
1. Даручэнне або просьба зрабіць, выканаць што
2. Заказаная рэч. Разнесці гатовыя заказы.
заказа́ць¹, -кажу́, -ка́жаш, -ка́жа; -кажы́; -ка́заны;
Даручыць каму
||
заказа́ць², -кажу́, -ка́жаш, -ка́жа; -кажы́; -ка́заны;
Забараніць, зрабіць недаступным. Усе дарогі яму заказаны. Сэрцу не закажаш. Дзясятаму з. (зарачыся ніколі больш не рабіць чаго
||
зака́знік, -а,
Род запаведніка, дзе часова забаронена паляванне, рыбная лоўля і дзе знаходзяцца пад асобай аховай расліны і жывёлы. Бабровы з.
заказны́, -а́я, -о́е.
1. Зроблены на заказ; які дастаўляецца па заказе. З. касцюм. З. аўтобус.
2. Адпраўлены поштай з павышанай адказнасцю за дастаўку і з дадатковай аплатай. Заказное пісьмо.
зака́зчык, -а,
Той, хто дае заказ (у 1
||
||
заказыта́ць, -зычу́, -зы́чаш, -зы́ча; -зыта́ў, -та́ла; -зычы́; -зыта́ны;
Змучыць казытаннем.
зака́йвацца
закаламу́ціцца
закаламу́ціць
закалаці́цца, -лачу́ся, -ло́цішся, -ло́ціцца;
Пачаць калаціцца. Закалацілася ўсё ўнутры.
закалаці́ць¹, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць; -ло́чаны;
Прыгатаваць, падсыпаючы што
||
закалаці́ць², -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць;
Пачаць калаціць (у 1, 2, 5 і 6
зака́лец, -льцу,
Сыры, недапечаны слой у хлебе каля ніжняй скарынкі.
Мець закалец на каго (
закало́цца, -калю́ся, -ко́лешся, -ко́лецца; -калі́ся;
Пракалоўшы сябе чым
||
закало́ць¹, -калю́, -ко́леш, -ко́ле; -калі́; -ко́латы;
1.
2. што. Замацаваць, пракалоўшы чым
||
закало́ць², 1 і 2
Пачаць калоць¹ (у 1
закалыха́цца, -ышу́ся, -ы́шашся, -ы́шацца; -ышы́ся;
1. Пачаць калыхацца. Закалыхаліся сцягі ў калонах.
2. Дайсці да дрымотнага стану. Закалыхаўся ў машыне.
||
закалыха́ць, -ышу́, -ы́шаш, -ы́ша; -ышы́; -ыха́ны;
1.
2. звычайна
||
закальцава́ць
закама́ндаваць
закампастава́ць
закампасці́раваць
закамуфлі́раваць
закана... (
Першая састаўная частка складаных слоў,
заканада́вец, -да́ўца,
1. Той, хто ўстанаўлівае законы (у 2
2.
||
заканада́ўства, -а,
1. Сукупнасць законаў (у 2
2. Укладанне і выданне законаў. Пытанні заканадаўства.
||
заканазна́вец, -зна́ўца,
Знаток законаў, юрыст.
заканаме́рны, -ая, -ае.
1. Які адпавядае законам (у 1
2. Тое, што і законны (у 2
||
заканапа́ціць
закансервава́ць
заканспектава́ць
заканспірава́ць
закантрактава́ць
закану́рак, -рка,
Цеснае памяшканне, цёмны куток; патайное або аддаленае месца. Прымасціцца ў заканурку. Абшукаць усе закануркі.
зака́нчвацца
зака́нчваць
заканчэ́нне, -я,
Завяршэнне, канец чаго
закапа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1.
2. Закапаць частку свайго цела ў што
||
зака́паць¹, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго-што. Запэцкаць каплямі, абкапаць. З. сурвэтку чарнілам.
2. што. Ка́паючы, увесці куды
||
зака́паць², -аю, -аеш, -ае;
Пачаць ка́паць. Закапаў дождж. Закапалі слёзы з вачэй.
закапа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. каго-што. Паклаўшы ў паглыбленне, засыпаць. З. скарб.
2. што. Засыпаць, зараўнаваць. З. яму.
||
закапёршчык, -а,
Завадатар, верхавод.
||
||
закапы́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
Скрывіць, надзьмуць (губы), выражаючы крыўду, незадаволенасць
||
закара́вець, -ею, -ееш, -ее;
Зрабіцца каравым, закарэць (у 2
закаране́лы, -ая, -ае.
Застарэлы, які цяжка паддаецца зменам. Закаранелая хвароба. Закаранелыя звычкі.
||
закаране́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Трывала замацавацца, укараніцца. Хвароба закаранела.
2. у чым. Поўнасцю аддацца якім
закаркава́цца, 1 і 2
Заткнуцца, закупорыцца. Бутэлька добра закаркавалася.
||
закаркава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Заткнуць коркам (бутэльку
||
||
закарко́вачны, -ая, -ае.
Прызначаны для закаркоўвання. Закарковачная машына.
закармі́ць, -кармлю́, -ко́рміш, -ко́рміць; -ко́рмлены;
Празмерным кармленнем адбіць ахвоту да яды або залішне насыціць. З. дзіця.
||
закару́злы, -ая, -ае.
1. Агрубелы, шурпаты. Закарузлыя рукі.
2.
||
закару́знуць, -ну, -неш, -не; -ру́з, -зла; -ні;
Стаць закарузлым. Рукі закарузлі. З. у сваіх звычках (
закарце́ць, -ціць;
Моцна захацецца. Мне закарцела купіць лыжы.
закарчане́лы, -ая, -ае (
Вельмі азяблы, здранцвелы ад холаду. Закарчанелыя рукі.
||
закарчане́ць
закарэ́лы, -ая, -ае.
1. Які засох, ператварыўся ў корку. Закарэлая гразь.
2. Пакрыты засохлай граззю, кроўю
закарэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
1. Пакрыцца засохлай граззю, кроўю
2. (1 і 2
||
закасава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Закрэсліць, выкрасліць. З. радок у вершы. З. каго
||
закаса́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. (1 і 2
2. Закасаць сабе рукавы, полы
||
закаса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Загнуўшы, падняць вышэй, падкасаць. З. штаны.
||
закасі́ць, -кашу́, -ко́сіш, -ко́сіць; -ко́шаны;
Косячы, перайсці мяжу, скасіць лішняе, што належыць іншаму.
||
закасне́лы, -ая, -ае.
Які закаснеў, зрабіўся косным, закаранелым. Закаснелыя традыцыі старога быту.
||
закасцяне́лы, -ая, -ае.
1. Акамянелы, цвёрды, як костка. Закасцянелая зямля.
2. Тое, што і закаснелы.
||
закасцяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1.
2. Быць у стане застою, зрабіцца косным. З. у рэлігійных забабонах.
закатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Замучыць катаваннем, давесці да смерці. З. вязня.
закаха́ны, -ая, -ае.
Які адчувае або выяўляе каханне да каго
||
закаха́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Адчуць пачуццё кахання да каго
закаха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Абудзіць у кім
закаці́цца, -качу́ся, -ко́цішся, -ко́ціцца;
1. Коцячыся, трапіць куды
2. (1 і 2
||
закаці́ць, -качу́, -ко́ціш, -ко́ціць; -ко́чаны;
1. што. Коцячы, накіраваць, змясціць, падзець куды
2.
||
закача́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Качаючы, пакрыць, абляпіць чым
||
закача́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е;
Пачаць качаць (у 5
зака́шляцца, -яюся, -яешся, -яецца;
Зайсціся моцным працяглым кашлем. З. ад дыму.
зака́шляць, -яю, -яеш, -яе;
Пачаць кашляць.
зака́яцца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца; -а́йся;
Даць сабе абяцанне не рабіць што
||
заква́сіць
заква́ска, -і,
Рэчыва, якое выклікае закісанне, браджэнне (
заквітне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Пачаць квітнець. Заквітнелі сады ў Панямонні.
за́кід, -у,
1.
2.
закі́дацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Пачаць кідацца. З. ў роспачы. З. гразёю.
закіда́цца
закі́даць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Кідаючы, запоўніць, пакрыць, засыпаць. З. яму ламаччам. З. прамоўцу пытаннямі (
||
закіда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. Намякаць на што
закі́двацца
закі́дваць¹
закі́дваць²
закілза́ць
закі́нуцца, 1 і 2
1. Згубіцца, зваліўшыся куды
2. Адкінуцца назад. Галава закінулася.
||
закі́нуць, -ну, -неш, -не; закі́нь; -нуты;
1. каго-што. Кінуць куды
2. што. Падняўшы, надаць чаму
3.
4. каго-што. Перастаць займацца кім-, чым
Закінуць слова або слоўца (
Як за сябе закінуць (
||
||
закіпе́ць¹
закіпе́ць², -плю́, -пі́ш, -пі́ць; -пі́м, -піце́, -пя́ць; -пі́;
Пачаць кіпець. Вада закіпела.
закіпяці́цца
закіпяці́ць
за́кіс, -у,
У хіміі: ніжэйшая ступень акіслення элемента. З. медзі.
||
закі́слы, -ая, -ае.
1. Які закіс. З. булён.
2. Занадта кіслы (
закі́снуць, -ну, -неш, -не; закі́с, -сла; -ні;
Стаць кіслым. Цеста закісла. З. у адзіноце (
||
||
закітава́ць
закла́д, -у,
1. Аддача (рэчы, маёмасці) у забеспячэнне абавязацельстваў, у пазыку. Узяць грошы пад з. Дакумент у закладзе.
2. Рэч, грошы, на якія паспрачаліся. Выйграць з. Ісці ў з. або біцца аб з. (
||
заклада́цца і закла́двацца
заклада́ць і закла́дваць
закла́дка, -і,
1.
2. Палоска паперы або стужка, якая ўкладаецца ў кнігу, каб адзначыць патрэбную старонку. Кніга з закладкай.
||
закладна́я, -о́й,
Дакумент аб закладзе маёмасці.
закла́дчык, -а,
Асоба, якая здае ў заклад рэчы, маёмасць.
||
||
заклапаці́ць, -пачу́, -по́ціш, -по́ціць; -по́чаны;
Прычыніць клопат. Гэта мяне заклапаціла.
||
заклапо́чаны, -ая, -ае.
Ахоплены клопатам, турботай, які выражае клопат, турботу. Заклапочаная жанчына. З. выгляд. Заклапочана (
||
закла́сці, -ладу́, -ладзе́ш, -ладзе́; -ладзём, -ладзяце́, -ладу́ць; -ла́ў, -ла́ла; -ладзі́; -ла́дзены;
1. Пакласці што
2. Заняць, запоўніць прастору чым
3. Паклаўшы аснову, пачаць будаўніцтва чаго
4. Пакласці, змясціць для захавання (
5. Уставіць што
6. Аддаць у заклад (у 1
7.
||
||
закла́сціся, -ладу́ся, -ладзе́шся, -ладзе́цца; -ладзёмся, -ладзяце́ся, -ладу́цца; -ла́ўся, -ла́лася; -ладзі́ся;
Пайсці ў заклад, паспрачацца на што
||
закле́іць, -е́ю, -е́іш, -е́іць; -е́ены;
Закрыць, змацаваць чым
||
||
заклеймава́ць
заклёпачны
заклёпванне
заклёпваць
заклёпка, -і,
1.
2.
||
за́клік, -у,
1. Кліч, прызыўны гук. Птушыны з.
2. Запрашэнне, просьба прыйсці, з’явіцца куды
3. Зварот, які ў лаканічнай форме выражае кіруючую ідэю, палітычнае патрабаванне; лозунг.
||
закліка́льны, -ая, -ае.
Які заклікае, заве. З. звон.
заклі́каць, -і́чу, -і́чаш, -і́ча; -і́ч; -і́каны;
1. каго. Паклікаць, запрасіць куды
2. каго-што, да чаго, на што. Звярнуцца з заклікам зрабіць што
3. каго (што), да чаго. Запатрабаваць паводзіць сябе так або інакш. З. да парадку.
||
заклінава́цца, 1 і 2
Перастаць рухацца ў выніку пашкоджання, шчыльнага прыціскання да чаго
||
заклінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Замацаваць пры дапамозе кліна. З. тапарышча.
||
||
закліна́льнік, -а,
Той, хто заклінае (у 2
||
закліна́нне, -я,
1.
2. У народных уяўленнях: магічныя словы, якімі заклінаюць (у 2
закліна́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. каго (што). Настойліва прасіць, маліць аб чым
2. каго-што. У прымхлівых людзей: падпарадкоўваць сабе сілай магічных слоў, малітваў. З. змей. З. скарб.
||
||
заклубі́цца, 1 і 2
Пачаць клубіцца. Пыл заклубіўся.
заключа́цца, 1 і 2
Быць сутнасцю чаго
заключа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. (1 і 2
заклю́чны, -ая, -ае.
Апошні, завяршальны. З. канцэрт. Заключнае слова.
заключы́ць, -ючу́, -ю́чыш, -ю́чыць;
1. са
2. што. Прыняць, падпісаць. З. пагадненне. З. дагавор.
||
||
заключэ́нне, -я,
1.
2. Сцверджанне, якое з’яўляецца вывадам з чаго
3. Апошняя частка, канец чаго
У заключэнне — пад канец, заканчваючы што
заклява́ць, -люю́, -люе́ш, -люе́; -люём, -люяце́, -люю́ць; -лю́й; -лява́ны;
1. Клюючы, забіць або замучыць, задзяўбці. Варона заклявала гусяня.
2.
закляпа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Распляскаць канец заклёпкі, шпяня
||
||
||
закля́ты, -ая, -ае.
Непрымірымы, вечны (пра ворага, праціўніка). З. вораг.
закля́цце, -я,
Тое, што і заклінанне (у 2
зако́лвацца
зако́лваць
зако́лка, -і,
Шпілька для валасоў.
зако́н, -а і -у,
1. -у. Сувязь і ўзаемазалежнасць якіх
2. -а. Пастанова дзяржаўнай улады, якая мае найвышэйшую юрыдычную сілу. Канстытуцыя — асноўны з. суверэннай дзяржавы. Кодэкс законаў аб працы. Рабіць па законе.
3. -у. Агульнапрынятае правіла, тое, што прызнаецца абавязковым. Загад камандзіра — з. для падначаленых.
закона... (а таксама закана...).
Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўказвае на адносіны да закона, законаў і пішацца, калі націск у другой частцы падае не на першы склад,
законапалажэ́нне, -я,
Закон або сукупнасць законаў (у 2
законапрае́кт, -а,
Праект закона (у 2
зако́ннасць, -і,
1.
2. Няўхільнае выкананне законаў, становішча, пры якім грамадскае жыццё і дзейнасць забяспечваюцца законамі.
зако́ннік, -а,
1. Знаўца законаў (у 2
2. Той, хто строга прытрымліваецца закона (у 2
||
зако́нны, -ая, -ае.
1. Які адпавядае закону (у 2 і 3
2.
||
зако́нчаны¹, -ая, -ае.
1. Які мае неабходную паўнату, цэласнасць. Закончаная думка. З. сказ.
2. Які дасягнуў дасканаласці ў якой
3. Пра чалавека як носьбіта адмоўных якасцей. З. нягоднік.
зако́нчаны².
Закончанае трыванне — у граматыцы: катэгорыя дзеяслова, што паказвае, як адбываецца названае дзеясловам дзеянне ў часе (
зако́нчыцца, 1 і 2
Прыйсці к канцу; завяршыцца, скончыцца. Сход закончыўся позна вечарам. Жніво закончылася дажынкамі.
||
зако́нчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Давесці да канца; завяршыць, скончыць. З. будаўніцтва.
||
зако́пвацца
зако́пваць
зако́рмліваць
зако́скі, -сак.
Пачатак касьбы. Учора справілі з.
зако́т, -а,
1. Франтон з тонкага звычайнага часанага бярвення.
2. Абрывістае глыбокае месца ў рацэ (
||
зако́ўваць
зако́чвацца
зако́чваць
закрада́цца і закра́двацца
закрану́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. каго-што. Даткнуцца да каго-, чаго
2.
||
закра́паць, 1 і 2
Пачаць крапаць. Пад вечар закрапаў дожджык.
закра́са, -ы,
Прыправа ў ежу. Сала — найлепшая з. для першых страў. Няма мяса, то і жук не з. (прыказка).
закра́сіць, -ра́шу, -ра́сіш, -ра́сіць; -ра́шаны;
Палажыць у што
||
закра́сціся, -ра́дуся, -ра́дзешся, -ра́дзецца; -ра́ўся, -ра́лася;
1. Пранікнуць куды
2. (1 і 2
||
закра́тацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Пачаць кратацца; варушыцца.
закра́таць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць кратаць; варушыць. З. пальцамі.
закро́іць, -о́ю, -о́іш, -о́іць; -о́ены;
Скроіць, выкраіць.
||
||
||
закро́йшчык, -а,
Майстар па закроі матэрыялу для шыцця адзення.
||
||
закро́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Пачаць крочыць.
закругле́нне, -я,
1.
2.
закру́глены, -ая, -ае.
1. Які мае круглую форму, акруглы.
2.
||
закруглі́цца, -углю́ся, -у́глішся, -у́гліцца;
1. (1 і 2
2.
||
||
закруглі́ць, -углю́, -у́гліш, -у́гліць; -у́глены;
1. Зрабіць круглым ці больш круглым. З. вугал.
2.
3.
||
||
закружы́цца, -ужу́ся, -у́жышся, -у́жыцца;
Пачаць кружыцца. Галава закружылася.
закружы́ць, -ужу́, -у́жыш, -у́жыць;
Пачаць кружыць. Закружыла завіруха.
Закружыць галаву каму (
закруці́цца, -учу́ся, -у́цішся, -у́ціцца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Абматаць, абгарнуць сябе чым
4. Стаміцца, змучыцца ад розных клопатаў (
5. Пачаць круціцца. Кола закруцілася.
||
закруці́ць¹, -учу́, -у́ціш, -у́ціць; -у́чаны;
1. што. Круцячы, завіць, загнуць, заламаць або завязаць чым
2. што. Абматаць вакол чаго
3. каго-што. Загарнуць у што
4. што. Круцячы, зашрубаваць, закрыць. З. гайку. З. кран.
Закруціць галаву каму (
||
закруці́ць², -учу́, -у́ціш, -у́ціць;
Пачаць круціць. Вецер закруціў лісце.
закры́ты, -ая, -ае.
1. Які мае дах, сценкі. З. вазок.
2. Не для ўсіх даступны. Закрытае пасяджэнне (пасяджэнне пры зачыненых дзвярах, не публічнае). З. конкурс (з пэўнай колькасцю ўдзельнікаў).
3. Скрыты, унутраны (
Закрытае галасаванне — тайнае галасаванне.
Закрытае мора — мора, усе берагі якога належаць адной дзяржаве.
Закрытая навучальная ўстанова — навучальная ўстанова, у якой навучэнцы жывуць на поўным утрыманні.
закры́цца, -ы́юся, -ы́ешся, -ы́ецца;
1.
2. (1 і 2
||
закры́ць, -ы́ю, -ы́еш, -ы́е; -ы́ты;
1. каго-што. Накрыць, прыкрыць чым
2. што. Скласці, самкнуць што
3. што. Загарадзіць, перагарадзіць (уваход, выхад
4. што. Спыніць, пакласці канец правядзенню, дзеянню, дзейнасці чаго
||
||
||
закрыча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
1. Крыкнуць. З. ад болю.
2. Пачаць крычаць. Закрычалі «брава».
закрышталізава́цца
закрышталізава́ць
закрэ́мзаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Закрэсліць напісанае мноствам ліній. З. цэлыя старонкі рукапісу.
закрэ́пка, -і,
Прыстасаванне для замацавання чаго
||
закрэ́сліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Правесці рысу па тэксце, малюнку, каб зрабіць іх несапраўднымі. З. напісанае. З. чые
||
закулі́сны, -ая, -ае.
1. Які адбываецца за кулісамі тэатра, у тэатры. Закуліснае жыццё.
2.
закульга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Пачаць кульгаць. З ночы я штосьці закульгаў.
2. Пайсці кульгаючы. Закульгаў дадому.
закупі́ць, -уплю́, -у́піш, -у́піць; -у́плены;
1. каго-што. Купіць у вялікай колькасці або оптам. З. прамысловае абсталяванне.
2. што і чаго. Запасціся пакупкай. З. прадукты. З. дроў.
||
||
||
закупо́рыцца, 1 і 2
Закрыцца шчыльна, наглуха. Бутэлька закупорылася.
||
||
закупо́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. што. Заткнуць шчыльна (адтуліну ў чым
2. каго (што). Прымусіць сядзець у памяшканні (
||
||
заку́пшчык, -а,
Той, хто робіць закупку, займаецца закупкай чаго
||
закуро́дымець
закуро́дыміцца, -млюся, -мішся, -міцца;
Пакрыцца сажай, куродымам. Шкло ў лямпе закуродымілася.
||
закуро́дыміць
закуро́дымлены, -ая, -ае.
Пакрыты сажай, куродымам. Закуродымленая столь.
закуры́цца¹, -уру́ся, -у́рышся, -у́рыцца;
Пакрыцца сажай, задыміцца. Сцены закурыліся ад дыму.
||
закуры́цца², 1 і 2
Пачаць курыцца (у 1 і 3
закуры́ць¹, -уру́, -у́рыш, -у́рыць; -у́раны;
Пакрыць сажай, задыміць, закуродыміць.
||
закуры́ць², -уру́, -у́рыш, -у́рыць;
1. што, чаго і без
2. Стаць курцом. Ён рана закурыў.
||
закурэ́лы, -ая, -ае.
Пакрыты сажай, закураны. Закурэлыя чалеснікі.
закурэ́цца, 1 і 2
1. Задыміцца. На пажарніку вопратка закурэлася.
2. Падняцца віхрам. Пыл закурэўся.
закурэ́ць¹, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Пакрыцца сажай, задыміцца¹. Сцены ў лазні закурэлі.
закурэ́ць², 1 і 2
Пачаць курэць. Галавешка закурэла.
закуса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Скусаць, замучыць укусамі. Закусалі камары.
заку́сачная, -ай,
Грамадская сталовая, у якой падаюць проста згатаваныя, звычайна халодныя стравы.
закусі́ць¹, -ушу́, -у́сіш, -у́сіць; -у́шаны;
Моцна захапіць зубамі. З. губу. З. цуглі.
||
закусі́ць², -ушу́, -у́сіш, -у́сіць;
1. што, чым і без
2. Крыху паесці, перакусіць перад дарогай (
||
||
заку́ска, -і,
1.
2.
||
за́кусь, -і,
Тое, што і закуска (у 2
заку́так, -тка,
1. Цёмны, цесны вугал, куток.
2.
за́ла, -ы,
1. Вялікае памяшканне для публічных сходаў, для заняткаў чым
2. Прасторны парадны пакой для прыёму гасцей.
||
залаго́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Тое, што і задобрыць.
||
зала́дзіць¹, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Забіўшы, зараўнаваўшы, закрыць наглуха. З. дзірку ў плоце.
||
||
зала́дзіць², -джу, -дзіш, -дзіць;
1. Паўтараючыся, гаварыць адно і тое ж. Заладзіў і вярзе адно і тое ж.
2. Пачаць зацяжна ісці (пра дождж), дзьмуць (пра вецер). Заладзіў дождж надоўга.
залажы́цца, -лажу́ся, -ло́жышся, -ло́жыцца;
1. Пайсці ў заклад на што
2. Дружна ўзяцца за работу. Мы як залажыліся, дык да вечара і зрабілі.
залажы́ць, -лажу́, -ло́жыш, -ло́жыць; -ло́жаны;
Тое, што і закласці.
||
||
зала́зіць
залама́ць, -ламлю́, -ло́міш, -ло́міць; -лама́ны;
1. Сагнуўшы, надламаць. З. галінку на дрэве.
2. Сагнуўшы, адкінуць уверх або назад. З. рукі.
3. Запрасіць надта дорага (
Асінку заламаць (
Заламаць шапку (
||
залапата́ць, -пачу́, -по́чаш, -по́ча; -пачы́;
Пачаць вельмі хутка, неразборліва гаварыць. Прахожы спыніўся і штосьці залапатаў.
зала́паць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Часта чапаючы, лапаючы, забрудзіць. З. фіранку.
||
залата... (
Першая састаўная частка складаных слоў, якая ўжыв. замест «золата...», калі націск у другой частцы падае на першы склад,
залатаве́рхі, -ая, -ае.
У народнай паэзіі: з пазалочаным верхам, купалам. З. палац.
залатано́сны, -ая, -ае.
Які мае ў сваім саставе золата (пра радовішча). З. пясок.
||
зала́таць
залаташве́йны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да шыцця золатам (у 3
ЗАЛАТНІ́К¹, -а́,
Старая мера масы, роўная 1/96 фунта або 4,26 грама. Малы з., ды дарагі.
ЗАЛАТНІ́К², -а́,
Механізм для аўтаматычнага кіравання патокам пары, вадкасці або газу ў цеплавых, гідраўлічных і пнеўматычных механізмах.
||
залато́ўка, -і,
Манета ў пятнаццаць капеек.
залату́ха, -і,
Дзіцячая хвароба, якая суправаджаецца агульным знясіленнем, высыпкай на целе
||
залаты́, -а́я, -о́е.
1.
2. у
3. Колеру золата, бліскуча-жоўты. Залатыя валасы. Залатая восень.
4.
5.
6.
Залатое сячэнне (
Залатая моладзь — пра моладзь з забяспечаных слаёў грамадства, якая вядзе марнатраўнае жыццё.
Залатая сярэдзіна — пра спосаб дзеяння, пры якім пазбягаюць крайнасцей, рызыкі, смелых рашэнняў.
Залатое вяселле (
Залатое дно — пра невычэрпную крыніцу багацця, даходу.
залаціста-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
залаці́сты, -ая, -ае.
Колеру золата, з бліскуча-жоўтым адлівам. Залацістыя зоры. Залацістыя валасы.
||
залаці́цца, 1 і 2
1. Станавіцца залатым. Жыта залоціцца.
2. Віднецца (пра што
залаці́ць, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць;
1. Пакрываць золатам, пазалотай. З. лыжкі.
2. Асвятляючы, надаваць чаму
||
||
залачо́ны і зало́чаны, -ая, -ае.
Пакрыты слоем золата. З. купал.
зала́шчыць, -шчу, -шчыш, -шчыць; -шчаны;
Стаміць, змучыць ласкамі. З. шчаня.
залві́ца, -ы,
Мужава сястра. З. не сястрыца (
залга́цца, -лгу́ся, -лжо́шся, -лжо́цца; -лжо́мся, -лжаце́ся, -лгу́цца; -лжы́ся;
Лгучы, зусім заблытацца.
зале́гчы, -ля́гу, -ля́жаш, -ля́жа; -лёг, -ле́гла і -лягла́, -ло́; заля́ж;
1. Легчы надоўга. З. ў логава.
2. Размясціцца дзе
3. (1 і 2
||
заледзяне́лы, -ая, -ае.
Пакрыты лёдам, абледзянелы. Заледзянелыя шыбы.
заледзяне́ць
зале́жвацца
зале́жнасць, -і,
1. Адносіны адной з’явы да другой як выніку да прычыны. З. рыначных цэн ад попыту. У залежнасці ад абставін.
2. Падпарадкаванасць іншым, чужой уладзе, волі. Прыгонная з. Быць у залежнасці.
3. У граматыцы: фармальная падпарадкаванасць аднаго слова ці сказа другому. З. даданага сказа ад галоўнага.
зале́жны, -ая, -ае.
1. Які знаходзіцца ў залежнасці. З. чалавек. Залежныя краіны.
2. Абумоўлены чым
3. Які выражае залежнасць (у 3
4. У граматыцы: які мае адносіны да форм дзеяслова, якія абазначаюць, што суб’ект падвяргаецца дзеянню з боку аб’екта. З. стан. Дзеепрыметнік залежнага стану.
за́лежы, -аў.
1. Месца залягання карысных выкапняў (
2. Няходкі, заляжалы тавар. На складах з. тавараў.
||
зале́зці, -зу, -зеш, -зе; -ле́з, -ле́зла; -ле́зь;
1. на што. Падняцца, забрацца. З. на дрэва.
2. у што. Увайсці, пранікнуць куды
Залезці ў доўг — стаць даўжніком каго
||
зале́нне
зале́пліваць
зале́тась,
Два гады назад. Гэта адбылося з.
зале́ташні, -яя, -яе.
Які папярэднічае леташняму, які адбыўся залетась або захаваўся ад пазамінулага года. З. год. Залеташнія падзеі.
зале́чвацца
зале́чваць
залёт
залётнік, -а,
Ахвотнік заляцацца да жанчын.
||
залётны¹, -ая, -ае.
Які выпадкова або ненадоўга заляцеў куды
залётны², -ая, -ае.
Звязаны з залётамі; які выражае заляцанне. Залётныя позіркі.
залёты, -аў.
Імкненне выклікаць прыхільнасць жанчыны, заляцанне.
заліва́цца
заліва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. Ілгаць, расказваць байкі (
3. Многа, часта піць (
залі́вісты, -ая, -ае.
Гучны, пералівісты, з бесперапыннымі пераходамі з аднаго тону ў другі. З. смех. З. звон званка.
||
заліза́ць, -іжу́, -і́жаш, -і́жа; -іжы́; -і́заны;
1. Лізаннем ачысціць. З. рану.
2. Шчыльна і гладка прычасаць (валасы;
||
залі́к, -у,
Від праверачных іспытаў (у вышэйшай школе, у спартыўных установах
||
залі́ў, -ліва,
Водная прастора, якая ўразаецца ў сушу. Фінскі з.
||
заліўны́, -а́я, -о́е.
1. Які заліваецца вадой у час паводак. З. луг.
2. Вельмі моцны, праліўны (пра дождж).
3. Пра страву: заліты густым наварам. Заліўное парася. Есці заліўное (
заліхва́цкі, -ая, -ае.
Удалы, хвацкі. З. выгляд.
||
залі́цца¹, -льюся, -лье́шся, -лье́цца; -льёмся, -льяце́ся, -лью́цца і -лію́ся, -ліе́шся, -ліе́цца; -ліёмся, -ліяце́ся, -лію́цца; -ліўся, -ліла́ся, -ло́ся; -ліся;
1. (1 і 2
2.
3. Захлынуцца (
||
залі́цца², -лью́ся, -лье́шся, -лье́цца; -льёмся, -льяце́ся, -лью́цца і -лію́ся, -ліе́шся, -ліе́цца; -ліёмся, -ліяце́ся, -лію́цца; -ліўся, -ліла́ся, -ло́ся; -ліся;
Пачаць спяваць або ствараць якія
Заліцца слязамі (
||
залі́ць¹, -лью́, -лье́ш, -лье́; -льём, -льяце́, -лью́ць і -лію́, -ліе́ш, -ліе́; -ліём, -ліяце́, -лію́ць; -ліў, -ліла́, -ліло́; залі́; -літы;
1. Пакрыць скрозь вадой або іншай вадкасцю. Рака заліла паплавы. Сонечнае святло заліло пакоі (
2. Абліць, запэцкаць вадкім. З. сшытак чарнілам.
3. Затушыць вадой. З. агонь.
4. Напоўніць, пакрыць чым
5. Наліць, напоўніць чым
||
||
залі́ць², залю́, зо́ліш, зо́ліць; зо́лены і залёны;
Апрацоўваць (шкуры) растворам вапны.
||
залічы́цца, -ічу́ся, -і́чышся, -і́чыцца;
Паступіць куды
||
залічы́ць, -ічу́, -і́чыш, -і́чыць; -і́чаны;
1. каго (што). Уключыць у склад каго-, чаго
2. што. Прылічыць каму
3. што. Прыняць што
4. што. Адобрыць, паставіўшы залік. З. курсавую работу.
||
||
залі́шне,
Звыш меры, занадта.
залі́шні, -яя, -яе (
Лішні, які перавышае патрэбу, неабходнасць. Залішнія клопаты.
зало́г, -у,
1. Тое, што і заклад.
2.
||
зало́жнік, -а,
Асоба, гвалтоўна кім
||
||
зало́за, -ы,
Орган, які выпрацоўвае і выдзяляе рэчывы, неабходныя для жыццядзейнасці арганізма. Слінная з. Малочныя залозы. Залозы ўнутранай сакрэцыі.
||
||
зало́м¹, -а,
1. Заломленае месца на чым
2. Зблытаны і заламаны чараўніком пук жытніх сцёблаў, які, па ўяўленні забабонных людзей, мог наклікаць бяду на гаспадара нівы. Заламаць з.
зало́м², -а,
Разнавіднасць буйнога і тлустага селядца.
зало́мліваць
зало́ўка, -і,
Сястра мужа. З. ў мяне вельмі добрая.
зало́чаны
залп, -у,
Адначасовы выстрал з некалькіх гармат, вінтовак. Гарматны з. па ворагу.
||
за́лпам,
1. Адначасова з некалькіх гармат, вінтовак. Выстраліць з.
2.
залубяне́лы, -ая, -ае (
Зацвярдзелы, каляны. Залубянелая вопратка.
залубяне́ць
залупі́цца, -уплю́ся, -у́пішся, -у́піцца;
1. (1 і 2
2. Агаліцца, падняўшы сукенку, спадніцу, загаліцца.
3. (1 і 2
||
залупі́ць, -уплю́, -у́піш, -у́піць; -у́плены;
1. Адарваўшы, завярнуць, загнуць. З. скуру на пальцы.
2. Загнуўшы, падняць угору, загаліць. З. спадніцу.
||
залупцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Лупцуючы, давесці да страты прытомнасці або да смерці. З. бізуном да непрытомнасці.
залучы́ць, -учу́, -у́чыш, -у́чыць; -у́чаны;
Прыцягнуць да ўдзелу ў чым
||
залыга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; залы́ганы;
1. Накінуць што
2.
||
залы́паць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць лыпаць. З. вачамі.
залы́сіна, -ы,
1. Участак галавы ад ілба над скронню, не пакрыты валасамі.
2. Месца на ствале дрэва, дзе садрана кара.
залы́сіць, -ы́шу, -ы́сіш, -ы́сіць; -ы́шаны;
Счасаць кару ў якім
за́льны
залюбава́цца, -бу́юся, -бу́ешся, -бу́ецца; -бу́йся;
Любуючыся, заглядзецца. З. на заход сонца.
залюля́ць¹, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Давесці да дрымоты, да сну, люляючы. З. дзіця.
залюля́ць², -я́ю, -я́еш, -я́е;
Пачаць люляць.
заляга́ць
заляжа́лы, -ая, -ае.
Які доўга ляжаў без выкарыстання, які сапсаваўся ад доўгага ляжання. Заляжалае сукно.
заляжа́цца, -ляжу́ся, -ле́жышся, -ле́жыцца; -ляжы́ся;
1. Праляжаць надта доўга. З. ў пасцелі. Такі тавар доўга не залежыцца.
2. (1 і 2
||
залямантава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Пачаць лямантаваць. Дзеці залямантавалі пад акном.
заля́паць¹, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Запэцкаць чым
заля́паць², -аю, -аеш, -ае;
Пачаць ляпаць. З усіх бакоў заляпалі трашчоткі.
заляпі́ць, -ляплю́, -ле́піш, -ле́піць; -ле́плены;
1.
2. што чым. Замазаць, закрыць, заладзіць чым
3. што чым. Наклейваючы, пакрыць чым
4. каму і што каму. Нанесці ўдар (
||
заляца́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Аказваць увагу каму
||
заляце́ць, -ячу́, -яці́ш, -яці́ць; -яці́м, -еціце́, -яця́ць; -яці́;
1. Летучы, апынуцца дзе
2. У час палёту спыніцца дзе
||
||
залячы́цца, 1 і 2
Зажыць у выніку лячэння. Рана хутка залячылася.
||
залячы́ць, -лячу́, -ле́чыш, -ле́чыць; -ле́чаны;
1. што. Лечачы, загаіць што
2. каго (што). Няўмелым лячэннем замарыць, змучыць (
||
замагі́льны, -ая, -ае (
Пра голас: глухі, як з магілы.
зама́зацца
зама́заць, -а́жу, -а́жаш, -а́жа; -ма́ж; -а́заны;
1.
2. Пакрыць слоем фарбы, мазі. З. надпіс чарнілам.
3. Заляпіць замазкай або чым
4.
||
||
зама́зка, -і,
1.
2. Вязкае рэчыва для замазвання шчылін, трэшчын. Аконная з.
||
за́мак, -мка,
1. Палац і крэпасць феадала. Сярэдневяковы з.
2. Назва некаторых палацаў, турмаў.
||
замака́ць
зама́ла,
Малавата, занадта мала.
за́малада,
У маладым узросце. Выйшла замуж з.
замалады́, -а́я, -о́е (
Надта малады. Ён з. для такой пасады.
замалёўка, -і,
1.
2. часцей
замалі́ць, -малю́, -мо́ліш, -мо́ліць; -мо́лены;
Молячы, выпрасіць дараванне за што
||
замалява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
1. Зрабіць малюнак каго-, чаго
2. Пакрыць фарбай. З. плямы.
||
||
замані́ць, -аню́, -а́ніш, -а́ніць; -а́нены;
1. Прывабліваючы чым
2. Прывабіць, зачараваць. Нас там заманіла прырода.
||
зама́нлівы, -ая, -ае.
Прывабны, спакуслівы. Заманлівая перспектыва.
||
за́маразкі, -аў.
Лёгкі ранішні мароз увосень ці вясной. Раннія з. З. на глебе.
замарачы́ць
замардава́цца
замардава́ць
замарко́ціцца, -о́чуся, -о́цішся, -о́ціцца;
Стаць маркотным, занудзіцца. Замаркоціўся хлопчык.
замаро́зіць, -о́жу, -о́зіш, -о́зіць; -о́жаны;
1. каго-што. Падвергнуць дзеянню холаду, даць замерзнуць, застыць. З. рыбу. З. садавіну.
2. што. Моцна астудзіць (
3. што. Абязболіць які
4.
||
||
замаро́чыць
замару́дзіцца, 1 і 2
Стаць больш марудным. Рух цягніка замарудзіўся.
||
замару́дзіць, -у́джу, -у́дзіш, -у́дзіць; -у́джаны;
1. што. Зрабіць больш павольным, марудным. З. крок.
2. што. Маруднымі дзеяннямі затрымаць што
3. без
||
замарынава́ць
замары́цца, -мару́ся, -мо́рышся, -мо́рыцца;
Стаміцца, знясіліцца.
||
замары́ць
замаскірава́цца
замаскірава́ць
зама́сліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
1. Запэцкацца маслам, чым
2. (1 і 2
||
зама́сліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Запэцкаць маслам, чым
||
замасці́ць
замата́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. (1 і 2
2. Стаміцца, знясілець ад клопатаў, работы (
||
замата́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. што. Матаючы, закруціць вакол чаго
2. каго (што). Стаміць, знясіліць работай, клопатамі
замата́ць², -а́ю, -ае́ш, -а́е;
Пачаць матаць¹. З. галавой.
заматрыцава́ць
замаўка́ць
замаўля́ць
замаўча́ць¹, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
Замоўкнуць, перастаць гаварыць, спяваць, крычаць
замаўча́ць², -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
Наўмысным маўчаннем скрыць, не даць даведацца пра што
||
замахну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. чым на каго і без
2.
||
||
замацава́льнік, -у,
Хімічны састаў для замацавання чаго
замацава́цца, -цу́юся, -цу́ешся, -цу́ецца; -цу́йся;
1. (1 і 2
2. Утрымацца на занятай пазіцыі, арганізаваўшы абарону. Войскі замацаваліся на новых рубяжах.
3. (1 і 2
||
||
замацава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. што. Зрабіць нерухомым, устойлівым (прывязаўшы, прыбіўшы
2.
3. што. Апрацаваць замацавальнікам (
4. каго-што за кім-чым. Забяспечыць чые
||
||
||
замачы́ць
зама́шка, -і,
Манера дзейнічаць, звычка, нораў. Барскія замашкі. Купецкія замашкі.
замгле́лы, -ая, -ае.
Пакрыты імглой, затуманены. Замглелае неба.
замглі́ць¹, 1 і 2
Пакрыць імглой, затуманіць. З. неба.
замглі́ць², 1 і 2
Пачаць імгліць.
заме́жны, -ая, -ае.
1. Які знаходзіцца за мяжой, іншаземны, зарубежны. Замежныя дзяржавы.
2. Які адносіцца да іншай дзяржавы. Замежныя тавары. Замежная мова. Замежная камандзіроўка (за мяжу, за граніцу).
3. Які мае адносіны да знешняй палітыкі. Міністэрства замежных спраў.
заме́на, -ы,
1.
2. Той, хто (або тое, што) замяняе каго-, што
заме́ннік, -а,
Матэрыял, выраб
заме́нны, -ая, -ае.
Такі, які можа быць лёгка заменены другім. Заменная дэталь. Заменныя страты.
заме́ньваць
заме́раць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Зрабіць замер. З. выпрацоўку.
||
||
заме́рзлы
заме́рзнуць, -ну, -неш, -не; замёрз, -зла; -ні;
1. Ператварыцца ў лёд або пакрыцца лёдам, ледзяной коркай. Вада ў вёдрах замерзла. Рэчка замерзла. Вокны замерзлі.
2. Загінуць ад холаду або моцна азябнуць. З. у полі. Пасажыры замерзлі.
||
заме́рці, -мру́, -мрэ́ш, -мрэ́; -мро́м, -мраце́, -мру́ць; замёр, -мёрла; -мры́;
1. Стаць нерухомым, перастаць рухацца, дыхаць. З. ад страху. Ад нечаканасці замерла сэрца. Словы замерлі на губах.
2. (1 і 2
||
||
заме́с
заме́ст,
Узамен каго-, чаго
заме́сці, -мяту́, -мяце́ш, -мяце́; -мяцём, -мецяце́, -мяту́ць; замёў, -мяла́, -ло́; -мяці́; -ме́цены;
1. што. Падмятаючы, сабраць у адно месца ці аддаліць убок. З. смецце ў куток.
2. каго-што. Пакрываючы чым
||
заме́тка, -і,
1. Знак, зроблены на чым
2. Кароткі запіс. Зрабіць заметку ў блакноце.
3. Кароткае паведамленне ў друку. З. ў газеце.
На заметку ўзяць каго-што (
||
заме́тны, -ая, -ае (
Такі, якога можна заўважыць, убачыць. З. след удару.
||
заме́ціць, -ме́чу, -ме́ціш, -ме́ціць; -ме́чаны;
1. каго-што і са
2. каго-што. Адзначыць у памяці, запомніць, памеціць, прымеціць. З. падазронага чалавека. З. дарогу ў лесе.
за́мець, -і,
Завіруха, мяцеліца або снег, які вецер пераганяе па зямлі. На дварэ круціла з. Па дарозе слалася з.
заме́швацца
заме́шваць
замёрзлы і заме́рзлы, -ая, -ае
1. Зацвярдзелы ад холаду; пакрыты ледзяной коркай. Замёрзлая гразь. Замёрзлыя вокны. Замёрзлыя пальцы (моцна азяблыя).
2. Які загінуў, памёр ад холаду. З. чалавек.
замілава́льны, -ая, -ае.
Які выклікае або выражае замілаванне. Замілавальнае дзіця. Замілавальная ўсмешка.
||
замілава́нне, -я,
Пачуццё пяшчоты да каго-, чаго
замілава́цца, -лу́юся, -лу́ешся, -лу́ецца; -лу́йся;
Прыйсці ў замілаванне.
||
замілава́ць, -лу́ю, -лу́еш, -лу́е; -лу́й; -лава́ны;
Прывесці ў замілаванне. Дзяўчынка замілавала нас сваёй ласкавасцю.
||
заміна́ць
заміні́раваць
замі́нка, -і,
1. Затрымка, перашкода. З. ў руху цягнікоў.
2. Перапынак пры маўленні. Гаварыць з замінкамі.
заміну́лы, -ая, -ае (
Які папярэднічае мінуламу. З. год.
заміра́ць
замітусі́цца, -тушу́ся, -тусі́шся, -тусі́цца; -тусі́мся, -тусіце́ся, -туся́цца;
Пачаць мітусіцца.
за́мкавы
замкнёны, -ая, -ае.
1. Адасоблены, адлучаны ад грамадства; заняты сваімі вузкімі інтарэсамі. Замкнёнае асяроддзе.
2. Некампанейскі, скрытны. З. характар. З. чалавек.
||
замкну́ты, -ая, -ае.
Тое, што і замкнёны.
||
замкну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Зачыніцца (пра замок) або зачыніцца на замок, ключ. Замок замкнуўся. З. ў пакоі.
2. (1 і 2
3.
||
замкну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -нёны і -ну́ты;
1. што. Зачыніць на замок, на ключ. З. дзверы. З. хату.
2. каго-што. Памясціць куды
3. што. Злучыць канцы, крайнія часткі чаго
||
||
замле́лы, -ая, -ае (
1. Анямелы, адзеравянелы. Замлелыя ногі.
2. Млявы, расслаблены (пра стан чалавека). Замлелая дзяўчынка.
||
замле́ць
замно́га,
Мнагавата, занадта многа, больш, чым трэба.
замо́ва, -ы,
Паводле забабонных уяўленняў: магічныя словы, якія валодаюць чароўнай або гаючай сілай. З. ад хваробы.
||
замо́віць, -мо́ўлю, -мо́віш, -мо́віць; -мо́ўлены;
1. Пахадайнічаць (за каго-, што
2. Аказаць уздзеянне замовай.
||
замо́жны, -ая, -ае.
Матэрыяльна добра забяспечаны, багаты. Заможнае жыццё.
||
замо́к, -мка́,
1. Прыстасаванне для запірання чаго
2. Затвор агнястрэльнай зброі. З. гарматы.
3. Спосаб змацавання частак драўляных канструкцый (
4. Верхняя злучальная частка аркі, скляпення (
||
замо́кнуць, -ну, -неш, -не; замо́к, -кла; -ні;
1. Стаць мокрым, намокнуць. Сена замокла. Запалкі замоклі.
2. (1 і 2
||
замо́льваць
замо́рак, -рка,
Кволая, фізічна недаразвітая істота.
замо́рскі, -ая, -ае (
1. Які знаходзіцца за морам, за граніцай або прывезены адтуль. Заморскія краіны.
2. Пра гандаль: які вядзецца з заграніцай. З. гандаль.
замо́твацца
замо́тваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і матаць (у 1
замо́ўкнуць, -ну, -неш, -не; замо́ўк, -кла; -ні;
Перастаць гаварыць (або перапісвацца) з кім
||
замо́ўчванне
замо́ўчваць
замо́чванне
замо́чка
за́муж.
1.
2. у
за́мужам,
У шлюбе, у стане замужняй (пра жанчыну). З. ёй жывецца добра.
заму́жжа, -а,
Уступленне жанчыны ў шлюб, знаходжанне ў шлюбе. Шчаслівае з.
заму́жняя,
Якая знаходзіцца ў шлюбе, замужам. З. жанчына.
замурава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Пасадзіць каго
||
заму́рзаны, -ая, -ае (
Брудны, неахайны. З. твар.
заму́рзацца
заму́рзаць
замухры́шка, -і,
Пра неахайнага, непрыгляднага чалавека.
замуці́цца
замуці́ць
заму́чыцца
заму́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1.
2. Мучэннямі закатаваць, давесці да смерці. З. у засценку.
||
замча́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца; -чы́ся;
Тое, што і замчаць (у 2
замча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
1. каго-што. Хутка, імкліва завезці, даставіць куды
2. Хутка ідучы, едучы, апынуцца дзе
за́мша, -ы,
Вырабленая мяккая і тонкая ворсавая скура з аксамітнай паверхняй.
||
замшэ́лы, -ая, -ае.
Пакрыты мохам. З. камень.
||
замшэ́ць, 1 і 2
Пакрыцца мохам. Страха замшэла.
замыка́льны
замыка́нне
замыка́цца
замыка́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. што. Знаходзіцца ў канцы чаго
замы́ліцца, 1 і 2
Тое, што і узмыліцца.
||
замы́ліць¹, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Тое, што і узмыліць.
||
замы́ліць², -лю, -ліш, -ліць;
Падтуліць, сцяць (пра губы). З. губы.
||
замы́ць, -мы́ю, -мы́еш, -мы́е; -мы́ты;
1. Адмыць (забруджанае месца). З. пляму.
2. Сапсаваць, кепска мыючы, бялізну. З. пляму. З. сарочку.
3. (1 і 2
||
замяні́ць, -мяню́, -ме́ніш, -ме́ніць; -ме́нены;
1. кім-чым. Узяць, скарыстаць, паставіць узамен другога. З. сакратара новым.
2. Заняць чыё
3. З’явіцца на змену каму-, чаму
4. Выпадкова ці наўмысна ўзяць чужую рэч замест сваёй, падмяніць. З. галошы.
||
||
замяра́ць
замярза́нне
замярза́ць
замясі́ць, -мяшу́, -ме́сіш, -ме́сіць; -ме́шаны;
Прыгатаваць, змешваючы якое
||
||
замясці́ць, -мяшчу́, -ме́сціш, -ме́сціць; -ме́шчаны;
1. каго-што кім-чым. Паставіць на чыё
2. што. Заняць свабодную пасаду, вакансію. З. вакантныя адзінкі.
||
||
замята́ць
замя́ць, -мну́, -мне́ш, -мне́; -мнём, -мняце́, -мну́ць; -мні́; -мя́ты;
Спыніць, наўмысна не даць ходу. З. размову. З. справу.
||
замяша́нне, -я,
Раптоўнае парушэнне парадку, збянтэжанасць, разгубленасць. Прыйсці ў з. Унесці з. ў шэрагі ворага.
замяша́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Ублытацца ў што
2. Загубіцца сярод народу. З. ў натоўпе.
||
замяша́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; заме́шаны;
1. што і каму. Прыгатаваць корм, мешанку жывёле. З. свінням.
2. каго (што) у што. Уцягнуць у якую
||
замяшча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. каго (што). Часова выконваць чые
за́нава,
Тое, што і нанава.
зана́дта,
Залішне, празмерна, звыш якой
зана́льны, -ая, -ае.
1.
2. Размешчаны ў якой
занараві́цца, -раўлю́ся, -ро́вішся, -ро́віцца; занаравіўся, -вілася;
Занатурыцца, уперціся. Конь занаравіўся, не хоча ісці ў брод.
занасі́цца, 1 і 2
Забрудзіцца ад доўгага нашэння.
||
занасі́ць, -нашу́, -но́сіш, -но́сіць; -но́шаны;
Забрудзіць ад доўгай носкі. З. сарочку.
||
занатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Запісаць што
||
занату́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Заўпарціцца, уперціся, праявіць свой нораў.
заначава́ць, -чу́ю, -чу́еш, -чу́е; -чу́й;
Астацца начаваць дзе
зандзі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
1. Даследаваць зондам (у 1
2.
Зандзіраваць глебу (
||
||
занепада́ць
занепако́ены, -ая, -ае.
Устрывожаны, неспакойны.
||
занепако́іцца, -ко́юся, -ко́ішся, -ко́іцца;
Пачаць непакоіцца.
занепако́іць, -ко́ю, -ко́іш, -ко́іць; -ко́ены;
Пачаць непакоіць. З. просьбамі і заявамі.
зане́сці, -нясу́, -нясе́ш, -нясе́; -нясём, -несяце́, -нясу́ць; -нёс, -не́сла; -нясі́; -не́сены;
1. каго-што. Несучы, даставіць куды
2. каго-што. Закінуць, прымусіць апынуцца дзе
3. што. Падняць або, падняўшы, адвесці ўбок. З. канец бервяна. З. руку для ўдару.
4. каго-што. Запісаць, упісаць у што
5. звычайна
||
||
||
зане́сціся, -нясу́ся, -нясе́шся, -нясе́цца; -нясёмся, -несяце́ся, -нясу́цца; занёсся, -не́слася; -нясі́ся;
1. Далёка заехаць, заляцець, забегчы. Коні занесліся ў чыстае поле.
2. Далёка зайсці ў думках, марах. З. думкамі ў далёкія краіны.
||
зані́зіць, -ніжу, -нізіш, -нізіць; -ніжаны;
Занадта знізіць, панізіць. З. патрабаванні. З. расцэнкі.
||
||
зано́с, -у,
1.
2. Намеценая завірухай гурба, якая перагароджвае шлях. Снежныя заносы.
зано́швацца
зано́шваць
занудзі́цца, -джу́ся, -дзі́шся, -дзі́цца; -дзі́мся, -дзіце́ся, -дзя́цца;
Засумаваць, замаркоціцца. З. па родным доме.
зану́дзіць, -іць;
Пачаць нудзіць. З самага ранку яго занудзіла.
занумарава́ць
заны́ць, -ны́ю, -ны́еш, -ны́е;
Пачаць ныць. Нешта сэрца заныла.
заняво́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Пазбавіць волі, незалежнасці, поўнасцю падпарадкаваць сабе.
||
||
заняво́льнік, -а,
Той, хто заняволіў або занявольвае каго
||
||
занядба́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Перастаць дбаць пра каго-, што
заняду́жаць, -аю, -аеш, -ае;
Стаць хворым, нядужым, захварэць.
||
заняме́ць
заняпа́д, -у,
Упадак, стан аслаблення дзейнасці, змяншэння актыўнасці. З. эканомікі. Гаспадарка прыйшла ў з. Адчуць стомленасць і з.
заняпа́лы, -ая, -ае.
1. Які прыйшоў ва ўпадак, збяднелы. Заняпалая ў мінулым гаспадарка.
2. Хваравіты, слабы здароўем. Заняпалая старая.
||
заняпа́сці, -непаду́, -непадзе́ш, -непадзе́; -непадзём, -непадзяце́, -непаду́ць; -непадзі́;
Прыйсці ў заняпад. Гаспадарка заняпала. З. здароўем.
||
занясе́нне
заня́так, -тку,
1. Тое, чым хто
2.
заня́тасць, -і,
Наяўнасць работы, забяспечанасць працай. Вялікая з. Паказчык занятасці рабочых.
заня́ты, -ая, -ае.
Які мае многа работы, спраў. З. чалавек.
заня́цца¹, займу́ся, зо́ймешся, зо́ймецца; займі́ся;
1. чым. Пачаць што
2. кім-чым. Накіраваць сваю ўвагу на каго-, што
3. з кім. Дапамагчы каму
||
заня́цца², 1 і 2
Пачаць гарэць, разгарацца; наступіць, пачацца (пра раніцу, зару). Гэта хата занялася ад суседняй. Пажар заняўся з канца вёскі. Занялося на раніцу. Заняўся золак.
||
заня́ць, займу́, зо́ймеш, зо́йме; займі́; заня́ты;
1. што. Запоўніць сабой якую
2. што. Размясціцца дзе
3.
4. каго (што). Даць работу, занятак каму
5. што. У спалучэнні з некаторымі назоўнікамі: заняць пасаду. З. вакансію. З. месца малодшага навуковага супрацоўніка. З. кафедру ў інстытуце.
6. каго-што. Захапіць, збіраючы ў адно месца і гонячы куды
7. што. Распачаць. З. шырокі пракос.
Дух заняло (
Мову заняло каму — страціў здольнасць гаварыць.
||
||
зао́лаг, -а,
Спецыяліст па заалогіі.
за́паведзь, -і,
1. Выслоўе, якое змяшчае рэлігійна-маральнае прадпісанне. Евангельская з.
2. Правіла, палажэнне, якое служыць кіруючым указаннем для каго-, чаго
запаве́днік, -а,
Запаведнае месца, дзе зберагаюцца і захоўваюцца рэдкія і каштоўныя расліны, жывёлы, унікальныя ўчасткі прыроды, культурныя каштоўнасці
запаве́дны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца пад аховай; недатыкальны. Запаведныя лясы.
запаве́т, -у,
Наказ, парады паслядоўнікам, нашчадкам. З. бацькі сыну.
запаве́тны, -ая, -ае.
1. Дарагі для каго
2. Які па-асабліваму цэніцца, старанна аберагаецца. З. куточак. З. талісман.
3. Звязаны з наказам, тайнай умовай. Запаветнае слова.
||
запаво́ліцца, 1 і 2
Зрабіць больш павольным. Рух запаволіўся. Рост раслін запаволіўся.
||
запаво́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць больш павольным. З. бег. Машына запаволіла ход.
||
запада́ць
западо́зрыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. каго (што) у чым. Пачаць падазраваць у чым
2. што. Пачаць дапускаць існаванне чаго
||
запа́ечны
запазне́лы, -ая, -ае.
Тое, што і запознены.
||
запазні́цца, -пазню́ся, -по́знішся, -по́зніцца;
1. Прыбыць пазней, чым трэба, або наступіць са спазненнем. Поезд запазніўся. Вясна запазнілася.
2. Затрымаўшыся, прабыць дзе
3. з чым, з
запазы́чанасць, -і,
Наяўнасць даўгоў, нявыкананых абавязацельстваў. Ліквідаваць з.
запазы́чанне, -я,
Запазычаная з’ява, прадмет, слова. Іншамоўныя запазычанні.
запазы́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Узяць, пераняць, засвоіць. З. слова. З. ідэю.
||
||
запа́йванне
запа́йваць
запа́йка
запа́йны
запакава́ць
запако́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і пакаваць. З. рэчы.
запа́л, -а і -у,
1. -а,
2. -у,
||
запалаве́лы, -ая, -ае.
Злёгку пажаўцелы. Запалавелае жыта.
запалаве́ць
запалане́ць, -ланю́, -ло́ніш, -ло́ніць; -ло́нены;
1. каго-што. Узяць у палон; скарыць, пазбавіць незалежнасці. З. народ. З. сэрца дзяўчыны (
2. што. Заняць, запоўніць сабой якую
||
запала́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Пачаць палаць¹.
запале́нне, -я,
Хваробны працэс, які суправаджаецца павышэннем тэмпературы, прыпухласцю і пачырваненнем хворай часткі цела. З. лёгкіх. З. сустава.
||
запалёны, -ая, -ае.
У стане запалення, прыпухлы, пачырванелы. З. ўчастак цела. Запалёныя вочы.
||
запалі́цца, -алю́ся, -а́лішся, -а́ліцца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3.
||
запалі́ць, -алю́, -а́ліш, -а́ліць; -а́лены;
1. што. Прымусіць гарэць, загарэцца. З. лямпу.
2. у чым. Падпаліць паліва (у печы). З. у печы.
3.
||
||
запа́лка, -і,
Тонкая драўляная палачка з лёгка загаральнай галоўкай для здабывання агню. Чыркнуць запалкай.
||
запало́ханы, -ая, -ае.
Баязлівы, палахлівы ад пастаянных пагроз, пакаранняў. З. кот. З. выгляд.
||
запало́хаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Пастаяннымі пагрозамі зрабіць палахлівым, нясмелым. З. дзіця.
||
запа́лы, -ая, -ае.
Які запаў, паглыбіўся ўнутр, упалы. Запалыя грудзі.
||
запа́льванне, -я,
1.
2. Прыстасаванне, якім выклікаецца загаранне паліва ў рухавіках унутранага згарання (
запа́львацца
запа́льваць
запа́льнік, -а,
Тое, што і запал (у 1
запальні́ца, -ы,
Кішэнны прыбор, які ўжываецца замест запалак для здабывання агню.
запа́льны, -ая, -ае.
1. Прызначаецца для запальвання. Запальная бомба.
2.
||
запа́льчывы, -ая, -ае.
1. Які лёгка ўзбуджаецца, прыходзіць у раздражненне, гнеў. З. чалавек.
2. Поўны раздражнення, гневу. Запальчывыя спрэчкі.
||
запаля́рны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца за Палярным кругам. З. горад.
запаля́цца
запаміна́льны, -ая, -ае.
Які запамінаецца, надоўга застаецца ў памяці. З. вобраз.
||
запаміна́нне
запаміна́цца
запаміна́ць
запамята́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і запомніць.
запанава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й;
1. над чым. Устанавіць сваю ўладу, панаванне. Настаў такі час, калі бедната запанавала.
2. Пачаць бяздзейнае, панскае жыццё.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
запане́лы, -ая, -ае.
Тое, што і распанелы.
||
запане́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Тое, што і распанець.
запанібра́та,
Як з роўным; проста, бесцырымонна. Быць з кім
запанікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й;
Пачаць панікаваць, упасці ў паніку.
за́пар,
Непасрэдна адзін за адным, без пропуску. Пяць дзён з. ішоў дождж.
запаро́жац, -жца,
Казак з Запарожскай Сечы — украінскага казацкага войска 16—18
запарушы́ць, -ушу́, -у́шыш, -у́шыць; -у́шаны;
1. Забрудзіць, пашкодзіць чым
2. Прысыпаць, зацерушыць. Снег запарушыў зямлю.
Вока не запарушыць каму (
||
запаршы́вець
запа́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. Парачыся ў лазні, давесці сябе да знямогі. З. да паўсмерці.
2. Моцна стаміцца ад доўгай язды, хады, працы.
||
запа́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. каго (што). Гарачынёй або парачы ў лазні давесці да знямогі (
2. каго (што). Стаміць шпаркай або працяглай яздой, хадой, цяжкай працай (
3. што. Апрацаваць парай або абліць варам, пакласці ў кіпень для чаго
4. што. Заліць варам, каб размякчыць, распарыць (пра сухі корм). З. мякіну.
||
||
||
запа́с, -у,
1. Тое, што назапашана, сабрана для чаго
2. Загнуты за шво лішак тканіны, які пакідаюць на выпадак, калі спатрэбіцца павялічыць у шырыню або даўжыню якую
3. Катэгорыя грамадзян, якія прайшлі вайсковую службу і прызываюцца зноў у войска ў выпадку неабходнасці. Перавесці ў з. Прызваць з.
||
запа́сіць, -а́шу, -а́сіш, -а́сіць;
Прыгатаўляць на будучае, рабіць запас. З. сена на зіму.
запаску́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Забрудзіць адкідамі, нечыстотамі.
||
запа́слівы, -ая, -ае.
Які прадбачліва робіць запас чаго
||
запа́снік, -а,
Музейнае сховішча.
запасні́к, -а́,
Ваеннаабавязаны запасу, а таксама салдат запасной воінскай часці.
запа́сці, 1 і 2
1. Заваліцца куды
2. Удацца ўнутр, стаць запалым. Вочы запалі.
3.
||
запасці́ся, -су́ся, -се́шся, -се́цца; -сёмся, -сяце́ся, -су́цца; запа́сся, -сла́ся, -ло́ся; -сі́ся;
Назапасіць для сябе чаго
||
запатрабава́нне, -я,
1. Патрабаванне афіцыйнага растлумачэння па якой
2.
Да запатрабавання — пра карэспандэнцыю, якая выдаецца на пошце па патрабаванні адрасата.
запатрабава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бава́ны; -бу́й;
1. Патрабаваць прад’яўлення, прысылкі чаго
2. Выклікаць куды
3. Прад’явіць патрабаванне на выдачу чаго
запатэнтава́ць
запаўзці́, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, -зяце́, -зу́ць; запо́ўз, -паўзла́, -ло́; -зі́;
1. Забрацца куды
2. Адпаўзціся куды
||
запаўне́нне
запаўня́льнік, -а,
Рэчыва, якое дабаўляецца ў вяжучую масу і не раствараецца ў ёй. Запаўняльнікі для бетонаў.
запаўня́цца
запаўня́ць
запа́хнуць, -ну, -неш, -не; -па́х, -хла;
Пачаць пахнуць. Запахла дымам.
запаце́лы, -ая, -ае.
Вільготны ад асеўшай пары. Запацелае акно.
||
запаце́ць
запа́шнік, -а,
Прылада для ўзворвання глебы на невялікую глыбіню або для засыпання зерня.
запая́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Залатаць, паправіць паяннем. З. дзірку. З. кацёл.
||
||
||
запеленгава́ць
запе́ніцца, 1 і 2
Пакрыцца пенай. Варэнне запенілася.
||
запе́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Пакрыць пенай, успеніць. З. ваду.
||
запе́рці, -пру́, -прэ́ш, -прэ́; -про́м, -праце́, -пру́ць; -пёр, -пе́рла; -пры́; -пёрты;
1. што. Зачыніць (на замок, засаўку
2. каго-што. Змясціць куды
3. Хутка даставіць, дамчаць куды
||
запе́рціся, -пру́ся, -прэ́шся, -прэ́цца; -про́мся, -праце́ся, -пру́цца; -пёрся, -пе́рлася; -пры́ся;
1. Заперці якое
2. (1 і 2
||
запе́ў, -пе́ву,
1. Пачатак песні.
2. Зачын у народнай паэзіі.
||
запе́ць, -пяю́, -пяе́ш, -пяе́; -пяём, -пеяце́, -пяю́ць; -пе́ў, -пе́ла; -пе́й;
Пачаць пець.
||
запе́чак, -чка,
Месца паміж сцяной і печчу.
запе́чны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца за печчу. З. цвыркун.
запе́чча, -а,
Тое, што і запечак.
запіна́цца¹
запіна́цца²
запіна́ць
за́пінка, -і,
Засцежка, якая прасоўваецца ў манжэт сарочкі.
запі́нка, -і,
Замінка, затрымка ў гаворцы, выкліканая цяжкасцю ў падборы слоў, у вымаўленні. Адказаць урок без запінкі (гладка, бойка).
запіра́цца
запіра́ць
за́піс, -у,
1.
2. Тое, што запісана. Блакнот з запісамі.
3. Дакумент, акт (
запіса́цца, -пішу́ся, -пі́шашся, -пі́шацца; -пішы́ся;
1. Запісаць сябе ў спіс, у склад чаго
2. Захапіўшыся пісаннем чаго
3. Зарэгістраваць у загсе свой шлюб (
запіса́ць, -пішу́, -пі́шаш, -пі́ша; -пішы́; -пі́саны;
1. што. Адзначыць пісьмова для памяці. З. лекцыю.
2. каго-што. Нанесці (голас, музыку
3. каго (што). Унесці ў спіс, уключыць у склад чаго
||
||
запі́ска, -і,
1. Лісток паперы з запісам, кароценькае пісьмо.
2. Кароткі пераказ у пісьмовай форме якой
3.
4.
5.
запісны́, -а́я, -о́е.
У выразе: запісная кніжка — род сшытка маленькага фармату для розных запісаў.
запіха́нне
запіха́ць
запі́хванне
запі́хваць
запі́ць¹, -п’ю́, -п’е́ш, -п’е́; -п’ём, -п’яце́, -п’ю́ць; -пі́; -пі́ты;
Выпіць што
||
запі́ць², -п’ю́, -п’е́ш, -п’е́; -п’ём, -п’яце́, -п’ю́ць; -пі́;
Пачаць п’янстваваць. З. на цэлы тыдзень.
||
запла́каны, -ая, -ае.
Са слядамі слёз. З. твар.
запла́каць, -ла́чу, -ла́чаш, -ла́ча; -ла́ч;
Пачаць плакаць. З. ад крыўды.
запламбава́ць
запланава́ць
заплаці́ць
запле́снелы і заплясне́лы, -ая, -ае.
Пакрыты плесняй. З. кавалак сыру.
||
запле́снець
запле́сці, -пляту́, -пляце́ш, -пляце́; -пляцём, -плецяце́, -плятуць; -пляці́; -пле́цены;
1. Перавіваючы, сплесці. З. касу.
2. Плетучы, закрыць (адтуліну, дзірку
3. Пакрыць густым перапляценнем чаго
||
запле́сціся¹, -ляту́ся, -ляце́шся, -ляце́цца; -ляцёмся, -лецяце́ся, -ляту́цца; -пляці́ся;
Заплесці сабе валасы ў касу (косы).
||
запле́сціся², -ляту́ся, -ляце́шся, -ляце́цца; -ляцёмся, -лецяце́ся, -ляту́цца; -пляці́ся;
З цяжкасцю зайсці куды
запле́чны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца за плячамі. З. мяшок.
Заплечных спраў майстар (уст,
запле́чча, -а,
Частка спіны каля плячэй.
заплы́сці¹, -ыву́, -ыве́ш, -ыве́; -ывём, -ывяце́, -ыву́ць; -ы́ў, -ыла́, -ло́; -ыві́;
1. Плывучы, трапіць куды
2. Плывучы, аддаліцца. Далёка з.
||
заплы́сці², 1 і 2
Пакрыцца слоем чаго
||
заплы́ў, -ы́ву,
У спорце: плаванне або гонкі на лодках, яхтах на пэўную адлегласць. З. брасам на сто метраў.
заплю́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Пакрыцца пырскамі (вады, гразі
||
заплю́хаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Пакрыць пырскамі (гразі, вады
||
заплю́шчыць, -шчу, -шчыш, -шчыць; -шчаны;
Прыкрыць павекамі, зажмурыць (вочы). З. вочы.
||
заплява́ць, -люю́, -люе́ш, -люе́; -люём, -люяце́, -люю́ць; -лю́й; -лява́ны;
Забрудзіць пляўкамі. З. падлогу.
||
запля́міць
запля́скаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць пля́скаць. З. у далоні.
запляска́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Зрабіць пляскатым. З. цвік.
2. Выраўнаваць, удараючы, прыпляскаць. З. лапатай зямлю.
заплясне́ласць
заплясне́лы
заплясне́ць
заплята́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1.
2. (1 і 2
3. Пра язык: ледзь варушыцца (
заплята́ць
запну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Раптоўна перарваць гаворку, зрабіць запінку. Два словы сказаў і запнуўся.
||
запо́ем,
1. Пра п’янства: працяглы час і бесперапынна. Піць з.
2.
запо́зна,
Занадта позна. Вярнуцца дамоў з.
запо́знены, -ая, -ае.
Які з’явіўся, здарыўся са спазненнем, занадта позні. Запозненая вясна.
||
запо́й, -ю,
Перыяд бесперапыннага п’янства з прычыны хваравітай цягі да алкаголю. Піць запоямі.
||
запо́мніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Захавацца ў памяці. Добра запомнілася.
||
запо́мніць, -ню, -ніш, -ніць;
Захаваць у памяці. З. верш. З. сваю спадарожніцу.
||
||
запо́р¹, -а,
Прыстасаванне, якім запіраюць, замыкаюць. Дзверы без запора. Вароты на запоры.
запо́р², -у,
Працяглая затрымка ператраўленай ежы, маруднае дзеянне кішэчніка. Хварэць на з.
запо́ўзаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць поўзаць. Мурашкі запоўзалі.
запо́ўніцца, 1 і 2
Напоўніцца, стаць поўнасцю занятым. Тэатр запоўніўся гледачамі.
||
||
запо́ўніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
1. Напоўніць, поўнасцю заняць. З. ванну вадой. Гледачы запоўнілі залу. З. час работай.
2. Упісаць неабходныя звесткі ў што
||
||
запра́ва, -ы,
Прыправа для стравы, закраса. З. для салатаў.
заправі́ла, -ы,
Пра таго, хто запраўляе ў якой
запра́віцца, -ра́ўлюся, -ра́вішся, -ра́віцца;
1. Заправіць сваю машыну гаручым.
2. чым і без
||
||
запра́віць, -ра́ўлю, -ра́віш, -ра́віць; -ра́ўлены;
1. Уставіць, усунуць у што
2. Падрыхтаваць да работы, ужывання, карыстання (пра механізмы, прыборы). З. бак бензінам. З. газавую лямпу.
3. Пакласці ў што
||
||
||
запрага́цца
запрага́ць
запраграмава́ць
запрада́ць¹, -да́м, -дасі́, -да́сць; -дадзі́м, -дасце́, -даду́ць; -да́й; -да́дзены;
Папярэдне дамовіцца аб продажы чаго
||
||
||
запрада́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е;
Пачынаць прадзенне.
запраектава́ць
запражны́, -а́я, -о́е.
Прызначаны для запрэжкі, які ходзіць у запрэжцы. З. конь.
запрапа́сціцца, -па́шчуся, -па́сцішся, -па́сціцца;
Прапасці, падзецца невядома куды. Блакнот кудысьці запрапасціўся.
запрасава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Загладзіць прасам. З. шво.
||
запрасі́ць, -рашу́, -ро́сіш, -ро́сіць; -ро́шаны;
1. каго. Папрасіць прыйсці. З. у госці. З. на пасяджэнне.
2. каго. Прапанаваць выканаць якую
3. што. Назваць высокую цану за што
Сардэчна запрашаем — ветлівае запрашэнне.
||
||
запратакалі́раваць
запрато́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
1. каго-што. Далёка або невядома куды схаваць, падзець. І куды ён запраторыў шашкі?
2.
||
запратэстава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Пачаць пратэставаць.
запра́ўка, -і,
1.
2. Прыправа да стравы, заправа (
запраўля́цца
запраўля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1.
2. чым. Кіраваць, верхаводзіць дзе
запра́ўшчык, -а,
Той, хто запраўляе машыну, прыбор
запрацава́цца, -цу́юся, -цу́ешся, -цу́ецца; -цу́йся;
1. Стаміцца ад працяглай або цяжкай работы. Ты, я бачу, тут зусім запрацаваўся.
2. Захапіўшыся работай, забыцца пра час. З. да глыбокай ночы.
запрацава́ць¹, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Зарабіць працай. З. пяцьсот тысяч рублёў.
||
запрацава́ць², -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й;
Пачаць працаваць. Машына запрацавала.
запраці́віцца
запраша́льны, -ая, -ае.
Які выражае запрашэнне. З. жэст. З. білет.
запраша́ць і запра́шваць
запрашэ́нне, -я,
1.
2. Пісьмо, запіска з просьбай з’явіцца куды
запро́даж
запро́дажны
запро́шваць
запру́да, -ы,
1. Найпрасцейшая плаціна ў выглядзе насыпу, якая перагароджвае цячэнне ракі.
2. Загачаны вадаём.
||
запру́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Перагарадзіць запрудай. З. раку.
2.
||
запрыго́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Зрабіць прыгонным, закабаліць.
||
||
запрыме́ціць, -е́чу, -е́ціш, -е́ціць; -е́чаны;
Заўважыць, прымеціць. З. знаёмага ў натоўпе.
запрыхо́даваць
запрэ́гчы, -прагу́, -пражэ́ш, -пражэ́; -пражо́м, -пражаце́, -прагу́ць; -ро́г, -рэ́гла; -ражы́; -рэ́жаны;
1. Вупражжу злучыць з павозкай для цягі. З. каня ў калёсы.
2.
||
||
запрэ́жка, -і,
1. Некалькі коней, сабак, аленяў
2. Вупраж, збруя.
Хадзіць у запрэжцы — рабіць адну пэўную работу.
запу́дрыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Пакрыць пудрай (каб зрабіць што
||
запужа́ны, -ая, -ае.
Палахлівы ад частых пагроз. Запужанае кацяня. З. выгляд.
||
запужа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Частымі пагрозамі зрабіць палахлівым. З. дзіця.
||
запунсаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Зрабіцца пунсовым. Шчокі ў дзяўчыны запунсавелі.
2. (1 і 2
запустава́ць, 1 і 2
1. Прыйсці ў стан заняпаду.
2. Абязлюдзець, апусцець (пра жыллё). Запуставала вёска.
запусце́лы, -ая, -ае.
Закінуты, запушчаны, апусцелы. З. сад. Запусцелая хата.
||
запусце́нне, -я,
Стан запусцелага, заняпаду. Хата ў запусценні. Поўнае з.
запусце́ць, 1 і 2
Стаць бязлюдным, пакінутым.
запусці́цца, 1 і 2
Перастаць даіцца перад ацёлам. Карова запусцілася.
||
запусці́ць¹, -ушчу́, -у́сціш, -у́сціць; -у́шчаны;
1. што і чым у каго-што. З размаху кінуць (
2. што. Прывесці ў дзеянне, у рух, пачаць работу над чым
3. што. Засунуць куды
4. каго (што). Змясціць, упусціць куды
||
||
||
запусці́ць², -ушчу́, -у́сціш, -у́сціць; -у́шчаны;
1. Давесці да запусцення, заняпаду. З. зямлю. З. гаспадарку. З. вучобу.
2. Не прыняўшы своечасовых мер, даць развіцца чаму
3. Адгадаваць. З. бараду.
||
запусці́ць³, -ушчу́, -у́сціш, -у́сціць; -у́шчаны;
Перастаць даіць перад ацёлам. З. карову.
||
||
запу́шчаны, -ая, -ае.
1. Даведзены да запусцення, занядбаны. З. сад.
2. Застарэлы, не вылечаны своечасова. Запушчаная рана.
||
запушы́ць, 1 і 2
Пра снег, іней: пакрыць тонкім пушыстым слоем. Снег запушыў зямлю.
запха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Пхаючы, запоўніць чым
||
запхну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. каго-што. Уціснуць, упіхнуць куды
2. што. Заткнуць, закрыць якую
||
||
запылі́цца
запылі́ць
запыні́цца, -ыню́ся, -ы́нішся, -ы́ніцца;
Тое, што і спыніцца.
||
запыні́ць, -ыню́, -ы́ніш, -ы́ніць; -ы́нены;
Тое, што і спыніць.
||
||
запы́рскаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. каго-што. Пакрыць пырскамі. З. сурвэтку чарнілам.
2. Пачаць пырскаць.
||
за́пыт, -у,
1. Тое, што і запытанне (у 2
2. Попыт, запатрабаванне. Тавары ў магазіне былі самыя розныя, на што быў з.
3. Пытанне, звернутае да каго
запыта́льны, -ая, -ае.
Які выражае запытанне (у 1
||
запыта́нне, -я,
1. Пытанне, зварот да каго
2. Патрабаванне афіцыйнага растлумачэння па якой
запыта́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Тое, што і запытаць (у 1
||
запыта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. каго (што). Звярнуцца да каго
2. што або чаго. Звярнуцца з якой
3. каго-што аб чым, пра што. Зрабіць запыт (у 1
||
запы́хкаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць пыхкаць. Запыхкаў паравоз.
запэ́ўніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Упэўніць, пераконваючы ў чым
||
||
запэ́цкацца
запэ́цкаць
запява́ла, -ы,
1. Саліст, які выконвае запеў у харавых песнях. Галасісты з.
2.
запява́ць
запяка́нка, -і,
1. Страва, прыгатаваная запяканнем. Рысавая з.
2. Ягадная наліўка з прыправамі, прыгатаваная шляхам гарачай апрацоўкі. Вішнёвая з.
||
запяка́цца
запяка́ць
зап’яне́ць
запярэ́чыць
запя́сце, -я,
Частка кісці рукі паміж перадплеччам і пясцю.
||
запя́цца, -пну́ся, -пне́шся, -пне́цца; -пнёмся, -пняце́ся, -пну́цца; -пні́ся;
Прыкрыць сябе чым
||
запя́ць, -пну́, -пне́ш, -пне́; -пнём, -пняце́, -пну́ць; -пні́; -пя́ты;
Закрыць, завесіць. З. вокны.
||
запяча́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Налажыць пячатку на што
2. Палажыўшы ў канверт, заклеіць. З. пісьмо.
||
запячы́, -пяку́, -пячэ́ш, -пячэ́; -пячо́м, -печаце́, -пяку́ць; запёк, -пякла́, -ло́; -пячы́; -пе́чаны;
1. што. Спячы, загарнуўшы ў цеста. З. рыбу ў цесце.
2. Паставіць у напаленую печ, у духоўку для ўтварэння румянай скарынкі. З. макароны.
3. (1 і 2
||
запячы́ся, 1 і 2
1. Спячыся ў слоі цеста.
2. Загусцець (пра кроў).
3. Перасохшы, пакрыцца тонкай цёмнай плеўкай (пра вусны). Вусны запякліся.
||
зара́, -ы́,
1. Яркая афарбоўка гарызонту перад усходам і пасля заходу сонца. Вячэрняя з. Ад зары да зары (увесь дзень або ўсю ноч). Ні свет ні з. (надта рана).
2.
3. Ранішні або вячэрні ваенны сігнал. Іграць зару.
4. звычайна
||
зарабі́ць, -раблю́, -ро́біш, -ро́біць; -ро́блены;
1. Набыць работай, атрымаць за работу. З. семсот рублёў. З. права на адпачынак.
2. Атрымаць у выніку чаго
3. Закласці, замураваць. З. адтуліну.
Зарабіць як Заблоцкі на мыле (
||
зарабо́так, -тку,
1. Плата за работу. Месячны з. Вялікі з.
2.
зарабо́тны, -ая, -ае.
У выразе: заработная плата — плата за работу.
за́рава, -а,
Водбліск пажару або заходу сонца на небе. Багровае з.
зара́д, -а і -у,
1. -а. Выбуховае рэчыва, якое змяшчаецца ў пэўнай колькасці ў снарадзе, патроне.
2. -у. Колькасць электрычнасці ў якім
||
зарадзі́цца¹, 1 і 2
Узяць пачатак, узнікнуць. Зарадзілася задумка напісаць раман.
||
зарадзі́цца², -дзі́цца;
1. (1 і 2
2.
||
||
зарадзі́ць¹, -раджу́, -ро́дзіш, -ро́дзіць; -ро́джаны;
Выклікаць, парадзіць (якія
||
зарадзі́ць², -аджу́, -а́дзіш, -а́дзіць; -а́джаны;
1. Уставіць зарад (у 1
2. Увесці электрычны зарад (у 2
3. Падрыхтаваць да дзеяння, уставіўшы што
||
||
зарадзі́ць³, 1 і 2
Урадзіць, даць багаты ураджай. Бульба ў гэтым годзе зарадзіла.
зарадзі́ць⁴, -аджу́, -а́дзіш, -а́дзіць;
Паўтараючыся, рабіць адно і тое ж дзеянне. Зарадзіў адно і тое ж (гаворыць, паўтараючы адно і тое ж). Дождж зарадзіў надоўга (пачаў ісці не перастаючы).
зара́дка, -і,
1.
2. Комплекс гімнастычных практыкаванняў, якія выконваюцца з мэтай аздараўлення. Ранішняя з.
зара́дны
зара́жаны, -ая, -ае.
Насычаны хваробатворнымі мікробамі, шкоднымі рэчывамі
||
за́раз,
1. Цяпер, у сучасны момант. Я з. заняты.
2. У самым хуткім часе, неўзабаве. З. я вам усё раскажу.
3. Толькі што, зусім нядаўна. Расказаная з. гісторыя.
4. (звычайна з часціцай «жа»). Неадкладна, у гэты ж час. Трэба з. жа ўсё праверыць.
зара́з,
Адразу, за адзін раз. З’есці ўсё з.
зара́за, -ы,
Хваробатворны пачатак, які распаўсюджваецца мікробамі. Рассаднік заразы. Распаўсюджанне заразы.
заразі́цца, -ражу́ся, -разі́шся, -разі́цца; -разі́мся, -разіце́ся, -разя́цца;
1. Захварэць, успрыняўшы заразу З. грыпам.
2.
||
||
заразі́ць, -ражу́, -разі́ш, -разі́ць; -разі́м, -разіце́, -разя́ць; -ра́жаны;
1. каго-што. Перадаць заразу каму-, чаму
2.
||
||
зара́злівы, -ая, -ае.
1. Тое, што і заразны.
2.
||
зара́зны, -ая, -ае.
Які нясе ў сабе заразу. Заразная хвароба.
||
зара́на,
Занадта рана, ранавата. З. падняцца з пасцелі.
зара́нак, -нку,
Тое, што і зара (у 1 і 2
зара́ней,
За некаторы час да чаго
зарані́ца, -ы,
1. Перадсвітальная зара (
2. Ранішняя зорка.
зара́нка, -і,
Ранішняя ці вячэрняя зорка або ўвогуле зорка (у 1
зара́нні, -яя, -яе (
Занадта ранні. З. для купання час.
зара́ны, -ая, -ае.
Знесены і разрыхлены плугам. Зараныя межы.
зарапа́д, -у,
Падзенне мноства метэораў, метэорны дождж.
||
зарапартава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
Заблытацца, нагаварыць лішняга, недарэчнага, расказваючы што
за́раснік, -у,
Густа парослыя кусты, дрэвы. Лазовы з.
||
зарасці́, -расту́, -расце́ш, -расце́; -расцём, -расцяце́, -расту́ць; -ро́с, -расла́, -ло́;
1. чым і без
2. Пра рану: зажыць (
||
зараўнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Зрабіць аднолькавым па ўзроўні з якой
||
зараўці́, -раву́, -раве́ш, -раве́; -равём, -равяце́, -раву́ць; -ро́ў, -раўла́, -ло́; -раві́;
1. Пачаць раўці. Бык зароў.
2.
зара́ць, -ру́, -рэ́ш, -рэ́; -ро́м, -раце́, -ру́ць; -ры́; -ра́ны;
Плугам зняць з паверхні зямлі. З. пагорак.
зарачы́ся, -раку́ся, -рачэ́шся, -рачэ́цца; -рачо́мся, -рачаце́ся, -раку́цца; -ро́кся, -ракла́ся, -ло́ся;
Даць зарок не рабіць чаго
||
зарва́цца, -рву́ся, -рве́шся, -рве́цца; -рвёмся, -рвяце́ся, -рву́цца; -рві́ся;
1. Вырвацца, зайсці далёка наперад у час атакі, наступлення.
2.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
||
зарва́ць, -рву́, -рве́ш, -рве́; -рвём, -рвяце́, -рву́ць; -рві́; -рва́ны;
1. Тое, што і уварваць (у 1
2. Абарваць так, каб нельга было знайсці канца (пра нітку). З. нітку ў матку.
Каб табе зарвала (
||
зардзе́цца, -е́юся, -е́ешся, -е́ецца;
Стаць ярка-чырвоным, пачырванець. Зардзелася ранішняя зара. Зардзеліся шчокі.
заржаве́лы, -ая, -ае.
Пакрыты ржой, ржавы. З. дрот.
заржаве́ць
заржа́ўлены, -ая, -ае.
Заржавелы, ржавы. З. цвік.
заржа́ць, -жу́, -жэ́ш, -жэ́; -жо́м, -жаце́, -жу́ць; -жы́;
Пачаць іржаць. Коні заржалі.
зарні́ца, -ы,
Аддаленая імгненная ўспышка на небе — водбліск маланак далёкай навальніцы.
заро́бак, -бку,
Тое, што і заработак. Знайшоўся някепскі з.
заро́дак, -дка,
1. У чалавека і жывёл, а таксама ў вышэйшых насенных раслін: арганізм на ранняй ступені свайго развіцця, які жывіцца за кошт матчынага арганізма або пажыўнымі рэчывамі яйцаклеткі.
2.
||
заро́к, -у,
Клятвеннае абяцанне не рабіць чаго
зарпла́та, -ы,
Заработная плата. Павышэнне зарплаты. Сёння з. (г. зн. выдача заработнай платы).
зарубе́жны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца за рубяжом, замежны. Зарубежныя краіны. Зарубежныя госці.
зарубі́ць¹, -ублю́, -у́біш, -у́біць; -у́блены;
Загнуўшы, падшыць краі. З. хусцінку.
||
||
зарубі́ць², -ублю́, -у́біш, -у́біць; -у́блены;
1. Зрабіць зарубку або зарубкі на чым
2. Агаліць паверхню пласта, прызначанага для адбойкі (
Зарубі сабе на носе (
||
||
зару́бка, -і,
1.
2. Метка, знак, зробленыя сякерай, нажом
||
зарубцава́цца
зарубцо́ўвацца, 1 і 2
Тое, што і рубцавацца. Рана зарубцоўваецца.
зарудзе́ць, 1 і 2
Зрабіцца рудым, зрудзець. Папера ад сонца зарудзела.
заружаве́лы, -ая, -ае.
Які заружавеў, зрабіўся ружовым. Заружавелае неба.
заружаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Стаць ружовым, паружавець. Неба на ўсходзе заружавела. Шчокі заружавелі.
зару́ка, -і,
Залог, гарантыя. У працы з. нашых поспехаў.
||
зару́мзаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць плакаць. Дзіця зарумзала.
зарумя́ніцца
зарумя́ніць
заруне́лы, -ая, -ае.
Пакрыты рунню, зазелянелы. Зарунелыя палі.
заруне́ць, 1 і 2
Зазелянець, пакрыцца рунню. Зарунела жыта.
зару́піць, 1 і 2
Пачаць рупіць. Яму зарупіла бегчы купацца.
зару́чка, -і,
Магчымасць атрымаць дапамогу, садзеянне ў якой
зару́чыны, -чын.
Абрад аб’яўлення каго
||
заручы́цца¹, -учу́ся, -у́чышся, -у́чыцца;
Загадзя забяспечыць сабе чыю
||
заручы́цца², -учу́ся, -у́чышся, -у́чыцца;
Дамовіцца аб шлюбе, узяць шлюб.
||
заручы́ць, -учу́, -у́чыш, -у́чыць; -у́чаны;
Справіць абрад заручын. Павіншаваць заручаных (
||
||
за́рыва, -а,
Тое, што і зарава.
зарыва́цца¹
зарыва́цца²
зарыва́ць¹
зарыва́ць²
зары́гаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць кашляць скрыпучым гукам.
зарыга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Запэцкаць ванітамі. З. падлогу.
зарыда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Пачаць рыдаць.
зарыентава́цца
зарыентава́ць
зарыка́ць, 1 і 2
Зараўці (пра жывёлу, звычайна карову). Карова зарыкала.
зарысава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Зрабіць зарысоўку каго-, чаго
||
||
зарысо́ўка, -і,
1.
2. Малюнак з натуры, замалёўка. Зарысоўкі з натуры.
зары́цца, -ы́юся, -ы́ешся, -ы́ецца;
1. Закапа́цца, схавацца ў вырытым паглыбленні або ў чым
2. Схаваць (твар, галаву) у што
||
зары́ць, -ы́ю, -ы́еш, -ы́е; -ы́ты;
Закапа́ць у падрыхтаваную яму, упадзіну
Зарыць носам (зямлю) (
||
зарэгістрава́цца, -ру́юся, -ру́ешся, -ру́ецца; -ру́йся;
1.
2. Афіцыйна аформіць свой шлюб. З. ў загсе.
зарэгістрава́ць
зарэ́з, -у,
У выразе: да зарэзу (
зарэ́зацца, -э́жуся, -э́жашся, -э́жацца; -э́жся;
Пазбавіць сябе жыцця, перарэзаўшы горла.
зарэ́заць
зарэзервава́ць
зарэкамендава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й;
Паказаць, праявіць сябе з якога
зарэ́чны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца за ракой. Зарэчныя лугі.
зарэ́чча, -а,
Мясцовасць за ракой.
за́саб,
Запар, адзін за другім. Прыходзіў сюды тры разы з.
за́савачны
заса́да, -ы,
1. Скрытае размяшчэнне каго-, чаго
2. Атрад войск, так размешчаны. Моцная з.
||
засадзі́ць, -аджу́, -а́дзіш, -а́дзіць; -а́джаны;
1. што. Заняць якую
2. каго (што). Пасадзіць куды
3. каго (што) за што. Прымусіць працягла займацца чым
4. што. Глыбока ўваткнуць (
||
засаката́ць, -качу́, -ко́чаш, -ко́ча; -качы́;
1. Пачаць сакатаць. Куры засакаталі.
2.
3.
засакрэ́ціць, -э́чу, -э́ціш, -э́ціць; -э́чаны;
1. каго-што. Зрабіць сакрэтным, недаступным для агульнага карыстання, азнаямлення
2. каго (што). Дапусціць да сакрэтнай работы. З. супрацоўніка.
||
засаладзі́ць
засале́нне, -я,
Павышаная колькасць мінеральных солей у глебе, якія перашкаджаюць земляробству. Барацьба з засаленнем глебы.
заса́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Запэцкаць чым
||
засалі́ць
засапці́, -сапу́, -сапе́ш, -сапе́; -сапём, -сапяце́, -сапу́ць; -со́п, -сапла́, -ло́;
Пачаць сапці. Засоп носам.
засапці́ся, -пу́ся, -пе́шся, -пе́цца; -пёмся, -пяце́ся, -пу́цца; засо́пся, -сапла́ся, -ло́ся;
Тое, што і запыхацца. З. ад хуткага бегу.
засарамаці́ць, -ачу́, -аці́ш, -аці́ць; -аці́м, -аціце́, -аця́ць;
Тое, што і засароміць. Яго нічым не засарамаціш.
засаро́мецца, -меюся, -меешся, -меецца;
Адчуць сорам, збянтэжанасць.
засаро́міць, -млю, -міш, -міць; -млены;
Дакараючы або выкрываючы ў чым
засарэ́нне, -я,
Пашкоджанне страўніка чым
за́саўка, -і,
Рухомая металічная або драўляная планка на прабоях для запірання дзвярэй. Зачыніць дзверы на засаўку.
||
засвая́льнасць, -і,
Здольнасць засвойвацца арганізмам або свядомаспю. Добрая з. праграмы вучнямі. Высокая з. кармоў.
засве́дчыць
засво́іць, -о́ю, -о́іш, -о́іць; -о́ены;
1. Успрыняўшы што
2. (1 і 2
3. Зразумеўшы, запомніць як мае быць. З. школьны матэрыял.
||
||
засвяці́цца, 1 і 2
1. Пачаць свяціцца. Удалечыні засвяціўся агеньчык.
2.
3. Сапсавацца ў выніку пападання святла (пра святлоадчувальную плёнку, паперу
4.
||
засвяці́ць¹, -вячу́, -ве́ціш, -ве́ціць;
Запаліць для асвятлення. З. ліхтар. Сонца засвяціла ў акно.
засвяці́ць², -вячу́, -ве́ціш, -ве́ціць; -ве́чаны;
Сапсаваць (святлоадчувальную плёнку), не засцярогшы ад дзеяння святла.
засе́вак, -се́ўку,
Колькасць засеянай зямлі.
||
засе́дзецца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
Прасядзець, прабыць надта доўга. З. ў гасцях. З. за работай.
Заседзецца ў дзеўках (
||
засе́дзець, 1 і 2
Пра насякомых, птушак: забрудзіць экскрэментамі што
||
засе́к, -а,
Агароджанае месца ў свірне для ссыпання збожжа, мукі.
||
засе́ка, -і,
Завала са ссечаных і наваленых крыж-накрыж дрэў.
засе́кчы¹
засе́кчы²
засе́кчыся
за́сень і за́цень, -і,
Месца, зацененае чым
засе́сці, -ся́ду, -ся́дзеш, -ся́дзе; засе́ў, -се́ла; -ся́дзь;
1. Надоўга размясціцца дзе
2. за што і з
3. Скрытна размясціцца дзе
4. (1 і 2
||
засе́ў, -се́ву,
Участак зямлі, засеяны насеннем. Рунее малады з. ярыны.
засе́ўкі, -се́вак.
Пачатак сяўбы.
засе́чка, -і,
Тое, што і зарубка (у 1
засе́яць, -е́ю, -е́еш, -е́е; -е́й; -е́яны;
1. Заняць пад пасеў які
2.
||
засі́вераць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Пацямнець, зашурпаціцца ад ветру. Рукі засівералі.
засіві́ць, -сіўлю́, -сіві́ш, -сіві́ць; -сіўлены;
Забяліць, заправіць невялікай колькасцю малака. З. крупнік.
засіласава́ць
засі́лле, -я, н., каго-чаго або чыё, якое.
Моцны ўплыў каго-, чаго
засіне́ць, 1 і 2
Пачаць сінець. У жыце засінелі васількі.
засіні́ць, -іню́, -і́ніш, -і́ніць; -і́нены;
1. Пафарбаваць у сіні колер. З. азёры на контурнай карце.
2. Залішне падсініць. З. бялізну.
||
заскавыта́ць, -вычу́, -вы́чаш, -вы́ча; -вычы́;
Пачаць скавытаць. Сабака заскавытаў.
заскаро́дзіць
заскару́злы, -ая, -ае.
Тое, што і закарузлы.
||
заскару́знуць, -ну, -неш, -не; -ру́з, -зла; -ні;
Тое, што і закарузнуць.
засква́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Заправіць сквараным салам. З. булён.
||
заско́к, -у,
Адхіленне ад нормы ў паводзінах, думках. Чалавек з заскокам. Заскокі ў разважаннях.
заско́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Скокнуўшы, забрацца куды
2. Зайсці куды
||
заскрэ́бці, -скрабу́, -скрабе́ш, -скрабе́; -скрабём, -скрабяце́, -скрабу́ць; -скро́б, -рэ́бла; -скрабі́;
Пачаць скрэбці. Заскрэбла мыш пад падлогай.
засла́бы, -ая, -ае (
Слабаваты, слабейшы, чым трэба. Гэты з. для рызыкі.
заслані́цца, -ланю́ся, -ло́нішся, -ло́ніцца;
Засланіць сябе чым
||
заслані́ць, -ланю́, -ло́ніш, -ло́ніць; -ло́нены;
1. Закрыць, загарадзіць сабой або чым
2.
3.
||
за́сланка, -і,
Прыстасаванне ў выглядзе бляшанага ліста з ручкай для закрывання топкі печы, а таксама наогул прыстасаванне для закрывання адтулін.
||
засла́цца, 1 і 2
Пакрыцца, завалачыся чым
||
засла́ць¹, зашлю́, зашле́ш, зашле́; зашлём, зашляце́, зашлю́ць; зашлі́; засла́ны;
1. Адаслаць далёка ці не па прызначэнні. З. на край свету.
2. Паслаць з якой
3. Адправіць, пераслаць каму
||
||
засла́ць², -сцялю́, -сце́леш, -сце́ле; -сцялі́; -сла́ны;
1. Рассцілаючы што
2. (1 і 2
||
засле́джваць
заслі́ніць
засло́н¹, -а,
Вайсковы атрад для аховы і прыкрыцця галоўнай часткі войска. Выставіць з.
||
засло́н², -а,
Хатняя пераносная лаўка.
||
засло́на, -ы,
1. Тое, што пакрывае, засланяе сабой. Дымавая з. (паласа густога дыму для маскіроўкі; таксама
2. Шырокае палотнішча, якое закрывае сцэну ад глядзельнай залы. Падняць заслону.
заслу́га, -і,
Грамадска карысны ўчынак, дзейнасць, вартыя павагі і агульнага прызнання. Атрымаць па заслугах. З. перад навукай.
заслу́жаны, -ая, -ае.
Які мае вялікія заслугі. З. працаўнік. З. артыст Рэспублікі Беларусь. З. работнік культуры. З. настаўнік. З. майстар спорту (ганаровыя званні).
заслужы́ць, -ужу́, -у́жыш, -у́жыць; -у́жаны;
1. Сваёй дзейнасцю стаць дастойным або дабіцца чаго
2. Выслужыць, атрымаць за службу, працу. З. права на адпачынак.
||
заслу́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Слухаючы што
||
заслу́хаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Выслухаць тое, што абвяшчаецца публічна. З. справаздачу. З. дакладчыка.
||
заслядзі́ць, -джу́, -дзі́ш, -дзі́ць; -дзі́м, -ледзіце́, -дзя́ць; -ле́джаны;
Затаптаць, забрудзіць слядамі ног. З. падлогу.
||
засма́глы, -ая, -ае.
Сухі, высахлы, перасохлы. Засмаглыя губы.
засма́гнуць, -ну, -неш, -не; -ма́г, -гла; -ні;
1. Звяць, засохнуць ад недахопу вільгаці. Зеляніна паркаў засмагла без дажджу.
2. Перасохнуць (пра губы, рот). У роце засмагла.
засма́жыцца
засма́жыць
засмакта́ць¹, 1 і 2
Уцягнуць, увабраць у сябе. Балота засмактала чалавека. Асяроддзе засмактала (
||
засмакта́ць², -макчу́, -мо́кчаш, -мо́кча; -макчы́;
Пачаць смактаць.
засмалі́ць, -малю́, -ма́ліш, -ма́ліць; -мо́лены;
Заліўшы смалой, зрабіць непранікальным. З. човен.
||
засме́йваць
засме́ціцца, 1 і 2
Забрудзіцца ад смецця. Двор засмеціўся.
||
засме́ціць, -е́чу, -е́ціш, -е́ціць; -е́чаны;
1. Забрудзіць смеццем. З. падлогу.
2.
||
засму́жаны, -ая, -ае.
Зацягнуты смугой. Засмужаныя далі.
||
засмужы́ць, 1 і 2
Зацягнуць смугой.
засмуро́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
Напоўніць смуродам. З. усю хату дзёгцем.
засмуткава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й;
Пачаць смуткаваць. З. у адзіноце.
засмуці́цца, -учу́ся, -у́цішся, -у́ціцца;
Засумаваць, замаркоціцца. З. па родных. З. ад гора.
||
||
засмуці́ць, -учу́, -у́ціш, -у́ціць; -у́чаны і -учо́ны;
Выклікаць пачуццё смутку, маркоты. Гэта вестка нас моцна засмуціла.
||
засмя́глы, -ая, -ае.
Тое, што і засмаглы.
засмя́гнуць, -ну, -неш, -не; засмя́г, -гла; -ні;
Тое, што і засмагнуць.
засмяя́цца, -мяю́ся, -мяе́шся, -мяе́цца; -мяёмся, -меяце́ся, -мяю́цца; -ме́йся;
Пачаць смяяцца. Хлопцы дружна засмяяліся.
засмяя́ць, -мяю́, -мяе́ш, -мяе́; -мяём, -меяце́, -мяю́ць; -ме́й; -мяя́ны;
Высмеяць, абсмяяць.
||
заснава́льнік, -а,
Той, хто заснаваў што
||
заснава́цца, 1 і 2
Узнікнуць, утварыцца. Заснавалася новая вёска.
||
заснава́ць¹, -ную́, -нуе́ш, -нуе́; -нуём, -нуяце́, -ную́ць; -ну́й; -нава́ны;
1. Пакласці пачатак чаму
2. на чым. Зрабіць на аснове чаго
3. Плетучы, снуючы, зацягнуць якую
||
заснава́ць², -ную́, -нуе́ш, -нуе́; -нуём, -нуяце́, -ную́ць; -ну́й;
Пачаць снаваць.
засне́жаны, -ая, -ае.
Занесены снегам. Заснежаныя сцяжынкі і дарогі.
||
засну́лы, -ая, -ае.
Які заснуў, прыціх. З. мінтай.
засну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Прыйсці ў стан сну. Не з. ні на мінутку. Прырода заснула зімовым сном. З. навекі або вечным сном (
||
засо́вачны, -ая, -ае.
Такі, які можна зачыніць на засаўку. Засовачныя дзверы.
засо́л, -у,
Тое, што і засолка.
засо́лачны
засо́лка, -і,
1.
2. Спосаб, якасць салення прадуктаў. Халодная з. рыжыкаў. Спецыяльны рэцэпт засолкі агуркоў.
засо́льваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і саліць (у 2
засо́льны
засо́хлы, -ая, -ае.
1. Сухі, зацвярдзелы. Засохлая гразь.
2. Які завяў, загінуў ад неспрыяльных умоў (пра расліны). Засохлая кветка.
засо́хнуць
заспакае́нне, -я,
1.
2. Тое (той), што (хто) заспакойвае, радуе каго
заспакая́льны, -ая, -ае.
Які прыносіць заспакаенне ці знімае боль. Заспакаяльныя сродкі.
заспако́енасць, -і,
1. Стан спакою, заспакаення, ураўнаважанасці.
2. Задаволенасць дасягнутым, бестурботнасць.
заспако́іцца, -о́юся, -о́ішся, -о́іцца;
Суняць свой непакой, узбуджанасць, супакоіцца. Даведаўшыся пра гэта здарэнне, я доўга не магла з.
Заспакоіцца на дасягнутым — дамогшыся пэўных поспехаў, страціць актыўнасць, энергію.
||
заспако́іць, -о́ю, -о́іш, -о́іць; -о́ены;
1. каго-што. Зрабіць спакойным, супакоіць. З. расхваляванага чалавека.
2. што. Суняць, зменшыць. З. боль.
||
||
заспако́йлівы, -ая, -ае.
Які заспакойвае, прыносіць заспакаенне. Заспакойлівае слова. Заспакойлівая вестка.
||
заспа́ны, -ая, -ае.
Са слядамі сну, сонны. Заспаныя вочы. З. твар.
заспа́цца, -плю́ся, -пі́шся, -пі́цца; -пі́мся, -піце́ся, -пя́цца; -пі́ся;
Праспаць многа, больш чым звычайна. Пасля лазні заспаўся.
заспа́ць, -плю́, -пі́ш, -пі́ць; -пі́м, -піце́, -пя́ць; -пі́; -па́ны;
1. Прачнуцца пазней, чым трэба, праспаць. Сёння трохі заспаў.
2. што. Доўга сплючы, пазбавіць свежасці (
||
заспе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е; -е́ты;
1. каго-што. Прыбыўшы, паспець убачыць, знайсці на месцы. З. поезд на станцыі. Я заспеў сябра яшчэ дома.
2. каго (што). Раптоўна застаць дзе
заспіртава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Палажыць у спірт для засцярогі ад гніення.
||
заспрача́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Пачаць спрачацца. Гутарылі спакойна, а потым заспрачаліся.
заспява́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Пачаць спяваць. Галасіста заспяваў певень.
заспява́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Знаходзіць каго
2. Раптоўна захопліваць. З. злодзея на месцы злачынства.
заспяша́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Пачаць спяшацца.
заста́ва, -ы,
1. Месца ўезду ў горад, пункт кантролю прывазных грузаў і прыезджых (
2. Воінскае падраздзяленне, якое ахоўвае дзяржаўную граніцу. Пагранічная з.
||
заста́віць¹, -та́ўлю, -та́віш, -та́віць; -та́ўлены;
1. што чым. Ставячы што
2. што чым. Загарадзіць чым
3. што за што. Паставіць, змясціць што
||
заста́віць², -та́ўлю, -та́віш, -та́віць;
Прымусіць рабіць што
||
застагна́ць, -тагну́, -то́гнеш, -то́гне; -тагні́;
Пачаць стагнаць. З. ад болю.
застарэ́лы, -ая, -ае (
Закаранелы, невылечны, непапраўны. Застарэлая хвароба. Застарэлыя звесткі.
застарэ́ць, 1 і 2
Закаранець, устарэць. Хвароба застарэла. Метады кіраўніцтва застарэлі.
заста́ўка, -і,
Малюнак на шырыню старонкі ў пачатку кнігі, раздзела.
||
заста́цца, -тану́ся, -тане́шся, -тане́цца; -танёмся, -таняце́ся, -тану́цца; -та́нься;
1. Прадоўжыць знаходжанне дзе
2. (1 і 2
3. Пакінуць, захаваць пэўны стан, погляды, становішча
4. Апынуцца ў якім
5. Аказацца ў наяўнасці пасля карыстання чым
6.
7. кім, у кім. Прагуляўшы ў картачнай гульні, атрымаць якую
||
заста́ць, -та́ну, -та́неш, -та́не; -та́нь;
Тое, што і заспець. Вайна застала мяне ў дарозе.
||
застая́лы, -ая, -ае.
1. Які доўгі час прастаяў, не рухаўся. З. конь.
2. Які страціў свежасць ад працяглай нерухомасці. Застаялая вада.
||
застая́цца, -таю́ся, -таі́шся, -таі́цца; -таі́мся, -таіце́ся, -тая́цца; -то́йся;
1. Доўга прастаяць без руху. Коні застаяліся.
2. (1 і 2
3. Затрымацца, прастаяўшы доўга на адным месцы. З. перад карцінай.
4. (1 і 2
||
засто́й, -ю,
1. Спыненне, затрымка ў руху, функцыянаванні чаго
2. Час пасіўнага, вялага стану грамадскага жыцця, думкі. З. эканомікі. З. у духоўным развіцці.
||
засто́лле, -я,
Святочны стол з пачастункам, месца за сталом, а таксама ўсе тыя, што сядзяць за сталом. Поўнае з. гасцей. Гамоніць з.
засто́льны, -ая, -ае.
Які адбываецца за сталом (у час абеду, банкету
засто́парыцца
засто́парыць
застракаце́ць, 1 і 2
Пачаць стракацець. На паляне застракацелі кветкі.
застрамі́ць, -рамлю́, -рэ́міш, -рэ́міць; -рэ́млены;
Увагнаць стрэмку ў што
||
застрахава́цца
застрахава́ць
застрачы́ць¹, -рачу́, -ро́чыш, -ро́чыць; -ро́чаны;
Зашыць строчкай на швейнай машыне. З. складку.
||
застрачы́ць², -рачу́, -ро́чыш, -ро́чыць;
Пачаць страчыць (у 2 і 3
застра́шыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Навесці страх, запужаць.
||
заструга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Зрабіць вострым, стругаючы. З. палку.
||
застрэ́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
Забіць сябе з агнястрэльнай зброі.
застрэ́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Забіць з агнястрэльнай зброі. З. ваўка.
застрэ́льшчык, -а,
Той, каму належыць пачын у якой
||
застрэ́шак, -шка,
Край страхі, што навісае над сцяной, а таксама месца пад ім. Ластаўкі гнёзды ўюць пад застрэшкам.
застрэ́шніца, -ы,
Дошка каля краю саламянай страхі, якая засцерагае яе ад ветру.
застрэ́шша, -а,
Тое, што і застрэшак. З. адрыны закладзена гарбузамі.
застудзі́ць, -уджу́, -у́дзіш, -у́дзіць; -у́джаны;
Даўшы азябнуць, прастудзіць. З. горла. З. ногі.
||
засту́каць¹, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць стукаць. Нехта застукаў у дзверы. Кроў застукала ў скронях.
засту́каць², -аю, -аеш, -ае;
Захапіць, застаць на месцы злачынства.
заступі́цца, -уплю́ся, -у́пішся, -у́піцца;
Абараніць каго
||
заступі́ць, -уплю́, -у́піш, -у́піць;
1. каго-што. Замяніць, замясціць. З. старога майстра ля станка.
2. на што і без
3. каго-што. Загарадзіць, засланіць сабой. З. каго
4. што каму. Загарадзіць, зрабіць перашкоду. З. дарогу каму
5. што. Пераступіць. Конь заступіў ляйчыну.
||
засту́пнік, -а,
Той, хто заступаецца за каго
||
||
засту́пніцтва, -а,
Дзеянні заступніка; абарона.
||
засты́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў густым, цвёрдым пры ахалоджванні. З. тлушч.
2. Пакрыты лёдам, прымерзлы або закарчанелы ад холаду (
||
засты́ць, -ы́ну, -ы́неш, -ы́не; -ы́ў, -ы́ла; -ы́нь;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Моцна змерзнуць (
4. Пра труп: стаць халодным, скарчанець.
5.
||
застэнаграфава́ць
засудзі́ць, -уджу́, -у́дзіш, -у́дзіць; -у́джаны;
Абвінаваціць па прыгавору суда. З. злачынца.
||
засумава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й;
Пачаць сумаваць. Хлопчык засумаваў па бабулі.
засу́нуць, -ну, -неш, -не; -су́нь; -нуты;
1. Пасунуўшы, паставіць, пакласці ў што
2. Зачыніць, закрыць на засаўку (
||
засупо́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Сцягнуць клешчы хамута супоняй пры запраганні каня.
||
засупярэ́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Тое, што і запярэчыць.
за́суха, -і,
Працяглая адсутнасць дажджоў, якая прыводзіць да перасыхання глебы і гібелі расліннасці. Барацьба з засухай.
засухаўсто́йлівы, -ая, -ае.
Пра расліны: здольны вытрымліваць засуху. З. гатунак пшаніцы.
||
засу́шлівы, -ая, -ае.
Які суправаджаецца засухай, пакутуе ад засухі. З. раён. Засушлівае лета.
||
засушы́ць, -ушу́, -у́шыш, -у́шыць; -у́шаны;
Зрабіць сухім, высушыць. З. кляновы ліст. З. даклад (
||
за́сцежка, -і,
Прыстасаванне для зашпільвання адзення (гузікі, кручкі, кнопкі).
||
засце́нак¹, -нка,
Невялікае сельскае паселішча дробнай шляхты на землях Заходняй Беларусі. Даводзілася бываць у засценку Язвіны.
||
засце́нак², -нка,
Месца жорсткіх катаванняў. Фашысцкія засценкі.
||
засце́нак³, -нка,
Хлеў для дробнай жывёлы, а таксама камора, кладоўка пры хаце.
засцерага́льнік, -а,
Прыстасаванне ў механізме для засцярогі ад чаго
засцерага́льны, -ая, -ае.
Які служыць для засцярогі ад чаго
засцерагчы́, -агу́, -ажэ́ш, -ажэ́; -ажо́м, -ажаце́, -агу́ць; засцяро́г, -церагла́, -ло́; засцеражы́; -ражо́ны;
Загадзя ахаваць. З. ад пашкоджання. З. дзяцей ад хваробы.
||
||
||
засціла́цца
засціла́ць
засціртава́ць
за́сціць, за́шчу, за́сціш, за́сціць;
Засланяць, загароджваць (святло), перашкаджаць добра бачыць. Адыдзі ад святла, бо засціш. Слёзы засцяць вочы.
засцяро́га, -і,
1.
2. Тое, што засцерагае ад чаго
3. Асцярожныя паводзіны, адносіны да чаго
засыла́ць
засы́лка
засына́ць
засы́пацца¹, -ы́плюся, -ы́плешся, -ы́плецца; -ы́пся;
1. (1 і 2
2. Пакрыцца, напоўніцца чым
3. чым. Мець чаго
||
засы́пацца², -ы́плюся, -ы́плешся, -ы́плецца; -ы́пся;
Пацярпець няўдачу ў якой
||
засы́паць, -плю, -плеш, -пле; -сы́п; -паны;
1. што. Запоўніць даверху чым
2. каго-што. Пакрыць слоем чаго
3. што і чаго. Насыпаць, усыпаць куды
||
||
засыпа́ць
засыха́ць
засява́ць
засяда́цель, -я,
Прадстаўнік насельніцтва, выбраны для ўдзелу ў разглядзе грамадскіх і крымінальных спраў у судзе. Народны з.
||
засяда́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Удзельнічаць у пасяджэнні камісіі, камітэта
засяда́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е;
Грузнуць у чым
засядла́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Прымацаваць сядло на спіну каню. З. стаенніка.
засялі́ць, -сялю́, -се́ліш, -се́ліць; -се́лены;
Пасяліўшыся або пасяліўшы каго
||
||
засяро́джаны, -ая, -ае.
Сканцэнтраваны ў думках на чым
||
засяро́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Сканцэнтраваць думкі, увагу на чым
||
||
||
засячы́¹ і засе́кчы¹, -сяку́, -сячэ́ш, -сячэ́; -сячо́м, -сечаце́, -сяку́ць; засе́к, -кла; -сячы́; засе́чаны;
1. Зрабіць сякерай выемку ў чым
2. Пра каня: на хаду параніць адной нагой другую. Конь засек нагу.
3. Адзначыць момант чаго
||
засячы́² і засе́кчы², -сяку́, -сячэ́ш, -сячэ́; -сячо́м, -сечаце́, -сяку́ць; засе́к, -кла; -сячы́; засе́чаны;
1. Збіць да смерці.
2. Пазбавіць жыцця вострым прадметам (сякерай, шабляй).
||
засячы́ся і засе́кчыся, 1 і 2
Пра каня: на хаду параніць адной нагой другую.
||
затава́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Сабраць многа тавару, не пускаючы ў гандлёвы абарот. З. муку на складзе.
||
||
затаі́ць, -таю́, -то́іш, -то́іць; -то́ены;
Скрыўшы ад іншых (якое
Затаіць дыханне — стрымаць дыханне (напружана ўслухоўваючыся, прытаіўшыся, спалохаўшыся
||
зата́нна,
За невысокую цану, нядорага. Прадаць тавар з.
затану́лы, -ая, -ае.
Які затануў. Затанулая лодка.
затану́ць, -тану́, -то́неш, -то́не; -тані́;
Пайсці на дно вадаёма (аб прадметах). Карабель затануў.
затанцава́цца, -цу́юся, -цу́ешся, -цу́ецца; -цу́йся;
1. Захапіўшыся танцамі, забыць пра час. З. да ранку.
2. Доўга танцуючы, стаміцца. З. да ўпаду.
затапі́ць, -таплю́, -то́піш, -то́піць; -то́плены;
1. Заліць вадой паверхню чаго
2. Апусціць на дно вадаёма (пра вялікія прадметы). З. судны.
||
затапта́ць, -тапчу́, -то́пчаш, -то́пча; -тапчы́; -тапта́ны;
1. што. Топчучы, зараўняць або ўціснуць што
2. каго (што). Топчучы, задушыць, забіць. Конь затаптаў шчаня.
3. што. Забрудзіць слядамі (
||
затармазі́цца
затармазі́ць
затармасі́ць, -машу́, -мо́сіш, -мо́сіць; -мо́шаны;
Замучыць, стаміць, тармосячы. Дзеці мяне зусім затармасілі.
затарцава́ць
за́таўка, -і,
Закраса са свінога сала (звычайна нутранога). Прынясі крышан здору на затаўку.
затаўрава́ць
затаўха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Замучыць, штурхаючы ў натоўпе. Дзяўчынку затаўхалі ў натоўпе.
затаўчы́¹, -таўку́, -таўчэ́ш, -таўчэ́; -таўчо́м, -таўчаце́, -таўку́ць; -то́ўк, -таўкла́, -ло́; -таўчы́; -то́ўчаны;
Забіць да паўсмерці, да страты прытомнасці. Ледзь не затаўклі яго кулакамі.
затаўчы́², -таўку́, -таўчэ́ш, -таўчэ́; -таўчо́м, -таўчаце́, -таўку́ць; -то́ўк, -таўкла́, -ло́; -таўчы́; -то́ўчаны;
Заправіць затаўкай. З. кашу здорам.
||
затачы́ць, -тачу́, -то́чыш, -то́чыць; -то́чаны;
Зрабіць вострым, завастрыць. З. свярдзёлак.
||
||
||
затво́р, -а,
Частка агнястрэльнай зброі для закрывання і адкрывання канала ствала. З. вінтоўкі.
||
за́ткала, -а,
Тое, чым затыкаюць якія
затка́ць, -тку́, -тчэ́ш, -тчэ́; -тчо́м, -тчаце́, -тку́ць; -тчы́; -тка́ны;
1. Пакрыць тканым узорам. З. настольнік арнаментам. З. дыван кветкамі.
2. Зацягнуць густой сеткай. Павук заткаў кут павуціннем.
заткну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. (1 і 2
2. Замаўчаць (
||
заткну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. чым. Шчыльна закрыць (адтуліну). З. бутэльку коркам. З. вушы.
2. за што. Засунуць які
Заткнуць за пояс каго (што) (
||
затлумі́цца, -умлю́ся, -у́мішся, -у́міцца;
Страціць здольнасць ясна мысліць, разважаць. Галава затлумілася.
||
||
затлумі́ць
зато́е,
Але, у той жа час, аднак. Дамогся справядлівасці, з. нажыў сабе ворагаў.
зато́йваць
зато́ка, -і,
1. Невялікі рачны заліў.
2. Месца стаянкі і рамонту рачных суднаў.
||
зато́птваць
зато́р, -у,
Затрымка ў руху ад скучанасці людзей, транспарту або іншых прадметаў, што перамяшчаюцца ў адным напрамку. На скрыжаванні дарог утварыўся з. З. лёду на рацэ.
||
зато́чванне
зато́чваць
зато́чка
зато́чны
затраве́лы, -ая, -ае.
Зарослы травой. З. грунт.
||
затраве́ць, 1 і 2
Зарасці травой. Двор затравеў.
затравяне́ць, 1 і 2
Тое, што і затравець.
затрапята́цца, -пячу́ся, -пе́чашся, -пе́чацца; -пячы́ся;
Пачаць трапятацца. Акуні затрапяталіся ў сетцы.
затрапята́ць, -пячу́, -пе́чаш, -пе́ча; -пячы́;
Пачаць трапятаць. Затрапяталі лісты асіны.
затра́та, -ы,
1.
2. звычайна
затра́ціць, -а́чу, -а́ціш, -а́ціць; -а́чаны;
Зрасходаваць, патраціць. З. сродкі на будаўніцтва. З. многа намаганняў на што
||
||
||
затрашча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
Пачаць трашчаць. Затрашчалі дошкі памоста. Пінжак затрашчаў па швах. Затрашчалі на агні яловыя лапкі. Затрашчалі конікі ў траве. Затрашчалі аўтаматы.
затрыма́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Спыніцца, запаволіць ці спыніць свой рух. З. ля ўвахода.
2. Застацца дзе
3. Запазніцца, не зрабіць чаго
||
||
затрыма́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; затры́маны;
1. каго-што. Перашкодзіць руху каго-, чаго
2. што. Прыпыніць, адтэрмінаваць што
3. каго (што). Вымусіць застацца дзе
4. што. Не зрабіць, не аддаць у час чаго
5. што. Запаволіць, спыніць на пэўны час дзеянне чаго
6. каго (што). Схапіць, арыштаваць. З. злачынца.
||
||
затрымце́ць, -мчу́, -мці́ш, -мці́ць; -мці́м, -мціце́, -мця́ць; -мці́;
1. Пачаць трымцець. Затрымцелі лісты.
2. Замігаць. Затрымцелі агеньчыкі.
3. Закалаціцца, задрыжаць. Сэрца затрымцела ад радасці.
затрэ́сціся, -расу́ся, -расе́шся, -расе́цца; -расёмся, -расяце́ся, -расу́цца; -ро́сся, -рэ́слася; -расі́ся;
Пачаць трэсціся, дрыжаць. З. ад страху.
зату́зацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Замучыцца, стаміцца ў якіх
зату́заць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Тузаючы, замучыць, замарыць. З. каня. З. хлопца.
затулі́цца, -улю́ся, -у́лішся, -у́ліцца;
Засланіць сябе чым
||
затулі́ць, -улю́, -у́ліш, -у́ліць; -у́лены;
Закрыць, засланіць чым
||
затума́ніцца
затума́ніць
зату́паць, -аю, -аеш, -ае;
1. Пачаць тупаць. З. нагамі.
2. Захадзіць. Хутка затупаў па хаце.
3. Зайсці, дабрацца куды
затупі́цца
затупі́ць
зату́хнуць, 1 і 2
1. Перастаць гарэць, патухнуць. Агонь затух. Спрэчкі затухлі (
2. Слабеючы, перастаць вагацца, заціхнуць, спыніцца. Ваганні глебы затухлі.
||
затушава́ць, -шу́ю, -шу́еш, -шу́е; -шу́й; -шава́ны;
1.
2.
||
затушы́ць
за́тхлы, -ая, -ае.
1. З пахам сырасці, гнілі, застаялы, заляжалы. Затхлая вада. Затхлая мука.
2.
||
затхну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Задыхнуцца ад недахопу паветра.
2. (1 і 2
||
затыка́цца
затыка́ць
заты́м,
1. Пасля гэтага, потым. Зрабі, а з. хваліся.
2. У складзе злучніка мэты «затым каб». Прыйшоў з., каб пагаварыць.
3. У складзе злучніка прычыны «затым што». Адзінота мяне радавала яшчэ і з., што хацелася спакойна думаць.
затынкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й;
Пакрыць тынкам.
||
за́тычка, -і,
Тое, чым затыкаюць што
Ад усіх дзірак (бочак) затычка — пра чалавека, якога пастаянна скарыстоўваюць для замены каго
заўва́га, -і,
1. Кароткае меркаванне наконт чаго
2. Вымова, указанне на памылку. Строгая з.
3. Дадатковая заметка, тлумачэнне да тэксту. Падрадковыя заўвагі.
заўважа́цца, 1 і 2
Назірацца, выяўляцца. Пры некаторых хваробах заўважаецца рэзкае павышэнне тэмпературы.
заўва́жыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
1. каго-што і са
2. каго-што. Адзначыць, запомніць па якіх
3. Сказаць што
||
заўдаве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Стаць удавой, удаўцом, аўдавець.
заўжды́,
Тое, што і заўсёды.
заўзя́ты, -ая, -ае.
1. Які з захапленнем займаецца чым
2. Які выконваецца з запалам, напружаны. Заўзятая праца. Заўзятая бойка.
||
заўлада́ць
заўсёдны, -ая, -ае.
Які бывае заўсёды, пастаянны, звычайны. З. госць. Заўсёдныя клопаты.
заўсёды,
У любы час, пастаянна. З. гатоў.
за́ўтра,
1. На наступны дзень пасля сягонняшняга. Паедзем з.
2. у
за́ўтрашні, -яя, -яе.
Такі, які адбудзецца заўтра. Заўтрашнія заняткі. Клапаціцца пра з. дзень (
заўча́сны, -ая, -ае.
Які адбыўся, наступіў раней належнага часу, тэрміну. Заўчасная смерць. Заўчасныя роды. Хвалявацца яшчэ заўчасна (
||
заўчо́ра,
Два дні таму назад.
||
зафарбава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й; -бава́ны;
Пакрыць, замазаць фарбай. З. пляму.
||
||
зафаршырава́ць
зафастрыгава́ць, -гу́ю, -гу́еш, -гу́е; -гу́й; -гава́ны;
Зашыць вялікімі шыўкамі. З. складку на сукенцы.
||
зафіксава́ць
зафрахтава́ць
захава́льнік, -а,
Той, хто захоўвае што
||
захава́насць, -і,
Захаванне ў поўнай цэласці, адсутнасць пашкоджанняў. Адказваць за з. рэчаў.
захава́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Захаваць свае сілы, маладжавы выгляд (
4. Застацца непашкоджаным, уцалець. З. ад пажару.
||
захава́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Аберагаючы, не даць каму-, чаму
2. што. Пакінуць у сіле, у дзеянні. З. за сабой права. З. добрыя звычкі.
3. што. Не парушыць чаго
4. каго-што. Пакласці, размясціць так, каб не маглі знайсці (
||
||
за́хад, -у,
1. Адзін з чатырох бакоў свету і напрамак, процілеглы ўсходу; частка гарызонту, дзе заходзіць сонца.
2. Мясцовасць, размешчаная ў гэтым напрамку, а таксама («З» вялікае) краіны Заходняй Еўропы і Амерыкі. Мастацтва Захаду.
||
захаджа́лы, -ая, -ае (
Прышлы з чужых мясцін, які зайшоў мімаходам. Захаджалыя людзі.
захадзі́ць, -хаджу́, -хо́дзіш, -хо́дзіць;
Пачаць хадзіць. Нервова захадзіў па пакоі.
за́хады, -аў.
Меры, дзеянні, накіраваныя на дасягненне пэўнай мэты. Рабіць або прымаць з.
захалу́сце, -я,
Глухое, аддаленае ад цэнтра месца. Жыць у захалусці.
||
захапі́цца, -хаплю́ся, -хо́пішся, -хо́піцца;
1. кім-чым. Цалкам аддацца якой
2. кім. Закахацца ў каго
||
захапі́ць, -хаплю́, -хо́піш, -хо́піць; -хо́плены;
1. каго-што. Хапаючы, узяць, забраць, схапіць. З. жменю зерня.
2. каго-што. Сілай авалодаць кім-, чым
3. каго-што і чаго. Узяць з сабой. З. плашч. З. з сабой яды.
4.
5.
6. каго (што). Раптоўна застаць. З. каго
7. каго-што. Панесці з сабой, захапіўшы, падхапіўшы. Цячэнне захапіла лодку.
||
||
захапле́нне, -я,
1. Незвычайны ўздым пачуццяў, найвышэйшае задавальненне. Быць у захапленні ад канцэрта. Прыйсці ў з. ад чаго
2. Усхваляванасць, запал, натхненне. Гаварыць з захапленнем.
3. кім-чым. Павышаны інтарэс да чаго
4. кім. Улюбёнасць у каго
захапля́льны, -ая, -ае.
Які выклікае захапленне, цікавасць. З. раман.
захапля́ючы, -ая, -ае.
Тое, што і захапляльны.
заха́ркаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Пачаць харкаць. Захаркаў кроўю.
2. што. Харкаючы, забрудзіць. З. падлогу.
||
захаце́цца, -хо́чацца;
Пачаць хацецца. Захацелася спаць.
захаце́ць, -хачу́, -хо́чаш, -хо́ча; -хаці́;
Пачаць хацець. З. малака. З. есці. Захацела, каб дачка прыехала.
захвалі́ць, -алю́, -а́ліш, -а́ліць; -а́лены;
Збалаваць, сапсаваць празмернымі пахваламі. З. вучня.
||
||
захвалява́цца, -лю́юся, -лю́ешся, -лю́ецца; -лю́йся;
1. Пачаць хвалявацца. Мора захвалявалася. Натоўп захваляваўся.
2. Адчуць унутраны неспакой (
захварэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Стаць хворым. З. на шкарлятыну.
||
захваста́ць, -вашчу́, -во́шчаш, -во́шча; -вашчы́; -васта́ны;
1. Пачаць хвастаць.
2. каго-што. Забіць, засячы хлыстом, пугай. Захвастаў да паўсмерці хлопца.
захво́рванне, -я,
1. Тое, што і хвароба. Інфекцыйныя захворванні.
2. Узнікненне хваробы. Момант захворвання.
захілі́ць, -ілю́, -і́ліш, -і́ліць; -і́лены;
1. Засланіць, загарадзіць чым
2. Загнуць што
||
||
захіну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
1. каго-што. Засланіць, прыкрыць чым
2. што. Пасунуўшы, закрыць, завесіць. З. фіранку.
3. каго-што. Ахінуць чым
4. што. Закінуць адзін край адзежыны за другі. З. полы кажуха.
5.
||
||
захла́міць, -млю, -міш, -міць; -млены;
Зрабіць захламленым. Увесь пакой захламіў.
||
захла́млены, -ая, -ае.
Застаўлены, завалены хламам, непатрэбнымі рэчамі
||
захліпну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Міжвольна спыніць, затрымаць дыханне, папярхнуцца або памерці ад папаўшага ў рот імклівага струменю паветра, дыму
2. Адчуць цяжкасць, перабоі ў дыханні (ад якога
||
захлорафармава́ць
захлыну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Задыхнуцца ад вады. З. ў час купання.
2.
захлю́пацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Пакрыцца пырскамі чаго
захма́рыцца, -ыцца;
Зрабіцца хмарным. Неба захмарылася. К вечару захмарылася.
||
захмяле́лы, -ая, -ае.
Які захмялеў, ап’янелы. Захмялелая кампанія.
захмяле́ць
захо́д, -у,
1.
2. Прыём. З другога заходу. Перанесці цыбулю за тры заходы.
захо́дзіцца¹
захо́дзіцца²
захо́дзіць
захо́дні
захо́п
захо́пліваць
захо́пнік, -а,
Той, хто захапіў чужую тэрыторыю, вядзе захопніцкую палітыку, заваёўнік. Чужаземныя захопнікі.
захо́пніцкі, -ая, -ае.
Які імкнецца гвалтоўна авалодаць чым
захо́ўвацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1.
2. (1 і 2
захо́ўваць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. Трымаць дзе
захо́ўны, -ая, -ае (
Які гарантуе цэласнасць, захаванасць чаго
||
захра́снуць, -ну, -неш, -не; захра́с, -сла; -ні;
1. Забіцца, закупорыцца чым
2. Засесці дзе
захрыбе́тнік, -а,
Дармаед, чалавек, які жыве чужой працай.
||
||
заху́тацца
заху́таць
зацалава́ць, -лу́ю, -лу́еш, -лу́е; -лу́й; -лава́ны;
Пакрыць мноствам пацалункаў. З. дзіця.
||
зацве́рдзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
Канчаткова ўстанавіць, прыняць, афіцыйна аформіць. З. праект. З. на пасаду дырэктара.
||
||
зацві́лы, -ая, -ае.
Які пакрыўся цвіллю, заплеснелы. З. хлеб.
||
зацвісці́, -віту́, -віце́ш, -віце́; -віцём, -віцяце́, -віту́ць; -віў, -віла́, -ло́;
Пачаць цвісці. Зацвілі ружы.
||
зацвярдзе́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў цвёрдым. Зацвярдзелая зямля.
2. Пра зычныя гукі: які вымаўляецца заўсёды цвёрда (беларускія гукі «дж», «ж», «р», «ц», «ч», «ш»). Зацвярдзелыя зычныя.
зацвярдзе́нне, -я,
1.
2. Хваравітае ўшчыльненне мышачнай тканкі.
зацвярдзе́ць
за́цемна,
Калі цёмна (пакуль яшчэ не развіднела або калі ўжо сцямнела). Выехаць яшчэ з. Завяршыць працу ўжо з.
за́цень
зацерушы́ць, -церушу́, -цяру́шыш, -цяру́шыць; -цяру́шаны;
1. каго-што. Пакрыць тонкім слоем чаго
2. Пачаць церушыць (пра снег і
||
заце́рці, затру́, затрэ́ш, затрэ́; затро́м, затраце́, затру́ць; зацёр, -це́рла; затры́; -цёрты;
1. што. Тручы, зрабіць нябачным, знішчыць. З. надпіс. З. мокрыя сляды на падлозе.
2. каго-што. Сціснуць, пазбавіць магчымасці свабодна рухацца. Ільды зацёрлі карабель. З. у натоўпе.
3.
4. што. Прыгатаваць расціраннем, замешваннем. З. муку.
||
заце́рціся, затру́ся, затрэ́шся, затрэ́цца; затро́мся, затраце́ся, затру́цца; зацёрся, -це́рлася; затры́ся;
Забрацца (у натоўп, у групу людзей); пранікнуць. З. ў натоўп.
||
заце́сны, -ая, -ае (
Цеснаваты, крыху цесны. Зацеснае паліто.
зацёк, -у,
След ад вадкасці, фарбы. Уся сцяна ў зацёках.
зацёклы, -ая, -ае.
Які зацёк. Зацёклая сцяна. Зацёклыя ногі.
заціка́віцца, -ка́ўлюся, -ка́вішся, -ка́віцца;
Праявіць, адчуць цікавасць да каго-, чаго
||
||
заціка́віць, -ка́ўлю, -ка́віш, -ка́віць; -ка́ўлены;
1. Абудзіць у кім
2. Заахвоціць матэрыяльна, практычнымі выгодамі. Зацікаўленыя бакі.
||
||
заціка́ўленасць, -і,
1.
2. Матэрыяльны, практычны інтарэс да чаго
заціна́цца
заціна́ць
заці́рка, -і,
Рэдкая страва з дробных мучных камячкоў згатаваных на вадзе ці малацэ. Забяліць зацірку.
||
заціска́чка, -і,
Прыстасаванне для заціскання чаго
заціскны́, -а́я, -о́е.
Які прызначаецца, служыць для заціскання. З. механізм.
заці́снуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ні́ся;
З цяжкасцю прабрацца, залезці куды
||
заці́снуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты;
1. каго-што. Затрымаць, зашчаміць, абхапіўшы з усіх бакоў. З. манету ў кулаку. З. болт у ціскі.
2. што. Шчыльна заткнуць, сціснуўшы. З. вушы далонямі. З. рот (таксама
3. што. Паменшыць у аб’ёме або зрабіць больш тугім, сціснуўшы. З. вузел.
4.
5. каго. Ціскаючы, замучыць, задушыць (
||
заці́хлы, -ая, -ае.
Які заціх, перастаў гучаць або чуцца. Заціхлая зала. Заціхлая песня.
заці́хнуць, -ну, -неш, -не; заці́х, -хла; -ні́;
1. Перастаць утвараць якія
2.
||
заці́шак, -шку,
1. Ціхае, затуленае ад ветру месца. Схавацца ў з.
2.
заці́шны, -ая, -ае.
1. Бязветраны, ціхі. З. бок.
2.
заці́шша, -а,
Спыненне шуму, ветру, руху, дзейнасці. Наступіла з. пасля бою. З. перад навальніцай.
зацкава́ць
зацугля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Укласці ў рот каню цуглі, закілзаць. З. каня.
||
зацукрава́цца, 1 і 2
Гусцеючы, ператварыцца ў цукрыстыя камячкі. Варэнне зацукравалася.
||
зацукрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Пакрыць цвёрдым слоем цукровага сіропу. З. ягады.
||
зацырава́ць
зацьме́нне, -я,
1. Астранамічная з’ява, калі адно нябеснае цела або яго цень закрывае другое нябеснае цела. З. Месяца. Сонечнае з.
2.
зацьмі́ць, -млю́, -мі́ш, -мі́ць;
1. Засланіўшы сабой, зрабіць нябачным. Хмары зацьмілі сонца.
2.
||
зацэментава́ць
зацэнтрава́ць
зацю́каць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Пастаяннымі прычэпкамі, нападкамі зрабіць запужаным, забітым. Зусім зацюкалі хлопца.
зацяга́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Замарыцца ад доўгай хады. З. за дзень.
2. (1 і 2
зацяга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. каго (што). Замучыць, цягаючы з аднаго месца ў другое. З. па судах.
2. што. Занасіць пры працяглым выкарыстанні. З. адзежу. З. плашч.
3.
зацягну́цца, -ягну́ся, -я́гнешся, -я́гнецца; -ягні́ся;
1. Зацягнуць на сабе што
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Глыбока ўдыхнуць у сябе дым пры курэнні.
5. З цяжкасцю зайсці, дабрацца куды
||
||
зацягну́ць, -ягну́, -я́гнеш, -я́гне; -ягні́; -я́гнуты;
1. што. Сілай, угаворамі прывесці, прымусіць зайсці куды
2. што. Уцягнуць у сярэдзіну, у вузкую адтуліну або засмактаць¹. З. нітку ў іголку. З. у дрыгву.
3. што. Удыхнуць у сябе (дым, паветра
4. што чым. Абвалакаючы, пакрыць поўнасцю. Хмары зацягнулі неба. Рану зацягнула (
5. што. Завесіць. З. фіранку.
6. што. Туга завязаць, сцягнуць. З. гарсэт.
7. што і з чым. Затрымаць, замарудзіць заканчэнне чаго
8. што. Заспяваць (
||
||
зацяжа́раць
заця́жкі, -ая, -ае (
Залішне цяжкі.
зацяжны́, -а́я, -о́е.
Залішне працяглы, які зацягнуўся. З. дождж. З. крызіс. З. скачок (скачок з парашутам, які доўга не раскрываецца).
зацямні́ць, -цямню́, -це́мніш, -це́мніць; -цямнёны;
1. Зрабіць цёмным або закрыць чым
2. Замаскіраваць. З. горад.
3.
||
||
зацяні́ць, -цяню́, -це́ніш, -це́ніць; -це́нены;
Пакрыць ценем, схаваць у цяні; засланіць (крыніцу святла).
||
зацяру́шваць
заця́ты, -ая, -ае.
1. Упарты, настойлівы ў ажыццяўленні чаго
2.
3. Скрытны; затоены, насцярожаны. Ён чалавек горды і з. Зацятая маўклівасць.
4. Вельмі адданы чаму
||
заця́цца, затну́ся, затне́шся, затне́цца; затнёмся, затняце́ся, затну́цца; заця́ўся, -цяла́ся, -ло́ся; затні́ся;
1. Заўпарціцца, уперціся.
2. Затаіць у сабе свае думкі, пачуцці або злосць на каго
||
заця́ць, затну́, затне́ш, затне́; затнём, затняце́, затну́ць; заця́ў, -цяла́, -ло́; затні́; заця́ты;
1. Заціснуць, сцяць. З. зубы. З. дыханне (
2.
Няма за што рук зацяць (
||
зацячы́, 1 і 2
1. Пра што
2. Намокнуць, праняцца чым
3. Апухнуць, ацячы. Вока зацякло.
4. Пра часткі цела: анямець. Ногі зацяклі.
||
зачапі́цца, -чаплю́ся, -чэ́пішся, -чэ́піцца;
1. чым, за што. Закрануўшы што
2. Ухапіцца, учапіцца (
||
зачапі́ць, -чаплю́, -чэ́піш, -чэ́піць; -чэ́плены;
1. Захапіць, паддзець, каб прыцягнуць да сябе або злучыць з чым
2. Выпадкова закрануць пры руху. З. воссю за вугал.
3.
4. Пачаць гаворку з кім
||
зачарава́нне, -я,
Чароўная сіла каго-, чаго
зачарава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Паводле забабонных уяўленняў: чарамі, магічнымі словамі падпарадкаваць сабе, заваражыць.
2.
||
зачарві́вець
зачарне́ць, 1 і 2
Пачаць чарнець (у 2
зачарні́ць
зачарсцве́лы, -ая, -ае.
1. Які стаў чэрствым, зацвярдзеў. З. кавалак хлеба.
2.
||
зачарсцве́ць
зачарці́ць, -чарчу́, -чэ́рціш, -чэ́рціць; -чэ́рцім, -чэ́рціце, -чэ́рцяць; -чэ́рчаны;
Пакрыць рысамі, чарцяжом. З. ліст паперы.
||
зачаса́ць¹, -чашу́, -чэ́шаш, -чэ́ша; -чэ́шам, -чэ́шаце, -чэ́шуць; -чашы́; -часа́ны;
Прычэсваючы, прыгладзіць (валасы) у адным напрамку. З. валасы на правы бок.
||
зачаса́ць², -чашу́, -чэ́шаш, -чэ́ша; -чэ́шам, -чэ́шаце, -чэ́шуць; -чашы́; -часа́ны і -чэ́саны;
Чэшучы тапаром, рабіць вузейшым, вастрэйшым з аднаго боку. З. кол.
||
зачасці́ць, -чашчу́, -часці́ш, -часці́ць; -часці́м, -часціце́, -часця́ць;
1. Пачаць рабіць што
2. Паліцца частымі кроплямі. Дождж зачасціў.
зача́так, -тка,
1. Тое, што і зародак.
2. Адміраючы астатак недаразвітага органа ў арганізме, рудымент (
3. звычайна
||
зачахлі́ць
зача́хлы, -ая, -ае.
1. Змарнелы, хваравіты. З. чалавек.
2. Які зачах, слаба расце, завялы. Зачахлае дрэва.
||
зача́хнуць
зача́цце, -я,
Зараджэнне плода, пачатак цяжарнасці.
зача́ць, -чну́, -чне́ш, -чне́; -чнём, -чняце́, -чну́ць; -ча́ў, -чала́, -ло́; -чні́; -ча́ты;
1. Распачаць (
2. Даць пачатак жыцця каму
||
зачо́с, -у,
Зачасаная звычайна назад пасма валасоў. Валасы з прыгожым зачосам.
зачу́млены, -ая, -ае.
Заражаны чумой. Уцякаць, як ад зачумленага (
зачы́н, -у,
1. Пачатак чаго
2. Традыцыйны пачатак (у творах народнай паэзіі). З. быліны.
||
зачына́льнік, -а,
Той, хто пачынае якую
||
||
зачыні́ць, -ыню́, -ы́ніш, -ы́ніць; -ы́нены;
1. што. Пакрыць векам. З. скрыню.
2. што. Злучыць створкі для спынення доступу, пранікнення ў сярэдзіну каго-, чаго
3. каго-што. Змясціўшы куды
Свет зачыніць каму (
Як зачыніць — поўна.
||
||
зачы́ншчык, -а,
Той, хто пачынае што
||
||
зачырване́цца, -е́юся, -е́ешся, -е́ецца;
1. Тое, што і зачырванець.
2. Пачырванець ад сораму, збянтэжанасці. Дзяўчына зачырванелася.
зачырване́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Пачаць чырванець (у 1 і 3
зачы́сціць, -ы́шчу, -ы́сціш, -ы́сціць; -ы́шчаны;
Чысцячы, загладзіць, зняць ізаляцыю. З. канцы правадоў. З. месца для латкі на веласіпеднай камеры.
||
зачыта́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Захапіўшыся чытаннем, забыцца на час. З. цікавай кнігай. З. да раніцы.
||
зачыта́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Прачытаць уголас для ўсеагульнага апавяшчэння. З. пастанову.
2. Прывесці ў неахайны выгляд працяглым або нядбайным карыстаннем (пра кнігу, газету
3. Узяўшы для чытання, не вярнуць (
||
зачэ́пка, -і,
1. Прыстасаванне, якім што
2.
зачэ́плівацца
зачэ́пліваць
зачэ́рпаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Чэрпаючы, набраць якую
||
зачэ́рпнуць, -ну, -неш, -не; -ні; -нуты;
Тое, што і зачэрпаць.
зачэ́рчваць
зачэ́сваць¹
зачэ́сваць²
зашавялі́цца, -вялю́ся, -ве́лішся, -ве́ліцца;
1. Пачаць шавяліцца, прыйсці ў рух. Лісце на дрэвах зашавялілася.
2. Пачаць мітусліва рухацца. У кучы гною зашавяліліся жукі.
3. Праявіць актыўнасць. Народ зашавяліўся.
зашавялі́ць, -вялю́, -ве́ліш, -ве́ліць;
Пачаць шавяліць. З. пальцамі.
зашалудзі́вець
заша́стаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць шастаць. Нехта ў кустах зашастаў.
зашклі́ць, -лю́, -лі́ш, -лі́ць; -лі́м, -ліце́, -ля́ць; -лёны;
Уставіць шкло, шыбу ў раму. З. вокны.
зашко́дзіць, 1 і 2
1. Прынесці шкоду каму-, чаму
2. Шкодна адбіцца на чым
зашмальцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Запэцкаць чым
||
||
за́шмарга, -і,
Зацяжная пятля, завязаная адным канцом. Зашмаргі шаўковых шнуркоў накідкі.
зашмаргну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -мо́ргнуты;
1. Тузануўшы, завесіць, запяць. З. фіранку. З. кісет.
2. Зрабіць тугім, сцягнуць (вузел, пятлю). З. пятлю.
||
зашма́т,
Замнога, больш, чым трэба. З. патрачана часу.
зашмуля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
1. Занасіць, выцерці, абтрапаць (вопратку). З. рукавы.
2. Трэннем пашкодзіць скуру.
зашнурава́цца
зашнурава́ць
зашпаклява́ць
зашпілі́цца, -ілю́ся, -і́лішся, -і́ліцца;
Зашпіліць на сабе што
||
зашпілі́ць, -ілю́, -і́ліш, -і́ліць; -і́лены;
Злучыць, змацаваць (краі адзення
||
зашпунтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. Заткнуць шпунтам (адтуліну ў бочцы).
2. Зрабіць шпунт у чым
||
зашрубава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й; -бава́ны;
Круцячы што
||
заштабнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Прашыць, застрачыць (на швейнай машыне). З. складку.
зашта́тны, -ая, -ае (
Пазаштатны, які не ўваходзіць у штат. З. работнік.
Заштатны горад (
зашто́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны;
Завесіць шторай. З. акно.
||
заштрыхава́ць
заштукава́ць
зашту́рхаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Замучыць, прычыніць удары, боль, штурхаючы. Дзяўчынку заштурхалі ў натоўпе.
заштурхну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ту́рхнуты;
Штуршкамі запхнуць куды
||
заштэмпелява́ць
зашчамі́ць, -чамлю́, -чэ́міш, -чэ́міць; -чэ́млены;
Сціснуць з двух бакоў. З. пальцы дзвярамі.
||
зашчапі́цца, -чаплю́ся, -чэ́пішся, -чэ́піцца;
1. Застаўшыся ў памяшканні, зачыніць дзверы на зашчапку. З. ў хаце.
2. (1 і 2
||
зашчапі́ць, -чаплю́, -чэ́піш, -чэ́піць; -чэ́плены;
1. што. Зачыніць на зашчапку. З. дзверы.
2. каго-што. Пакінуць каго
||
за́шчапка, -і,
Прыстасаванне для запірання дзвярэй у выглядзе кручка або засаўкі.
зашчо́ўкаць, -аю, -аеш, -ае;
Пачаць шчоўкаць. Дзяцел зашчоўкаў і паляцеў.
зашчо́ўкнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -ні́ся;
Зачыніцца, шчоўкнуўшы запорам. Дзверы зашчоўкнуліся.
||
зашчо́ўкнуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты;
Замкнуць, зачыніць, шчоўкнуўшы запорам.
||
зашчо́чны, -ая, -ае (
Які знаходзіцца за шчакой. Зашчочныя мяшкі.
зашчыпа́ць, -ыплю́, -ы́плеш, -ы́пле і -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Замучыць шчыпкамі.
зашыро́кі, -ая, -ае (
Празмерна шырокі, шырэйшы, чым трэба.
зашыфрава́ць
зашы́цца, -ы́юся, -ы́ешся, -ы́ецца;
1. Забрацца ў зацішнае, глухое месца
2. Не паспець зрабіць што
||
зашы́ць, -ы́ю, -ы́еш, -ы́е; -ы́ты;
1. Адрамантаваць, сшыўшы краі, а таксама злучыць швом канцы чаго
2. Упакаваць, сшыўшы канцы ўпакоўкі. З. пасылку.
||
||
зашэ́рхлы, -ая, -ае (
Які зашэрх, зацвярдзелы. З. снег.
зашэ́рхнуць
зая́ва, -ы,
1. Афіцыйнае паведамленне ў вуснай або пісьмовай форме. Зрабіць заяву для друку.
2. Пісьмовая просьба аб чым
заяві́цца, -яўлю́ся, -я́вішся, -я́віцца;
Паявіцца дзе
заяві́ць, -яўлю́, -я́віш, -я́віць; -я́ўлены;
Зрабіць заяву аб чым
||
заяда́цца
заяда́ць
зая́длы, -ая, -ае (
1. Які надта прыахвоціўся да чаго
2. Які вядзецца, выконваецца з асаблівай упартасцю, зацяты. Заядлая спрэчка.
3. Злосны, задзірысты. З. чалавек.
заязджа́ць
зая́ўка, -і,
1. Заява аб сваіх правах або аб атрыманні правоў на што
2. Заява з указаннем на патрэбу ў чым
||
зая́ўнік, -а,
Той, хто падае заяву (у 2
||
||
зая́хкаць, 1 і 2
Забрахаць пры пагоні за зайцам. Ганчак заяхкаў.
за́яц, за́йца,
1. Невялікі звярок з атрада грызуноў, а таксама футра з яго. Палахлівы як з. За двума зайцамі пагонішся — ні аднаго не зловіш (прыказка).
2. Безбілетны пасажыр або глядач, што пранік куды
||
||
Заечая губа — прыроджанае ненармальнае раздваенне верхняй губы ў чалавека.
збаві́цель, -я,
Той, хто збаўляе каго
||
||
зба́віцца, зба́ўлюся, зба́вішся, зба́віцца;
Выратавацца, пазбегнуць; сумець вызваліцца ад каго-, чаго
||
зба́віць¹, зба́ўлю, зба́віш, зба́віць; зба́ўлены;
1. Адняць частку чаго
2. Пахудзець. З. у вазе.
3. Зменшыць сілу чаго
||
||
зба́віць², зба́ўлю, зба́віш, зба́віць; зба́ўлены;
Выратаваць, даць пазбегнуць чаго
||
збаёдаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. што. Марна патраціць. З. усе грошы.
2. каго-што. Загубіць, знішчыць. З. чалавека.
збажына́, -ы́, ж.,
Агульная назва хлебных злакаў, а таксама зерне хлебных злакаў. Хваляй разбягаецца калгасная з. Мяшкі са збажыной.
зба́лаваць
збалансава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1.
2. Ураўнаважыць (у 2
||
збалбатну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Сказаць тое, чаго не варта было гаварыць; прагаварыцца ў гутарцы. З. глупства.
збале́лы, -ая, -ае.
Змучаны болем, пакутамі. Збалелае цела. Збалелае сэрца.
збале́ць, 1 і 2
Змучыцца, спакутавацца. Збалела матчына сэрца.
збан, -а́,
Высокая гліняная пасудзіна, якая звужаецца ўверсе і мае звычайна ручку.
||
||
збаразні́ць
збег, -у,
1.
2. Месца, паглыбленне, па якім збягае вада. Стаць на самым збегу вады.
3. Спалучэнне, злучэнне (
Збег акалічнасцей — абставіны, якія склаліся пэўным чынам, ход падзей, які абумовіў што
збе́гацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Стаміцца, змарыцца бегаючы. Збегаўся, ледзь ногі валачэ.
збе́гаць, -аю, -аеш, -ае;
Схадзіць куды
збе́глы, -ая, -ае (
Які збег, уцёк адкуль
збе́гчы, збягу́, збяжы́ш, збяжы́ць; збяжы́м, збежыце́, збягу́ць; збег, -гла; збяжы́;
1. з чаго. Бягом спусціцца ўніз. З. ўніз па лесвіцы.
2. Знікнуць тайком, уцячы. З. з палону.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5. (1 і 2
||
збе́гчыся, збягу́ся, збяжы́шся, збяжы́цца; збяжы́мся, збежыце́ся, збягу́цца; збе́гся, -глася;
1. (1 і 2
2. Паспець бегчы разам з кім
3. (1 і 2
4. (1 і 2
||
збе́дніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Прыкінуцца бедным, няшчасным.
||
збе́дніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены і збядні́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць;
1. Зрабіць бедным; абядніць. З. прыроду, высекшы лес.
2. Пазбавіць каго-, што
||
зберагчы́, -рагу́, -ражэ́ш, -ражэ́; -ражо́м, -ражаце́, -рагу́ць; збяро́г, зберагла́, -ло́; -ражы́; -ражо́ны;
Захаваць, не даць знікнуць, сапсавацца, прапасці. З. час. З. грошы. З. прадукты.
||
||
||
зберагчы́ся, 1 і 2
Захавацца непашкоджаным, нястрачаным, незрасходаваным.
||
зберажэ́нне, -я,
1.
2.
збіва́цца¹
збіва́цца²
збіва́ць¹
збіва́ць²
збіра́льнік, -а,
1. Чалавек, які займаецца збіраннем чаго
2. Ёмішча, у якім збіраецца якая
||
||
збіра́льніцтва, -а,
1. Дзейнасць збіральніка (у 1
2. Здабыванне сродкаў існавання шляхам збірання грыбоў, ягад і
||
збіра́льны, -ая, -ае (
Абагульнены, які адносіцца да многіх. З. вобраз.
||
збіра́нне
збіра́цца
збіра́ць
збі́цца¹, саб’ю́ся, саб’е́шся, саб’е́цца; саб’ёмся, саб’яце́ся, саб’ю́цца; збіўся, збілася; збі́ся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. з чаго і без
Збіцца з ног (
||
збі́цца², 1 і 2
1. Згусціцца ад узбоўтвання, ператварыцца ў шчыльную масу. Масла збілася.
2. Сабрацца разам, у цеснаце. Людзі збіліся ў кучу.
||
збіць¹, саб’ю́, саб’е́ш, саб’е́; саб’ём, саб’яце́, саб’ю́ць; збіў, збіла; збі; збіты;
1. каго-што. Прымусіць адваліцца, упасці, ударам зрушыць з месца. З. з ног. З. яблык з дрэва. З. варожы самалёт.
2. што. Стаптаць, скрывіць. З. абцасы.
3. каго (што). Моцна пабіць, знявечыць пабоямі. З. да паўсмерці.
4. што. Знізіць, збавіць. З. цану. З. тэмпературу лякарствамі. З. гонар.
5.
||
збіць², саб’ю́, саб’е́ш, саб’е́; саб’ём, саб’яце́, саб’ю́ць; збіў, збіла; збі; збіты;
1. што. Ударамі злучыць, саставіць. З. скрынку з дошак.
2. што. Узбіваючы, узбоўтваючы, ператварыць у шчыльную масу. З. масла.
3. каго-што. Сабраць разам, сагнаць у кучу (
||
зблі́зіцца, зблі́жуся, зблі́зішся, зблі́зіцца;
1. Наблізіцца адзін да аднаго. Машыны зблізіліся.
2. Уступіць у блізкія, сяброўскія адносіны. Новыя суседзі з намі хутка зблізіліся.
||
||
зблі́зіць, зблі́жу, зблі́зіш, зблі́зіць; зблі́жаны;
1. каго-што. Наблізіць аднаго да другога. З. канцы дроту.
2. каго (што). Прымусіць уступіць у блізкія, сяброўскія адносіны. Агульныя інтарэсы іх зблізілі.
||
||
зблі́зку,
З блізкай адлегласці. Разглядзець каго-, што
зблы́тацца
зблы́таць
зблядне́лы, -ая, -ае.
Які стаў бледным. З. твар.
зблядне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Стаць бледным.
||
збля́клы, -ая, -ае.
Які страціў яркасць афарбоўкі або свежасць. Збляклыя фарбы. Збляклыя кветкі.
збля́кнуць, -ну, -неш, -не; збляк, -кла; -ні;
1. Страціць яркасць, афарбоўку. Ружовыя фарбы збляклі.
2. Завянуць, страціць свежасць. Трава зблякла.
збо́жжа, -а,
1. Агульная назва хлебных злакавых раслін, з зерня якіх вырабляюцца мука і крупы.
2.
||
збожжа...
Першая састаўная частка складаных слоў са
збожжавытво́рчы, -ая, -ае (
Які займаецца вырошчваннем, вытворчасцю збожжа. З. раён.
збо́жжавыя, -ых.
Злакавыя расліны (жыта, пшаніца, ячмень, авёс
збожжанарыхто́ўкі, -то́вак,
Дзяржаўная планавая нарыхтоўка збожжа.
||
збожжасхо́вішча, -а,
Памяшканне для захоўвання збожжа.
збожжаўбо́рачны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да ўборкі хлеба. Збожжаўборачная кампанія. З. камбайн.
збожжаўбо́рка, -і,
1. Уборка спелай збажыны.
2. Перыяд, калі праводзіцца ўборка каласавых.
збой¹, збо́ю,
Вялікая колькасць каго-, чаго
збой², збо́ю,
Замінка ў руху каня. У канцы дыстанцыі ў скакуна адбыўся з.
збой³, збо́ю,
Галава, ногі і вантробы забітай жывёлы як ежа. Ялавічны з.
||
збо́ку,
1. З краю, не ў сярэдзіне, не ў цэнтры. З. ад дарогі. Стаць з.
2. З месца, аддаленага ад каго-, чаго
3. у
Збоку прыпёка (
збо́льшага,
У асноўным, у галоўных рысах або не ў поўную меру, часткова. Расказаць пра сябе з.
збор, -у,
1.
2. Тое, што сабрана; агульная колькасць чаго
3. Збіраемыя ці сабраныя за што
4. чаго. Сукупнасць сабраных і выдадзеных разам якіх
5. Сход членаў якой
6. Кароткачасовае знаходжанне ваеннаабавязаных у распараджэнні ваеннага ведамства для абучэння, а таксама (звычайна
7.
Гербавы збор — асобы дзяржаўны збор (да 1930 г.) пры афармленні дакументаў, які рэалізоўваўся шляхам продажу марак пэўнай вартасці.
збо́рачны, -ая, -ае.
Прызначаны для зборкі машын і іншых механізмаў з гатовых дэталей. З. цэх.
збо́рка, -і,
1.
2. Складка на адзежыне, матэрыяле. Спадніца ў зборкі.
збо́рнік, -а,
1. Кніга, у якой сабраны якія
2. Рэзервуар для збору якой
збо́рны, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца месцам збору каго
2. Які складаецца з аб’яднаных у цэлае разнародных частак. Зборная каманда (у спорце: з лепшых ігракоў розных каманд).
3. Састаўлены з асобных гатовых дэталей, элементаў; заснаваны на прымяненні такіх дэталей. З. дом. Зборныя канструкцыі. Зборнае домабудаўніцтва.
4. Абагульнены, які адносіцца да многіх. З. літаратурны вобраз.
5. У граматыцы — які абазначае сукупнасць прадметаў ці асоб, што ўспрымаюцца як адзінае цэлае. Зборныя назоўнікі.
||
збо́ршчык, -а,
1. Асоба, якая займаецца зборам чаго
2. Рабочы, які займаецца зборкай чаго
||
||
збо́рышча, -а,
Сход людзей, натоўп. Шумнае з. Што тут у вас за з.?
збо́ўтаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Боўтаючы, перамяшаць. З. лякарства.
||
збо́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Сысці або з’ехаць убок, даючы каму
||
збраха́ць, збрашу́, збрэ́шаш, збрэ́ша; збрашы́;
Схлусіць.
збрахну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Тое, што і збрахаць.
збрашурава́ць
збраяно́сец, -но́сца,
У Сярэднія вякі: малады воін, які насіў зброю рыцара.
зброд, -у,
Людзі, якія належаць да разбэшчаных, злачынных, антыграмадскіх элементаў. Усякі з. Фашысцкі з.
збро́длівы, -ая, -ае (
Шкадлівы, памаўзлівы. Збродлівай кошцы хвост уцінаюць (прымаўка).
збро́дны, -ая, -ае (
Выпадкова сабраны; разнародны, разнамасны. Збродная кампанія.
збро́йнік, -а,
Спецыяліст па вырабе зброі.
збро́снелы, -ая, -ае.
Заплеснелы (пра вадкасць). Зброснелая вада.
збро́снець, 1 і 2
Заплеснець (пра вадкасць). Вада ў сажалцы зброснела.
збро́я, -і,
Усякі сродак, прыстасаванне, тэхнічна прыгоднае для нападу ці абароны, а таксама сукупнасць такіх сродкаў. Агнястрэльная з. Халодная з. (шабля, кінжал, нож
||
збру́я, -і,
Прыналежнасці для запрагання каня; вупраж.
||
збрысці́, збрыду́, збрыдзе́ш, збрыдзе́; збрыдзём, збрыдзяце́, збрыду́ць; збрыў, -рыла́, -ло́; збрыдзі́;
Сысці куды
збрыць, збры́ю, збры́еш, збры́е; збры́ты;
Зрэзаць брытвай. З. бараду.
||
збудава́нне, -я,
Будынак, пабудова (рознага віду і прызначэння). Спартыўнае з. Гідратэхнічныя збудаванні.
збудава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
Пабудаваць, выбудаваць. З. палац.
збуцве́лы, -ая, -ае.
Які збуцвеў, струхнелы, спарахнелы. Крыж з. паваліўся.
збуцве́ць
збуя́лы, -ая, -ае.
Які збуяў, пышна разросся (пра расліны). Збуялае каліўе бульбы.
збуя́ць, 1 і 2
Пышна разрасціся націннем на шкоду плоданашэнню. Буракі збуялі.
збыт, -у,
Продаж гатовай прадукцыі. Рынак збыту.
||
збы́цца, 1 і 2
Ажыццявіцца, здзейсніцца, стаць сапраўдным. Падзеі збыліся.
||
збыць, збу́ду, збу́дзеш, збу́дзе; збыў, збыла́, -ло́; збудзь; збы́ты;
1. Знайсці збыт чаму
2. Пазбавіцца, вызваліцца ад каго-, чаго
||
збэ́сціць
збяга́цца
збяга́ць
збядне́лы, -ая, -ае.
Які збяднеў, стаў бедны.
||
збядне́ць
збядня́цца
збядня́ць
збяле́лы, -ая, -ае.
Які збялеў, стаў белым, бледным. З. твар. З. ад інею лазняк.
збяле́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Стаць белым, пабялець. З. ад злосці.
збянтэ́жаны, -ая, -ае.
Разгублены, атарапелы або які выражае разгубленасць, атарапеласць. З. выгляд.
||
збянтэ́жыцца, -жуся, -жышся, -жыцца;
Прыйсці ў замяшанне, разгубіцца. З. ад нечаканасці.
збянтэ́жыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
Выклікаць замяшанне, разгубленасць. З. каго
зва́да, -ы,
Сварка, склока, разлад.
||
звадзі́ць, зваджу́, зво́дзіш, зво́дзіць;
Адвесці куды
зва́дка, -і,
Тое, што і звада.
звадкава́ны, -ая, -ае (
Ператвораны ў вадкі стан. З. газ.
зва́длівы, -ая, -ае (
1. Схільны да звадак, звадніцтва. Звадлівая суседка.
2. Які суправаджаецца звадкамі, з’яўляецца звадкай. Звадлівыя адносіны.
||
зва́днік, -а,
Чалавек, які займаецца звадкамі.
||
||
зва́днічаць, -аю, -аеш, -ае;
Учыняць звадкі.
||
звадыя́ш, -а,
Зводнік, падбухторшчык.
||
||
зважа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Звяртаць увагу на каго-, што
Зважай! — каманда, якая азначае: стаяць навыцяжку, нерухома.
зва́жыць¹, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
Вызначыць вагу каго-, чаго
||
зва́жыць², -жу, -жыш, -жыць;
Зрабіць уступку, уважыць. Умей з. малодшаму.
||
звазі́ць, зважу́, зво́зіш, зво́зіць;
Адвезці і прывезці назад. З. дзіця да доктара.
звалачы́, -лаку́, -лачэ́ш, -лачэ́; -лачо́м, -лачаце́, -лаку́ць; -ло́к, -лакла́, -ло́; -лачы́; -ло́чаны;
1. Цягнучы, зняць з чаго
2. Валочачы, знесці ў адно месца. З. галлё ў кучу.
3. Знесці куды
||
звалачы́ся, -лаку́ся, -лачэ́шся, -лачэ́цца; -лачо́мся, -лачаце́ся, -лаку́цца; -ло́кся, -лакла́ся, -ло́ся; -лачы́ся;
1. Сысці куды
2. (1 і 2
звалі́цца¹, -алю́ся, -а́лішся, -а́ліцца;
1.
2. Захварэўшы, злегчы ў ложак (
Гара з плячэй звалілася (
||
звалі́цца², 1 і 2
Атрымацца ў выніку валення (пра вырабы з воўны). Сукно добра звалілася.
звалі́ць¹
звалі́ць²
зва́лка, -і,
Месца, куды выкідаюць, звальваюць што
||
звальне́нне
звальня́цца
звальня́ць
зваля́цца, 1 і 2
Застаўшыся нявыкарыстаным, прыйсці ў непрыгоднасць. Кофта так і звалялася.
звана́р, -а́,
Той, хто звоніць у царкоўныя званы.
||
званітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е;
Пра рвоту ў каго
звані́ца, -ы,
Вежа са званамі пры царкве. Глядзець са сваёй званіцы на што
||
звані́ць, званю́, зво́ніш, зво́ніць;
1. Утвараць гукі пры дапамозе звона, званка.
2. каму. Выклікаць званком тэлефоннага апарата для размовы па тэлефоне. З. па тэлефоне.
3.
Званіць у званы (
||
званко́вы¹
званко́вы²
зва́нне, -я,
1. Афіцыйна прысвоенае найменне, якое вызначае ступень заслуг, службовага становішча, кваліфікацыі ў галіне якой
2. Ганаровае найменне як адна з форм узнагароды і заахвочвання для далейшых поспехаў дзеячаў працы, навукі, культуры і
3. У дарэвалюцыйнай Расіі — аднесенасць да якой
4. У дарэвалюцыйнай Расіі — узаконенае абазначэнне службовага становішча па табелі аб рангах; чын. Быў калежскім асэсарам. Ён меў з. камер-юнкера.
Адно званне (
Ані звання каго-чаго (
звано́к, -нка́,
1. Невялікі звон (у 1
2. Гук, гукавы сігнал, утвораны такім звонам ці спецыяльным прыстасаваннем. Прагучаў з. Тэлефонны з. Заняткі пачынаюцца па званку.
||
||
званчэ́ць, 1 і 2
Станавіцца званчэйшым. Голас званчэе.
||
зва́ны, -ая, -ае.
1. Які атрымаў запрашэнне. З. госць.
2. З запрошанымі гасцямі. З. абед.
Так званы —
зваражы́ць
зварача́цца
зварача́ць
зва́рачны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да зваркі металу. Зварачныя работы. З. цэх.
зва́рка
зварны́, -а́я, -о́е.
Які атрымліваецца шляхам зваркі. Зварныя трубы.
зваро́т, -у,
1. Вяртанне адкуль
2. Заклік, выступленне, звернутае да каго
3. У граматыцы: група слоў, якія ўтвараюць пэўнае адзінства, слоўны выраз. Дзеепрыслоўны з.
зваро́так, -тка,
У граматыцы: слова ці група слоў, якімі называюць таго, да каго звяртаюцца. Выдзеліць коскамі з.
зваро́тны, -ая, -ае.
1. Які вядзе назад (пра шлях, дарогу). З. шлях.
2. Які аднаўляецца, часам узнікае зноў. З. тыф.
3. У граматыцы: які абазначае адносіны да суб’екта маўлення. З. дзеяслоў.
Зваротны адрас — адрас адпраўшчыка пісьма, пасылкі
зваро́чвацца
зваро́чваць
зварухну́цца
зварухну́ць
зва́ршчык, -а,
Рабочы па зварцы металаў.
||
звары́цца, -ару́ся, -а́рышся, -а́рыцца;
1.
2. (1 і 2
||
звары́ць, -ару́, -а́рыш, -а́рыць; -а́раны;
1.
2. што. Злучыць, запаўняючы прамежкі расплаўленым металам ці сціскаючы, скоўваючы ў распаленым выглядзе. З. секцыі трубаправода.
||
||
звар’яце́лы, -ая, -ае.
1. Які страціў розум, псіхічна хворы. З. чалавек. Крычыць нібы з.
2. Безразважны, раз’юшаны (
||
звар’яце́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Захварэць на псіхічнае расстройства.
2. Страціць развагу, раз’юшыцца (
звастры́цца, 1 і 2
Стаць вельмі тонкім, вузкім ад вастрэння або доўгага ўжывання. Нож звастрыўся.
||
звастры́ць, звастру́, зво́стрыш, зво́стрыць; зво́страны;
1. Зрэзаць, знішчыць няроўнасці тачыльным інструментам. З. няроўнасці на лязе.
2. Пра нож і іншую прыладу: зрабіць тонкім, вузкім ад доўгага ўжывання.
||
зва́цца, заву́ся, заве́шся, заве́цца; завёмся, завяце́ся, заву́цца; заві́ся;
Насіць імя, называцца. Гэты курорт завецца Сочы. Каб людзьмі з., трэба людзьмі быць (прыказка).
зваць, заву́, заве́ш, заве́; завём, завяце́, заву́ць; зваў, зва́ла; заві́; зва́ны;
1. Голасам, сігналам прасіць наблізіцца. З. на дапамогу.
2. Запрашаць куды
3. кім. Называць. Яго звалі Міхасём.
||
зве́даць, -аю, -аеш, -ае;
1. Атрымаць звесткі аб чым
2. Спазнаць на вопыце, перажыць. З. многа гора.
||
зве́зці, звязу́, звязе́ш, звязе́; звязём, звезяце́, звязу́ць; звёз, зве́зла; звязі́; зве́зены;
1. Возячы, даставіць куды
2. Везучы, перамясціць зверху ўніз. З. воз з гары.
3. Ад’язджаючы, непрыметна ўзяць з сабой і адвезці куды
||
||
звекава́ць, звяку́ю, звяку́еш, звяку́е; звяку́й; звекава́ны;
Пражыць век дзе
зве́ку,
З даўніх часоў, спрадвеку. Ён з. глухі.
звелікаду́шнічаць
звеннявы́, -а́я, -о́е.
1.
2. у
||
звер, -а,
1. Дзікая, звычайна драпежная жывёліна. Пушны з.
2.
||
||
||
звера...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да звера, звяроў, такі, як у звера, звяроў,
2) які мае адносіны да зверагадоўлі,
зверабо́й¹, -я,
Паляўнічы на звера.
||
зверабо́й², -ю,
Травяністая лекавая расліна, звычайна з жоўтымі кветкамі. Настойка зверабою.
||
зверава́ты, -ая, -ае.
1. Падобны з выгляду на звера.
2. У абыходжанні — грубы, злосны, нелюдзімы. З. чалавек.
||
звераво́д, -а,
Спецыяліст па звераводстве; зверагадовец.
звераво́дства, -а,
Тое, што і зверагадоўля.
||
зверагадо́вец, -до́ўца,
Спецыяліст па зверагадоўлі; зверавод.
зверагадо́ўля, -і,
Прамысловае развядзенне пушных звяроў; звераводства.
||
зверадзі́ць
зверало́ў, -ло́ва,
Прамысловы паляўнічы на звяроў.
зверало́ўства, -а,
Прамысловае паляванне на звяроў.
||
звераня́ і зверанё, -ня́ці,
Дзіцяня звера.
зверападо́бны, -ая, -ае.
Які нагадвае звера, падобны да звера. З. выгляд.
||
зверафе́рма, -ы,
Прадпрыемства па вырошчванні каштоўных звяроў.
зве́ргнуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты;
1. каго-што. Сілай пазбавіць улады, скінуць; знішчыць, спыніць існаванне чаго
2. каго і без
||
||
зве́рскі, -ая, -ае.
1. Уласцівы зверу (у 2
2. Вельмі моцны, надзвычайны (
||
зве́рства, -а,
1.
2. Зверскі ўчынак, жорсткасць. Фашысцкія зверствы.
зве́рстваваць, -твую, -твуеш, -твуе; -твуй;
Учыняць зверства.
зве́рху,
1. У напрамку ўніз. З. пасыпалася лісце. Глядзець з. ўніз (таксама
2. З боку вышэйстаячых органаў. Дырэктыва з.
3. Па паверхні, у верхняй частцы чаго
зве́ршчык, -а,
Работнік па зверцы чаго
||
зверына́, -ы́,
1.
2.
зве́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. з чым. Зрабіць зверку, праверыць што
2. Тое, што і зняверыцца (
||
зве́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Праверыць, параўнаўшы з чым
||
||
зве́сіцца, зве́шуся, зве́сішся, зве́сіцца;
1. Перагнуўшыся цераз што
2. (1 і 2
||
зве́сіць, зве́шу, зве́сіш, зве́сіць; зве́шаны;
Трымаючы ў вісячым стане, апусціць уніз. Вярба звесіла галіны над вадой. Сядзець, звесіўшы ногі (не дастаючы да падлогі, зямлі).
||
зве́сткі, -так,
Даныя, паведамленні пра каго-, што
зве́сці, звяду́, звядзе́ш, звядзе́; звядзём, зведзяце́, звяду́ць; звёў, звяла́, -ло́; звядзі́; зве́дзены;
1. каго (што). Ведучы, спусціць зверху ўніз. З. дзіця з лесвіцы.
2. каго-што. Перавесці, адвесці на другое месца, убок. З. карову з дарогі. З. сур’ёзную размову на жарт (
3. што. Знішчыць, перавесці; зрасходаваць (звычайна без карысці). З. тараканаў. З. многа лесу (высечы).
4. што. Наблізіць адно да другога, ссунуць, злучыць. З. бровы.
5. каго (што). Сабраць у адно месца, дапамагчы або прымусіць сустрэцца ці сысціся з кім
6. каго-што ў што. Злучыць у якое
7. каго (што). Нацкаваўшы аднаго на другога, прымусіць пабіцца, пакусацца. З. сабак. З. спрачальнікаў (
8. што да чаго або на што. Давесці да чаго
9. (1 і 2
Звесці са свету — загубіць, знішчыць.
Звесці ў рожкі (
||
||
зве́сціся, звяду́ся, звядзе́шся, звядзе́цца; звядзёмся, зведзяце́ся, звяду́цца; звёўся, звяла́ся, -ло́ся; звядзі́ся;
1. (1 і 2
2. Страціць сілы, пахудзець. Звёўся чалавек зусім.
3. да чаго і на што. Скараціўшыся, спрасціўшыся, выразіцца ў чым
||
зве́чара,
Вечарам, да надыходу ночы.
звечарэ́ць
зве́швацца
зве́шваць
зве́яць
зві́ліна, -ы,
Хвалістае скрыўленне, выгін. З. ракі. Звіліны мозгу.
зві́лісты, -ая, -ае.
Які мае пакручасты выгляд. Звілістая сцежка.
||
звільгатне́ць
звіне́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -нім, -ніце́, -ня́ць; -ні́;
Утвараць металічны гук. Звініць званок. Звіняць галасы дзяцей. У вушах звініць (пра звон у вушах).
||
звіню́чы, -ая, -ае (
Звонкі. З. гук.
звіса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Быць апушчаным уніз, знаходзіцца ў вісячым становішчы. Валасы звісалі на лоб.
2. (1 і 2
||
зві́слы, -ая, -ае.
Які звіс, апусціўся, абвіслы. Звіслыя вусы. Звіслае голле.
звіх, -у,
Тое, што і вывіх. З. нагі.
звіхну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Зрушыцца ў суставе. Палец звіхнуўся.
2. Страціць розум, звар’яцець (
3. Збіцца з правільнага шляху, з правільных пазіцый.
звіхну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Тое, што і вывіхнуць. Ён звіхнуў нагу.
зві́цца, саўю́ся, саўе́шся, саўе́цца; саўёмся, саўяце́ся, саўю́цца; звіўся, звіла́ся, -ло́ся; звіся;
Скруціцца ў клубок, кальцо. Змяя звілася ў клубок.
||
звіць
звод¹, -у,
Выміранне, знікненне каго-, чаго
звод², -у,
1. Зведзеныя ў адно цэлае і размешчаныя ў пэўнай паслядоўнасці звесткі, матэрыялы, тэксты. З. законаў.
2. Выпуклае або крывалінейнае перакрыцце, якое злучае сцены, апоры якога
зво́ддалеку,
З далёкай адлегласці. Назіраць з. З. ад жыллёвых будынкаў.
зво́ддаль,
Тое, што і зводдалеку.
зво́дзіцца
зво́дзіць
зво́дка, -і,
Дакумент, запіска, у якой зведзены разам якія
зво́днік, -а,
Чалавек, які займаецца зводніцтвам.
||
зво́дніцтва, -а,
1. Карыслівае пасрэдніцтва паміж мужчынам і жанчынай для садзейнічання ўступленню іх у любоўную сувязь.
2. Пляткарства, нагаворы або падбухторванне да якіх
||
зво́днічаць, -аю, -аеш, -ае;
Займацца зводніцтвам.
зво́дны, -ая, -ае.
1. Сабраны з розных месц, састаўлены з чаго
2. Які даводзіцца каму
звоз
зво́зіць
зво́льніцца, -нюся, -нішся, -ніцца;
Вызваліцца ад выканання якіх
||
||
зво́льніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Вызваліць ад выканання якіх
||
||
звон, зво́на і зво́ну,
1. -а,
2. -у. Гук, які ўтвараецца гэтым інструментам, а таксама металічнымі або шклянымі прадметамі пры ўдары. З. касы. З. шклянак.
3. -у,
||
звонкагало́сы, -ая, -ае.
Са звонкім голасам. Звонкагалосыя дзеці.
||
зво́нкі¹, -ая, -ае.
1. Гучны, гулкі. З. голас. Звонкае шкло. Звонкая манета (металічныя грошы).
2. Тое, што і гулкі (у 2
Звонкі зычны — які вымаўляецца з удзелам голасу.
||
зво́нкі², -аў,
Картачная масць, якая абазначаецца чырвонымі ромбікамі.
||
зво́нку,
1. Са знешняга боку. Пачысціць акно з.
2. Знешне, з выгляду (
зво́стрывацца
зво́стрываць
зву́зіцца, 1 і 2
Стаць вузкім або вузейшым.
||
||
зву́зіць, зву́жу, зву́зіш, зву́зіць; зву́жаны;
Зрабіць вузкім (у 1—3
||
||
звы́клы, -ая, -ае.
1. Які стаў прывычкай. Звыклыя рухі.
2. Які звыкся з чым
||
звы́кнуцца, -нуся, -нешся, -нецца; звы́кся, -клася; -ніся;
Прывыкнуць да каго-, чаго
||
||
звычаёвы, -ая, -ае (
Устаноўлены звычаем, а не законам. Звычаёвае права.
звы́чай, -ю,
1. Агульнапрыняты парадак, правілы, што даўно ўкараніліся ў быце народа або ў пэўнай грамадскай групе. Спрадвечны з. Гарадскія звычаі.
2. Прывычны спосаб дзеяння, прывычка. Маю з. пасля абеду пашпацыраваць.
звыча́йна,
Часцей за ўсё, пастаянна, па ўсталяванай звычцы. Як з. Такія вечары з. праходзяць весела.
звыча́йны, -ая, -ае.
Пастаянны, прывычны. Звычайная з’ява. З. працоўны дзень.
||
звы́чка, -і,
1. Павадка, прывычка. Ведаць звычкі звера.
2. Звычай, традыцыя (
звы́чны, -ая, -ае.
1. Добра знаёмы, прывычны. З. занятак.
2. Тое, што і звыклы (у 2
||
звыш,
Ужыв. пры абазначэнні перавышэння якой
звыш...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае перавышэнне якой
звышгукавы́, -а́я, -о́е.
Які перавышае скорасць гуку. Звышгукавая скорасць. З. самалёт.
звышнатура́льны, -ая, -ае.
1. У містычным уяўленні: які не тлумачыцца натуральным чынам; дзівосны. Звышнатуральныя сілы.
2. Які перавышае звычайную меру чаго
||
звышно́вы, -ая, -ае.
У выразе: звышновая зорка (
звышпла́навы, -ая, -ае.
Зроблены, выраблены звыш плана. Звышпланавыя пастаўкі.
звышпрыбы́так, -тку,
Прыбытак, які перавышае сярэдні прыбытак. З. манаполіі.
звыштэрміно́вы, -ая, -ае.
1. Які прадаўжаецца звыш вызначанага тэрміну. Звыштэрміновая служба.
2. у
звышуро́чны, -ая, -ае.
1. Які праводзіцца звыш устаноўленага рабочага часу. Звышурочная работа.
2. у
звышчалаве́к, -а,
У некаторых філасофскіх вучэннях: моцная асоба, чые воля, жаданні і ўчынкі не падпарадкоўваюцца ніякім абмежаванням.
звя́га, -і,
1. Надакучлівы брэх (сабакі). Воўк сабакі не баіцца, але звягі не любіць (прыказка).
2. Назойлівае прыставанне з просьбамі, напамінамі, патрабаваннямі.
звя́гаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Надакучліва гаўкаць (пра сабаку).
2. Назойліва прасіць, напамінаць, патрабаваць.
звяглі́вы, -ая, -ае (
1. Вісклівы (пра сабаку).
2. Які дакучае назойлівымі просьбамі, напамінаннямі, патрабаваннямі.
||
звядзе́нне
звя́зак, -зка,
Тое, што і звязка (у 1
звя́заны, -ая, -ае.
1. Пазбаўлены свабоды, лёгкасці. Звязаныя рухі.
2. Такі, праяўленне якога абумоўлена чым
||
звяза́цца, звяжу́ся, звя́жашся, звя́жацца; звяжы́ся;
1. з кім-чым. Устанавіць сувязь, зносіны з кім-, чым
2. з кім-чым. Устанавіць якія
3. з чым. Узяцца за што
||
звяза́ць, звяжу́, звя́жаш, звя́жа; звяжы́; звя́заны;
1.
2. што. Завязваючы, злучыць адно з адным. З. канцы вяровак. З. платы. З. сноп. Двух слоў не звяжа (
3. каго-што. Злучыць, устанавіць сувязь, зносіны, блізкасць, агульнасць паміж кім-, чым
4. толькі
5. толькі
6. што з чым. Устанавіць, адкрыць сувязі, залежнасць паміж чым
7. каго-што. Пазбавіць свабоды дзеянняў, дзейнасці, абмежаваць чым
8. што. Змацаваць вяжучым рэчывам ці пры дапамозе рубкі (
||
звя́зка, -і,
1. Некалькі аднародных прадметаў, звязаных разам. З. ключоў. З. кніг.
2. Сухажылле, якое змацоўвае асобныя часткі шкілета, асобныя органы цела. Расцяжэнне звязак. Галасавыя звязкі.
3. У граматыцы: дапаможнае слова, якое ўтварае частку выказніка.
||
звя́зны, -ая, -ае.
Добра і паслядоўна выказаны, лагічна стройны. Звязнае выступленне. Адказаць звязна (
||
звя́лы, -ая, -ае.
Які звяў, завялы. Звялыя кветкі.
звяно́, -а́,
1. Кольца, якое з’яўляецца састаўной часткай ланцуга.
2.
3. Невялікая арганізацыйная ячэйка або воінскае падраздзяленне. Піянерскае з. Паляводчае з. З. самалётаў.
||
звя́нуць
звянча́цца
звянча́ць
звяра́цца
звяра́ць
звярга́ць
звяр’ё
звяржэ́нне
звярзці́
звярзці́ся
звярну́цца, звярну́ся, зве́рнешся, зве́рнецца; звярні́ся;
1. З’ездзіць, схадзіць туды і назад. Вазакі звярнуліся за дзень па тры разы.
2. да чаго. Накіраваць сваю дзейнасць на што
3. Накіравацца да каго
||
звярну́ць, звярну́, зве́рнеш, зве́рне; звярні́; зве́рнуты;
1. Памяняць напрамак руху. З. у завулак. З. гутарку ўбок (
2. каго-што. Накіраваць у які
3. каго-што. Варочаючы, зрушыць з месца (
4. што. Пералажыць, зваліць (віну, правіннасць
5. што. Схіліць, павярнуць набок, убок (
6. што. Неакуратна скідаць, зваліць у адно месца многія прадметы (
Звярнуць на сябе ўвагу — вызначыцца чым
Звярнуць увагу каго на каго-што — паказаць каму
Звярнуць увагу на каго-што — заўважыць каго-, што
||
звяро́к
звярста́ць
звяру́га, -і,
1. Вялікі страшны звер.
2. Тое, што і звер (у 2
звяры́на, -ы,
Вялікі звер; звяруга.
звяры́нец, -нца,
Прыстасаванае месца, дзе трымаюць звяроў для паказу. Перасоўны з.
звяры́ны, -ая, -ае.
1.
2.
звярэ́дзіць
звярэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Даходзіць да шаленства, станавіцца зверам (у 2
||
згаблява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Габлюючы, зняць, счысціць. З. няроўнасці.
||
згавары́цца, -вару́ся, -во́рышся, -во́рыцца;
1. Дамовіцца адносна якіх
2. Дасягнуць узаемнага разумення, пагаднення ў размове. З табой не згаворышся.
||
згаво́р, -у,
Узаемная дамоўленасць, узаемнае пагадненне. Усе сабраліся на мітынг без згавору.
згаво́рлівы, -ая, -ае.
Такі, з якім лёгка згаварыцца (у 2
||
згадзі́цца¹, згаджу́ся, зго́дзішся, зго́дзіцца;
1. на што і з
2. з кім-чым. Выказаць, пацвердзіць сваю згоду (у 2
||
згадзі́цца², 1 і 2
Аказацца прыгодным, спатрэбіцца. Што ў лесе родзіцца, тое ў хаце згодзіцца (
згалада́лы, -ая, -ае.
Які доўга цярпеў голад, знясілены ад працяглага галадання. Згаладалыя людзі.
згалада́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Нацярпецца голаду. З. за дарогу. З. па добрай кнізе.
згале́лы, -ая, -ае.
1. Голы, апусцелы (пра дрэвы, палі
2.
||
згалі́ць, згалю́, зго́ліш, зго́ліць; зго́лены;
Зрэзаць брытвай. З. вусы.
||
зга́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Даць ганьбу каму-, чаму
зганьбава́ць
зга́ньбіць
зганя́ць¹
зганя́ць², -я́ю, -я́еш, -я́е;
Гонячы, прымусіць пабыць дзе
згарба́ціцца
згарба́ціць
згарну́цца, згарну́ся, зго́рнешся, зго́рнецца; згарні́ся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Легчы, сагнуўшыся, скруціцца. З. пад дрэвам і заснуць.
4. (1 і 2
5. (1 і 2
||
згарну́ць, згарну́, зго́рнеш, зго́рне; згарні́; зго́рнуты;
1. Скруціць, загінаючы краі; зрабіць скручваннем або загарнуць, закрыць. Жанчына згарнула хустку. З. газету.
2. (1 і 2
3. Зграбаючы, сабраць у адно месца (што
4.
||
згарчэ́ць
згарэ́лы, -ая, -ае.
Які згарэў, спалены. Згарэлая салома.
згарэ́ць
згаса́ць, 1 і 2
Тое, што і гаснуць. Агонь згасае. Сілы згасаюць (
зга́слы, -ая, -ае.
Які згас; пагаслы. Згаслае вогнішча.
зга́снуць
згатава́цца
згатава́ць
згвалтава́ць
згва́лціць
згіб, -у,
1. Дугападобнае скрыўленне. З. ракі.
2. Месца, па якім што
згіна́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Тое, што і гнуцца.
згіна́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і гнуць (у 1 і 2
згі́нуць, -ну, -неш, -не; згінь;
Знікнуць, прапасці. Згінь з маіх вачэй!
згла́дзіцца, 1 і 2
1. Выраўнавацца, знікнуць пасля разгладжвання. Няроўнасць згладзілася.
2.
||
згла́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Выраўнаваць, знікнуць, разгладжваючы, раўнуючы. З. няроўнасці. З. шурпатасць.
2.
Згладзіць вострыя вуглы (
||
згле́дзець, -джу, -дзіш, -дзіць;
Угледзець, убачыць; заўважыць. Я і не згледзеў, як сцямнела.
Як вокам згледзець — як вокам ахапіць.
зглумі́цца
зглумі́ць
згнаі́ць
згніва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Гнісці, падвяргацца гніенню.
згні́лы, -ая, -ае (
Які згніў. Згнілае дрэва.
згні́сці
згні́ць
зго́да, -ы,
1. Станоўчы адказ, дазвол на што
2. Аднадумнасць, агульнасць пунктаў гледжання. Прыйсці да згоды.
3. Сяброўскія адносіны, аднадушнасць. Жыць у згодзе.
4.
У згодзе з чым (
зго́днік, -а,
Той, хто праводзіць згодніцкую палітыку з кім
||
зго́дніцтва, -а,
Дзейнасць, палітыка згодніка.
зго́дны, -ая, -ае; -дзен, -дна.
1. на што. Які выражае, дае згоду на што
2. з кім-чым. Які прытрымліваецца з кім
3. Які супадае з чым
4. Дружны, аднадушны. Згоднае жыццё. Жылі яны згодна (
5. Стройны, гарманічны. Згодныя спевы.
Згодна з чым,
||
зго́льваць
згон
зго́нка
зго́рбіцца
зго́рбіць
зго́рклы, -ая, -ае.
Які згорк, прагорклы. З. тварог.
зго́ркнуць
зго́ртванне
зго́ртвацца
зго́ртваць
зграба́ць
згра́бны, -ая, -ае.
1. Прыгожа і правільна складзены, добрага целаскладу. Зграбная дзяўчына.
2. Грацыёзны ў рухах. Зграбная паходка.
||
згра́я, -і,
1. Гайня сабак, ваўкоў
2.
згрува́сціць
згру́дзіцца, 1 і 2
Сабрацца гуртам; стоўпіцца. З. каля стала.
||
згру́дзіць, -у́джу, -у́дзіш, -у́дзіць; -у́джаны;
Сабраць, скідаць у кучу. З. кнігі ў шафу.
||
згрузі́ць, -ужу́, -у́зіш, -у́зіць; -у́жаны;
Зняць які
||
згрупава́цца
згрупава́ць
згрызо́та, -ы,
1. Спрэчкі, звадкі, грызня.
2. Душэўныя мукі, перажыванні, смутак.
згры́зці, -зу́, -зе́ш, -зе́; -зём, -зяце́, -зу́ць; згры́з, -зла; згры́зены;
1. што. З’есці грызучы. З. сухар.
2. што. Сапсаваць грызучы. З. аловак.
3.
||
згрэ́бці, зграбу́, зграбе́ш, зграбе́; зграбём, зграбяце́, зграбу́ць; згроб, згрэ́бла; зграбі́; згрэ́бены;
1. што. Грабучы, сабраць у адно месца (што
2. што. Грабучы, скінуць. З. снег з даху.
3. каго-што. Хуткім махам, рухам узяць што
||
згу́ба, -ы,
1. Смерць, гібель, знішчэнне. Берагчы лес ад згубы.
2. Тое, што з’яўляецца прычынай гібелі ці няшчасця для каго-, чаго
3. Тое, што згублена, страчана. Знайсці сваю згубу.
згубі́цель, -я,
Той, хто губіць, загубіў каго-, што
||
||
згубі́цца
згубі́ць
згу́бны, -ая, -ае.
Які вядзе да згубы, пагібельны. З. агонь артылерыі.
||
згуля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Дасягнуць зладжаных дзеянняў у сумеснай гульні. Футбольная каманда згулялася.
||
згуля́ць
згуртава́ны, -ая, -ае.
Дружны, аднадушны, арганізаваны. З. калектыў.
||
згуртава́цца, 1 і 2
1. Сабрацца ў гурт. Каля дрэва згуртавалася цэлая грамада людзей.
2.
||
||
згуртава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. каго. Аб’яднаць, наблізіўшы аднаго да другога. З. жывёлу.
2.
||
||
згу́снуць, -сне; згус, -сла;
Згусціцца, загусцець. Кісель згус.
згу́стак, -тка,
Камячок, які ўтварыўся пры загусценні вадкасці. З. крыві. З. энергіі (
||
згусці́цца, 1 і 2
Стаць густым ці больш густым. Цеста згусцілася. Хмары згусціліся.
||
||
згусці́ць, згушчу́, згу́сціш, згу́сціць; згу́шчаны;
Зрабіць густым або больш густым. З. малако. З. фарбы (
||
||
здабыва́ць
здабы́так, -тку,
1. Маёмасць, уласнасць; тое, што непадзельна стала чыім
2. Дасягненні ў развіцці чаго
3. Здабытая рэч, прадмет
4. Вынік множання.
здабы́тчык, -а,
1. Той, хто займаецца здабычай чаго
2. Чалавек, які здабывае сродкі на жыццё (
||
||
здабы́ць, -бу́ду, -бу́дзеш, -бу́дзе; -бу́дзь; -бы́ты;
1. Дастаць, набыць. З. цяслярны інструмент. З. каштоўныя звесткі.
2. Дастаць з нетраў зямлі. З. каменны вугаль. З. нафту.
3.
Здабыць корань — у матэматыцы: выканаць дзеянне, адваротнае ўзвядзенню ў ступень. З. корань з ліку.
||
||
здабы́ча, -ы,
1.
2. Тое, што здабыта, набыта.
здабы́члівы, -ая, -ае (
Удачлівы ў здабычы. З. рыбалоў.
||
здавальне́нне, -я,
Тое, што і задавальненне.
здавальня́цца
здавальня́ць
здавальня́ючы, -ая, -ае.
1. Даволі добры, які задавальняе пэўныя запатрабаванні. З. адказ. Работа выканана здавальняюча (
2. у
здава́цца¹
здава́цца², здаю́ся, здае́шся, здае́цца; здаёмся, здаяце́ся, здаю́цца;
1.
2. у
здава́ць
здаво́лены, -ая, -ае.
Тое, што і задаволены.
||
здаво́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
Тое, што і задаволіцца.
||
здаво́ліць, -лю, -ліш, -ліць; здаво́ль; -лены;
Тое, што і задаволіць.
||
здагада́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Зразумець, прыйсці да правільнай думкі.
||
здага́дка, -і,
1. Меркаванне, заснаванае на верагоднасці, магчымасці чаго
2. Кемлівасць, здольнасць улоўліваць сутнасць справы (
здага́длівы, -ая, -ае.
Кемлівы, які лёгка знаходзіць правільнае рашэнне. Здагадлівае дзіця.
||
здалёк і здалёку,
З далёкай адлегласці ці з аддаленага месца, далёкай мясцовасці. Вёска відаць з. Пачаць размову з. (
здань, -і,
Вобраз каго-, чаго
здараве́нны, -ая, -ае (
1. Высокага росту і моцнага целаскладу. З. мужчына.
2. Вельмі вялікі, велізарны (пра рэчы, прадметы). Здаравеннае палена.
здараве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Станавіцца здаравейшым.
||
здараві́ла, -ы,
Тое, што і здаравяка.
здаравя́ка, -і,
Чалавек моцнага целаскладу і вялікай фізічнай сілы.
||
здаро́вы, -ая, -ае.
1. Які мае добрае здароўе, не хворы. Здаровае дзіця. З. арганізм.
2. Які выражае здароўе, уласцівы здароваму чалавеку. З. выгляд. З. смех.
3. Карысны для здароўя. Здаровае надвор’е. Здаровае харчаванне.
4.
5. Моцнага целаскладу, дужы (
6. Вялікі, моцны (пра з’явы, прадметы;
7. у знач
Будзь (або бывай) здароў — развітальнае пажаданне заставацца здаровым.
здаро́жаны, -ая, -ае.
1. Стомлены, змучаны дарогай, у дарозе. З. конь.
2. Які выражае стомленасць дарогай. З. выгляд.
||
здаро́жыцца, -жуся, -жышся, -жыцца;
Стаміцца, змучыцца ў дарозе.
||
здаро́ўе, -я,
1. Правільная, нармальная дзейнасць арганізма. Берагчы з. Адбіцца на здароўі. Стан здароўя.
2. Той або іншы стан арганізма. Моцнае, слабае з. Як з.? За ваша з. (зварот да таго, за каго паднімаюць тост). На з. (выраз добрага пажадання ў
||
здаро́ўкацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Вітаць адзін аднаго пры сустрэчы. З. за руку.
||
||
зда́рыцца, 1 і 2
1. Адбыцца, стацца. Што здарылася?
2.
3. Нечакана з’явіцца, трапіцца (
||
здарэ́нне, -я,
1. Нечаканы выпадак у жыцці. Цікавае з.
2. Якая
зда́тачны, -ая, -ае (
Такі, дзе і на якім праводзіцца здача, перадача чаго
зда́тны, -ая, -ае.
1. Здольны на што
2. Зручны, прыгодны для чаго
||
зда́тчык, -а,
Асоба, якая ажыццяўляе здачу прадукцыі, маёмасці. З. збожжа. З. рэчаў на камісію.
||
здаўме́цца, -е́юся, -е́ешся, -е́ецца;
Дадумацца да чаго
здаўна́,
З даўніх часоў. Так тут з. вядзецца.
зда́цца¹, зда́мся, здасіся, зда́сца; здадзімся, здасце́ся, здаду́цца; зда́ўся, здала́ся, -ло́ся; зда́йся;
1. Спыніўшы супраціўленне, прызнаць сябе пераможаным. З. ў палон.
2. Аслабець, страціць сілы. Апошні год ён зусім здаўся.
3. Даверыцца каму-, чаму
||
||
зда́цца², зда́мся, здасіся, зда́сца; здадзімся, здасце́ся, здаду́цца; зда́ўся, здала́ся, -ло́ся; зда́йся;
1. Паказацца ў якім
2.
||
зда́цца³,
Спатрэбіцца. Нашто я там каму здаўся?
здаць, здам, здасі́ здасць; здадзім, здасце́, здаду́ць; здаў, здала́, -ло́; здай; зда́дзены;
1. каго-што. Перадаць каму
2. што. Аддаць у наём. З. пакой кватарантам. З. зямлю ў арэнду.
3. што. Уступіць, аддаць непрыяцелю (у выніку няўдачнага бою ці без бою). З. горад. З. пазіцыі (таксама
4. што. Аслабіць, зменшыць, не справіўшыся. З. тэмп работы.
5. што. Раздаць у гульні (карты).
6. што. Вытрымаць іспыты на веды, уменне. З. залік. З. нормы па бегу.
7. Стаць слабейшым, цішэйшым, горшым (
||
||
зда́ча¹, -ы,
1.
2. Лішак грошай, які вяртаецца пры разліку; рэшта. Атрымаць здачу. З. з пяці тысяч рублёў.
Даць здачы каму (
зда́ча²
здво́іць, -о́ю, -о́іш, -о́іць; -о́ены;
1. Зрабіць што
2. Занава размясціць у страі ў дзве шарэнгі. З. рады.
||
||
здвуру́шнічаць
здзе́йсніцца, 1 і 2
Ажыццявіцца, збыцца. Мая мара здзейснілася.
||
||
здзе́йсніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
1. Ажыццявіць, ператварыць у рэчаіснасць. З. планы.
2. Зрабіць што
||
||
здзек, -у,
1.
2. Злая, зневажальная насмешка, а таксама зневажальны ўчынак ці паводзіны ў адносінах да каго-, чаго
||
здзе́кавацца, -куюся, -куешся, -куецца; -куйся;
1. Мучыць, катаваць каго
2. Злосна, зняважліва высмейваць, абражаць каго-, што
||
здзе́лка, -і,
Двухбаковы дагавор аб выкананні чаго
здзе́льны, -ая, -ае.
Які аплачваецца па колькасці зробленага. Здзельная работа. Здзельная аплата.
||
здзе́льшчык, -а,
Рабочы, які выконвае здзельную работу.
||
||
здзе́льшчына, -ы,
Здзельная работа.
здзеравяне́лы, -ая, -ае.
Тое, што і адзеравянелы.
здзеравяне́ць
здзе́рці
здзе́рціся, 1 і 2
Тое, што і садрацца. Лыка лёгка здзерлася.
||
здзёўбваць
здзіві́цца, здзіўлю́ся, здзі́вішся, здзі́віцца;
Прыйсці ў здзіўленне. З. нечаканаму прыезду родзіча.
||
здзіві́ць, здзіўлю́, здзі́віш, здзі́віць; здзі́ўлены;
Выклікаць здзіўленне. Твае словы мяне вельмі здзівілі. Вас нічым не здзівіш.
||
здзіма́ць
здзіра́цца
здзіра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і драць (у 2
здзірване́лы, -ая, -ае.
Які пакрыўся дзірваном, ператварыўся ў дзірван. З. курган.
||
здзіўле́нне, -я,
Уражанне ад чаго
здзіўля́ючы, -ая, -ае.
Які выклікае здзіўленне, незвычайны. Імчацца са здзіўляючай хуткасцю.
здзічэ́лы, -ая, -ае.
1. Які здзічэў, стаў дзікім. З. кот.
2. Які выражае дзікасць, безразважнасць. З. выгляд. З. позірк.
||
здзічэ́ць
здзьму́хаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Дзьмухаючы, скінуць, сагнаць. З. пыл са стала.
||
||
здзьму́ць, -му, -меш, -ме; -мём, -мяце́, -муць; -мі; -му́ты;
Ачысціць ад чаго
||
здзяйсне́нне
здзяйсня́льны, -ая, -ае.
Такі, які можна здзейсніць. Здзяйсняльныя жаданні.
||
здзяйсня́цца
здзяйсня́ць
здзяўбці́, -о́ў, -бе́ш, -бе́; здзяўбём, здзеўбяце́, здзяўбу́ць; здзёўб, здзяўбла́, -ло́; -бі́; здзяўба́ны і здзёўбаны;
1. Дзеўбучы, з’есці. Кураняты здзяўблі тварог.
2. Дзеўбучы, зрабіць ямкі; параніць у многіх месцах. Пеўні здзяўблі адзін аднаго. Пешняй здзяўблі тратуар.
||
здзяці́нець
здо́ба, -ы,
1. Тлушч, цукар і яйкі, што дабаўляюцца ў цеста. Дабавіць здобы ў цеста.
2.
здо́бны, -ая, -ае.
Прыгатаваны на малацэ, масле, яйках
здо́брыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Тое, што і раздобрыцца.
здо́лець, -ею, -ееш, -ее;
1. з
2. з
3. каго-што. Адолець, асіліць. Агульнымі намаганнямі ўсё можна з.
здо́льнасць, -і,
1. Прыродны дар, таленавітасць. Чалавек з вялікімі здольнасцямі.
2. Уменне, а таксама магчымасць утвараць якія
здо́льны, -ая, -ае; -лен, -льна.
1. Які мае здольнасці да чаго
2. Які можа што
здор, -у,
Нутраное свіное сала. Мазаць бліны здорам.
||
здо́рава,
1. Вельмі моцна. Ну і з. ж бухаюць гарматы.
2. Вельмі добра, выдатна. Зроблена з.
здо́ўжыцца
здо́хлы, -ая, -ае.
1. Тое, што і дохлы. Здзіраць скуру са здохлага каня.
2.
||
здо́хнуць
здрабне́лы, -ая, -ае.
Які здрабнеў, дробны, схуднелы. З. твар. Здрабнелая жывёла.
здрабне́ць
здрабні́ць
здра́віца, -ы,
Тост за здароўе. З. ў гонар пераможцаў.
здра́да, -ы,
1. Здрадніцтва інтарэсам радзімы, пераход на бок ворага. З. радзіме.
2. Парушэнне вернасці каму-, чаму
здра́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
1. каму-чаму. Перайсці на бок ворага, прадаць. З. радзіме.
2. каму-чаму. Парушыць вернасць. З. сябру. З. сабе (зрабіць што
3. (1 і 2
||
здра́длівы, -ая, -ае.
1. Які можа здрадзіць, прадажны. З. чалавек.
2. Які заключае ў сабе здраду, з’яўляецца здрадай. З. ўчынак.
3.
||
здра́днік, -а,
Той, хто здрадзіў каму-, чаму
||
||
здра́дніцтва, -а,
Паводзіны, учынкі здрадніка.
здранцве́лы, -ая, -ае.
Які страціў адчувальнасць, гібкасць, адзеравянелы.
Здранцвелыя ад холаду пальцы. Быць у здранцвелым стане (таксама
||
здранцве́ць
здратава́ць
здра́ўніца, -ы,
Агульная назва санаторыяў, дамоў адпачынку. Дзіцячая з.
здрахле́лы, -ая, -ае.
Слабы, хілы ад старасці або спарахнелы, струхнелы. З. чалавек. Здрахлелая хата.
здрахле́ць
здружы́цца, -ужу́ся, -у́жышся, -у́жыцца;
Зблізіцца, пасябраваць.
||
здружы́ць, -ужу́, -у́жыш, -у́жыць; -у́жаны;
Звязаць дружбай, зблізіць. Іх здружыла праца.
||
здрыгану́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Прыйсці ў рэзкі вагальны рух, задрыжаць. Пад нагамі здрыганулася зямля.
2. Уздрыгнуць, закалаціцца ад моцнага хвалявання, узрушэння
||
здрэ́йфіць
здубяне́лы, -ая, -ае (
Які страціў рухомасць, адчувальнасць ад холаду; зацвярдзелы, адубянелы. Здубянелыя на марозе рукі. З. ад сырасці плашч.
||
здубяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Страціць рухомасць, адчувальнасць ад холаду; зацвярдзець, адубянець. Ногі здубянелі. Адзежа на ім здубянела.
зду́жаць, -аю, -аеш, -ае;
1. каго-што. Узяць верх у барацьбе, бойцы; перамагчы. Бароўся з тым, каго мог з.
2. што і з
3.
||
здурава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
Сказаць, зрабіць якое
здурне́лы, -ая, -ае (
Які здурнеў, страціў розум.
здурне́ць
зду́ру,
Па глупстве, непаразуменні. З. прагаварылася.
зду́шаны, -ая, -ае.
Пра голас, гукі
||
здушы́ць, здушу́, зду́шыш, зду́шыць; зду́шаны;
Душачы, сціснуць з сілай. З. каго
||
зды́мак, -мка,
Фатаграфічны адбітак каго-, чаго
здыма́цца
здыма́ць
зды́мачны, -ая, -ае.
Які служыць для здымкі, ажыццяўляе здымку. Здымачная група. Здымачная пляцоўка.
зды́мка
зды́мны, -ая, -ае.
Такі, які можна зняць, не прымацаваны да чаго
здыхата́, -ы́,
1. Павальная гібель жывёлы ў час эпідэміі.
2. Тое, што і здыхляціна (у 2
зды́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Тое, што і аддыхацца. Так бегла, што цяпер з. не магу.
здыха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Паміраць (пра жывёлу і, груба, пра чалавека). З. ад нуды (
здыхля́к, -а́,
Пра слабага, худога чалавека.
здыхля́ціна, -ы,
1.
2.
зе́бра, -ы,
Дзікі афрыканскі конь з паласатай (чорнай і светлажоўтай) афарбоўкай поўсці.
||
з’е́длівы, -ая, -ае.
Злосна-насмешлівы, ядавіты, які імкнецца дапячы. З. крытык. З. тон.
||
з’езд¹, -а/-у,
1. -у,
2. -а. Сход прадстаўнікоў якіх
||
з’езд², -у,
Месца, па якім з’язджаюць, спуск. Стромкі з.
з’е́здзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Паехаць куды
2. што. Зрабіць непрыгодным ад частай язды або стаптаць, папсаваць частай яздой. Калёсы зусім з’ездзілі. З. пожню.
||
зеленавата-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
зе́лень, -і,
1. Зялёны колер, што
2. Расліннасць, расліны. З. садоў. Сакавітая з. лугу.
3.
зе́лле, -я,
1. Тое, што і пустазелле.
2. Травы як корм для жывёлы; ахрап’е. Насячы зелля.
3. Лекавыя травы, а таксама настой на іх для лячэбных мэт; зёлкі. Варыць з. Лячыцца зеллем.
зеляне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Станавіцца зялёным. Медзь зелянее. З. ад злосці.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
зеляні́на, -ы,
Тое, што і зелень (у 2 і 3
зеляні́ць, зеляню́, зяле́ніш, зяле́ніць;
Рабіць зялёным, фарбаваць у зялёны колер.
||
земле... (а таксама земля...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да Зямлі (у 1
2) які мае адносіны да зямлі (у 2—5
землекарыста́нне, -я,
Карыстанне зямлёй, сельскагаспадарчая эксплуатацыя яе. Сістэма землекарыстання.
землепрахо́дзец, -дца,
Даўнейшая назва падарожніка-даследчыка, які адкрываў новыя землі. Рускі з. Сямён Дзяжнёў.
землетрасе́нне, -я,
Моцнае ваганне асобных участкаў зямной кары.
землеўлада́льнік, -а,
Асоба, якая карыстаецца зямлёй на правах прыватнай уласнасці. Буйны з.
||
||
землеўлада́нне, -я,
1. Уладанне зямлёй на правах прыватнай уласнасці (
2. Зямельны ўчастак, што знаходзіцца ў чыім
землеўла́снік, -а,
Тое, што і землеўладальнік.
||
||
землеўпара́дкаванне, -я,
Сістэма мерапрыемстваў, якія ўпарадкоўваюць землекарыстанне.
||
землеўпара́дчык, -а,
Спецыяліст у галіне землеўпарадкавання.
землечарпа́лка, -і,
Машына для паглыблення дна (рэк, каналаў
землечарпа́нне, -я,
Паглыбленне дна вадаёмаў пры дапамозе землечарпалак.
||
земля... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
землябі́тны, -ая, -ае.
Зроблены са шчыльна збітай зямлі з дабаўленнем вяжучых рэчываў. Землябітная хатка.
земляко́п, -а,
Рабочы па земляных работах.
||
земляко́пны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да земляных работ. Землякопныя машыны.
земляме́р, -а,
Тое, што і каморнік.
||
земляме́рны, -ая, -ае.
Які адносіцца да вымярэння і адвядзення зямельных участкаў; каморніцкі. Землямерныя работы.
земляны́
земляро́б, -а,
Той, хто займаецца земляробствам; хлебароб.
||
земляро́бства, -а,
1. Апрацоўка зямлі для вырошчвання сельскагаспадарчых раслін. Высокая культура земляробства.
2. Раздзел аграноміі, які вывучае спосабы карыстання зямлёй і павышэння ўрадлівасці глебы.
||
земляры́йка, -і,
Насякомаедная млекакормячая жывёліна, роднасная крату.
||
земляры́йны, -ая, -ае.
Які служыць для земляных работ. Землярыйныя машыны.
землясо́с, -а,
Помпа ў землясосным снарадзе для вымання і транспарціроўкі грунту.
||
землясо́сны, -ая, -ае.
1.
2. У выразе: землясосны снарад — машына для земляных работ, якая пры дапамозе помпы вымае і транспартуе па трубаправодах разрэджаны вадою грунт, земснарад.
землятру́с, -у,
Тое, што і землетрасенне.
земнаво́дны, -ая, -ае.
Прыстасаваны да жыцця ў вадзе і на сушы. Земнаводныя жывёлы. Вывучэнне земнаводных (
зе́мскі, -ая, -ае.
1.
2. Агульнадзяржаўны (
Земскі начальнік — у царскай Расіі — чыноўнік з судова-адміністрацыйнай і паліцэйскай уладай, кіраўнік сялянскага насельніцтва пэўнага раёна.
земснара́д, -а,
Плывучы землясосны і землечарпальны снарад для гідратэхнічных работ.
зе́мства, -а,
Мясцовае самакіраванне ў сельскіх мясцовасцях з перавагай дваранства ў яго органах. Губернскае з. Павятовае з.
||
зе́мшчына, -ы,
Частка дзяржавы, выдзеленая Іванам Грозным у кіраванне баярам (у адрозненне ад апрычніны).
зені́т, -у,
1. У астраноміі: найвышэйшы пункт нябеснай сферы, які знаходзіцца прама над галавой наглядальніка.
2.
||
зені́тка, -і,
Зенітная гармата.
зені́тны, -ая, -ае.
1.
2. Прызначаны для стральбы па самалётах і іншых паветраных цэлях. З. снарад. З. кулямёт.
зені́тчык, -а,
Артылерыст зенітнай артылерыі.
||
зе́рне, -я, зярня́ці,
1. Плод, семя злакаў (а таксама некаторых іншых раслін). Ячменнае з. Кава ў зернях.
2.
3. Невялікі прадмет, крупінка чаго
4.
||
||
зерне... (а таксама зерня...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
зернебабо́вы, -ая, -ае.
Пра бабовую расліну: які вырошчваецца для атрымання зерня. Зернебабовыя культуры.
зернедрабі́лка, -і,
Машына для драблення зерня, якое ідзе на корм.
||
зернесушы́лка, -і,
1. Спецыяльна прыстасаванае памяшканне для сушкі зерня.
2. Механічная ўстаноўка для сушкі зерня.
зерня... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
зернясхо́вішча, -а,
Памяшканне для захоўвання зерня.
з’е́сці
зеў, зе́ва,
Адтуліна, што злучае поласць рота з глоткай. Слізістая абалонка зева.
зе́ўра, -ы,
Прорва, адтуліна. Цёмная з. прадоння.
зе́ўраць, 1 і 2
Быць бачным, адкрытым (пра адтуліну, яму
зефі́р¹, -у,
У старажытных грэкаў: заходні вецер; у паэзіі: цёплы лёгкі вецер.
||
зефі́р², -у,
Род пасцілы.
||
зефі́р³, -у,
Тонкая баваўняная тканіна.
||
з’е́хацца, з’е́дуся, з’е́дзешся, з’е́дзецца; з’е́дзься;
1. Едучы, сустрэцца, сутыкнуцца. З. на ростанях.
2. (1 і 2
||
||
з’е́хаць, з’е́ду, з’е́дзеш, з’е́дзе; з’едзь;
1. Едучы, спусціцца з чаго
2. Едучы, павярнуць у бок. З. з дарогі.
3. Пакінуць якое
4.
З’ехаць з глузду (
||
зёлкі, -лак,
Лекавыя травы. Збіраць з.
зжава́ць, зжую́, зжуе́ш, зжуе́; зжуём, зжуяце́, зжую́ць; зжуй; зжава́ны;
1. Пажаваўшы, з’есці.
2. Сапсаваць жаваннем. Цяля зжавала кашулю.
||
зжа́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца; -лься;
Праявіўшы, адчуўшы жаласць, зрабіць што
зжаўце́лы, -ая, -ае.
Які зжаўцеў, стаў жоўтым. Зжаўцелыя старыя здымкі.
зжаўце́ць
зжахну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Раптоўна і моцна спужацца.
зжаць
зжо́ўклы, -ая, -ае (
Тое, што і зжаўцелы. Зжоўклая трава.
зжо́ўкнуць
зжу́льнічаць
зжу́хнуць
зжына́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і жаць.
зжы́цца, зжыву́ся, зжыве́шся, зжыве́цца; зжывёмся, зжывяце́ся, зжыву́цца; зжы́ўся, зжыла́ся, -ло́ся;
1. з кім. Жывучы разам, звыкнуцца, здружыцца. З. з новымі таварышамі.
2.
||
зжы́ць, зжыву́, зжыве́ш, зжыве́; зжывём, зжывяце́, зжыву́ць; зжыў, зжыла́, -ло́; зжы́ты;
1. каго (што) з чаго і без
2. што. Пазбавіцца ад чаго
3. Пражыць (жыццё, многа гадоў
||
зжэ́рці
з-за,
1. Ужыв. пры абазначэнні напрамку, руху адкуль
2. Ужыв. пры ўказанні на прычыну, падставу дзеяння або пры ўказанні на асобу, што з’яўляецца прычынай чаго
зза́ду.
1.
2.
ззеляне́лы, -ая, -ае.
Які ззелянеў, пазелянеў. З. твар.
ззеляне́ць
ззыва́ць
ззя́нне, -я,
1.
2. Яркае святло, якое выпраменьваецца або адлюстроўваецца чым
Паўночнае ззянне — свячэнне высокіх слаёў атмасферы, якое назіраецца за палярным кругам.
ззя́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
1. Вылучаць ззянне. Ззяюць зоркі. На грудзях ветэрана ззяюць узнагароды.
2.
3. Тое, што і зеўраць. У адной са сцен ззяла вялікая прабоіна.
||
зігза́г, -а,
Ламаная лінія. Зігзагі маланкі. Чарціць зігзагі.
зігзагападо́бны, -ая, -ае.
У выглядзе зігзагаў. Зігзагападобныя рухі.
||
зіма́, -ы́,
Самая халодная пара года паміж восенню і вясной. Снежная з. Рыхтавацца да зімы.
||
зімава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й;
Праводзіць дзе
||
||
||
зімаро́дак, -дка,
Невялікая птушка, роднасная ўдоду, з доўгай прамой дзюбай і вялікай галавой на кароткай шыі (зімой купаецца ў снезе).
||
зімаўсто́йлівы, -ая, -ае.
Здольны пераносіць зімовыя халады (пра расліны). Зімаўстойлівыя гатункі сліў.
||
зі́мні
зі́мнік, -а,
Дарога, пракладзеная прама па снезе для язды зімой.
||
зімо́вішча, -а,
Месца, памяшканне, дзе зімуюць або спыняюцца зімой людзі. Спыніцца ў зімовішчы.
зімо́вы
зімо́й,
У час зімы. Рыхтуй летам сані, а з. калёсы (прыказка).
зімо́ўе, -я,
Тое, што і зімовішча.
зімо́ўка, -і,
1.
2. Тое, што і зімовішча. Пабудаваць зімоўку.
зімо́ўшчык, -а,
Чалавек, які знаходзіцца дзе
||
зірк, у
Ужыв. замест дзеясловаў зірнуць, зіркнуць пры выражэнні нечаканасці, раптоўнасці выяўлення ці наступлення чаго
зірка́сты і зірка́ты, -ая, -ае (
1. З вялікімі вачамі; вірлавокі.
2. З вострым зрокам; зоркі.
||
зі́ркаць, -аю, -аеш, -ае;
Кідаць позірк на каго-, што
||
||
зіхатлі́вы, -ая, -ае.
Які блішчыць, ззяе пералівістым святлом, напоўнены яркім ззяннем, бляскам. Зіхатлівае сонца. Стаяла зіхатлівая раніца. Зіхатлівая прыгажосць (
||
зіхаце́ць, 1 і 2
Блішчэць, ззяць пералівістым святлом; пералівацца, адбіваючы святло. Зіхацелі зоркі. На мокрай траве зіхаціць раса. У кватэры ўсё зіхаціць ад чысціні (вылучаецца чысцінёй).
||
зія́нне, -я,
У мовазнаўстве: збег двух ці больш галосных у слове або на стыку двух слоў,
злабадзённы, -ая, -ае.
Істотны для дадзенага моманту; надзённы. Злабадзённае пытанне.
||
злава́цца, злую́ся, злуе́шся, злуе́цца; злуёмся, злуяце́ся, злую́цца; злу́йся;
Адчуваць злосць.
||
злава́ць, злую́, злуе́ш, злуе́; злуём, злуяце́, злую́ць; злуй;
1. каго. Абуджаць злосць у каго
2. Тое, што і злавацца.
||
злаве́сны, -ая, -ае.
Які прадвяшчае няшчасце, зло. Злавесная цішыня. Злавесныя прыметы.
злаві́раваць
злаві́ць
зла́гада, -ы,
Згода, дружныя адносіны. Жыць у злагадзе.
злад, -у,
У выразе: зладу няма з кім-чым (
зла́джаны, -ая, -ае.
1. Такі, у якім дасягнута ўзаемная згода; дружны. Зладжаная работа.
2. Стройны, гарманічны. Зладжаныя спевы.
||
зла́джваць
зладзе́йка
зладзе́йскі
зладзеява́ты, -ая, -ае.
Падобны на зладзейскі; хітры. Зладзеяватая ўхмылка.
||
зла́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. што. Зрабіць, пабудаваць. З. калёсы. З. банкет (
2. з кім-чым. Прыйсці да згоды; справіцца з кім-, чым
3. што. Зрабіць узгодненым, стройным. З. галасы.
||
зладзю́га, -і,
Тое, што і злодзей.
злажы́цца, злажу́ся, зло́жышся, зло́жыцца;
1. Сабраць грошы на якую
2. Узяўшы стрэльбу, прыцэліцца. З. і стрэліць.
3. Налаўчыцца, прызвычаіцца. З. ў рабоце.
||
злажы́ць, злажу́, зло́жыш, зло́жыць; зло́жаны;
1.
2. Палажыць разам у пэўным парадку. З. дровы. З. чамадан (палажыць у яго рэчы; таксама
3. Перагнуўшы, скруціўшы, палажыць, злажыць пэўным чынам, надаць якую
4. Паваліць, палажыць (пра ўсё, многае). Град злажыў жыта.
5.
Злажыць галаву (
Злажыць рукі (
||
зла́зіць¹
зла́зіць², зла́жу, зла́зіш, зла́зіць;
Пабыць дзе
злак, -а,
Расліна са сцяблом у форме саломіны і дробнымі кветкамі, сабранымі ў суквецце (колас, мяцёлку або кісць). Хлебныя злакі. Кармавыя злакі.
||
злама́цца
злама́ць
зламы́снік, -а,
Той, хто жадае каму
||
зламы́сны, -ая, -ае.
1. Які мае на мэце злы намер, што
2. Які заключае ў сабе злы намер; злачынны (
||
злапа́мятлівы, -ая, -ае.
Тое, што і злапамятны.
||
злапа́мятны, -ая, -ае.
Які доўга помніць, не даруе прычыненага зла. З. чалавек.
||
злапо́мны, -ая, -ае.
Тое, што і злапамятны.
||
злара́днасць, -і,
Злая радасць пры няшчасці, няўдачы іншых.
злара́днічаць, -аю, -аеш, -ае;
Праяўляць злараднасць.
злара́дны, -ая, -ае.
Напоўнены злараднасцю, які заключае ў сабе злую радасць пры няшчасці іншых. З. чалавек. Злараднае пачуццё. Зларадна (
зласлі́вец, -ліўца,
Той, хто пастаянна злуецца, злоснік.
||
зласлі́вы, -ая, -ае.
Поўны злосці, варожасці. З. чалавек. Зласлівая ўсмешка.
||
зласло́віць, -ло́ўлю, -ло́віш, -ло́віць;
Займацца зласлоўем.
зласло́ўе, -я,
Злыя, нядобразычлівыя словы, выказванні пра каго-, што
златашы́ць
злаўчы́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца;
1. Лоўка прынаравіцца або выбраць зручны момант, каб зрабіць што
2. Набыць навык, лоўкасць у чым
||
злачы́нец, -нца,
Чалавек, які робіць або зрабіў злачынства. Ваенны з. (асоба, якая ў ходзе вайны робіць злачынства супраць чалавецтва).
||
злачы́ннасць, -і,
1.
2. Наяўнасць, колькасць злачынстваў. Барацьба са злачыннасцю сярод падлеткаў.
злачы́нны, -ая, -ае.
1. Які заключае ў сабе злачынства. Злачынная банда. З. чалавек.
||
злачы́нства, -а,
Грамадска небяспечнае дзеянне, якое парушае закон і падлягае крымінальнай адказнасці. Дзяржаўнае з. З. супраць чалавецтва.
злашча́сны, -ая, -ае.
Які паслужыў прычынай няшчасця, непрыемнасці. З. выстрал.
||
злая́касны, -ая, -ае.
Вельмі небяспечны для жыцця. Злаякасная пухліна.
||
зла́яць, зла́ю, зла́еш, зла́е; злай; зла́яны;
Моцна аблаяць.
зле́ва,
З левага боку. З. ад дарогі.
зле́глы, -ая, -ае.
Які прыгнуўся да зямлі, палёг. Злеглая збажына.
||
зле́гчы, зля́гу, зля́жаш, зля́жа; злёг, зле́гла; зляж;
1. Захварэўшы, надоўга легчы ў пасцель. Старая злегла ад моцнай прастуды.
2. (1 і 2
||
зле́гчыся, 1 і 2
Ушчыльніцца, змяцца ад доўгага ляжання. Снег злёгся. Сена злеглася.
||
зледзяне́лы, -ая, -ае.
1. Які пакрыўся лёдам, ператварыўся ў лёд. Зледзянелая дарога.
2. Халодны, як лёд; адубелы. Зледзянелыя рукі.
зледзяне́ць
зледзяні́ць
зле́жаць, -жу, -жыш, -жыць;
Тое, што і улежаць. Хіба злежыш цэлую ноч на адным баку?
зле́жвацца
зле́зці, -зу, -зеш, -зе; злез, зле́зла; злезь;
1. Сысці, спусціцца, прытрымліваючыся рукамі, нагамі. З. з дрэва. З. з калёс.
2. Пра пасажыра: выйсці, даехаўшы да якога
3. (1 і 2
4. Зняцца (пра адзенне, абутак;
||
зле́пак, -пка,
Копія, злепленая з чаго
||
зле́плівацца
зле́пліваць
злёгку,
Не моцна, крыху, ледзь-ледзь. З. ўсміхнуцца. З. абапірацца на кіёк.
злёт, -у,
1.
2. Сход членаў якой
злётанасць, -і,
Навык да сумесных палётаў. З. экіпажаў эскадрыллі.
злётацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Стаміцца ад беганіны, клопатаў
злётаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Летучы, пабыць дзе
2. Хутка схадзіць, збегаць куды
зліва́цца
зліва́ць
зліза́ць, зліжу́, зліжаш, зліжа; зліжы́; злізаны;
Счысціць, падабраць языком. З. масла з хлеба.
||
||
зліня́лы, -ая, -ае.
Які страціў першапачатковы колер, яркасць фарбаў; выцвілы. Злінялая хусцінка.
зліня́ць
зліпа́цца
злі́плы, -ая, -ае.
Які зліпся, склеіўся. Зліплыя валасы.
злі́пнуцца, 1 і 2
1. Злучыцца, прыліпнуць адзін да аднаго. Лісты паперы зліпліся. Валасы зліпліся ад поту.
2.
||
злі́тавацца, -туюся, -туешся, -туецца; -туйся;
1. Праявіць літасць у адносінах да каго-, чаго
2. зліту́йся (цеся). Ужыв. як выраз нязгоды, пярэчання (
злі́так, -тка,
Застылы кавалак расплаўленага металу. З. чыгуну. Серабро ў злітках.
||
злі́тны, -ая, -ае.
1. Які зліўся, злучыўся ў адно; суцэльны. З. тлум.
2. Пра напісанне слоў: не асобны, не праз злучок. Злітнае напісанне прыслоўяў.
||
зліў, зліва і зліву,
1. -у,
2. -а,
зліўны́, -а́я, -о́е (
1. Змяшаны, зліты з розных пасудзін у адну. Зліўное малако.
2. Прызначаны для зліву, злівання. З. жолаб. З. чан.
злі́цца, злію́ся, зліе́шся, зліе́цца; зліёмся, зліяце́ся, злію́цца і салью́ся, салье́шся, салье́цца; сальёмся, сальяце́ся, салью́цца; зліўся, зліла́ся, -ло́ся; зліся;
1. (1 і 2
2.
||
||
зліццё
зліць, злію́, зліе́ш, зліе́; зліём, зліяце́, злію́ць і салью́, салье́ш, салье́; сальём, сальяце́, салью́ць; зліў, зліла́, -ло́, -лі; злі; зліты;
1. Адліць, каб аддзяліць што
2. Выліць, пераліць што
3. Змяшаць, наліўшы з розных месц. З. малако ад розных кароў.
4.
5. Заліць усю паверхню вадкасцю. З. падлогу вадой.
||
||
злічы́ць
злічэ́нне, -я,
Сукупнасць прыёмаў абазначэння ў ліках, спосабаў вылічэння. Дзесятковая сістэма злічэння.
зло, зла,
1. Усё шкоднае, благое;
2. Бяда, няшчасце, непрыемнасць. Знайсці віноўніка, што прычыніў такое з.
3. Прыкрасць, злосць (
зло́ба -ы,
Тое, што і злосць (у 1
Злоба дня — тое, што асабліва актуальнае, важнае сёння.
зло́дзей, -я,
1. Той, хто крадзе, займаецца крадзяжом. Злавіць злодзея.
2. Ужыв. як лаянкавае слова (
||
||
зло́жваць
зло́жніца, -ы,
Форма, якая запаўняецца расплаўленым металам для атрымання злітка.
злом, -у,
1. Месца пералому, разлому.
2. Круты паварот. З. ракі.
На злом галавы (
зло́мак, -мка,
1. Непрыгодная, паламаная рэч або адламаны кавалак чаго
2. Пра слабага, надарванага чалавека (звычайна з адмоўем;
зло́паць
зло́снік, -а,
Чалавек, які мае зло на каго
||
||
зло́сны, -ая, -ае.
1. Поўны злосці, нядобразычлівасці. З. паклёп. Злосныя намеры.
2. Сярдзіты, куслівы, злы (пра жывёл). З. сабака.
3. Свядома нядобрасумленны. З. банкрут.
4. Закаранелы ў чым
||
злосць, -і,
1. Пачуццё варожасці, жаданне прычыняць зло. Немець злосці на каго
2. Пачуццё гневу, раздражнення. Гаварыць са злосцю. З. разбірае каго
зло́ты, -ага,
Грашовая адзінка ў Польшчы.
злоўжыва́нне, -я,
1.
2. звычайна
злоўжы́ць, -жыву́, -жыве́ш, -жыве́; -жывём, -жывяце́, -жыву́ць; -жы́ў, -жыла́, -ло́;
Ужыць на зло, незаконна выкарыстаць што
||
||
злоязы́чны, -ая, -ае (
Схільны да злых нагавораў, рэзка адмоўнай ацэнкі каго-, чаго
||
злубяне́лы, -ая, -ае (
Які злубянеў, зрабіўся каляны. Злубянелыя на марозе прасціны.
злубяне́ць
злупі́ць
злуча́льны, -ая, -ае.
Які служыць для злучэння, змацавання чаго
злуча́цца
злуча́ць¹
злуча́ць²
злу́чка
злу́чнік, -а,
У граматыцы: службовае слова, якое ўжыв. для злучэння сказаў і слоў унутры сказа.
||
злу́чны, -ая, -ае.
Прызначаны для злучкі, які мае адносіны да злучкі. З. пункт. З. перыяд.
злучо́к, -чка́,
Кароткая рыска (-), якая ўжыв. як знак пераносу або як злучальная рыса паміж словамі,
злучы́цца, злучу́ся, злу́чышся, злу́чыцца;
1. Утварыць адно цэлае, зліцца адзін з другім. Войскі злучыліся. З. шлюбам.
2. (1 і 2
3. з кім-чым. Увайсці ў зносіны, устанавіць сувязь. З. з кім
||
||
злучы́ць¹, злучу́, злу́чыш, злу́чыць; злу́чаны;
1. каго-што. Саставіць з многага (многіх) адно цэлае, аб’яднаць, зліць адно з другім. З. намаганні. З. свае сілы. З. два прадпрыемствы ў адно.
2. што. Змацаваць, звязаць адно з другім. З. правады.
3. што з чым. Звязаць, спалучыць. З. тэорыю з практыкай.
4. каго-што з кім-чым. Устанавіць зносіны, сувязь паміж кім-, чым
||
||
злучы́ць², злучу́, злу́чыш, злу́чыць; злу́чаны;
Спараваць самку і самца для атрымання прыплоду.
||
||
злучэ́нне, -я,
1.
2. Месца, дзе што
3. Вайсковае аб’яднанне, група, якая складаецца з асобных воінскіх часцей і некаторых іншых самастойных вайсковых адзінак. Партызанскае з.
4. Рэчыва, у якім атамы аднаго ці розных элементаў знаходзяцца ў пэўнай хімічнай сувязі. Арганічнае з.
5. У граматыцы: спосаб сувязі некалькіх слоў або простых сказаў на аснове іх граматычнай раўнапраўнасці. Спосаб злучэння і падпарадкавання сказаў.
злы, -а́я, -о́е.
1. Які тоіць у сабе зло. З. намер. Злая доля (няшчасная).
2. Поўны злосці, варожасці. З. чалавек. Злыя вочы.
3. на каго-што. Сярдзіты, поўны злосці на каго-, што
4. Куслівы, злосны (пра жывёл). З. сабака.
5.
злы́беда, -ы,
Бяда, ліха. Навалілася з. на вёску.
злыга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Знізаць, звязаць. З. стаеннікаў.
2.
||
||
злы́дзень, -дня,
1. Шкодны чалавек, ліхадзей.
2. толькі
злысе́лы, -ая, -ае (
Зусім лысы, аблыселы. Злыселая галава.
злысе́ць
злюбі́цца, 1 і 2
Палюбіць адзін аднаго, прыйсціся па душы.
Сцерпіцца — злюбіцца (прыказка) — прыцярпеўшыся, прывыкнеш, пагодзішся.
зляжа́цца, 1 і 2
Ушчыльніцца ад доўгага ляжання. Сена зляжалася.
злямцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Збіць у лямец. З. воўну.
||
зля́мчыць
зля́паць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Зрабіць што
зляпі́цца, 1 і 2
Пра што
||
зляпі́ць, зляплю́, зле́піш, зле́піць; зле́плены;
1.
2. Злучыць чым
||
злята́цца¹
злята́цца², -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Набыць навыкі для сумесных палётаў. Лётчыкі звяна добра зляталіся.
злята́ць
зляце́цца, 1 і 2
Прыляцець у адно месца з розных бакоў. Восы зляцеліся на салодкае.
||
||
зляце́ць, злячу́, зляці́ш, зляці́ць; зляці́;
1. Летучы, спусціцца. Верабей зляцеў з куста.
2. Упасці зверху (
3. Узляцеўшы, пакінуць якое
||
змага́р, -а́,
Той, хто змагаецца з кім
||
||
змага́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. з кім-чым, супраць каго-чаго або без
2. з чым, супраць чаго. Імкнуцца знішчыць, выкараніць што
3. за што. Дамагацца чаго
4. з чым і без
||
змагчы́
змагчы́ся, змагу́ся, змо́жашся, змо́жацца; змажы́ся;
Выбіцца з сілы, аслабець. З. і заснуць.
змадэлі́раваць
змадэлява́ць
зма́зацца, зма́жуся, зма́жашся, зма́жацца; зма́жся;
1.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
||
зма́заць, зма́жу, зма́жаш, зма́жа; змаж; зма́заны;
1.
2. каго-што. Пакрыць слоем чаго
3. што з чаго. Размазаць, сцерці. З. фарбу рукой.
4.
5. каго (што) па чым і без
||
||
зма́зка, -і,
1.
2. Рэчыва, якім змазваюць. Лыжная з.
||
зма́зчык, -а,
Рабочы, які займаецца змазкай чаго
||
змайстрава́ць
змака́ць
змакрэ́лы, -ая, -ае.
Які стаў мокрым, намок. З. ад поту.
змакрэ́ць, -э́ю, -э́еш, -э́е;
Стаць мокрым, намокнуць (ад поту, слёз, расы
змаладу́шнічаць
змалаці́ць, -лачу́, -ло́ціш, -ло́ціць; -ло́чаны;
1. што. Малоцячы, аддзяліць зерне ад калосся.
2. каго (што). Моцна збіць, пабіць (
3. што. Перабіць, паламаць (
||
зма́лку,
З малых гадоў, з маленства. Прывучыць сябе да працы з.
змало́ць
змалява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
1. каго-што. Зрабіць копію з якога
2. што. Пакрыць што
3. што. Зрасходаваць на маляванне. З. усю фарбу.
||
зман, -у,
1. Словы, учынкі, дзеянні, якія наўмысна наводзяць іншых на памылкі. Паддацца на з.
2. Стан падманутага; памылковае, ілюзорнае ўяўленне аб чым
зманеўрава́ць
змані́ць
зма́нлівы, -ая, -ае.
1. Які тоіць у сабе зман, здольны паслужыць асновай няправільнага меркавання аб кім-, чым
2. Які вабіць, чаруе. Зманлівая далеч.
||
зманці́раваць
змаргну́ць і зміргну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
Маргнуць, міргнуць. Напружана сачыць за кім
змардава́ны, -ая, -ае (
Змучаны, знясілены. З. чалавек. З. выгляд.
||
змардава́цца
змардава́ць
змарнава́цца
змарнава́ць
змарне́лы, -ая, -ае.
1. Змучаны, схуднелы. З. чалавек. З. выгляд.
2. Зачахлы, завялы (пра расліны). Змарнелая агародніна.
||
змарне́ць
змаро́зіць, -о́жу, -о́зіш, -о́зіць; -о́жаны;
Пашкодзіць (частку цела) марозам. З. пальцы.
змары́цца, змару́ся, змо́рышся, змо́рыцца;
Адчуць знямогу, стомленасць. Змарыўся за дзень.
змары́ць, змару́, змо́рыш, змо́рыць; змо́раны;
1. Давесці да стану знямогі, стомленасці, стаміць. Далёкая дарога змарыла нас.
2. (1 і 2
||
||
змата́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. (1 і 2
2. Спешна пакінуць якое
||
змата́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Матаючы, сабраць, наматаць. З. пражу. З. вуды (таксама
||
||
зматлашы́ць
змаўка́ць
змаўля́цца
змаўча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́ і змо́ўчаць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Прамаўчаць у адказ на што
2. пра што, аб чым. Наўмысля не сказаць. З. пра хваробу.
||
зма́хваць¹
зма́хваць², -аю, -аеш, -ае;
Быць падобным на каго-, што
змахлява́ць
змахну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; -ну́ты;
Хуткім, рэзкім рухам зняць, сцерці з паверхні чаго
||
змацава́нне, -я,
1.
2.
змацава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. што. Моцна злучыць. З. бярвёны скобамі. Сумесная барацьба іх яшчэ больш змацавала (
2. што чым. Засведчыць што
||
||
змачы́ць, змачу́, змо́чыш, змо́чыць; змо́чаны;
Зрабіць мокрым, вільготным. Дождж змачыў сена.
||
змеевіко́вы
змеепадо́бны, -ая, -ае.
З выгляду падобны на змяю. Змеепадобная трубка.
змей, зме́я,
1. Вялікая змяя; тое, што і змяя (
2. Казачнае крылатае страшыдла з тулавам змяі. Трохгаловы з.
3. Лёгкі каркас, абцягнуты паперай ці матэрыяй, які запускаецца на нітцы ў паветра.
зме́йка
зме́йкавы, -ая, -ае.
У выразе: змейкавы аэрастат (
зме́на, -ы,
1.
2. Прамежак часу, пасля заканчэння якога група людзей (якія працуюць, вучацца
3. Група людзей, што працуе, вучыцца
4. Той (тыя), хто прыходзіць на змену каму-, чаму
5. Камплект абутку, адзення, якія час ад часу мяняюцца. Дзве змены бялізны.
На змену каму-чаму — услед за кім-, чым
||
зме́нлівы, -ая, -ае.
Які лёгка і часта мяняецца; няўстойлівы. Зменлівыя адносіны да каго
||
зме́ншчык, -а,
Той, хто працуе пазменна з іншым. Здаць печ зменшчыку.
||
||
зме́ншыцца, 1 і 2
Стаць меншым. Сям’я зменшылася. Боль зменшыўся.
||
||
зме́ншыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Зрабіць меншым. З. дозу лякарства. З. крок. З. небяспеку.
||
||
зме́ньвацца
зме́ньваць
зме́раць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Вызначыць якой
||
зме́рзлы
зме́рзнуцца і зме́рзціся, 1 і 2
Прымерзнуць адзін да аднаго, змацавацца лёдам. Рыба змерзлася ў халадзільніку.
||
||
зме́рзнуць
зме́рзціся
зме́ркнуцца, 1 і 2
Пра наступленне змроку. На дварэ змерклася.
||
зме́ркнуць, 1 і 2
1.
2.
||
змест, -у,
1. Тое, што складае сутнасць каго-, чаго
2. Тэма, асноўная сутнасць выкладу, выказвання. З. размовы. З. твора.
3. Пералік раздзелаў, састаўных частак кнігі з указаннем старонак, змешчаны ў канцы ці ў пачатку.
зме́сці, змяту́, змяце́ш, змяце́; змяцём, змецяце́, змяту́ць; змёў, змяла́, -ло́; змяці́; зме́цены;
1. Метучы, зняць, сцерці, скінуць з паверхні чаго
2. Метучы, згрэбці ў адно месца, у кучу. З. смецце ў куток.
||
||
зме́сціва, -а,
Тое, што змяшчаецца, знаходзіцца ў чым
зме́шаны, -ая, -ае.
1. Які ўтварыўся шляхам змешвання, скрыжоўвання. Змешаная парода жывёлы.
2. Які складаецца з разнародных элементаў, частак, удзельнікаў. Змешаныя ўгнаенні. З. лес. Змешаная камісія.
||
зме́швацца
зме́шваць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і мяшаць (у 2
||
змеяві́к, змеевіка́,
1. Спіралепадобная трубка ў цеплаабменных апаратах.
2. Горная парода зялёнага колеру з рознымі адценнямі. Высакародны з.
||
змеяня́ і змеянё, -ня́ці,
Дзіцяня змяі.
змёрзлы і зме́рзлы, -ая, -ае.
1. Азяблы ад холаду. Змёрзлае дзіця.
2. Пашкоджаны марозам. Змёрзлыя расліны.
3. Зацвярдзелы ад марозу. Змёрзлая зямля.
змігну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
У выразе: вокам не змігнуць (
змізарне́лы, -ая, -яе.
Схуднелы, здрабнелы (пра твар, чалавека з пахудзелым тварам) або зачахлы, пабляклы (пра расліннасць). Твар яго змізарнеў. Маладое лісце змізарнела і зачахла.
||
змізарне́ць
змікі́ціць, -кічу, -кіціш, -кіціць;
Зразумець, здагадацца. Хутка з., што да чаго.
змі́лавацца, -луюся, -луешся, -луецца; -луйся;
Тое, што і злітавацца.
зміна́ць
зміргну́ць
зміры́цца, зміру́ся, змі́рышся, змі́рыцца;
Прымірыцца з кім-, чым
||
зміры́ць, зміру́, змі́рыш, змі́рыць;
Памірыць, прымірыць. З. суседзяў.
||
змо́ва, -ы,
Тайнае пагадненне або ўгавор, дамоўленасць. Злачынная з.
змо́віцца, змо́ўлюся, змо́вішся, змо́віцца;
Дамовіцца адносна якіх
||
змо́га, -і,
1. Сіла, здольнасць рабіць што
2. Стан моцнай стомленасці, поўнага бяссілля. Па́даць ад змогі.
змо́клы, -ая, -ае.
Мокры, намоклы. Змоклае адзенне.
змо́кнуць, -ну, -неш, -не; змок, -кла; -ні;
Зрабіцца мокрым, намокнуць. З. на дажджы.
||
змо́ладу,
З маладых гадоў. Уцягнуцца ў работу з.
змор, -у.
У выразе: узяць зморам каго-што —
1) адолець, давёўшы да поўнай страты сіл. Узяць абложаны горад зморам;
2)
змо́ра, -ы,
Тое, што і зморанасць.
змо́ранасць, -і,
Стан зморанага чалавека; бяссілле, стома. Адчуваць з. Ад зморанасці заплюшчваліся вочы.
змо́раны, -ая, -ае.
1. Абяссілены, стомлены цяжкай працай ці якім
2. Які выяўляе стомленасць. З. твар.
змо́рвацца
змо́рваць
змо́ршчыцца
змо́ршчыць
змо́тванне
змо́твацца
змо́тваць
змо́тка
змо́ўкнуць, -ну, -неш, -не; змоўк, -кла; -ні;
Перастаць гучаць ці перастаць гаварыць. Музыка змоўкла. Кулямёт змоўк. Апавядальнік змоўк.
||
змо́ўнік, -а,
Тое, што і змоўшчык.
||
||
змо́ўчаць
змо́ўчваць
змо́ўшчык, -а,
Удзельнік змовы.
||
||
змо́чваць
змрачне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Рабіцца змрочным, цёмным. Неба змрачнее. Твар змрачнее.
||
змрок, -у,
1. Адсутнасць святла, цемра. З. атуліў прасторы.
2. Няпоўная цемната, прыцемак, пры якім яшчэ можна распазнаваць прадметы. Вячэрні з.
3. Прыцемак паміж захадам сонца і наступленнем ночы, а таксама перадсвітальны прыцемак. Перадранішні з.
змро́чны, -ая, -ае.
1. Слаба асветлены, ахоплены змрокам. З. яловы лес.
2.
3.
||
змудрава́ць
змудраге́ліць
змурава́ць
зму́сіць, зму́шу, зму́сіш, зму́сіць; зму́шаны;
Тое, што і вымусіць. Стары змусіў мяне паехаць у горад.
||
зму́чыцца
зму́чыць
змыва́цца
змыва́ць
змыка́нне
змыка́цца
змыка́ць
змы́лак, -лка,
Астатак ад куска мыла, якім карысталіся.
змы́цца, змы́юся, змы́ешся, змы́ецца;
1. (1 і 2
2.
||
змыць, змы́ю, змы́еш, змы́е; змы́ты;
1. Мыццём ліквідаваць, зняць. З. з сябе пот. З. сваю віну (
2. (1 і 2
||
||
змы́чка, -і,
1. Месца, дзе што
2.
змяі́ны
змяі́цца, 1 і 2
Выгінацца, цягнуцца звілістай лініяй. Між кустоў змяілася сцежка.
змя́клы, -ая, -ае.
Які змяк, страціў першапачатковую цвёрдасць, пругкасць. Змяклая гліна.
змя́кнуць, -ну, -неш, -не; змяк, -кла; -ні;
1. Стаць мяккім, размякнуць. Кардон на дажджы змяк.
2. Тое, што і размякнуць (у 2
змякча́льны, -ая, -ае.
Які надае мяккасць скуры, слізістым абалонкам. З. крэм.
||
змякчы́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3.
||
||
змякчы́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; змя́кчаны;
1. што. Зрабіць больш мяккім, эластычным. З. скуру.
2.
3.
||
||
змяне́нне, -я,
1.
2.
змяні́цца, змяню́ся, зме́нішся, зме́ніцца;
1. Стаць іншым. Жыццё ў вёсцы змянілася. З. з твару (пра перамену ў выразе твару).
2. Замяніцца другім, другімі (на якой
3. Вызваліцца ад абавязкаў, якія выконваюцца пазменна. З. з дзяжурства.
4. Змяніць на сабе бялізну, адзенне (
||
||
змяні́ць, змяню́, зме́ніш, зме́ніць; зме́нены;
1. каго-што. Зрабіць інакшым. З. канструкцыю машыны.
2. каго-што. Замяніць другім. З. кіраўніка аддзела. З. работу.
3. каго (што). Пачаць дзейнічаць замест другога, заняўшы чыё
4. каго-што. З’явіцца ўслед за кім-, чым
5. што. Пачаць карыстацца чым
||
||
змянша́цца
змянша́ць
змяншэ́нне
змяня́ць¹, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Зрабіць абмен каго-, чаго
змяня́ць²
змярза́нне
змярза́цца
змярка́нне, -я,
1. Наступленне змроку, цемнаты. Ад світання да змяркання.
2. Прыцемкі паміж заходам сонца і наступленнем ночы. З. ахінула ўсё навокал.
змярка́цца
змярка́ць
змяртвля́ць
змярцве́лы, -ая, -ае.
1. Які страціў адчувальнасць, стаў мёртвым (пра клеткі, тканкі
||
2.
змярцве́ць
змярцві́ць, -ртвлю́, -рцві́ш, -рцві́ць; -рцві́м, змерцвіце́, -рцвя́ць; -ртвлёны;
Зрабіць неадчувальным, безжыццёвым. З. нерв. З. тканку.
||
змясі́ць
змясто́ўны, -ая, -ае.
З багатым зместам (у 1
||
змясці́цца, змяшчу́ся, зме́сцішся, зме́сціцца;
Знайсці сабе дастаткова месца; умясціцца ўсярэдзіне чаго
||
змясці́ць, змяшчу́, зме́сціш, зме́сціць; зме́шчаны;
1. каго-што. Умясціць у сабе. Клуб не мог з. усіх прысутных.
2. каго-што. Знайсці месца для каго-, чаго
3. каго-што. Даць памяшканне для жылля, месца каму-, чаму
4. каго-што. Аддаць куды
5. што. Надрукаваць, апублікаваць. З. аб’яву ў газеце.
6. каго (што). Звольніць з пасады (
||
||
змята́ць
змя́цца
змяць, самну́, самне́ш, самне́; самнём, самняце́, самну́ць; самні́; змя́ты;
1.
2.
||
змяша́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1.
2. (1 і 2
3. Зліцца з кім-, чым
||
||
змяша́ць
змяшча́льны, -ая, -ае.
Які здольны ўмясціць вялікую колькасць каго-, чаго
||
змяшча́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1.
2. Знаходзіцца ў якім
3. (1 і 2
змяшча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1.
2. (1 і 2
змяя́, -і́,
Паўзун з доўгім звілістым целам, без ног, звычайна з ядавітымі зубамі. Ядавітая з. Грымучая з.
||
||
зна́вец, зна́ўца і зна́ўца, -ы,
Чалавек, які валодае вялікімі ведамі ў якой
з-над,
Ужыв. пры абазначэнні прадмета ці месца, зверху або з верхняй часткі якога накіравана дзеянне. З-над Прыпяці даносілася песня.
знадво́рку,
Са знешняга, надворнага боку. Замкнуць дзверы з.
знадво́рны, -ая, -ае.
Вонкавы, знешні. Знадворныя дзверы. З. выгляд.
знаёмец, -мца,
Знаёмы чалавек. Сустрэць старога знаёмца.
знаёміцца, -млюся, -мішся, -міцца;
1. з кім. Уступіць у знаёмства з кім
2. з чым. Атрымліваць, збіраць звесткі пра што
||
знаёміць, -млю, -міш, -міць;
1. з кім. Рабіць знаёмым. З. з новым супрацоўнікам.
2. з чым. Даваць каму
||
||
знаёмства, -а,
1.
2. з кім і паміж кім. Адносіны паміж людзьмі, якія ведаюць адзін аднаго. Завесці з. Парваць з. Набыць што
3. Круг знаёмых (
4. з чым. Набыццё ведаў, звестак пра што
знаёмы, -ая, -ае.
1. каму. Такі, пра якога ведалі раней, вядомы. Знаёмая мелодыя.
2. з чым. Які зведаў, выпрабаваў што
3. Які знаходзіцца ў знаёмстве (у 1
знайсці́, знайду́, зно́йдзеш, зно́йдзе; знайшо́ў, -шла́, -ло́; знайдзі́; зно́йдзены;
1. каго-што. Заўважыўшы, узяць; выявіць у выніку пошукаў, назіранняў, роздумаў
2. каго-што. Заспець, убачыць, выявіць дзе
3. каго-што ў кім-чым. Зазнаць, сустрэць што
4. каго-што або з
5.
Знайсці сабе смерць (магілу) дзе (
Знайсці сябе — зразумець сваё прызванне, прызначэнне, правільна вызначыць свае інтарэсы, схільнасці.
||
знайсці́ся, знайду́ся, зно́йдзешся, зно́йдзецца; знайшо́ўся, -шла́ся, -ло́ся; знайдзі́ся;
1. Выявіцца, адшукацца. Пража знайшлася. Ахвотнікаў ехаць не знайшлося.
2. Не разгубіўшыся, выйсці з цяжкага становішча. Не знайшоўся адразу, што адказаць.
||
знак, -а,
1. Метка, прадмет, якім абазначаецца, выражаецца што
2. Знешняе сведчанне, прымета чаго
3. Жэст, рух, якім сігналізуюць, паведамляюць што
Пад знакам чаго (
У знак чаго — як сведчанне, доказ чаго
||
знакамі́ты, -ая, -ае.
Шырокавядомы, славуты. З. горад.
||
знамяна́льны, -ая, -ае.
1. Важны, значны. Знамянальныя падзеі. Знамянальная дата.
2. У мовазнаўстве: які мае самастойнае значэнне;
||
зна́ны, -ая, -ае (
1. Вядомы, славуты. З. ў краіне чалавек.
2. Знаёмы, пазнаны ў мінулым. Знаныя дарогі.
||
знаро́к,
З якой
знасі́цца, 1 і 2
Стаць непрыгодным ад доўгай носкі ці работы. Боты знасіліся. Поршні знасіліся. Арганізм знасіўся (
||
||
знасі́ць¹, знашу́, зно́сіш, зно́сіць; зно́шаны;
Доўгай носкай зрабіць непрыгодным. З. сукенку.
Не знасіць галавы каму (
||
знасі́ць², знашу́, зно́сіш, зно́сіць; зно́шаны;
Занесці куды
зна́тнасць, -і,
Прыналежнасць да знаці, становішча знатнага (у 2
зна́тны, -ая, -ае.
1. Вядомы, славуты. Знатныя людзі краіны. З. пчаляр.
2. Які належыць да знаці (
знато́к, -така́,
Той, хто валодае вялікімі ведамі ў чым
зна́ўца
знаха́р, -а́,
Лекар-самавучка, які карыстаецца ўласнымі спосабамі лячэння: замовамі, травамі
||
||
знаха́рства, -а,
Занятак знахара. Займацца знахарствам.
знахо́джанне
знахо́дзіцца, -хо́джуся, -хо́дзішся, -хо́дзіцца;
1.
2. Быць, змяшчацца, мецца дзе
||
знахо́дзіць
знахо́дка, -і,
1. Знойдзеная рэч. Бюро знаходак (установа, якая вяртае згубленыя рэчы іх уладальнікам).
2.
знахо́длівы, -ая, -ае.
Здагадлівы, дасціпны, які лёгка знаходзіць выйсце з цяжкага становішча. З. чалавек.
||
зна́цца, зна́юся, зна́ешся, зна́ецца;
1. з кім-чым. Падтрымліваць знаёмства, мець сувязі з кім-, чым
2. на чым. Добра ведаць якую
знаць¹, зна́ю, зна́еш, зна́е;
1. Тое, што і ведаць (у 1—5
2.
знаць², -і,
Вышэйшы слой прывілеяванага класа ў феадальным грамадстве.
значкі́ст, -а,
Чалавек, які мае значок як сведчанне пра кваліфікацыю, выкананне якіх
||
||
зна́чны, -ая, -ае.
1. Вялікі памерам, колькасцю, сілай. Значныя страты. У значнай ступені. Значна (
2. Які мае вялікае значэнне, важны. Значныя падзеі. З. чалавек.
||
значо́к, -чка́,
1. Пласцінка, кружок
2. Умоўная паметка на чым
зна́чыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Быць запісаным дзе
зна́чыць¹, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. Памячаць, ставячы знак, метку
2. (1 і 2
||
зна́чыць², -чу, -чыш, -чыць;
Мець які
значэ́нне, -я,
1. Сэнс, тое, што дадзены прадмет (слова, знак, жэст) абазначае. Прамое і пераноснае з. слова.
2. Важнасць, значнасць, роля. Гістарычнае з. Гэтай сустрэчы надаецца вялікае з.
знебыва́цца
зневажа́льнік, -а,
Той, хто зняважыў, зневажае каго
||
зневажа́льны, -ая, -ае.
Поўны знявагі, зняважлівы. Зневажальныя адносіны. З. тон.
||
зневажа́нне
зневажа́ць
знелюбі́ць, знелюблю́, знялю́біш, знялю́біць;
Адчуць непрыхільнасць, непрыязнасць да каго-, чаго
знемагчы́, знемагу́, знямо́жаш; знямо́жа; знямо́г, знемагла́, -ло́; знемажы́,
Страціць сілы, аслабець, дайсці да знямогі. З. ад доўгай дарогі. З. ад смагі.
||
знемагчы́ся, знемагу́ся, знямо́жашся, знямо́жацца; знямо́гся, знемагла́ся, -ло́ся; знемажы́ся;
Тое, што і знемагчы.
||
знемажэ́нне, -я,
Стан поўнай стомленасці, бяссілля. Стамляцца ад знемажэння.
зненаві́дзець, -джу, -дзіш, -дзіць;
Адчуць нянавісць да каго-, чаго
зненаві́дны, -ая, -ае (
Ненавісны. Сяляне гадамі адпрацоўвалі зненавідную паншчыну.
||
знепрыто́мнець, -ею, -ееш, -ее;
Страціць прытомнасць. Раптам знепрытомнеў пасажыр.
знервава́ны, -ая, -ае.
Даведзены да нервознага стану; нервовы. З. чалавек.
||
знервава́цца, -рву́юся, -рву́ешся, -рву́ецца; -рву́йся;
Стаць вельмі нервозным.
знервава́ць, -рву́ю, -рву́еш, -рву́е; -рву́й; -рвава́ны;
Давесці да нервознага стану. З. каго
знерухо́мець, -ею, -ееш, -ее;
Стаць нерухомым.
знеслаўле́нне
знеслаўля́цца
знеслаўля́ць
зне́сці¹, знясу́, знясе́ш, знясе́; знясём, знесяце́, знясу́ць; знёс, зне́сла і знясла́; знясі́; зне́сены;
1. каго-што. Несучы, даставіць, спусціць уніз. З. слоікі з варэннем у склеп.
2. каго-што. З сілай скінуць, зрушыць з чаго
3. што. Разбурыць, разабраўшы, зняць з паверхні. З. старую хату.
4. што. Тое, што і зняць (у 4
5. каго-што. Прынесці з розных месц у адно (многае, многіх). З. каменне ў кучу.
6. што. Адыходзячы, узяць з сабой, украсці. З. чужую кнігу.
7.
||
||
зне́сці²
зне́сціся¹, знясу́ся, знясе́шся, знясе́цца; знясёмся, знесяце́ся, знясу́цца; знёсся, зне́слася і знясла́ся; знясі́ся;
Устанавіць сувязь з кім-, чым
||
зне́сціся²
знешнегандлёвы, -ая, -ае.
Які мае адносіны да знешняга гандлю. Знешнегандлёвыя сувязі.
знешнепаліты́чны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да знешняй палітыкі З. курс.
зне́шні, -яя, -яе.
1. Які знаходзіцца звонку, за межамі чаго
2. Які праяўляецца толькі з вонкавага боку і не адпавядае ўнутранаму стану. З. спакой. Знешне (
3.
4. Які адносіцца да зносін з замежнымі дзяржавамі. Знешняя палітыка. З. гандаль.
зні́зіцца, зні́жуся, зні́зішся, зні́зіцца;
1. Спусціцца ніжэй. Сонца знізілася.
2. (1 і 2
||
||
зні́зіць, зні́жу, зні́зіш, зні́зіць; зні́жаны;
1. Апусціць ніжэй, зменшыць вышыню (
2.
||
||
зні́зу,
1. З ніжняга боку, унізе. Хлеб падгарэў з. З. даверху. Глядзець з. ўверх на каго
2.
зні́клы, -ая, -ае.
Які знік, перастаў існаваць, стаў нябачным. З. страх.
зні́кнуць, -ну, -неш, -не; знік, -кла; -ні;
Перастаць існаваць, прапасці, схавацца. Туман знік. З. у натоўпе.
||
||
знітава́ны, -ая, -ае.
Моцна звязаны, з’яднаны дружбай. Знітаваная група.
||
знітава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
1.
2.
||
знітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1.
2. што. Пераплесці, злучыць чым
3.
||
||
зні́чка, -і,
Падаючая зорка. На небе прамільгнула з.
знішча́льнік, -а,
1. каго-што. Той, хто знішчае каго-, што
2. Баявы самалёт для знішчэння авіяцыі праціўніка.
3. Лётчык знішчальнай авіяцыі.
знішча́льны, -ая, -ае.
1. Вялікай разбуральнай сілы; які вядзецца з мэтай разбурэння, знішчэння. Адкрыць з. агонь па ворагу. Знішчальная вайна.
2. Прызначаны для знішчэння караблёў і авіяцыі праціўніка, для барацьбы з дыверсантамі
3.
||
зні́шчыцца, 1 і 2
Спыніць сваё існаванне, ліквідавацца, знікнуць.
||
||
зні́шчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. Спыніць існаванне каго-, чаго
2. Разграміць. З. варожыя ўмацаванні.
||
||
знос¹
знос²
зно́сак, -ска,
Маленькае, звычайна апошняе, курынае яйцо.
зно́сіны, -сін.
1. Узаемная дзелавая сувязь на дзяржаўным узроўні. З. з замежнымі дзяржавамі. Гандлёвыя з. Дыпламатычныя з.
2. Сродкі перамяшчэння, сувязі. Шляхі зносін. Чыгуначныя з. Паветраныя з.
3. Сувязь з кім-, чым
зно́сіцца
зно́сіць
зно́ска, -і,
Дадатковы тэкст, які змяшчаецца ў самым нізе старонкі, асобна ад асноўнага. Вынесці заўвагу ў зноску.
зноў,
Яшчэ раз; да таго ж. З. пайшоў дождж. Вы з. тут строіце падкопы?
Зноў жа і зно́ў-такі (
Вакол крам ды зноў к нам (прымаўка;
зно́шаны, -ая, -ае.
Непрыгодны ад доўгага ўжывання. Зношаныя боты. З. матор. З. арганізм (
||
зно́швальнасць, -і,
Страта якасцей, псаванне чаго
зно́шванне
зно́швацца
зно́шваць
знудзе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Тое, што і знудзіцца.
знудзі́цца, -нуджу́ся, -ну́дзішся, -ну́дзіцца;
Сумуючы па кім-, чым
зну́дзіць, -дзіць;
Зрабіцца блага, званітаваць.
знутры́,
З унутранага боку. Зачыніць дзверы з. на завалу.
зню́хацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Пазнаць адзін аднаго па нюху. Сабакі знюхаліся.
2.
знябы́ты, -ая, -ае (
Змораны, змучаны. З. ад доўгай хады.
знябы́цца, -бу́дуся, -бу́дзешся, -бу́дзецца; -бы́ўся, знебыла́ся, -ло́ся; -бу́дзься;
Змарыцца, змучыцца. З. за доўгую дарогу.
||
знява́га, -і,
1.
2. Тое, што можа зняважыць; абразлівы ўчынак, слова. Нанесці каму
знява́жлівы, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе знявагу. З. позірк.
||
знява́жыць, -жу, -жыш, -жыць; -жаны;
Зняславіць, прынізіць, абразіць. З. сваімі паводзінамі. З. чые
||
||
зняве́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
Страціць веру, давер’е. З. ў сябрах.
||
зняве́чыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Знявечыць сябе, пакалечыць.
||
зняве́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Нанесці каму
||
зняво́ленне, -я,
1.
2. Стан таго, хто пазбаўлены волі; знаходжанне ў турме, ссылцы. Турэмнае з. Быць у зняволенні.
зняво́лены, -ага,
Чалавек, пазбаўлены волі, які знаходзіцца ў турме.
||
зняво́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Пазбавіць волі, узяць пад арышт. З. злачынцаў.
||
||
зняме́лы, -ая, -ае.
Тое, што і анямелы.
||
зняме́ць
знямо́га, -і,
Стан крайняй стомленасці, бяссілля. Зваліцца з ног ад знямогі.
знямо́жаны, -ая, -ае.
Даведзены да знямогі; знясілены; які выражае знямогу. З. чалавек. З. твар.
||
зняна́цку,
Раптоўна, нечакана. З. напасці на варту.
зняпра́ўдзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
Абвергнуць, даказаць непраўдзівасць чаго
знясі́ленне, -я,
1.
2. Стан крайняй стомленасці, поўнай страты сіл. Падаць ад знясілення.
знясі́лены, -ая, -ае.
Крайне стомлены, абяссілены, які сведчыць пра знясіленне. З. арганізм.
||
знясі́лець, -ею, -ееш, -ее;
Стаць бяссільным, аслабець, знемагчы. Стары зусім знясілеў.
знясі́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
1. Зрабіцца слабым, бяссільным. З. ад цяжкай працы.
2. (1 і 2
||
||
знясі́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Зрабіць бяссільным, аслабіць. Хвароба яго знясіліла.
||
||
знясла́віцца, -сла́ўлюся, -сла́вішся, -сла́віцца;
Зняславіць, зганьбіць сябе. І трэба ж гэтак з.
||
знясла́віць, -ла́ўлю, -ла́віш, -ла́віць; -ла́ўлены;
Зганьбіць, ачарніць каго
||
||
зня́цца, зніму́ся, зні́мешся, зні́мецца; зня́ўся, зняла́ся, -ло́ся; знімі́ся;
1. (1 і 2
2. Крануцца з месца, адправіцца ў дарогу. З. з якара. Воінская часць знялася.
3. Сфатаграфавацца, а таксама сыграць ролю ў кінафільме. З. на фоне мора. З. ў кінафільме.
Зняцца з уліку — перастаць быць на ўліку дзе
||
зняць, зніму́, зні́меш, зні́ме; зняў, зняла́, -ло́; знімі́; зня́ты;
1. каго-што. Дастаць, узяць, прыняць тое, што знаходзіцца зверху, на паверхні ці дзе
2. Пра апранутае адзенне: раздзяваючыся ці раздзяваючы каго
3. каго-што. Выдаліць, прымусіць пакінуць месца, пост. З. ахову (адмяніць). З. варожага вартавога (забіць, звязаць).
4. што. Зрэзаць, ссячы. З. галаву шабляй.
5. каго-што. Пазбавіць чаго
6. што. Спыніць дзеянне чаго
7. што. Выключыць, устараніць. З. што
8. што. Устараніць, пераадолеўшы, вырашыўшы. З. спрэчнае пытанне.
9. што. Дакладна аднавіць, скапіраваць, пераносячы на што
10. каго-што. Адлюстраваць на фота- ці кінаплёнцы. З. кінафільм.
11. што. Атрымаць шляхам апытання (
12. што. Узяць у наймы. З. пакой.
||
||
знячэ́ўку,
1. Знянацку, неспадзявана, раптоўна. Рашэнне ўзнікла з.
2. Выпадкова, незнарок. З. разліў чарніла.
зоа... (а таксама заа...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да заалогіі,
2) які мае адносіны да жывёл,
зоагеагра́фія, -і,
Навука пра геаграфічнае распаўсюджанне жывёл.
||
зо́лак, -лку,
Пачатак світання. Устаць на золку.
зо́лата, -а,
1. Высакародны метал жоўтага колеру, які ўжыв. як мера каштоўнасцей і ў каштоўных вырабах. Чыстае з. Не ўсё з., што блішчыць (прыказка). Чырвонае з. Чорнае з. (пра нафту). Белае з. (пра бавоўну).
2.
3. Пазалочаныя шаўковыя ніткі. Шыць золатам.
4.
||
||
золата... (а таксама залата...).
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па
1) слову «золата»,
2) слову «залаты»,
золатапрамысло́васць, -і,
Галіна горнай прамысловасці, якая занята здабычай золата.
||
золатапрамысло́вец, -ло́ўца,
1. Работнік золатапрамысловасці.
2. Уладальнік залатых прыіскаў.
золаташука́льнік, -а,
Чалавек, які займаецца адшукваннем і распрацоўкай залатых радовішчаў, россыпаў.
||
зо́лкі, -ая, -ае.
Сыры, пранізліва халодны (пра надвор’е, вецер, дождж). З. вецер.
||
золь, -і,
Сырое, пранізлівае халоднае надвор’е.
зо́на, -ы,
Поле, паласа, прастора паміж якімі
||
зонд, -а,
1. Назва розных інструментаў і прыбораў у выглядзе стрыжня, трубкі, якія ўжыв. для даследавання ўнутранай поласці арганізма, глебы
2. Паветраны шар з самапісным прыборам для метэаралагічных назіранняў.
зо́рка, -і,
1. Нябеснае цела, якое можна бачыць простым вокам у форме ззяючай кропкі на начным небе. Палярная з. З. першай велічыні (таксама
2.
3. Фігура, а таксама прадмет з трохвугольнымі выступамі па акружнасці. Пяціканцовая з. Марская з. (жывёліна).
||
Зорная часіна для каго — момант найвышэйшага ўздыму, напружання і выпрабавання сіл, вялікі поспех, трыумф.
зо́ркі, -ая, -ае.
1. Які мае востры зрок, добра бачыць далёкія і дробныя прадметы. Зоркае вока.
2.
||
з-пад і (перад збегам зычных) з-па́да,
1. Абазначае накіраванасць дзеяння з якога
2. Абазначае накіраванасць дзеяння, паяўлення з якога
3. Указвае на вызваленне ад якога
4. Указвае на былое прызначэнне прадмета як ёмішча для чаго
зрабі́цца
зрабі́ць
зрадні́цца, -ню́ся, -ні́шся, -ні́цца; -ні́мся, -ніце́ся, -ня́цца;
Зблізіцца, пасябраваць, звыкнуцца. З. з работай.
зрадні́ць, -ню́, -ні́ш, -ні́ць; -ні́м, -ніце́, -ня́ць; зро́днены;
Зблізіць, зрабіць сябрамі, цесна звязаць. Іх зрадніла агульная справа.
зраза́цца
зраза́ць
зра́зу,
Тое, што і адразу.
зразуме́лы, -ая, -ае.
1. Даступны разуменню. Зразумелае пытанне. Дакладчык даволі зразумела (
2. Апраўданы, небеспадстаўны. Цалкам зразумелае пярэчанне.
3. зразуме́ла,
4. зразуме́ла,
||
зразуме́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е; -е́ты;
Уясніць значэнне чаго
зра́зы, -аў,
Мясныя катлеты з начынкай. З. з рысам.
зрака́цца
зра́ніць, -ню, -ніш, -ніць; -нены;
Нанесці каму
зрані́ць, зраню́, зро́ніш, зро́ніць; зро́нены;
Нарадзіць дзіця мёртвым.
зра́нку,
1. У пачатку дня, раніцай. З. пайшоў дождж.
2. З пачатку дня, з раніцы. З. на нагах.
зрасхо́давацца
зрасхо́даваць
зрасці́, 1 і 2
1. Зарасці, пакрыцца расліннасцю. Сцежкі пырнікам зраслі.
2. Вырасці, урадзіць. Жыта зрасло, як сцяна.
зрасці́ся, 1 і 2
1. Злучыцца, утвараючы адно цэлае ў працэсе росту, зажывання. Зламаная косць зраслася. Арэхі зрасліся.
2.
||
||
зрасці́ць, зрашчу́, зро́сціш, зро́сціць; зро́шчаны;
1. Лечачы, даць магчымасць зрасціся. З. зламаную косць.
2. Злучыць вельмі шчыльна, звязаць (
||
зраўнава́цца, -ну́юся, -ну́ешся, -ну́ецца; -ну́йся;
1. Стаць роўным, гладкім, аднолькавым з кім-, чым
2. кім-чым. Рухаючыся, апынуцца побач, на адной лініі з кім-, чым
3. з кім-чым. Стаць роўным каму-, чаму
||
зраўнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
1. што. Зрабіць што
2. каго-што з кім-чым. Параўнаць што
||
зраўня́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Тое, што і зраўнавацца.
зраўня́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е; -я́ны;
Тое, што і зраўнаваць.
зрачы́ся, зраку́ся, зрачо́шся, зрачэ́цца; зрачо́мся, зрачаце́ся, зраку́цца; зро́кся, зракла́ся, -ло́ся; зрачы́ся;
Адмовіцца, адрачыся ад каго-, чаго
||
зрашчэ́нне, -я,
1.
2. Месца, на якім адбылося злучэнне, зрастанне чаго
Фразеалагічнае зрашчэнне — устойлівы выраз, які складаецца з некалькіх слоў, што выражаюць адно паняцце.
зрашэ́ціць, -э́чу, -э́ціш, -э́ціць; -э́ць; -э́чаны;
Пакрыць скрозь дзіркамі, зрабіць падобным на рэшата. З. кулямі сцяну.
||
зро́ду,
1. (звычайна з адмоўем). Ніколі, ні разу. З. такой пшаніцы не бачыў.
2. Ад самага нараджэння. З. глухі.
зрок, -у,
Адно з пяці знешніх пачуццяў, органам якога з’яўляюцца вочы; здольнасць бачыць. Добры з. Сапсаваць з. Страціць з.
||
зро́слы, -ая, -ае.
1. Які зросся з чым
2. Пакрыты расліннасцю, зарослы. Зрослая густой травой пожня.
зро́шчваць
зруб, -а,
Збудаванне з чатырохвугольных вянкоў бярвення. З. хаты. Калодзежны з.
||
зрубі́ць, зрублю́, зру́біш, зру́біць; зру́блены;
Пабудаваць з бярвёнаў. З. хату.
зрудзе́лы, -ая, -ае.
Які зрудзеў; парудзелы. Зрудзелая газета.
зрудзе́ць
зруйнава́цца, 1 і 2
Разбурыцца, ператварыцца ў руіны або знішчыцца. У вайну гаспадарка зруйнавалася.
||
зруйнава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Разбурыць, ператварыць у руіны або знішчыць.
||
зрух, -у,
1.
2.
3. Гарызантальныя змяшчэнні геалагічнага слоя. З. зямной кары.
зру́чны, -ая, -ае.
1. Такі, якім лёгка ці прыемна карыстацца. Зручнае крэсла. Мне тут зручна (
2. Падыходзячы; такі, які патрэбен. З. выпадак.
||
зру́шыцца, -шуся, -шышся, -шыцца;
Скрануцца, рухаючыся, перамясціцца. З. з месца.
||
||
зру́шыць, -шу, -шыш, -шыць; -шаны;
Скрануць, рухаючы; перамясціць. З. воз з месца.
||
||
зрыва́цца
зрыва́ць¹
зрыва́ць²
зры́вісты, -ая, -ае.
Пра голас, які зрываецца ад хвалявання, страху.
||
зрыгну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́; зры́гнуты;
Вывергнуць частку нядаўна прынятай ежы цераз рот.
||
||
зрыжэ́лы, -ая, -ае.
Які зрыжэў, парыжэлы. З. каўнер.
зрыжэ́ць
зры́нуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
Нечакана, з шумам упасці, зваліцца. Гора зрынулася на чалавека (
||
зры́нуць, -ну, -неш, -не; зрынь; -нуты;
1. Скінуць, зваліць уніз. Вецер зрынуў гняздо з дрэва.
2.
||
зрысава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1. каго-што. Зрабіць копію якога
2. што. Пакрыць рысункамі ўсю паперу. З. альбом.
3. што. Рысуючы, зрасходаваць (
||
||
зрыў
зры́ўкі, -аў.
Шматкі, кавалкі ад чаго
зры́ўшчык, -а,
Той, хто зрывае якую
||
зрыфмава́ць
зрыць, зры́ю, зры́еш, зры́е; зры́ты;
1. Скапаць, нарабіць ям, калдобін. Свінні зрылі выган. Поле, зрытае снарадамі.
2. Рыццём, капаннем знішчыць. З. узгорак.
||
зрэагава́ць
зрэ́б’е, -я,
Грубая кастрывая кудзеля, што аддзяляецца пры трапанні лёну, пянькі, а таксама палатно з такой кудзелі і адзенне з такога палатна. Ткаць з. Хадзіць у зрэб’і.
||
зрэ́джаны, -ая, -ае.
З недастатковай гушчынёй усходаў, надта рэдкі. Зрэджаныя ўсходы бульбы.
||
зрэ́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Прарэдзіць, зрабіць радзейшым (пра пасевы, лес
2. Пасеяць рэдка, радзей, чым трэба. З. пасевы.
||
||
зрэ́дку,
1. Іншы раз, час ад часу. Ён з. заходзіць да нас.
2. Месцамі, дзенідзе. З. трапляліся прыгажуні-бярозкі і трапяткія асіны.
зрэз, -у,
1. Месца, па якім зрэзана, разрэзана што
2.
зрэ́заны, -ая, -ае.
Тупы ад доўгага карыстання. Зрэзанае лязо нажа.
зрэ́зацца, зрэ́жуся, зрэ́жашся, зрэ́жацца; зрэ́жся;
1. (1 і 2
2. з кім і без
3.
||
зрэ́заць, зрэ́жу, зрэ́жаш, зрэ́жа; зрэж; зрэ́заны;
1.
2. што. Адрэзаць ці абрэзаць зверху; спілаваць. З. галінку. З. гарэлую скарынку. З. дрэва.
3. што. Разрэзаць на многа частак, зрабіць на чым
4.
5.
||
зрэ́нка, -і,
Адтуліна ў радужнай абалонцы, праз якую ў вока пранікае святло.
||
зрэ́шты
1. у
2. у
зуб, -а,
1.
2.
Ні ў зуб нагой (
Мець зуб на каго (
||
На зубок трапіць каму (
На зубок (вывучыць, выведаць;
||
зубалячэ́нне, -я,
Лячэнне зубных хвароб.
||
зубарэ́зны, -ая, -ае (
Прызначаны для вырабу зубцоў, зубчастых частак.
зубаска́л, -а,
Пра чалавека, які любіць зубаскаліць; перасмешнік.
||
||
зубаска́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
Насміхацца з каго
||
зуба́сты, -ая, -ае.
1. З вялікімі вострымі зубамі.
2.
||
зуба́ты, -ая, -ае.
1. Тое, што і зубасты (у 1
2. Які мае зубы (
зубачы́стка, -і,
Завостраная палачка для выдалення рэштак ежы, якія заселі паміж зубоў.
зу́б’е, -я,
Зубцы (
зубе́ц, -бца́,
1. Востры выступ на інструменце, прыладзе, частцы машыны. З. пілы. Зубцы бараны. Зубцы ў граблях.
2. звычайна
||
зубі́ла, -а,
Ручны інструмент, род долата для апрацоўкі металу і каменю.
||
зубі́ць, зублю́, зу́біш, зу́біць; зу́блены;
Вастрыць, насякаючы зуб’е. З. серп.
||
зубны́
зубо́к, -бка́,
1.
2.
зубр, -а́,
1. Дзікі лясны бык сямейства пустарогіх.
2. Пра коснага, кансерватыўна настроенага чалавека.
3. Пра буйнога спецыяліста, уплывовую асобу (
||
зубрабізо́н, -а,
Гібрыд зубра з бізонам.
||
зубраня́ і зубранё, -ня́ці,
Дзіцяня зубра.
зубро́ўка, -і,
1. Шматгадовая травяністая расліна сямейства злакаў, якая скарыстоўваецца для прыгатавання настоек, араматызацыі напіткаў.
2. Гарэлка, настоеная на такой траве.
зубры́ла, -ы,
Той, хто займаецца зубрэннем, бяссэнсавым завучваннем чаго
зубры́ць, зубру́, зу́брыш, зу́брыць;
Завучваць механічна, не ўнікаючы ў сэнс. З. верш.
||
||
зубча́сты, -ая, -ае.
З зубцамі. Зубчастае кола. Зубчастая града гор.
зубча́тка, -і,
Зубчастае кола.
зубча́ты, -ая, -ае.
Тое, што і зубчасты.
зу́бчык
зу́мер, -а,
Электрычнае прыстасаванне для падачы гукавых сігналаў.
||
зу́мкаць, 1 і 2
Утвараць аднастайныя звінючыя гукі (пра насякомых). Зумкаюць пчолы.
||
зурна́, -ы́,
Усходні духавы музычны інструмент у выглядзе ражка ці жалейкі.
зусі́м,
1. Абсалютна, поўнасцю. У хаце стала з. цёмна. Я яго не з. зразумеў.
2. (перад адмоўем). Ні ў якой ступені, ніколькі (
зух, -а,
Хват, бойкі, удалы, малайцаваты чалавек.
зухава́ты, -ая, -ае.
Бойкі, удалы, малайцаваты. З. хлопец. З. выгляд.
||
зыб, -у,
Лёгкае хістанне воднай паверхні, рабізна на ёй. Азёрны з.
зы́бавіца, -ы,
Тое, што і зыб.
зы́бацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Гушкацца, то падымаючыся, то апускаючыся. З. на нагах. Лодка зыбаецца на вадзе. Кладка зыбаецца.
||
||
зы́баць, -аю, -аеш, -ае;
Калыхаць у зыбцы; гайдаць. З. дзіця. Хвалі зыбаюць човен.
||
||
зы́бка, -і,
Калыска, падвешаная на гнуткай жэрдцы, прымацаванай да столі. Калыхаць дзіця ў зыбцы.
зы́бкі, -ая, -ае.
1. Які можа зыбацца, гушкацца; гнуткі. Зыбкае балота. Зыбкая кладка.
2. Які знаходзіцца ў стане лёгкага руху, хістання. Зыбкая паверхня возера.
||
зыбу́н, -у́,
1. Зыбкі грунт.
2. толькі
зыбу́чы, -ая, -ае.
Тое, што і зыбкі. Зыбучыя пяскі.
||
зы́знуць, -ну, -неш, -не; зыз, -зла; -ні;
Ацякаць, набракаць. Рукі зызнуць.
зык, зы́ку,
Рэзкі адрывісты гук, выкрык. Аднекуль даносіўся трывожны з.
зы́кнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Голасна і рэзка, адрывіста крыкнуць, закрычаць.
2. Утварыць рэзкі, моцны гук.
||
||
зымправізава́ць
зына́чыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Тое, што і перайначыцца.
||
зына́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
Тое, што і перайначыць.
||
зыр, -у,
У выразе: на зыры́ (
1) на адкрытым узвышаным месцы. Стаяць на зыры;
2) на быстрыні, на хуткім цячэнні ракі.
зыра́не, -ра́н,
Ранейшая назва народа комі.
||
||
зы́ркі, -ая, -ае.
Яркі, асляпляльны. Зыркае полымя. Зырка (
||
зыхо́д, -у,
Завяршэнне, канец; вынік чаго
зыхо́дзіць, 1 і 2
Грунтавацца на чым
зыхо́дны, -ая, -ае.
Такі, з якога пачынаецца што
зычлі́вец, -ліўца,
Той, хто жадае каму
||
зычлі́вы, -ая, -ае.
Які жадае дабра другому; прыхільны, спагадны. Зычлівыя людзі.
||
зы́чны, -ая, -ае.
1. Звонкі, прарэзлівы. З. голас.
2. Пра гукі мовы: які ўтвараецца пры праходжанні моцнага струменю паветра праз перашкоду ў якім
зы́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Жадаць, выказваць, выражаць каму-, чаму
зэ́даль, -для,
Хатняя пераносная лава; услон.
зэ́длік, -а,
Хатняя пераносная лаўка; услончык.
зя́бкі, -ая, -ае.
1. Халодны, сцюдзёны. Пацягнуў з. вецер. Была буйная зябкая раса.
2. Адчувальны да сцюжы. У яго змалку былі зябкія рукі.
||
зя́бліва, -а,
1. Узаранае з восені поле пад веснавую сяўбу. Сеяць па зябліве.
2. Асенняе ўзорванне поля. Аратыя паехалі на з.
||
зя́бліць, -лю, -ліш, -ліць;
Араць пад зябліва. З. іржэўнік.
зя́бнуць, -ну, -неш, -не; зяб, -бла; -ні;
Мерзнуць, вельмі моцна адчуваць холад. Рукі зябнуць.
||
з’я́ва, -ы,
1. Тое, у чым выяўляецца сутнасць, а таксама наогул усякае праяўленне чаго
2. У п’есе: частка акта або дзеі, у якой склад дзеючых асоб не мяняецца.
зява́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Тое, што і пазяхаць. З. увесь вечар.
2. Быць няўважлівым, неабачлівым; упускаць зручны выпадак. З. фігуру за фігурай.
||
||
||
з’яві́цца, з’яўлю́ся, з’я́вішся, з’я́віцца;
1. Прыйсці куды
2. Прыйсці, прыбыць. Дадому сын з’явіўся позна вечарам.
3. Узнікнуць, паказацца перад вачамі, паявіцца. На небе з’явіліся першыя зоркі.
4. Узнікнуць, пачаць існаваць. З’явілася новая думка.
5. Стаць, зрабіцца чым
З’явіцца на свет — нарадзіцца.
||
||
зяво́к, зяўка́,
Недагляд, промах. З. гульца.
з’яда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Тое, што і есці (у 1 і 3
з’ядзе́нне, -я,
У выразе: аддаць на з’ядзенне каго (што) каму (
1) каб хто
2)
з’ядна́ны, -ая, -ае.
Дружны, аднадушны, згуртаваны. З. калектыў.
||
з’ядна́цца, 1 і 2
Згуртавацца, дасягнуўшы адзінства думак і дзеянняў. З. супраць агульнага ворага.
||
||
з’ядна́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Згуртаваць, дасягнуўшы адзінства думак і дзеянняў. З. народныя масы.
||
||
з’язджа́цца
з’язджа́ць
зязю́ля, -і,
Лясная пералётная птушка, якая звычайна не ўе гнязда і кладзе яйкі ў чужыя гнёзды.
||
зяле́ніва, -а,
1.
2. Зялёны колер чаго
зяле́на-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) зялёны (у 1
2) зялёны (у 1
зялёнка¹, -і,
Ядомы грыб з пласціністай зялёнай шапкай. Зялёнкі — самыя познія грыбы восені.
зялёнка², -і,
Лякарства — вадкасць зялёнага колеру на спірце з антысептычнымі ўласцівасцямі для змазвання скуры.
зялёны, -ая, -ае.
1. Колеру травы, лісця. Зялёная тканіна. Зялёная фарба.
2. Пра колер твару: бледны, з зямлістым адценнем (
3. Які мае адносіны да расліннасці, які складаецца, зроблены з зелені (у 2 і 3
4. Недаспелы, няспелы. Зялёныя яблыкі. Журавіны яшчэ зялёныя.
5.
Зялёная вуліца —
з’ялча́ць
зяме́льны, -ая, -ае.
1.
2. Які мае адносіны да землеўладання (у 1
зямлі́сты, -ая, -ае.
1. Які змяшчае многа часцінак зямлі (у 4
2. Пра колер твару: шаравата-бледны. З. твар.
||
зямля́, -і́;
1. (у тэрміналагічным значэнні — з вялікай літары). Трэцяя ад Сонца планета, якая круціцца вакол сваёй восі і вакол Сонца. Месяц — спадарожнік Зямлі.
2. Суша (у адрозненне ад воднай або паветранай прасторы). На гарызонце маракі ўбачылі зямлю. Адрознівацца як неба ад зямлі (вельмі моцна, рэзка).
3. Глеба, верхні слой кары планеты Зямля, паверхня. Апрацоўка зямлі. Хадзіць па зямлі.
4. Рыхлае цёмна-бурае рэчыва, што ўваходзіць у састаў кары нашай планеты. З. з пяском і глінай.
5. Тэрыторыя, якая знаходзіцца ў чыім
6. Краіна, дзяржава (
||
||
Зямны паклон — нізкі паклон як выказ глыбокай павагі, удзячнасці.
зямля́к, земляка́,
Ураджэнец адной з кім
||
зямля́не, -ля́н,
Жыхары планеты Зямля. Зямлян налічваецца сем мільярдаў.
зямля́нка, -і,
Крытае паглыбленне ў зямлі, выкапанае для жылля, укрыцця.
||
зямля́цтва, -а,
1. Прыналежнасць па нараджэнні, жыхарстве да адной мясцовасці (пра некалькі асоб).
2. Аб’яднанне ўраджэнцаў адной мясцовасці, краіны ў другой мясцовасці, краіне.
||
зямны́
зя́па, -ы,
Рот звера, рыбы; пашча; таксама (
зярні́сты, -ая, -ае.
Які складваецца з зерняў (у 3
||
зярня́тка
з’яўле́нне
з’яўля́цца
зяўну́ць
зяха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Хапаць паветра раскрытым ротам.
||
||
з’яхі́днічаць
зяць, -я,
Муж дачкі.
||
і¹,
1. спалучальны. Злучае аднародныя члены сказа, а таксама часткі складаназлучанага сказа. Мір і дружба. На дварэ было і сыра, і холадна. Пачатак быў зроблены, і, трэба сказаць, пачатак нядрэнны.
2. пералічальны. Злучае асобныя члены пералічэння. І шыла, і мыла, і прала, і ткала — і ўсё языком (
3. выніковы. Злучае сказы, якія суадносяцца як дзеянне і вынік. Прайшоў дождж, і трава адразу зазелянела.
4. супраціўны. Злучае сказы і члены сказа ў супраціўным паведамленні. Мужчына, і плача. Ён хацеў стаць на ногі і ўпаў.
5. уступальны. Ужыв. ў
і²,
1. Ужыв. для ўзмацнення сэнсу таго слова, перад якім стаіць. Не магла і падумаць пра гэта.
2. Вылучае наступнае слова; па
3. Адпавядае па
і³,
Выражае высокую ступень якога
іанасфе́ра, -ы,
Верхні слой зямной атмасферы, насычаны іонамі і свабоднымі электронамі.
||
іанізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е;
Вы́клікаць (выкліка́ць) іанізацыю; насыціць (насычаць) іонамі. І. газ.
іаніза́цыя, -і,
Утварэнне іонаў у якім
||
іаркшы́ры, -аў,
Высокапрадукцыйная парода свіней.
||
і́біс, -а,
Даўганогая птушка атрада галянастых з доўгай загнутай дзюбай, якая жыве ў цёплых краінах, звычайна недалёка ад вады. Белы і.
||
і́валга, -і,
Лясная пеўчая птушка атрада вераб’іных з жоўтым і чорным або зеленаватым апярэннем. Свістала і. ў кустах.
||
івасі́,
Невялікая прамысловая рыба сямейства селядцовых; ціхаакіянская сардзіна.
||
ігласку́рыя, -ых,
Марскія беспазваночныя жывёлы, якія маюць вапнавы ўнутраны шкілет і шыпы або іголкі на паверхні цела.
іглі́ца, -ы,
1.
2. Адзін ліст хвойных дрэў і кустоў.
||
ігнарава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Не прымаць пад увагу, не заўважыць (не заўважаць), не рэагаваць, не адказваць на што
||
іго́лка, -і,
1. Прылада для шыцця; завостраны металічны стрыжань з вушкам для ніткі. Машынная і. Уцягнуць нітку ў іголку.
2. Тонкі металічны стрыжань з завостраным канцом рознага прызначэння. Патэфонная і.
3. Ліст хвойных дрэў і кустоў. Ядлоўцавая і.
4. Тонкая калючка на целе некаторых жывёл. Іголкі вожыка.
Як на іголках — пра неспакойны, нервовы стан.
||
З іголачкі (
||
іголкападо́бны, -ая, -ае.
Які мае форму іголкі.
||
іголкатрыма́льнік, -а,
Прыстасаванне, у якім замацоўваецца іголка. І. ў швейнай машыне.
іголкатэрапі́я, -і,
Лячэнне ўколамі спецыяльных іголак у строга вызначаныя месцы на целе.
||
іголкаўко́лванне, -я,
Тое, што і іголкатэрапія.
іго́льнік, -а,
Падушачка або скрыначка для захоўвання швейных іголак.
||
іго́льчасты, -ая, -ае.
Пакрыты вялікай колькасцю іголак (у 3
ігра́, -ы́,
1. Выкананне музычнага твора, сцэнічнай ролі. Майстэрская ігра.
2. Хуткая змена, пералівы колераў, святла
3. Тое, што і гульня (у 2
4. Тайныя задумы, наўмысныя дзеянні, інтрыгі. Разгадаць біржавую ігру.
||
ігра́ць і граць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. што на чым і без
2. на чым, у чым. Блішчаць, пералівацца рознымі колерамі, быць у руху, змяняцца (пра ўсмешку
3. Тое, што і гуляць (у 2
4.
Іграць на нервах (
Іграць у адну дудку (
||
||
ігро́к, іграка́,
1. Удзельнік якой
2. Выканаўца (
ігру́ша
ігру́шавы
ігрушападо́бны
ігры́шча, -а,
Збор моладзі для гульняў, танцаў і іншых забаў. Спраўляць ігрышчы.
і́грэк, -а,
У матэматыцы: абазначэнне (лацінскай літарай «у») невядомай ці пераменнай велічыні.
ігу́мен, -а,
Настаяцель мужчынскага праваслаўнага манастыра.
||
ігу́мення, -і,
Настаяцельніца праваслаўнага жаночага манастыра.
і́дал, -а,
1. Статуя бажаства, якому пакланяюцца.
2.
3. Нягоднік (
||
ідалапакло́ннік, -а,
Той, хто пакланяецца ідалам (у 1
ідалапакло́нства, -а,
Пакланенне ідалам як рэлігійны культ.
||
ідыёма, -ы,
Выраз, сэнс якога не паддаецца даслоўнаму перакладу на іншую мову з-за неадпаведнасці яго значэння значэнням асобных састаўных элементаў,
||
ідыёт, -а,
1. Разумова адсталы, недаразвіты ад нараджэння чалавек.
2. Дурань, тупіца (
||
ідыёцкі, -ая, -ае.
1. Уласцівы ідыёту (у 1
2. Дурны, бязглузды (
ідыёцтва, -а,
Неразумнасць, бязглуздасць; ідыёцкі ўчынак.
іды́лія, -і,
1. Невялікі літаратурны твор, у якім ідэалізавана паказваецца вясковы побыт на ўлонні прыроды.
2.
||
і́дыш, -а,
Сучасная мова германскіх па паходжанні яўрэяў. Ведаць і.
ідыяма́тыка, -і,
У мовазнаўстве: вучэнне аб ідыёмах, а таксама сукупнасць ідыём якой
||
ідыясінкразі́я, -і,
Павышаная, хваравітая адчувальнасць арганізма да пэўных рэчываў, пахаў. І. да алейных фарбаў.
||
ідыяты́зм, -у,
1. Псіхічная хвароба, якая праяўляецца разумовай адсталасцю, недаразвітасцю.
2. Неразумнасць, дурнота, бязглуздасць (
||
ідэагра́ма, -ы,
Умоўны знак, сімвал, які абазначае на пісьме паняцце (у адрозненне ад літары, якая абазначае гук). Шумерскія ідэаграмы.
ідэагра́фія, -і,
Пісьмо пры дапамозе ідэаграм.
||
ідэа́л, -а і -у,
1. -у. Тое, што складае вышэйшую мэту дзейнасці, імкненняў. Агульначалавечыя ідэалы.
2. -у, чаго або які. Дасканалы ўзор чаго
3. -а. Вышэйшае ўвасабленне якіх
ідэалізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Паказаць (паказваць) лепшым, чым ёсць у сапраўднасці; надзяляць ідэальнымі якасцямі. І. мінулае.
||
ідэалі́зм, -у,
1. Філасофскі кірунак, які сцвярджае першаснасць духу, ідэі, свядомасці і другаснасць матэрыі, прыроды, быцця. Суб’ектыўны і.
2. Схільнасць да прыхарошвання рэчаіснасці.
3. Прыхільнасць да высокіх маральных ідэалаў.
||
ідэалі́ст, -а,
1. Паслядоўнік ідэалістычнай філасофіі.
2. Той, хто ідэалізуе, прыхарошвае рэчаіснасць (
3. Той, хто кіруецца ідэалістычнымі (
||
ідэалісты́чны, -ая, -ае.
1.
2. Прасякнуты ідэалізмам (у 2
||
ідэало́гія, -і,
Сістэма палітычных, філасофскіх і іншых поглядаў, ідэй, якія характарызуюць тое або іншае грамадства, клас, палітычную партыю; светапогляд. Дзяржаўная і.
||
ідэа́льны, -ая, -ае.
1. Які адпавядае ідэалу, узвышаны, незямны. Ідэальныя ўзаемаадносіны.
2. Вельмі добры, дасканалы, узорны. Ідэальная сям’я. Ідэальная цішыня.
||
ідэ́йны, -ая, -ае.
1.
2. Ідэалагічны, звязаны з пэўнымі ідэямі, ідэалогіяй. Ідэйная пазіцыя.
3. Які выражае перадавую ідэю, адданы ёй; перакананы. І. пісьменнік. Ідэйнае мастацтва.
||
ідэнтыфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Устанавіць (устанаўліваць) супадзенне, ідэнтычнасць. І. асобу.
||
||
ідэнты́чны, -ая, -ае (
Такі самы, аднолькавы, раўназначны. Ідэнтычныя ўмовы.
||
ідэо́лаг, -а,
Прыхільнік, абаронца ідэалогіі якога
ідэ́я, -і,
1. Паняцце, уяўленне, якое адлюстроўвае рэчаіснасць у свядомасці чалавека і выражае яго адносіны да навакольнага свету; уяўны вобраз чаго
2. Асноўная, галоўная думка твора, якая вызначае яго змест. І. рамана.
3. Думка, задума, план. Падаць ідэю.
||
іе́на, -ы,
Грашовая адзінка Японіі.
іерадыя́кан, -а,
Манах у сане дыякана.
іерамана́х, -а,
Манах у сане святара.
іера́рх, -а,
Асоба, якая адносіцца да вышэйшай царкоўнай іерархіі; епіскап.
іера́рхія, -і,
Парадак падпарадкавання ніжэйшых (чыноў, званняў
||
іеро́гліф, -а,
1. Знак у сістэме ідэаграфічнага пісьма.
2.
||
іерыхо́нскі, -ая, -ае.
У выразе: іерыхонская труба — пра вельмі гучны голас.
іерэ́й, -я,
Тое, што і святар праваслаўнай царквы.
||
іза...
Першая састаўная частка складаных слоў-тэрмінаў, якая адпавядае па
ізаба́ра, -ы,
1. Лінія на графіку, якая злучае месцы з аднолькавым атмасферным ціскам у пэўны час. Студзеньскія ізабары.
2. Лінія, якая графічна паказвае залежнасць паміж фізічнымі велічынямі пры пастаянным ціску.
||
ізагло́са, -ы,
Лінія на дыялекталагічнай карце, якая абазначае граніцу пашырэння асобнай моўнай з’явы. Міжславянскія ізаглосы.
||
ізалява́ны, -ая, -ае.
1. Адасоблены, асобны. І. пакой. Ізаляваная група.
2. Пакрыты ізаляцыяй (у 2
||
ізалява́цца, -лю́юся, -лю́ешся, -лю́ецца; -лю́йся;
1. Адасобіцца (адасабляцца), адцзяліцца (аддзяляцца) ад навакольнага асяродцзя. І. ад людзей.
2. Пакрывацца ізаляцыяй (у 2
||
ізалява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
1. Пазбавіць (пазбаўляць) кантактаў з навакольным асяродцзем; аддзяліць (аддзяляць) ад чаго
2. Пакрыць ізаляцыяй (у 2
||
ізаля́тар, -а,
1. Рэчыва, якое не праводзіць электрычны ток, цеплыню або не прапускае гукі (
2. Дэталь для замацавання і ізаляцыі праваднікоў. Фарфоравы і.
3. Асобнае, спецыяльна прыстасаванае памяшканне для хворых, якія маюць патрэбу ў ізаляцыі.
4. Турэмная камера для аднаго чалавека.
||
ізаля́цыя, -і,
1.
2. Рэчыва, матэрыял, якімі ізалююць электрычныя правады і іншыя праваднікі энергіі (
||
ізаляцыяні́зм, -у,
Палітыка дзяржаўнай замкнёнасці, адасобленасці.
||
ізаляцыяні́ст, -а,
Прыхільнік ізаляцыянізму.
ізато́п, -а,
Разнавіднасць атамаў і ядраў аднаго хімічнага элемента з рознай колькасцю нейтронаў у ядры. Ізатопы ўрану.
||
ізатэ́рма, -ы,
Лінія на графіку, якая злучае месцы з аднолькавай сярэдняй тэмпературай у пэўны час.
||
ізатэрмі́я, -і,
Пастаянства тэмпературы.
||
ізго́й, -я,
1. Старажытнарускі сацыяльны тэрмін, якім абазначалі чалавека, што страціў сувязь са сваёй сацыяльнай групай,
2.
||
ізно́ў,
Яшчэ раз, зноў. І. прыйдзецца ехаць.
ізраільця́не, -ця́н,
Насельніцтва Ізраіля.
||
||
ізумру́д, -у,
Каштоўны празрысты камень ярка-зялёнага колеру. Бранзалет з ізумрудам.
||
ізумру́дны, -ая, -ае.
1.
2. Празрыста-зялёны, колеру ізумруду. Ізумруднае лісце.
ізю́бр, -а,
Млекакормячая жывёліна сямейства аленевых, якая водзіцца ў горных лясах Далёкага Усходу; разнавіднасць марала.
||
іканагра́фія, -і,
1. Вывучэнне, апісанне вобразаў якіх
2.
3. Сукупнасць правіл, якіх павінен прытрымлівацца мастак пры адлюстраванні рэлігійных або міфалагічных сюжэтаў і асоб.
||
і́канапіс, -у,
Пісанне ікон як від рэлігійнага жывапісу. Старажытны і.
||
іканапі́сец, -сца,
Той, хто займаецца іканапісам.
іканаста́с, -а,
Перагародка ад паўночнай да паўднёвай сцяны праваслаўнага храма, якая аддзяляе асноўную прастору храма ад алтара і складаецца з аднаго ці некалькіх радоў абразоў, размешчаных у вызначаным парадку.
||
і́каўка, -і,
Міжвольныя ўдыхальныя рухі і адрывістыя гукі, якія выклікаюцца сутаргавым скарачэннем дыяфрагмы. І. мучыць.
і́кацца, 1 і 2
Пра міжвольную ікаўку.
Нешта ікаецца мне сёння.
||
і́каць, -аю, -аеш, -ае;
Міжвольна ўтвараць удыхальныя рухі і адрывістыя гукі, якія выклікаюцца сутаргавым скарачэннем дыяфрагмы. І. пасля абеду.
||
||
ікла́сты і ікла́ты, -ая, -ае.
З вялікімі ікламі. І. дзік.
||
іко́л, ікла́,
1. Зуб, які знаходзіцца непасрэдна за разцамі ў чалавека і млекакормячых.
2. Зуб вялікіх памераў, які выступае з рота ў некаторых жывёлін і служыць для нападу і абароны. І. слана.
іко́на, -ы,
Тое, што і абраз. І. святога.
||
ікра́, -ы́,
1. Маса зернепадобных яечак, якія адкладваюцца рыбамі, земнаводнымі, малюскамі і
2. Харчовы прадукт, які атрымліваецца шляхам апрацоўкі зернепадобных яечак рыбы. Бутэрброд з ікрой.
3. Сурагатны прадукт, імітацыя (у 2
4. Страва з дробна пасечанай агародніны, грыбоў і
||
ікраны́, -а́я, -о́е.
1.
2. Які мае ў сабе ікру. Ікраная рыба.
ікры́нка, і,
Асобнае зярнятка ікры. Ікрынкі набухлі.
ікры́сты, -ая, -ае.
Які мае ў сабе многа ікры. І. шчупак.
ікс, -а́,
1. Назва літары «x» лацінскага алфавіта.
2. Абазначэнне лацінскай літарай «x» невядомай або пераменнай велічыні ў матэматыцы.
3. Умоўнае абазначэнне невядомай або знарок неназванай асобы. Напружанасць у размовах была абумоўлена прысутнасцю X.
іл, і́лу,
Адкладанні найдрабнейшых часцінак мінеральных і арганічных рэчываў на дне вадаёмаў. Рачны іл.
||
ілга́ць і (пасля галосных) лгаць, (і)лгу, (і)лжэш, (і)лжэ; (і)лжом, (і)лжаце́, (і)лгуць; (і)лжы;
Гаварыць няпраўду. І. у вочы. Хто сам ілжэ, той нікому не верыць (прыказка).
||
||
ілгу́н і (пасля галосных) лгун, -а́,
Непраўдзівы чалавек; хлус, выдумшчык.
||
ілжы́вы і (пасля галосных) лжы́вы, -ая, -ае.
1. Схільны да хлусні, падману. Ілжывая натура. І. чалавек.
2. Які змяшчае ў сабе хлусню, падман; прытворны, фальшывы. Ілжывая ўсмешка. Ілжывыя словы.
||
ілжэ... і (пасля галосных) лжэ...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які ўтрымлівае хлусню, няпраўду; памылковы, няправільны,
2) уяўны, які наўмысна выдаецца за сапраўднае,
3) які лжэ, хавае ісціну,
4) у саставе складаных назваў: які мае адносіны да відаў, часткова падобных да іншых, асноўных відаў,
ілжэвучэ́нне і (пасля галосных) лжэвучэ́нне, -я,
Выдуманая, фальшывая тэорыя, якая выдаецца за навуковую.
ілжэсве́дка і (пасля галосных) лжэсве́дка, -і,
Сведка, які (якая) дае лжывыя паказанні.
ілжэсве́дчанне і (пасля галосных) лжэсве́дчанне, -я,
Злачынства, якое выражаецца ў наўмыснай дачы лжывых паказанняў.
і́лісты, -ая, -ае.
Пакрыты ілам. Ілістае дно.
||
ільві́ны
ільві́ца і (пасля галосных) льві́ца, -ы,
Самка льва.
ІЛЬВЯНЯ́, ІЛЬВЯНЁ і (пасля галосных) ЛЬВЯНЯ́, ЛЬВЯНЁ, -ня́ці,
Дзіцяня льва.
ільга́ і (пасля галосных) льга,
Можна, дазваляецца. Хіба ж ільга схаваць жывое слова?
ільго́та і (пасля галосных) льго́та, -ы,
Палёгка ў выкананні якіх
||
ільдзі́на і (пасля галосных) льдзі́на, -ы,
Глыба лёду, крыга.
||
і́лька, -і,
Драпежны пушны звярок сямейства куніцавых, які водзіцца ў Паўночнай Амерыцы; футра гэтага звярка.
||
ільма́, -ы́,
Вялікае лісцевае дрэва з каштоўнай драўнінай.
||
ільна... і (пасля галосных) льна... // ільно... і (пасля галосных) льно...
Першая састаўная частка складаных слоў у
ільнаво́д і (пасля галосных) льнаво́д, -а,
Спецыяліст па льнаводстве.
ільнаво́дства і (пасля галосных) льнаво́дства, -а,
Галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца вырошчваннем лёну; навука аб вырошчванні лёну.
||
ільновалакно́ і (пасля галосных) льновалакно́, -а́,
Валакно лёну.
ільнокамбіна́т і (пасля галосных) льнокамбіна́т, -а,
Прадпрыемства, якое займаецца апрацоўкай лёну, вытворчасцю льняных тканін і пастаўкай іх іншым прадпрыемствам. Аршанскі л.
ільнопрадзі́льны і (пасля галосных) льнопрадзі́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для прадзення лёну. Ільнопрадзільная фабрыка.
ільнотраста́ і (пасля галосных) льнотраста́, -ы́,
Вылежалыя або вымачаныя сцёблы лёну, з якіх атрымліваюць прадзільнае валакно. Шаўкавістая л.
ільня́нішча і (пасля галосных) льня́нішча, -а,
Поле, з якога сабралі лён або на якім папярэдняй культурай быў лён.
ільняны́ і (пасля галосных) льняны́, -а́я, -о́е.
1. Які мае адносіны да лёну, да яго апрацоўкі. Ільняное валакно. І. алей. Ільняная сарочка. Ільняная прамысловасць.
2.
ілю́зія, і,
1. Скажонае ўяўленне, уражанне, заснаванае на падмане пачуццяў. Аптычная і.
2.
3. Праграмны нумар ілюзіяніста (
||
ілюзіяні́ст, -а,
Эстрадна-цыркавы артыст, які паказвае складаныя фокусы, часта з прымяненнем спецыяльнай апаратуры.
||
||
ілюзо́рны, -ая, -ае.
1.
2. Створаны ілюзіяй; уяўны, несапраўдны. Ілюзорныя спадзяванні.
||
ілюмінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Упрыгожыць (упрыгожваць) ілюмінацыяй. І. вуліцы.
ілюміна́тар, -а,
Круглае акно ў борце самалёта, касмічнага карабля або судна, якое герметычна закрываецца. Глядзець праз і.
||
ілюміна́цыя, -і,
Яркае дэкаратыўнае асвятленне вуліц, будынкаў, паркаў і
||
ілюстрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Даць (даваць) малюнкі, якія суправаджаюць, паясняюць змест твора. І. кнігу.
2.
||
||
ілюстра́тар, -а,
Мастак, які ілюструе кнігі.
||
ілюстра́цыя, -і,
1.
2. Малюнак у кнізе, часопісе
3.
||
імаве́рнасць, -і,
1.
2. Аб’ектыўная магчымасць ажыццяўлення чаго
3. Ступень абгрунтаванасці, верагоднасць, дапушчальнасць. Ступень імавернасці чаго
Тэорыя імавернасцей — раздзел матэматыкі, які вывучае заканамернасці выпадковых з’яў.
||
імаве́рны, -ая, -ае.
Магчымы, дапушчальны, верагодны, праўдападобны. І. выпадак.
||
імажыні́зм, -у,
Літаратурная плынь у рускай паэзіі пачатку 20
||
імажыні́ст, -а,
Паслядоўнік імажынізму.
||
||
іма́м, -а,
1. Духоўны кіраўнік у мусульман.
2. Правіцель мусульманскай дзяржавы, які спалучае ў адной асобе свецкую і духоўную ўладу.
3. Духоўная асоба, якая кіруе богаслужэннем у мячэці.
||
імане́нтны, -ая, -ае (
Уласцівы прыродзе самога прадмета, той ці іншай з’яве, абумоўлены яе сутнасцю; унутраны. Іманентныя прычыны.
||
імартэ́ль, -і,
Тое, што і бяссмертнік.
||
і́масць, -і,
1. Форма ветлівага звароту да таго, каго лічаць вышэйшым па званні, становішчы ў грамадстве
2. Пра жонку блізка знаёмага суразмоўцы (
імбі́р, -у,
1. Трапічная травяністая расліна сямейства імбірных з мясістым коранем, багатым на эфірны алей.
2. Прыправа з карэння гэтай расліны.
||
імбры́чак, -чка,
Чайнік для заваркі чаю.
||
імгла́, -ы́,
1. Ападкі ў выглядзе вельмі дробных кропелек дажджу, крышталікі інею ў паветры, дробны снег. Асенняя і.
2. Пялёнка туману, пылу, дыму
3.
4. Пра невыразнае, незразумелае, забытае. З імглы ўспамінаў.
імглі́сты, -ая, -ае.
Зацягнуты імглой, няясны. Стаяла імглістая раніца.
||
імглі́ць, 1 і 2
Ісці, падаць вельмі дробнымі частымі кроплямі (пра дождж). На дварэ і. (
імгне́нны, -ая, -ае.
1. Які раптоўна ўзнікае. Імгненная рэакцыя.
2. Які хутка праходзіць; кароткачасовы. Імгненная радасць.
||
і́менна,
1. Падкрэслівае які
2. Ужыв. пры далучэнні сказа або асобных членаў сказа, якія растлумачваюць, удакладняюць выказаную думку. Прыйшлі ўсе, а і.: сябры, сваякі, вучні.
3. Ужыв. як сцвярджальнае слова са
іме́нны, -ая, -ае.
У граматыцы: які мае адносіны да скланяльных часцін мовы (назоўніка, прыметніка, лічэбніка, займенніка). Іменнае скланенне.
імжа́, -ы́,
Тое, што і імгла (у 1 і 2
імжы́сты, -ая, -ае.
Зацягнуты імжой.
||
імжэ́ць, 1 і 2
Ісці, падаць, асядаць дробнымі кропелькамі (пра дождж). На вуліцы ўвесь дзень імжэла.
імігра́нт, -а,
Чалавек, які імігрыраваў (іміграваў) у іншую краіну.
||
||
імігры́раваць і іміграва́ць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Перасяліцца (перасяляцца) у якую
||
і́мідж, -у,
Мэтанакіравана сфарміраваны вобраз (якой
імітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Пераймаць каго-, што-н, падрабляць па-майстэрску, з дакладнасцю ўзнаўляць; прафесійна займацца імітацыяй. І. галасы жывёл.
||
іміта́тар, -а,
Той (тое), хто імітуе каго-, што
||
іміта́цыя, -і,
1.
2. Падробка чаго
3. Паўтарэнне музычнага матыву ў другім голасе на які
||
імклі́вы, -ая, -ае.
1. Вельмі хуткі, быстры ў руху, у развіцці; энергічны, жвавы. І. бег. І. час (
2. Які выражае парыў, імкненне да чаго
||
імкне́нне, -я,
1.
2. Настойлівая цяга, рашучая мэтанакіраванасць да чаго
імкну́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
1. Хутка рухацца, накіроўвацца куды
2. Настойліва дамагацца чаго
3.
||
імпаза́нтны, -ая, -ае.
Здольны рабіць уражанне; паважны з выгляду, велічны. І. выгляд. Імпазантная фігура.
||
імпанава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й;
Выклікаць павагу, давер, рабіць добрае ўражанне, падабацца; адпавядаць чыім
і́мпарт, -у,
Увоз тавараў, капіталаў, тэхналогій
||
імпартава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Увезці (увозіць) з-за мяжы якія
імпарцёр, -а,
Асоба, арганізацыя або краіна, якая імпартуе што
імпатэ́нт, -а,
Чалавек, які пакутуе на імпатэнцыю.
імпатэ́нтны і імпатэ́нцкі, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да імпатэнцыі. Імпатэнтны стан.
2.
імпатэ́нцыя, -і,
Палавое бяссілле.
імпера́тар, -а,
Вышэйшы тытул манарха, а таксама асоба, якая мае гэты тытул.
||
||
імператы́ў, -ты́ва,
1.
2. У граматыцы: тое, што і загадны лад.
||
імпе́рскі, -ая, -ае.
1.
2.
імпе́рыя, -і,
1. Манархічная дзяржава на чале з імператарам. Рымская і.
2.
||
імперыя́л, -а,
Руская залатая манета з 1775 г. вартасцю 10 руб., а пасля 1897 г. — 15 руб.
імперыялі́зм, -у,
Унутраны эканамічны лад найбольш развітых дзяржаў і адпаведныя яму формы міжнародных эканамічных і палітычных адносін як вышэйшая стадыя капіталізму, што характарызуецца панаваннем буйных манаполій ва ўсіх сферах жыцця, барацьбой паміж краінамі за крыніцы сыравіны, рынкі збыту, тэрыторыі.
||
імперыялі́ст, -а,
Буйны капіталіст, палітычны дзеяч эпохі імперыялізму.
||
імпі́чмент, -у,
Працэдура прыцягнення да адказнасці, а таксама да суда вышэйшых службовых асоб дзяржавы. Галасаваць за і.
імплантава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Правесці (праводзіць) хірургічную аперацыю ўжыўлення ў тканкі чужых арганізму матэрыялаў (біялагічна неактыўных металаў, пластмас
||
імправізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Стварыць (ствараць) што
||
||
імправіза́тар, -а,
Той, хто імправізуе або здольны імправізаваць.
||
імправіза́цыя, -і,
1.
2. Імправізаваны твор. Музычная і.
||
імпрэса́рыа,
Асоба, якая арганізоўвае канцэрты, гастролі артыстаў
імпрэсіяні́зм, -у,
Плынь у мастацтве канца 19 — пачатку 20
||
імпрэсіяні́ст, -а,
Паслядоўнік імпрэсіянізму.
||
||
і́мпульс, -у,
1. Унутраны штуршок, пабуджэнне, інтэлектуальны або эмацыянальны стымул, што выклікае якое
2. Вектарная фізічная велічыня, колькасць руху, роўная здабытку масы цела на яго хуткасць (
||
імпульсі́ўны, -ая, -ае (
1. Які мае адносіны да імпульса. Імпульсіўныя рухі.
2. Які дзейнічае пад уплывам раптоўных імпульсаў. І. чалавек.
||
імпэ́т, -у,
1. Імклівасць, парывістасць, разгон. Вясенні і. ручаін.
2.
||
імуна...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да імунітэту (у 1
2) які мае адносіны да імуналогіі,
імунало́гія, -і,
Раздзел медыцыны — навука аб засцерагальных рэакцыях арганізма да інфекцыйных хвароб, неўспрымальнасці да іх.
імунізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) неўспрымальным да інфекцыйных захворванняў. І. арганізм.
||
імунітэ́т, -у,
1. Неўспрымальнасць арганізма да заражэння хваробамі. Набыты і. Выпрацаваць і. супраць чаго
2. Выключнае права, якое даецца пэўным асобам, не падпарадкоўвацца некаторым агульным законам. Дыпламатычны і. (недатыкальнасць асобы, памяшканняў дыпламатаў).
||
імуно́лаг, -і,
Спецыяліст у галіне імуналогіі.
імхо́вы
імча́цца, -чу́ся, -чы́шся, -чы́цца; -чы́мся, -чыце́ся, -ча́цца; -чы́ся;
Вельмі хутка перамяшчацца, ехаць, бегчы. І. што ёсць сілы.
імча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
1. каго-што. Вельмі хутка везці, несці каго-, што
2. Тое, што і імчацца (
імша́, -ы́,
1. У каталіцкай царкве: літургія, абедня.
2. Харавы музычны твор, прызначаны для літургіі.
імша́нік, -а,
Уцепленае памяшканне для зімоўкі пчол.
імша́ны, -ая, -ае.
Зарослы мохам. Імшанае покрыва. Імшанае балота.
імша́ра, -ы,
Мохавае балота. Топкія імшары. Асушыць імшары.
імша́рына, -ы,
Тое, што і імшара.
імшы́сты, -ая, -ае.
1. Парослы мохам. І. бераг.
2. Падобны на мох. Імшыстая трава.
||
імшы́ць, -шу́, -шы́ш, -шы́ць; -шы́м, -шыце́, -ша́ць;
Перакладваць мохам бярвёны, ставячы цёплы будынак. І. зруб.
імя́, імя́ і імені,
1. Асабістая назва чалавека, якая даецца яму пры нараджэнні. Уласнае і. Яго і. — Сяргей.
2. Поўная асабістая назва чалавека з імем па бацьку, а таксама яго прозвішчам. Завуць Раман, а і. па бацьку Пракопавіч.
3. Спадчыннае афіцыйнае найменне, якое паказвае на прыналежнасць чалавека да пэўнай сям’і,
4. Асабістая вядомасць, рэпутацыя. Вучоны з сусветным імем.
5. Назва прадмета, з’явы. Расліна альяс вядома пад імем сталетнік.
6. У выразе: у імя́ каго-чаго — у памяць, у гонар каго-, чаго
7. у
імяні́ннік, -а,
Чалавек у дзень сваіх імянін або ў дзень свайго нараджэння. Падарунак для імянінніка.
||
імяні́ны, -нін.
1. Асабістае свята каго
2. Дзень нараджэння. Спраўляць і. (
||
імянны́, -а́я, -о́е.
Памечаны імем уладальніка; выдадзены на чыё
Імянны спіс — спіс, у якім пералічваюцца прозвішчы і імёны якіх
іна́кш.
1.
2.
Інакш кажучы — іншымі словамі.
Так ці інакш — ва ўсякім выпадку, тым ці іншым спосабам.
інаўгура́цыя, -і,
Урачыстая працэдура ўступлення на пасаду кіраўніка дзяржавы або ўніверсітэта. Запрасіць на інаўгурацыю. І. новага рэктара.
і́нахадзь, -і,
Спосаб конскага бегу, пры якім конь адначасова выкідвае наперад і апускае то абедзве правыя, то абедзве левыя нагі.
інахо́дзец, -дца,
Конь, які бегае інахаддзю.
іна́чай.
1.
2.
інвалі́д, -а,
Чалавек, які поўнасцю або часткова страціў працаздольнасць у выніку ранення, знявечання ці хваробы. І. вайны. І. першай групы.
||
||
інвалі́днасць, -і,
Стан інваліда, непрацаздольнасць. Пенсія па інваліднасці.
інварыя́нт, -а,
1. (
2. У мовазнаўстве: адзінка, якая заключае ў сабе асноўныя прыметы сваіх канкрэтных рэалізацый. Семантычны і.
||
інвента́р, -у́ і -а́,
1. -у́. Сукупнасць прадметаў, прылад, якія складаюць маёмасць прадпрыемства, установы, арганізацыі. Спартыўны і. Сельскагаспадарчы і.
2. -у́. Вопіс такіх прадметаў, рэестр. Скласці і.
3. -у́. Прылады вытворчасці. Сельскагаспадарчы і.
4. -а,
Жывы інвентар — цяглавая і малочная жывёла.
||
інвентарызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) вопіс інвентару. І. маёмасць.
||
інве́рсія, -і,
Змяненне звычайнага парадку слоў ці словазлучэнняў у сказе як стылістычны прыём.
||
інвестава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е, -ту́й, -тава́ны і інвесці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Укласці (укладваць) капітал у прадпрыемства з мэтай атрымання прыбытку.
||
інве́стар, -а,
Укладчык, які ажыццяўляе інвестыцыі.
||
інвесты́цыя, -і,
1.
2. звычайна
||
інгаля́тар, -а,
Апарат для інгаляцыі.
||
інгаля́цыя, -і,
Лячэнне ўдыханнем лекавых рэчываў (у выглядзе пары, газаў, распыленых вадкасцей). Назначыць інгаляцыю.
||
інгрэдые́нт, -у,
Састаўная частка чаго
||
інгушы́, -о́ў,
Народ — карэннае насельніцтва Рэспублікі Інгушэція, якая ўваходзіць ў склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
індаеўрапе́йцы, -аў,
Агульная назва плямён — продкаў сучасных народаў, якія гавораць на мовах індаеўрапейскай сям’і.
||
Індаеўрапейская сям’я моў — агульная для многіх народаў Еўропы, Заходняй Азіі і Індастана сям’я моў, якая ўключае групы балтыйскую, германскую, грэчаскую, індыйскую, іранскую, кельцкую, раманскую, славянскую і
індало́гія, -і,
Сукупнасць навук пра культуру, гісторыю, мастацтва, мову, літаратуру, эканоміку Індыі.
||
інданезі́йцы, -аў
Агульная назва народнасцей і плямён, якія складаюць асноўнае насельніцтва Інданезіі.
||
||
індзе́йцы, -аў,
Агульная назва карэнных плямён і народнасцей (за выключэннем эскімосаў і алеутаў), якія насялялі амерыканскі мацярык да паяўлення еўрапейцаў і захаваліся да сённяшняга дня толькі ў некаторых раёнах Паўднёвай і Паўночнай Амерыкі.
||
||
індо́лаг, -а,
Спецыяліст у галіне індалогіі.
індуі́зм, -у,
Сукупнасць рэлігійных традыцый і філасофскіх школ, якія ўзніклі на Індыйскім субкантыненце і заснаваны на кульце багоў Вішну і Шывы.
||
інду́ктар, -а,
Частка электрычнай машыны, адказная за ўтварэнне ў ёй працоўнага магнітнага патоку.
||
інду́кцыя, -і,
1. Спосаб разважання і метад даследавання ад прыватных фактаў да агульных вывадаў;
2. Узбуджэнне электрычнага току ў якім
3. Узаемадзеянне працэсаў узбуджэння і тармажэння ў нервовай сістэме, пры якім узнікненне аднаго працэсу выклікае развіццё другога, процілеглага. Закон узаемнай індукцыі нервовых працэсаў.
||
індульге́нцыя, -і,
1. У каталіцызме: поўнае або частковае адпушчэнне грахоў, у якіх грэшнік пакаяўся на споведзі.
2. Грамата на адпушчэнне грахоў, якая выдаецца ад імя Папы Рымскага за асобыя заслугі перад царквой або за плату.
3.
інду́с, -а,
Індыец — паслядоўнік індуізму.
||
||
інду́стрыя, -і,
Фабрычна-заводская прамысловасць з машыннай тэхнікай. Лёгкая і. Цяжкая і.
||
індустрыялізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Перавесці (пераводзіць) на машынную, індустрыяльную тэхніку; укараніць (укараняць) такую тэхніку. І. сельскую гаспадарку.
||
індустрыя́льны, -ая, -ае.
1.
2. Тое, што і прамысловы. Індустрыяльная дзяржава.
індыві́д, -а,
Тое, што і індывідуум.
індывідуалізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й, -зава́ны;
Зрабіць (рабіць) індывідуальным (у 1
||
індывідуалі́зм, -у,
1. Імкненне да яркага праяўлення незалежнасці сваёй асобы, а таксама паводзіны, у якіх праяўляецца гэта імкненне.
2. Маральны прынцып, які ставіць інтарэсы адной асобы вышэй за інтарэсы грамадства.
||
індывідуалі́ст, -а,
Чалавек, які праяўляе індывідуалізм у поглядах, паводзінах.
||
||
індывідуа́льнасць, -і,
1. Сукупнасць характэрных, адметных рыс, якія вылучаюць асаблівасці характару і псіхалагічнага складу, што адрозніваюць адзін індывідуум ад другога.
2. Асоба, індывідуум.
індывідуа́льны, -ая, -ае.
1. Уласцівы канкрэтнаму індывідууму, асабісты. Індывідуальныя рысы характару.
2. Які ажыццяўляецца асобнымі людзьмі, не калектыўны. Індывідуальная працоўная дзейнасць. Індывідуальная гаспадарка.
3. Асаблівы для кожнага індывідуума. І. падыход.
4. Асобны, адзінкавы. І. выпадак.
індыві́дуум, а,
Чалавек як канкрэтная асоба, а таксама наогул асобны жывы арганізм, асобіна.
інды́га.
1.
2.
3. Людзі, якія, паводле сцвярджэння экстрасэнсаў, маюць аўру колеру індыга і характарызуюцца наяўнасцю звышздольнасцей, высокім інтэлектам і неўспрыімлівасцю да традыцыйных прыёмаў выхавання. Дзеці і.
||
інды́йцы, -аў,
Агульная назва ўсяго карэннага насельніцтва Індыі незалежна ад нацыянальнай, рэлігійнай і каставай прыналежнасці.
||
||
інды́к, -а́,
Вялікая свойская птушка сямейства фазанавых, якую разводзяць для атрымання мяса; самец гэтай птушкі.
Змяняць быка на індыка — памыліцца пры выбары (замест лепшага выбраць горшае).
||
||
індыка́тар, -а і -у,
1. -а. Прыбор для вымярэння фізічных велічынь, адлюстравання ходу працэсаў або стану аб’екта, за якім вядзецца назіранне. Візуальны і. Акустычны і.
2. -у. Рэчыва, якое з’яўляецца хімічным рэактывам. І. кіслых рэакцый.
||
індыферэ́нтны, -ая, -ае (
Абыякавы, раўнадушны. Індыферэнтныя адносіны.
||
індыферэнты́зм, -у,
Індыферэнтныя адносіны да чаго
індычаня́ і індычанё, -ня́ці,
Птушаня індычкі.
індычы́на, -ы,
Мяса індыка (індычкі) як харч.
індыя́нка
і́ндэкс, -а,
1. Паказальнік, спіс чаго
2. Лічбавы (або літарны) паказчык чаго
3. Умоўнае абазначэнне ў сістэме якой
||
індэтэрміні́зм, -у,
Супрацьлеглая дэтэрмінізму канцэпцыя, якая адмаўляе ўсеагульную заканамернасць і прычынную залежнасць і абумоўленасць у прыродзе і грамадстве і сцвярджае наяўнасць станаў або падзей, для якіх прычына не існуе або не можа быць вызначана.
||
і́ней, -ю,
Ледзяныя крышталікі, якія ўтвараюцца ў выніку ахаладжэння вадзяной пары і асядаюць тонкім слоем на дрэвах, глебе і
ін’е́кцыя, -і,
Увядзенне лекавых раствораў непасрэдна пад скуру, у мышцу, вену шляхам упырсквання. І. інсуліну.
||
іне́ртны, -ая, -ае.
1. Які мае інерцыю (у 1
2. Бяздзейны, безыніцыятыўны, пасіўны. І. чалавек.
Інертныя газы — газы, якія не ўступаюць у хімічныя рэакцыі.
||
іне́рцыя, -і,
1. Уласцівасць цел захоўваць стан спакою або раўнамернага прамалінейнага руху, пакуль якая
2.
Па інерцыі — па прывычцы, машынальна.
||
і́нець, -ею, -ееш, -ее;
Пакрывацца інеем.
||
інжыне́р, -а,
Спецыяліст з вышэйшай тэхнічнай адукацыяй. І.-механік. Ваенны і.
||
інжыне́рны, -ая, -ае.
Тэхнічны, звязаны з дзейнасцю інжынера. Інжынерныя войскі.
інжыне́рыя, -і,
Інжынерная справа, творчая тэхнічная дзейнасць.
інжы́р, -а і -у,
1. -а. Паўднёвае пладовае дрэва сямейства тутавых; фігавае дрэва, смакоўніца.
2. -у. Салодкі плод гэтага дрэва (вінныя ягады).
||
і́ністы, -ая, -ае.
Пакрыты інеем, заінелы. І. хмызняк.
ініцыява́ць, -цыю́ю, -цыю́еш, -цыю́е; -цыява́ны;
Садзейнічаць пачатку чаго
||
ініцыя́лы, -аў,
Першыя літары імя і імя па бацьку або імя і прозвішча.
||
ініцыя́тар, -а,
Той, хто праяўляе ініцыятыву; пачынальнік. Ініцыятары спаборніцтва.
||
ініцыяты́ва, -ы,
1. Самастойны пачын, унутранае імкненне да новых форм дзейнасці; прадпрымальнасць. Праявіць ініцыятыву.
2. Вядучая роля ў якіх
ініцыяты́ўны, -ая, -ае.
1. Які праяўляе ініцыятыву ў якой
2. Які валодае ініцыятывай; прадпрымальны. І. чалавек.
||
інкаса́тар, -а,
Службовая асоба, якая займаецца прыёмам грошай ад арганізацый і ўстаноў для здачы іх у банк, а таксама машына, якая перавозіць такую асобу.
||
інквізі́тар, -а,
1. Суддзя або член інквізіцыйнага суда.
2.
||
інквізі́тарства, -а,
Бязлітаснасць, жорсткасць, уласцівыя інквізітару.
інквізі́цыя, -і,
1. У 13-19
2.
||
інко́гніта.
1.
2.
3.
інкрустава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Упрыгожыць (упрыгожваць) узорамі, малюнкамі з урэзаных у паверхню пласцінак з іншага матэрыялу. 1. мэблю. 1. металам па дрэве.
||
інкруста́тар, -а,
Мастак, які займаецца інкрустацыяй.
||
інкруста́цыя, -і,
1.
2. Упрыгажэнне ў выглядзе узораў, малюнкаў з перламутру, дрэва і іншых матэрыялаў, урэзаных у паверхню прадмета. Шкатулка з інкрустацыяй.
інкрымінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Абвінаваціць (абвінавачваць), прад’явіць (прад’яўляць) каму
інкуба́тар, -а,
Спецыяльны апарат для штучнага вывядзення куранят, моладзі рыб і
||
інкубато́рый, -я,
Памяшканне, у якім размешчаны інкубатары.
інкуба́цыя, -і,
1. Скрыты перыяд хваробы з моманту заражэння да з’яўлення яе першых прымет.
2. Штучнае вывядзенне маладых асобін у інкубатары.
||
інсаля́цыя, -і,
Асвятленне сонечнымі промнямі. Ступень інсаляцыі памяшкання.
||
інсінуа́цыя, -і,
Паклёпніцкая выдумка, накіраваная супраць каго
||
інспектава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Правяраць правільнасць чыіх
||
інспе́ктар, -а,
Службовая асоба, якая займаецца інспектаваннем каго-, чаго
||
інспе́кцыя, -і,
1.
2. Установа, арганізацыя, якая інспектуе каго-, што
||
інспірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Выклікаць з’яўленне чаго
2. Нагаворамі, падбухторваннем вы́клікаць (выкліка́ць) у каго
||
інспіра́тар, -а,
Той, хто інспіруе што
||
інста́нцыя, -і,
Асобная ступень у сістэме падначаленых адзін аднаму органаў (дзяржаўных, партыйных, судовых і
||
інструктава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Даць (даваць) каму
||
||
інстру́ктар, -а,
Службовая асоба, якая інструкгуе каго-, што
||
||
інструкты́ўны, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе кіруючыя ўказанні.
||
інстру́кцыя, -і,
1. Звод правіл, якія ўстанаўліваюць парадак і спосаб ажыццяўлення, выканання чаго
||
інструме́нт, -а і -у,
1. -а. Прылада для выканання якой
2. -у,
3. -а. Тое, што і музычны інструмент. Духавыя інструменты.
4. -а,
Музычны інструмент — спецыяльная прылада для стварэння музычных гукаў пэўнага тэмбру, выканання музыкі.
||
інструментава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Правесці (праводзіць) інструментоўку (у 1
інструменталі́ст, -а,
Музыкант, які іграе на якім
||
||
інструмента́льшчык, -а,
Рабочы, спецыяліст, заняты вырабам інструментаў (у 1
||
інструмента́рый, -я,
Сукупнасць інструментаў (у 1
інструменто́ўка, -і,
1. Выклад музычнага твора для выканання аркестрам, камерным ансамблем, а таксама хорам.
2. Аддзел тэорыі музыкі, які вывучае прынцыпы такога выкладу і спалучэнне музычных інструментаў у аркестры.
3.
інсты́нкт, -у,
1. Прыроджаная здольнасць рабіць бессвядомыя мэтанакіраваныя дзеянні ў адказ на змены ўнутранага або знешняга асяроддзя. І. самазахавання.
2. Падсвядомае прадчуванне чаго
інстынкты́ўны, -ая, -ае.
Абумоўлены інстынктам, адвольны. І. рух.
||
інстыту́т, -а,
1. Назва вышэйшых навучальных і навуковых устаноў. Педагагічны і. Навукова-даследчы і.
2. У дарэвалюцыйнай Расіі: сярэдняя навучальная ўстанова закрытага тыпу для жанчын дваранскага паходжання. І. шляхетных дзяўчат.
3. Сукупнасць прававых норм у якой
||
інсулі́н, -у,
Бялковы гармон, які выпрацоўвае падстраўнікавая залоза, а таксама прэпарат гэтага гармону, што выкарыстоўваецца як лекавы сродак для рэгулявання вугляводнага абмену ў арганізме.
||
інсу́льт, -у,
Вострае парушэнне мазгавога кровазвароту, якое суправаджаецца раптоўнай стратай прытомнасці і паралічамі; апаплексія.
||
інсцэні́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. Прыстасаваць (прыстасоўваць) для пастаноўкі на сцэне тэатра або ў кіно. І. раман.
2.
||
||
інсцэніро́ўка, -і,
1.
2. Інсцэніраваны твор, спектакль. Цікавая і. рамана.
інсцэніро́ўшчык, -а,
Той, хто ажыццяўляе інсцэніроўку (у 1
інтаксіка́цыя, -і,
Атручэнне арганізма ядавітымі рэчывамі — таксінамі.
||
інтанава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Вымаўляць або выконваць з якой
інтана́цыя, -і,
1. Рытміка-меладычны лад мовы, чаргаванне павышэнняў і паніжэнняў тону голасу пры вымаўленні. Пытальная і. Апавядальная і.
2. Харакгар вымаўлення, які выражае пачуцці таго, хто гаворыць. Сардэчная і. Аратарскія інтанацыі.
3. Дакладнае па вышыні выкананне ўсіх музычных гукаў. Фальшывая і.
||
інтарэ́с, -у,
1.
2. Карысць, сэнс, выгода. Няма ніякіх інтарэсаў ехаць туды.
3. Асаблівая ўвага, цікавасць, якія праяўляюцца да каго-, чаго
інтраду́кцыя, -і,
1. Кароткі ўступ у некаторых музычных творах. І. да балета.
2.
||
інтры́га, -і,
1. Скрытыя шкодныя дзеянні для дасягнення чаго
2. Развіццё галоўнага дзеяння ў рамане, драме (
3. Любоўная сувязь. Любоўная і.
||
інтрыгава́ць, -гу́ю, -гу́еш, -гу́е; -гу́й;
1. супраць каго-чаго. Весці інтрыгі (у 1
2. каго (што). Узбуджаць цікавасць чым
||
інтрыга́н, -а,
Чалавек, які займаецца інтрыгамі (у 1
||
||
інтрыга́нства, -а,
Паводзіны і ўчынкі інтрыгана.
інтуі́цыя, -і,
1. Чуццё, тонкае разуменне, пранікненне ў самую сутнасць чаго
2. Непасрэднае пазнанне ісціны без дапамогі вопыту і лагічных вывадаў (
||
інты́м, -у,
Пра інтымныя адносіны, інтымную абстаноўку. І. не прапаноўваць!
інты́мнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Весці інтымныя размовы, абыходзіцца з кім
інты́мны, -ая, -ае.
1. Глыбока асабісты, патаемны, сардэчны, шчыры; які датычыцца пачуццяў. Інтымная размова. Інтымная лірыка.
2. Які датычыцца палавога жыцця, сексуальных адносін. Інтымныя паслугі.
||
інтэграва́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Аб’яднаць (аб’ядноўваць) часткі чаго
2. У матэматыцы: знайсці (знаходзіць) інтэграл дадзенай функцыі.
||
інтэгра́л, -а,
У матэматыцы: велічыня, якая атрымліваецца ў выніку дзеяння, адваротнага дыферэнцыраванню.
||
інтэле́кт, -у,
Розум (у 1
||
інтэлектуа́л, -а,
Інтэлектуальны чалавек.
||
інтэлектуа́льны, -ая, -ае.
1.
2. Разумовы, духоўны; з высока развітым інтэлектам. Інтэлектуальныя здольнасці.
||
інтэліге́нт, -а,
Асоба, якая належыць да інтэлігенцыі; інтэлігентны чалавек.
||
||
інтэліге́нтны, -ая, -ае.
1. Які належыць да інтэлігенцыі, а таксама чалавек, які валодае вялікай унутранай культурай. Інтэлігентныя паводзіны.
2. Уласцівы інтэлігенту. І. выгляд.
||
інтэліге́нцыя, -і, ж.,
Грамадскі слой адукаваных людзей, якія прафесійна займаюцца разумовай (творчай, навуковай і
інтэнда́нт, -а,
Ваеннаслужачы інтэнданцтва.
||
інтэнда́нцтва, -а,
Ваенная арганізацыя, якая займаецца гаспадарчым забеспячэннем арміі і вайсковай гаспадаркай.
||
інтэнсі́ўны, -ая, -ае.
1. Напружаны, узмоцнены. Інтэнсіўная праца.
2. Які дае высокую прадукцыйнасць. Інтэнсіўнае вядзенне гаспадаркі.
||
інтэнсіфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Зрабіць (рабіць) больш інтэнсіўным (у 2
||
інтэр...¹, прыстаўка.
Утварае назоўнікі і прыметнікі з тым жа
інтэр...² Першая састаўная частка складаных слоў са
інтэрва́л, -у,
1. Адлегласць, прамежак часу паміж чым
2. У музыцы, акустыцы: суадносіны двух гукаў па вышыні (
||
інтэрве́нт, -а,
Удзельнік інтэрвенцыі.
||
інтэрве́нцыя, -і,
Агрэсіўнае ўмяшанне адной або некалькіх дзяржаў, звычайна ўзброенае, ва ўнутраныя справы другой дзяржавы.
||
інтэрв’ю́,
Прызначаная для распаўсюджвання ў СМІ гутарка з якой
інтэрв’юе́р, -а,
Той, хто бярэ інтэрв’ю.
інтэрв’юі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Узяць (браць) у каго
||
інтэр’е́р, -а,
Унутраная прастора будынка, памяшкання, а таксама яго архітэктурнае і мастацкае афармленне. Афармленне інтэр’ера.
інтэрме́дыя, -і,
Кароткая п’еса або ўстаўная сцэна, звычайна камічнага зместу, якая выконваецца паміж актамі драматычнага або опернага твора.
інтэрме́цца,
Невялікая інструментальная п’еса свабоднай формы, якая выконваецца аркестрам паміж асобнымі часткамі оперы, а таксама самастойная музычная п’еса.
інтэ́рн, -а,
Урач, які праходзіць навучанне ў інтэрнатуры.
інтэрна́т, -а,
1. Памяшканне для пражывання навучэнцаў пры навучальнай установе. І. ліцэя. Студэнцкі і.
2. Памяшканне для пражывання асоб, якія працуюць на пэўным прадпрыемстве і не маюць уласнага жылля. Жыць у заводскім інтэрнаце.
3. Стацыянарная ўстанова спецыяльнага ўтрымання хворых, інвалідаў, састарэлых і
4. Школа, у якой вучні жывуць і знаходзяцца на частковым дзяржаўным забеспячэнні. Вучыцца ў інтэрнаце.
Школа-інтэрнат — навучальная ўстанова, дзе дзеці жывуць і вучацца.
||
інтэрнату́ра, -ы,
Форма паслядыпломнай спецыялізацыі маладога ўрача — яго пракгычная (звычайна на працягу года) работа ў клініках, бальніцах, якая дае яму званне спецыяліста. Прайсці інтэрнатуру.
інтэрнацыяна́л, -а,
1. Назва буйных міжнародных аб’яднанняў, галоўным чынам палітычных арганізацый рабочага класа. Першы І.
2. Міжнародны гімн рабочага класа і камуністычных партый свету. З залы даносіліся гукі Інтэрнацыянала.
інтэрнацыяналізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Аб’явіць (аб’яўляць) інтэрнацыянальным, свабодным для міжнароднага карыстання. І. шляхі зносін.
||
інтэрнацыяналі́зм, -у,
Ідэалогія і палітыка роўнасці і салідарнасці ўсіх народаў незалежна ад нацыянальнай прыналежнасці. Пралетарскі і.
||
інтэрнацыяналі́ст, -а,
Прыхільнік інтэрнацыяналізму.
||
||
інтэрнацыяна́льны, -ая, -ае.
Тое, што і міжнародны (у 2
||
інтэрні́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. каго-што. У міжнародным праве: пазбавіць (пазбаўляць) свабоды перамяшчэння і выхаду з тэрыторыі краіны (іншаземцаў, грамадзян або суднаў ваюючай краіны да заканчэння вайны), а таксама прымусова затрымаць (затрымліваць) войскі, якія ўступілі на тэрыторыю нейтральнай дзяржавы.
2. каго (што). Падвергнуць (падвяргаць) часоваму арышту, ізаляцыі.
||
інтэрнэ́т, -у,
Сусветная камп’ютарная сетка, доступ да якой дае магчымасць карыстацца адзінай інфармацыйнай прасторай. Шукаць інфармацыю ў інтэрнэце. Падключыць і. Бесправадны і. Сайт у інтэрнэце.
інтэрнэ́т-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
інтэрпрэтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Вытлумачыць (вытлумачваць), раскрыць (раскрываць) сэнс чаго
||
інтэрпрэта́тар, -а,
Чалавек, які інтэрпрэтуе што
||
інфантылі́зм, -у,
1. Адсталасць у развіцці, якая харакгарызуецца захаваннем у дарослага фізічных або псіхічных рыс дзіцячага ўзросту (
2. Паводзіны дарослага, падобныя на паводзіны дзіцяці (
інфанты́льны, -ая, -ае.
1. Недаразвіты, які пакутуе на інфантылізм (у 1
2. Падобны па манерах, светаўспрыманні да дзіцяці (
3.
||
інфа́ркт, -у,
Спыненне прытоку крыві ў выніку спазмаў артэрый, іх закупорвання, а таксама ачаг амярцвення сардэчнай мышцы, які ўзнікае пры гэтым.
||
інфармава́ны, -ая, -ае.
Добра дасведчаны ў чым
||
інфармава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Даць (даваць) інфармацыю. 1. прысутных аб выніках з’езда славістаў.
||
інфарма́тар, -а,
Той, хто інфармуе. Дасведчаны і.
||
інфарма́тыка, -і,
Навука аб агульных уласцівасцях і структуры навуковай інфармацыі, заканамернасцях яе стварэння, ператварэння, назапашвання, перадачы і выкарыстання.
інфарматы́ўны, -ая, -ае.
Насычаны інфармацыяй, які добра інфармуе.
||
інфарма́цыя, -і,
1. Звесткі аб навакольным свеце і працэсах, якія ў ім працякаюць і ўспрымаюцца чалавекам або спецыяльнымі ўстройствамі (
2. Паведамленне аб становішчы спраў; навіны. Газетная і. Сродкі масавай інфармацыі.
||
інфекцы́йны, -ая, -ае.
1.
2. Прызначаны для заразных хворых. Інфекцыйная бальніца.
інфе́кцыя, -і,
Заражэнне арганізма хваробатворнымі мікробамі. Узбуджальнік інфекцыі.
||
інфініты́ў, -ты́ва,
У граматыцы: неазначальная форма дзеяслова.
||
інфіцы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Унесці (уносіць) інфекцыю, узбуджальнікаў інфекцыйных хвароб. Арганізм інфіцыраваны.
||
інфля́цыя, -і,
Празмернае (у адносінах да дзяржаўнага залатога запасу) павелічэнне колькасці папяровых грошай, што знаходзяцца ў абарачэнні ў краіне, якое выклікае іх абясцэньванне.
||
інфраструкту́ра, -ы,
Комплекс узаемазвязаных структур або аб’ектаў абслугоўвання, якія складаюць і (або) забяспечваюць аснову функцыянавання сістэмы. І. раёна. Сацыяльная і. Ваенная і.
||
інфрачырво́ны, -ая, -ае.
У выразах: інфрачырвоныя прамяні, інфрачырвонае выпраменьванне — электрамагнітнае выпраменьванне, нябачнае вокам.
інфузо́рыя, -і,
Высокаарганізаваная мікраскапічная аднаклетачная жывёліна з больш складанай будовай цела, чым у іншых прасцейшых.
||
інцыдэ́нт, -у,
Выпадак, здарэнне непрыемнага харакгару, непаразуменне. І. на граніцы.
інша...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) іншы,
2) з чым
3) які мае адносіны да чаго
4) па-іншаму,
іншаве́рац, -рца,
Чалавек іншай веры, іншай рэлігіі.
||
||
іншагаро́дні, -яя, -яе.
1. Які жыве ў іншым горадзе, прыехаў або атрыманы з іншага горада. І. жыхар. Іншагародняя пошта.
2. у
іншаду́мец, -мца,
Той, хто думае, мысліць інакш, чым хто
||
||
іншаду́мны, -ая, -ае.
Які думае, мысліць інакш, чым хто
іншазе́мец, -мца,
Чалавек з іншай краіны; чужаземец.
||
іншазе́мны, -ая, -ае.
3 іншай краіны, дзяржавы. Іншаземныя звычкі.
іншамо́ўны, -ая, -ае.
1. Які гаворыць на іншай мове; напісаны на іншай мове. Іншамоўнае насельніцтва.
2. Які належыць іншай мове. Іншамоўныя словы (запазычаныя).
іншаро́дзец, -дца,
У царскай Расіі: ураджэнец усходняй ускраіны Расіі, прадстаўнік адной з нацыянальных меншасцей, пераважна ўсходняй.
||
іншаро́дны, -ая, -ае.
Які мае зусім іншыя, чужыя для пэўнага асяроддзя ўласцівасці; пабочны, чужы. Іншароднае цела (прадмет, які трапіў звонку ў арганізм).
іншасказа́льны, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе іншасказанне. І. сэнс.
||
іншасказа́нне, -я,
Выраз, які мае іншы, умоўны, пераносны сэнс; алегорыя.
і́ншы, -ая, -ае.
1. Другі, які адрозніваецца ад каго
2. Які
Іншы раз — часам.
Між іншым — мімаходам, дарэчы, к слову кажучы.
Той ці іншы — хто
іо́н, -а,
Электрычна зараджаная часціца, якая ўтвараецца ў выніку страты ці набыцця электронаў атамамі.
||
іпадро́м, -а,
Спецыяльна падрыхтаванае месца для коннаспартыўных спаборніцтваў, а таксама для трэніроўкі коней.
||
іпаста́сь, -і,
1. Сутнасць, субстанцыя (
2. У выразе: у іпастасі каго, у
3. У хрысціянстве: адзін з лікаў трыадзінага бажаства Тройцы (
іпахо́ндрык, -а,
Хворы на іпахондрыю.
іпахо́ндрыя, -і,
Хваравіта-прыгнечаны псіхічны стан; беспадстаўная боязь захворвання.
||
іпры́т, -у,
Баявое атрутнае рэчыва, якое выклікае нарывы на скуры і агульнае атручэнне арганізма.
||
і́рад, -а,
1. Імя вельмі жорсткага цара Іўдзеі.
2.
ірадыя́цыя, -і,
Распаўсюджанне, павелічэнне памераў (пра хвалі, ачагі ўзбуджэння і
||
іранізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й;
Адносіцца з іроніяй да каго-, чаго
ірані́чны, -ая, -ае.
3 іроніяй, поўны іроніі. І. тон.
||
іра́нцы, -аў,
Агульная назва народаў, якія насяляюць Іран.
||
||
ірацыяна́льны, -ая, -ае.
1. Супрацьлеглы рацыянальнаму пазнанню або які пярэчыць яму (
2.
Ірацыянальны лік — у матэматыцы: які не можа быць дакладна выражаны ні цэлым, ні дробавым рацыянальным лікам; несуразмерны з адзінкай;
||
і́рбіс, -а,
Буйное млекакормячае сямейства кашэчых, снежны барс.
ірвану́цца і (пасля галосных) рвану́цца, -ну́ся, -не́шся, -не́цца; -нёмся, -няце́ся, -ну́цца; -ні́ся;
Рэзкім рухам кінуцца, памкнуцца. Конь ірвануўся з месца.
ірвану́ць і (пасля галосных) рвану́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
1.
2. каго-што. Моцна тузануць, рэзка пацягнуць. І. дзверы.
3. Рэзка скрануцца з месца, рэзкім рухам кінуцца куды
4. што. Пачаць імкліва рабіць што
5. каго-што. Падарваць, узарваць што
ірва́ны і (пасля галосных) рва́ны, -ая, -ае.
1. Падраны на кавалкі. Ірваныя паперы.
2. Парваны ў розных месцах; падраны, дзіравы. Ірванае адзенне.
3.
ірва́цца і (пасля галосных) рва́цца, (і)рву́ся, (і)рве́шся, (і)рве́цца; (і)рвёмся, (і)рвяце́ся, (і)рву́цца; (і)рві́ся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Старацца вызваліцца. І. на волю.
5.
6.
7.
ірва́ць і (пасля галосных) рваць, (і)рву́, (і)рве́ш, (і)рве́; (і)рвём, (і)рвяце́, (і)рву́ць; (і)рві́;
1. Вырываць рэзкім рухам, з сілай выхопліваць. І. з рук грошы.
2. Аддзяляць, адрываць ад сцябла, галінак (кветкі, плады
3. Раздзяляць на часткі, разрываць. І. ніткі.
І. паперу.
4. Разбураць, узрываць што
5.
6. (1 і 2
7. Выдаляць хірургічным шляхам (пра зубы). І. зубы.
Ірваць бакі (жываты) (
Ірваць жылы (кішкі, пуп) (
Ірваць з рук (
Ірваць на сабе валасы (
||
ірво́та і (пасля галосных) рво́та, -ы,
Адвольнае вывяржэнне змесціва страўніка цераз рот, а таксама тое, што вывергнута такім чынам.
||
ірво́тнае і (пасля галосных) рво́тнае, -ага,
Сродак, які выклікае рвоту.
ірдзе́цца і (пасля галосных) рдзе́цца, 1 і 2
Тое, што і ірдзець.
ірдзе́ць і (пасля галосных) рдзець, 1 і 2
Рэзка вылучацца (пра што
||
іржа́ і (пасля галосных) ржа, -ы,
1. Чырвона-буры налёт на паверхні жалеза, што ўтвараецца ў выніку акіслення яго ў паветры і ў вадзе. І. на ланцугу.
2. Прымесь вокіслаў жалеза ў балотнай вадзе, якая надае ёй буры колер і спецыфічны прысмак.
3. Жоўта-аранжавыя плямы на паверхні раслін, якія з’яўляюцца ў тых месцах, дзе развіваюцца споры паразітных грыбкоў. Хлебная р.
4.
іржа́васць і (пасля галосных) ржа́васць, -і,
Наяўнасць іржы.
іржаве́ць і (пасля галосных) ржаве́ць, 1 і 2
Пакрывацца ржой. Жалеза ржавее.
||
||
іржа́вы і (пасля галосных) ржа́вы, -ая, -ае.
1. Пакрыты ржой, які змяшчае ў сабе вокіслы жалеза. І. замок. Іржавая вада.
2. Чырвона-буры, колеру ржы. І. колер.
іржаны́ і (пасля галосных) ржаны́, -а́я, -о́е.
Тое, што і аржаны.
іржа́ць і (пасля галосных) ржаць, (і)ржу́, (і)ржэ́ш, (і)ржэ́; (і)ржы́;
1. Пра каня: падаваць уласцівы каню голас.
2. Гучна смяяцца, рагатаць (
||
іржы́шча і (пасля галосных) ржы́шча, -а,
1. Зжатае поле. Каровы пасвіліся на ржышчы.
2. Астаткі сцёблаў ад зжатага збожжа на полі.
іржэ́ўнік і (пасля галосных) ржэ́ўнік, -у,
Тое, што і іржышча.
ірла́ндцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Ірландыі.
||
||
іро́нія, -і,
Тонкая, скрытая насмешка. Горкая і.
Іронія лёсу — аб недарэчнай выпадковасці.
||
ірыга́тар, -а,
1. Спецыяліст па ірыгацыі.
2. Прылада для гігіены ротавай поласці. І. дапамагае пазбавіцца ад зубнога налёту ў хатніх умовах.
ірыга́цыя, -і,
1. Штучнае абвадненне зямель.
2. Прамыванне ротавай поласці пры дапамозе ірыгатара (у 2
||
і́рыс, -а,
Радужная абалонка вока (
іры́с, -у,
1. Сорт цвёрдых вязкіх цукерак.
2.
ірэгуля́рны, -ая, -ае (
Нерэгулярны, не падпарадкаваны агульным правілам. Ірэгулярныя войскі (якія не ўваходзяць у склад рэгулярнай арміі).
||
іск, -у,
Зварот у суд з патрабаваннем аб абароне грамадзянскіх правоў (
||
і́скра, -ы,
1. Маленькая часцінка распаленага або палаючага рэчыва. Стралялі іскрамі дровы.
2. Яркі зіхатлівы водбліск, бліскучая кропка. Іскры снегу.
3.
Электрычная іскра — род імгненнага электрычнага разраду.
Аж іскры з вачэй пасыпаліся (
||
||
іскрамётны, -ая, -ае (
1. Які кідае іскры, іскрысты. І. агонь.
2.
||
іскры́сты, -ая, -ае.
1. Які ззяе, зіхаціць іскрамі, бліскучы. І. снег.
2. Які вылучае іскры. Іскрыстае полымя.
3.
4. Шыпучы, пеністы. Іскрыстае віно.
||
іскры́цца, -ру́ся, -ры́шся, -ры́цца; -ры́мся, -рыце́ся, -ра́цца;
1. Ззяць, зіхацець, пералівацца іскрамі. Снег іскрыцца. Усмешка іскрыцца (
2.
іскры́ць, 1 і 2
Даваць іскры пры недастаткова поўным кантакце ў электраправодцы. Рубільнік і.
||
ісла́м, -у,
Мусульманская рэлігія; магаметанства.
||
ісламазна́ўства, -а,
Сукупнасць навук, якія вывучаюць іслам.
ісла́ндцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Ісландыі.
||
||
існава́нне, -я,
1.
2. Жыццё, спосаб жыцця. Сродкі на і.
існава́ць, існу́ю і існую́, існу́еш і існуе́ш, існу́е і існуе́; існу́й;
1. Быць у наяўнасці; мецца. Існуюць розныя думкі адносна гэтага.
2. чым і на што. Здабываць сродкі для жыцця якім
3. Жыць няпоўным жыццём, без радасці, без задавальнення. Не жыў, а існаваў.
||
іспа́нка¹
іспа́нка², -і,
Адна з цяжкіх форм грыпу.
іспа́нцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Іспаніі.
||
||
істо́та, -ы,
1. Жывы арганізм; чалавек або жывёліна. Навокал не відаць ніводнай жывой істоты.
2. Сукупнасць пэўных уласцівасцей, якасцей, фізічных і душэўных сіл чалавека. Непасрэднасць дзіцячай істоты. Мары і летуценні захапілі ўсю яго істоту.
істо́тны, -ая, -ае.
Які складае сутнасць чаго
||
істу́жка і сту́жка, -і,
1. Вузкая палоска тканіны, якая выкарыстоўваецца для ўпрыгажэння, аблямоўкі і
2. Доўгая вузкая паласа з якога
3. Рухомае перадатачнае палатно ў некаторых механізмах. Працаваць на канвеерных істужках.
||
істэ́блішмент, -у,
Прывілеяваныя кіруючыя колы грамадства, а таксама сама сістэма іх улады. Палітычны і. Гаспадарчы і.
істэ́рык, -а,
Чалавек, які пакутуе ад істэрыкі, схільны да істэрыкі.
||
істэ́рыка, -і,
Прыпадак істэрыі. Біцца ў істэрыцы.
істэры́чны, -ая, -ае.
1.
2. Хворы на істэрыю. Істэрычная жанчына.
3. Характэрны для істэрыі, для істэрыка. І. рогат.
істэры́я, -і,
1. Нервовая хвароба, якая праяўляецца ў прыпадках, павышанай раздражняльнасці, сутаргавым смеху са слязамі.
2.
||
ісце́ц, істца́,
Асоба або арганізацыя, якія прад’яўляюць іск;
||
ісці́, іду́, ідзе́ш, ідзе́; ідзём, ідзяце́, іду́ць; ішо́ў, ішла́, ішло́; ідзі́;
1. Перамяшчацца, робячы крокі. І. да суседа.
2. Ехаць, плысці, ляцець (часцей пра сродкі перамяшчэння). Поезд ідзе хутка. Рыба ідзе касяком.
3. у што, на што або з
4. (1 і 2
5.
6. на каго-што, супраць каго-чаго. Дзейнічаць якім
7. Уступаць куды
8. за кім-чым. Далучацца да чыіх
9. (1 і 2
10. (1 і 2
11. (1 і 2
12. (1 і 2
13. (1 і 2
14. (1 і 2
15. чым, з чаго. Рабіць ход у гульні. І. канём. І. з туза.
16. (1 і 2
17. (1 і 2
18. (1 і 2
19. (1 і 2
20. (1 і 2
21. (1 і 2
22. (1 і 2
23. за каго. Уступаць у шлюб, выходзіць замуж. Дзяўчына ідзе замуж.
24. 3 прыназоўнікамі «на», «у» і наступнымі назоўнікамі азначае наступленне працэсу, дзеяння, якое выражана назоўнікам. І. на пасадку. І. на спад.
25. (1 і 2
Ісці ўгару (
Не ідзе ў галаву каму (
Ісці на папраўку — выздараўліваць пасля хваробы.
З торбай ісці (
Ісці на свой хлеб (
Ісці на той свет (
Ісці супраць цячэння (
Ісці ў прочкі (
Ісці на дно (
Ісці на лад (
Ісці прамой дарогай — жыць сумленна.
і́сціна, -ы,
1. У філасофіі: адэкватнае адлюстраванне ў свядомасці суб’екта таго, што існуе аб’ектыўна. Аб’ектыўная і. Імкненне да ісціны.
2. Тое, што і праўда. Яго словы блізкія да ісціны.
3. Сцверджанне, меркаванне, праверанае практыкай, вопытам, выяўленае навукай. Старыя ісціны.
італа... і італа-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
італья́нцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Італіі.
||
||
ітэльме́ны, -аў,
Старажытнае насельніцтва паўвострава Камчатка.
||
||
іу́да
іўдаі́зм, -у,
Рэлігія, у аснове якой ляжыць культ бога Яхве, пашыраная сярод яўрэяў.
||
іудзе́і, -яў,
Тое, што і яўрэі.
||
||
іўры́т, -а,
Сучасная мадыфікацыя старажытнаяўрэйскай мовы, афіцыйная мова Дзяржавы Ізраіль.
||
іх.
1.
2.
і́хні, -яя, -яе,
Тое, што і іх (у 2
іхтыёл, -у,
Маслападобны прадукт перагонкі смалістых горных парод, які змяшчае рэшткі выкапнёвых рыб (выкарыстоўваецца ў медыцыне).
||
іхтыёлаг, -а,
Спецыяліст у галіне іхтыялогіі.
іхтыя...
Першая састаўная частка складаных слоў са
іхтыяза́ўр, -а,
Вымерлы марскі паўзун вялікіх памераў з рыбападобным целам.
||
іхтыяло́гія, -і,
Раздзел заалогіі, які вывучае рыб.
||
іша́к, -а́,
1. Тое, што і асёл.
2.
||
іша́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Выконваць цяжкую, няўдзячную работу. Няхай выбачаюць, не буду я на іх і.
і́шыяс, -у,
Захворванне сядалішчнага нерва.
||
ішэмі́я, -і,
Мясцовае абяскроўліванне тканкі ў выніку звужэння прасвету артэрыі, якая яе жывіць.
||
к,
1. Ужыв. пры абазначэнні напрамку руху або дзеяння ў бок якога
2. Ужыв. пры абазначэнні накіраванасці дзеяння да пэўнай часавай мяжы. Дзень хіліўся к вечару. Прыйсці к дзвюм гадзінам.
3. Ужыв. пры абазначэнні мэты дзеяння або прызначэння прадмета; тое, што і да (у 4
4. Ужыв. пры абазначэнні далучэння да чаго
5. Ужыв. ва ўстойлівых спалучэннях (зняважлівых выразах, грубых зваротах). Ідзі ты к чорту!
ка,
Ужыв. ў спалучэнні «ка мне»; тое, што і да (у 8
каалі́н, -у,
Белая гліна высокай якасці.
||
каалі́цыя, -і,
Аб’яднанне, саюз (дзяржаў, партый
||
кааперава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Аб’яднаць (аб’ядноўваць) на прынцыпах кааперацыі. К. сельскую гаспадарку. К. працу.
2. Прыцягнуць (прыцягваць) да ўдзелу ў кааперацыі (у 2
||
||
||
каапера́тар, -а,
Дзеяч у галіне кааперацыі (у 2
||
кааператы́ў, -ты́ва,
1. Арганізацыя (вытворчая, жыллёва-будаўнічая, гандлёвая і
2. Кватэра, набытая ў такой жыллёва-будаўнічай арганізацыі; кааператыўная кватэра (
3. Магазін спажывецкай кааперацыі (
||
каапера́цыя, -і,
1. Форма арганізацыі працы, пры якой вялікая колькасць людзей сумесна ўдзельнічае ў адным і тым жа або розных, але звязаных між сабой працэсах працы.
2. Калектыўнае вытворчае, гандлёвае
||
кааптава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Увесці (уводзіць) куды
каапта́цыя, -і,
Папаўненне саставу якога
каардынава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Узгадніць (узгадняць), устанавіць (устанаўліваць) мэтазгодныя суадносіны паміж якімі
||
||
||
каардына́та, -ы,
1. Адна з велічынь, якая вызначае месцазнаходжанне пункта на плоскасці або ў прасторы (
2.
||
каардына́тар, -а,
Асоба, якая ажыццяўляе каардынацыю чаго
каб¹,
1. мэтавы. Далучае да галоўнага даданы сказ з мэтавым або паясняльным значэннем. Трэба чытаць больш выразна, каб усім было зразумела. Спяшаюся, каб не спазніцца на цягнік.
2. умоўны. Далучае даданы сказ, які паведамляе пра ўмовы здзяйснення чаго
3. Уводзіць пабочныя і ўстаўныя словазлучэнні і сказы. А я, каб ты ведала, заўтра паеду ў камандзіроўку.
каб²,
1. Ужыв. пры выказванні пажадання, скаргі, праклёну (звычайна ў пачатку простых сказаў). Каб пілося і елася і болей хацелася.
2. Ужыв. пры выказванні сумнення ў магчымасці чаго
кабала́, -ы́,
1. У старажытнай і сярэдневяковай Русі: даўгавое абавязацельства, якое ставіла пазычальніка ў асабістую маёмасную залежнасць ад пазыкадаўцы, а таксама сама гэта залежнасць (
2.
||
кабалі́стыка, -і,
1. Сярэдневяковая містычная плынь у іўдаізме, якая прымяняла магічныя рытуалы і варажбу.
2.
||
каба́льны, -ая, -ае.
1.
2.
каба́н, -а́,
1. Самец свінні; кныр.
2. Дзікая свіння; дзік, вепр.
||
кабані́на, -ы,
Мяса кабана. Воўк да кабаніны вельмі ласы.
кабарга́, -і́,
Горная бязрогая жывёліна сямейства аленевых з мускуснай залозай на жываце (у самцоў).
||
кабардзі́нцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае карэннае насельніцтва Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
кабарэ́,
Невялікі рэстаран з мастацка-забаўляльнай праграмай і выступленнямі канферансье.
кабата́ж, -у,
Суднаходства паміж партамі аднаго мора або адной дзяржавы. Малы к. (у межах аднаго мора). Вялікі к. (паміж партамі розных мораў).
||
кабачо́к, -чка́,
Аднагадовая агародная расліна сямейства гарбузовых з прадаўгаватымі пладамі белага, зялёнага, жоўтага колеру, а таксама плод гэтай расліны.
||
ка́бель, -ю,
Адзін або некалькі герметычна ізаляваных правадоў, якія служаць для перадачы на адлегласць электраэнергіі або электрычных сігналаў. Тэлефонны к.
||
кабель-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
ка́бельтаў, -тава,
Марская мера даўжыні, роўная 185,2 м.
||
кабе́та, -ы,
Сталая замужняя жанчына.
кабе́ціна, -ы,
Тое, што і кабета.
кабза́р, -а́,
Украінскі народны спявак, які акампануе сабе на кобзе.
||
кабі́на, -ы,
Невялікае, звычайна закрытае, памяшканне спецыяльнага прызначэння. К. лётчыка. К. для тайнага галасавання.
||
||
кабіне́т, -а,
1. Пакой для работы, заняткаў. К. дырэктара. К. вучонага.
2. Памяшканне, абсталяванае для якіх
3. У некаторых краінах: урад, які складаецца з міністраў. Сфарміраваць новы к. міністраў.
||
кабіне́тны, -ая, -ае.
1.
2. Адарваны ад жыцця, не звязаны з практыкай. К. вучоны. К. стыль работы.
кабіне́тчык, -а,
Кіраўнік, які адарваўся ад жывой справы, ад вырашэння практычных спраў.
каблагра́ма, -ы,
Тэлеграма, перададзеная па падводным кабелі.
кабрыяле́т, -а,
1. Лёгкі аднаконны двухколы экіпаж без козлаў з адным сядзеннем.
2. Легкавы аўтамабіль з адкідным верхам і з колькасцю месцаў два і болей.
||
кабура́, -ы́,
1. Цвёрды чахол для рэвальвера, пісталета.
2. Скураная сумка збоку кавалерыйскага сядла.
кабы́ла, -ы,
1. Самка каня.
2. Дошка з выразам для шыі і рук, да якой прывязвалі для пакарання бізуном (
||
кабы́лка, -і,
1.
2. Драўляная падстаўка пад струны ў музычных інструментах (скрыпцы, балалайцы).
3. Адна з дзвюх пласцінак з калёсікамі ў кроснах, да якіх падвешваюцца ніты.
ка́ва, -ы,
1. Зярняты (насенне) трапічнай расліны — кававага дрэва. К. ў зярнятах.
2. Напой, прыгатаваны з такіх молатых зярнят. Чорная к. Зварыць каву з малаком.
||
кавава́рка, -і,
Апарат або пасудзіна для прыгатавання кавы.
||
кава́дла, -а,
Цяжкая металічная апора асобай формы для ручной коўкі металу.
Паміж молатам і кавадлам (быць, знаходзіцца;
||
||
кава́длачка, -а,
1.
2. Адна са слыхавых костачак у сярэднім вуху (у чалавека і млекакормячых;
ка́вал, -а,
Вялікі кавалак чаго
кава́лак, -лка,
Тое, што і кусок.
||
||
кавале́р¹, -а,
1. Мужчына, які танцуе з дамай, суправаджае яе на гулянні, а таксама які заляцаецца да дзяўчыны; паклоннік. Яна чакае свайго кавалера.
2. Малады чалавек, халасты мужчына (
||
кавале́р², -а,
Асоба, узнагароджаная ордэнам. К. ордэна Славы.
кавалерга́рд, -а,
У расійскай царскай арміі: ваеннаслужачы асобага палка гвардзейскай цяжкай кавалерыі.
||
кавалеры́ст, -а,
Ваеннаслужачы кавалерыі.
||
кавале́рыя, -і,
Конніца, коннае войска.
||
кавалі́ха, -і,
Жонка каваля.
кава́ль, -я́,
1. Рабочы, майстар, які займаецца коўкай металу.
2.
кавалька́да, -ы,
Група коннікаў на прагулцы. Цыркавая к.
кава́льскі, -ая, -ае.
Які мае адносіны да працы каваля, звязаны з апрацоўкай металу каваннем. К. цэх. К. молат.
кавамо́лка, -і,
Прыбор для драблення прапражаных кававых зярнят. Электрычная к.
кава́ны і ко́ваны, -ая, -ае.
1. Зроблены з металу каваннем. К. меч.
2. Абіты жалезам. Каваная скрыня.
3. 3 падковамі, падкаваны. К. конь.
4.
каварда́к, -у́,
Бязладдзе, сумятня, неразбярыха. У пакоі быў к.
кава́рны, -ая, -ае.
Які вызначаецца каварствам, схільны да яго. К. чалавек.
||
кава́рства, -а,
Зламыснасць, прыкрытая паказной добразычлівасцю; вераломства.
каваці́на, -ы,
Невялікая оперная арыя, звычайна лірычнага характару, а таксама напеўная інструментальная п’еса.
кава́ць, кую́, куе́ш, куе́; куём, куяце́, кую́ць; куй; кава́ны;
1. Ударамі молата надаваць якую
2.
3. Падбіваць падковы, акоўваць. К. каня. К. колы.
||
||
||
ка́верза, -ы,
Інтрыга, падкопы. Падстроіць яму каверзу.
ка́верзіць, -ржу, -рзіш, -рзіць;
Рабіць, чыніць каверзы каму
ка́верзнік, -а,
Той, хто робіць, чыніць каверзы.
||
ка́верзнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і каверзіць.
ка́верзны, -ая, -ае (
1. Які робіць каверзы, схільны да іх. К. чалавек.
2. Які заключае ў сабе каверзу; заблытаны, складаны. Каверзнае пытанне.
||
каве́ркаць, -аю, -аеш, -ае;
Няправільна вымаўляць, скажаць, перакручваць. К. словы. К. тэкст.
||
каверко́т, -у,
Шарсцяная або паўшарсцяная тканіна ў нахільны рубчык для верхняга адзення.
||
каве́рна, -ы,
Поласць, якая ўтвараецца ў органах цела ў выніку разбурэння тканкі. К. ў лёгкіх.
||
каву́н, -а́,
Аднагадовая расліна сямейства гарбузовых з вялікімі салодкімі пладамі, а таксама круглы сакавіты плод гэтай расліны з салодкай мякаццю чырвонага колеру.
||
кавы́ль, -ю́,
Травяністая стэпавая расліна сямейства злакавых з вузкімі лістамі і кветкамі, сабранымі ў пушыстыя мяцёлачкі.
||
кавяла́, -ы́,
Самаробны драўляны пратэз для нагі.
кага́л, -у,
1. Яўрэйскае абшчыннае самакіраванне і сама абшчына ў Польшчы ў 16—19
2.
3. у
||
каго́р, -у,
Гатунак чырвонага дэсертнага віна.
каго́рта, -ы,
1. Атрад войска ў Старажытным Рыме, дзясятая частка легіёна.
2.
када́стр, -а,
Вопіс чаго
||
ка́даўб, -а,
Драўляная пасудзіна, выдзеўбаная з тоўстай калоды. Зрабіць к. не так проста.
||
кадзі́ла, -а,
Металічная пасудзіна на ланцужках, у якой у час набажэнства курыцца ладан або іншыя пахучыя рэчывы.
Раздзьмуць кадзіла — падняць шум вакол якой
||
кадзі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Зашыфраваць (зашыфроўваць) пры дапамозе кода. К. сакрэтнае паведамленне.
||
||
кадзі́ць, каджу́, кадзі́ш, кадзі́ць; кадзі́м, кадзіце́, кадзя́ць;
1. Размахваючы кадзілам, абкурваць ладанам у час набажэнства.
2.
кадзь, -і, Т -ддзю,
Вялікая драўляная пасудзіна з клёпак, сцягнутых абручамі (выкарыстоўваецца для заквашвання капусты і
||
ка́дмій, -ю,
1. Хімічны элемент, серабрыста-белы мяккі метал.
2. Жоўтая фарба, якую вырабляюць з гэтага элемента або сінтэтычна.
||
кадр, -а,
1. Асобны здымак на кіна- або фотаплёнцы. На плёнцы 36 кадраў.
2. Асобная сцэна або эпізод з кінафільма. На экране кадры з часоў вайны.
За кадрам — пра тое, што засталося за межамі непасрэдна адлюстраванага.
кадраві́к, -а́,
1. Супрацоўнік аддзела кадраў (
2. Ваеннаслужачы кадравых войск. Афіцэр-к.
ка́дры, -аў.
1. Асноўны састаў кваліфікаваных работнікаў якой
2. Пастаянны састаў воінскіх часцей рэгулярнай арміі.
||
кадры́ля, -і,
Танец з шасці фігур з цотным лікам пар, а таксама музыка да гэтага танца.
||
каду́к, -а́,
Чорт, д’ябал.
Кадук з ім (з ёй) (
Кадук яго (цябе, яе, вас, іх) ведае (
каду́шка, -і,
Невялікая кадзь; кадка.
||
кады́к, -а́,
Выпнутая храстковая частка гартані ў мужчын.
||
кадыфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Класіфікуючы, звесці (зводзіць) у кодэкс (у 1
||
||
кадэ́т¹, -а,
1. У дарэвалюцыйнай Расіі: выхаванец кадэцкага корпуса (сярэдняй ваенна-навучальнай установы;
2. Выхаванец, вучань сярэдняй вайсковай навучальнай установы.
||
кадэ́т², -а,
||
каёт, -а,
Драпежная млекакормячая жывёліна сямейства сабачых, падобная да ваўка, якая водзіцца ў Паўночнай Амерыцы.
||
кажа́н, -а́,
Лятучая мыш. Нячутна носяцца кажаны.
||
кажуры́на, -ы,
1. Кавалак аўчыны.
2. Тоўстая скура на чым
кажу́х, -а́,
1. Доўгая верхняя вопратка з вырабленых аўчын. Пашыць к. з аўчын. Мотальскі к.
2. Пакрыццё, футляр з жалеза, цэглы, дрэва
||
||
каза́, -ы́,
1. Невялікая парнакапытная жвачная жывёліна (свойская, дзікая) сямейства пустарогіх; самка казла. Даіць казу.
2. Двухметровая драўляная мерка ў форме разнятага цыркуля для абмервання зямельных участкаў (
3. Заплечныя насілкі для пераносу цэглы на будоўлі (
4. Беларускі калядны абрад.
||
||
казадо́й, -я,
Тое, што і ляляк.
каза́к¹, -а́,
1. У 15—17
2. Селянін, патомак гэтых пасяленцаў (на Доне, на Кубані і ў некаторых іншых мясцовасцях), а таксама радавы вайсковай часці з гэтых сялян. Дывізіі кубанскіх і данскіх казакаў.
Вольны казак — пра свабоднага чалавека, які ні ад каго не залежыць.
||
||
КАЗА́К², -а́,
Тое, што і казачок¹.
казакі́н, -а,
Мужчынскае верхняе адзенне на апліках, са зборкамі ззаду.
каза́н, -а́,
Кацёл з круглым дном і шырокім верхам.
||
||
каза́нне, -я,
1.
2. Прамова рэлігійна-павучальнага характару; пропаведзь.
ка́зань, -і,
Тое, што і казанне (у 2
каза́рка, -і,
Вадаплаўная дзікая паўночная птушка сямейства качыных. Чорная к. Канадская к.
каза́рма, -ы,
1. Спецыяльнае памяшканне для размяшчэння вайсковых часцей.
2.
||
Казарменнае становішча — пастаяннае знаходжанне ў вайсковай часці або на прадпрыемстве людзей, пераведзеных на ваеннае становішча.
каза́хі, -аў,
Народ цюркскай моўнай групы, які складае асноўнае насельніцтва Рэспублікі Казахстан.
||
||
каза́цтва, -а,
Казакі.
каза́цца, 1 і 2
Гаварыцца, расказвацца. Скора казка кажацца, ды не скора справа робіцца (прыказка).
каза́ць, кажу́, ка́жаш, ка́жа; кажы́;
1. што, без
2. Абавязваць, загадваць. Так кажа мой абавязак. Так кажа мне маё сумленне.
3.
||
каза́чка, -і,
Жонка або дачка казака¹.
ка́зачнік, -а,
Складальнік або расказчык казак (у 1
||
ка́зачны, -ая, -ае.
1.
2.
||
казачо́к¹, -чка́,
1.
2. У рускіх дваран, памешчыкаў: хлопчык-слуга.
казачо́к², -чка́,
Народны танец з паступова нарастаючым тэмпам, а таксама музыка да гэтага танца.
казеі́н, -у,
Бялковае клейкае рэчыва, якое ўтвараецца пры стварожванні малака.
||
казе́ліць,
У выразе: казеліць зрэнкі (вочы) — скасавурыўшыся, пільна ўглядацца ў каго-, што
казема́т, -а,
1. Абарончае збудаванне для ўкрыцця ад бомб і снарадаў праціўніка, захоўвання боепрыпасаў
2. Адзіночная камера ў крэпасці, турме для трымання зняволеных.
||
казёл, -зла́,
1. Дзікая млекакормячая жывёліна сямейства пустарогіх, якая водзіцца звычайна ў гарах. Сібірскі к.
2. Самец дамашняй казы.
3. Від бабкі, якая складаецца з некалькіх снапоў ячменю або аўса, пастаўленых адмыслова для прасушвання (
4. Гімнастычны снарад у выглядзе кароткага, абабітага скурай бруса на чатырох высокіх ножках. Скакаць цераз казла.
5. Назва гульні ў карты, даміно (
6. Легкавы аўтамабіль павышанай праходнасці (
Пусціць казла ў агарод (
Як з казла малака — няма ніякай карысці.
||
||
казённы, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да казны (у 1
2.
Казённая палата — губернская ўстанова па падатках у царскай Расіі.
Казённая частка (
||
казіно́,
Ігральная ўстанова, у якой з выкарыстаннем рулеткі, карт і іншага ігральнага абсталявання ажыццяўляецца правядзенне азартных гульняў з абвешчаным грашовым выйгрышам.
ка́зка, -і,
1. Апавядальны твор вуснай народнай творчасці або літаратурны твор пра выдуманых асоб і падзеі, пераважна з удзелам чарадзейных фантастычных сіл. Беларускія народныя казкі. Казкі народаў Усходу.
2. Выдумка, няпраўда, мана. Усё гэта — казкі.
Бабскія казкі — беспадстаўныя нагаворы.
Казка пра белага бычка (
||
||
казля́к, -а́,
Ядомы грыб з масляністай слізкай скуркай на жоўта-карычневай шапачцы; масляк.
казляня́ і казлянё, -ня́ці,
Дзіцяня казы.
казля́ціна, -ы,
Мяса казы, казла або казляняці.
казна́, -ы́,
1. Сукупнасць грашовых, маёмасных, зямельных і іншых сродкаў і каштоўнасцей, якія належаць дзяржаве (
2. Дзяржава як уладальнік такіх сродкаў і каштоўнасцей (
3. Фінансавыя рэсурсы дзяржавы, грашовыя сродкі. Дзяржаўная к.
казнакра́д, -а,
Той, хто займаецца казнакрадствам.
||
казнакра́дства, -а,
Абкрадванне казны, прысвойванне дзяржаўных каштоўнасцей.
казначэ́й, -я,
Асоба, якая ведае грашовымі сродкамі якой
||
казначэ́йства, -а,
Дзяржаўны фінансавы орган, які ведае захаваннем і выкарыстаннем дзяржаўных грашовых сродкаў. Галоўнае дзяржаўнае к.
||
казуі́ст, -а,
1. Юрыст, вопытны і ўмелы ў разборы заблытаных, складаных судовых спраў, казусаў.
2. Чалавек, схільны да казуістыкі (у 2
||
||
казуі́стыка, -і,
1. Падвядзенне прыватных выпадкаў пад агульную догму як прыём сярэдневяковай схаластыкі і багаслоўя.
2.
||
казу́ля, -і,
Парнакапытная жывёліна сямейства аленевых; дзікая каза.
||
казуляня́ і казулянё, -ня́ці,
Дзіцяня казулі.
ка́зус, -у,
Складаны, заблытаны выпадак.
||
казыра́ць¹, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Хадзіць з казырнай карты.
2.
||
казыра́ць², -а́ю, -а́еш, -а́е;
Вітаць па-вайсковаму, прыкладваючы руку да казырка.
||
казы́рны
казыро́к, -рка́,
1. Цвёрдая частка ў галаўным уборы, якая выступае над ілбом; брыль.
2. Невялікі навес у чым
Браць (узяць) пад казырок — аддаць чэсць, прыкладаючы правую руку да галаўнога ўбору.
||
казыры́цца, -ру́ся, -ры́шся, -ры́цца; -ры́мся, -рыце́ся, -ра́цца;
Ганарыста паводзіць сябе перад кім
казыта́ць, казычу́, казы́чаш, казы́ча; казычы́;
1. каго-што. Выклікаць лёгкае нервовае раздражненне, датыкаючыся да скуры. К. пяты.
2.
3.
||
||
казытлі́вы, -ая, -ае.
1. Адчувальны да козыту. Казытлівае месца.
2. Які казыча, выклікае козыт. К. ветрык.
казяро́г, -а,
1. Дзікі горны казёл з вялікімі рагамі.
2. (з вялікай літары). Адно з 12 сузор’яў Задыяка. Нарадзіцца пад знакам Казярога.
казя́ўка, -і,
1. Усякае маленькае насякомае; кузурка. У святле фар мітусіліся казяўкі.
2.
кайданкі́, -о́ў.
Тое, што і наручнікі.
кайданы́, -о́ў і кайда́ны, -аў.
Злучаныя ланцугом жалезныя кольцы, якія надзяваюцца на рукі і ногі тым, хто абвінавачваецца ў цяжкіх злачынствах. Закаваць у к.
||
кайло́, -о́,
Кірка ў гарнякоў.
||
кайназо́йскі, -ая, -ае.
У выразе: кайназойская эра (
кайнэ́,
Агульнанародная мова, што ўзнікла на аснове якога
ка́йстра, -ы,
Торба, заплечны мяшок.
кайф і кейф, -у,
Прыемная бяздзейнасць і адпачынак.
кайфава́ць і кейфава́ць, -фу́ю, -фу́еш, -фу́е; -фу́й;
Знаходзіцца ў стане кайфу.
кака́ва,
1. Трапічнае дрэва, абястлушчаныя зярняты якога ідуць на прыгатаванне шакаладу.
2. Парашок з зярнят гэтага дрэва, які ўжыв. для прыгатавання напою, а таксама сам напой.
||
какаду́,
Род папугаяў з доўгім чубам і моцнай дзюбай.
какаі́н, -у,
Атрутнае рэчыва, якое здабываецца з лісця трапічнай расліны і выкарыстоўваецца як абязбольваючы або наркатычны сродак.
||
какаіні́зм, -у,
Хваравітая цяга да какаіну як наркатычнага сродку.
какаіні́ст, -а,
Хворы на какаінізм; наркаман.
||
||
какафо́нія, -і,
Негарманічнае, сумбурнае спалучэнне гукаў (у музыцы, вершах), непрыемнае для слыху.
||
каке́тка¹, -і,
Жанчына, якая сваімі паводзінамі, манерамі, знешнім выглядам імкнецца звярнуць на сябе ўвагу, спадабацца каму
каке́тка², -і,
Тое, што і гестка.
каке́тлівы, -ая, -ае.
Схільны да какецтва, які мае прыгожы, прывабны выгляд. Какетлівая жанчына. Какетлівае ўбранне.
||
каке́тнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Імкнуцца сваімі паводзінамі, манерамі звярнуць на сябе ўвагу, спадабацца. К. з хлопцамі.
||
каке́цтва, -а,
Паводзіны, манеры какеткі¹.
како́с, -а,
Арэх какосавай пальмы.
||
Какосавая пальма — пальма з кольчатым ствалом і перыстым лісцем, якая дае буйныя ядомыя плады — какосы (какосавыя арэхі).
како́тка, -і,
Жанчына лёгкіх паводзін, якая жыве на ўтрыманні свайго паклонніка.
каксава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Ператвараць у кокс.
||
||
каксаўны́, -а́я, -о́е.
Які дае каштоўны кокс. К. вугаль.
ка́ктус, -а,
Паўднёвая расліна з мясістым сцяблом і калючкамі замест лісця.
||
кактэ́йль, -ю,
Напой з сумесі розных спіртных вырабаў з сокамі, а таксама з сумесі малака, фруктовага соку, марожанага. Малочны к.
кал, -у,
Змесціва кішэчніка, якое выдзяляецца пры спаражненні.
||
калабарацыяні́ст, -а,
Здраднік, які супрацоўнічае з ворагамі сваёй радзімы ў час яе акупацыі. Калабарацыяністы часоў Другой сусветнай вайны.
||
кала́ж, -у,
1. У выяўленчым мастацтве: наклейванне на якую
2. Прыём эклектычнага спалучэння разнародных элементаў (па форме, змесце, якасці
||
калаіда́льны
калама́жка, -і,
Лёгкая выязная павозка на рысорах.
калама́зь, -і,
Калёсная мазь з дзёгцю, смалы і солі.
каламбу́р, -а,
Жарт, заснаваны на камічным выкарыстанні блізкіх па гучанні слоў або розных значэнняў аднаго слова; гульня слоў.
||
каламбуры́ст, -а,
Той, хто любіць каламбурыць.
каламбу́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Гаварыць каламбуры.
||
каламе́са, -ы,
Негустая сумесь чаго
каламу́та, -ы,
Тое, што і каламуць.
каламу́тны, -ая, -ае.
Пра вадкасць: непразрысты, мутны. К. ручаёк. Каламутная вада.
||
каламу́ціцца, 1 і 2
Рабіцца каламутным. Вада каламуціцца.
||
каламу́ціць, -му́чу, -му́ціш, -му́ціць;
1. Муціць, рабіць каламутным. К. ваду.
2.
||
каламу́ць, -і,
1. Дробныя часцінкі ў вадкасці, якія не раствараюцца і робяць яе непразрыстай і мутнай.
2.
3.
каламя́нка, -і,
Густая моцная льняная тканіна.
||
кала́н, -а,
Марская драпежная ластаногая млекакормячая жывёліна сямейства куніцавых; марская выдра.
||
калана́да, -ы,
Рад або некалькі радоў калон (у 1
каланізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
1. Захапіўшы чужую краіну, ператварыць (ператвараць) у калонію (у 1
2. Засяліць (засяляць) свабодныя землі перасяленцамі, каланістамі.
||
||
каланіза́тар, -а,
1. Той, хто праводзіць палітыку каланіялізму.
2. Той, хто засяляе пустуючыя землі; пасяленец, каланіст (
||
калані́ст, -а,
Жыхар калоніі (у 2 і 4
||
||
калані́ца, -ы,
Калёсная мазь (часцей адпрацаваная).
каланіялі́зм, -у,
Палітыка каланіяльнага прыгнёту.
||
каланія́льны
калано́к, -нка́,
Драпежны пушны звярок сямейства куніцавых, а таксама яго футра.
||
каланча́, -ы́,
Дазорная вышка над будынкам пажарнай часці. Пажарная к.
кала́пс, -у,
1. Раптоўнае зніжэнне сардэчнай дзейнасці, якое суправаджаецца слабасцю, часам стратай прытомнасці і пагражае смерцю (
2.
калара́дскі,
У выразе: каларадскі жук — буравата-жоўты з чырвонымі палоскамі бульбяны шкоднік сямейства лістаедаў, які аб’ядае лісце бульбы і іншых паслёнавых культур.
каларату́ра, -ы,
Віртуозныя, тэхнічна цяжкія пасажы і меладычныя ўпрыгожанні ў вакальнай партыі.
||
калары́йнасць, -і,
Колькасць калорый у чым
калары́йны, -ая, -ае.
Багаты калорыямі. Каларыйная ежа.
калары́метр, -а,
Прыбор для вымярэння колькасці цеплыні (у калорыях), якая вылучаецца або паглынаецца целам.
калары́ст, -а,
1. Мастак, які ажыццяўляе сваю творчую задуму сродкамі каларыту (у 1
2. Спецыяліст па расфарбоўцы тканін (
||
калары́т, -у,
1. Суадносіны фарбаў у карціне па тоне, насычанасці колеру. Цёплы к. Яркі к.
2.
||
||
калары́фер, -а,
Абагравальны прыбор у выглядзе сістэмы труб, па якіх ідзе гарачая вада, пара або нагрэтае паветра. Паравы к.
||
каласава́цца, 1 і 2
Тое, што і каласаваць.
каласава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
1. (1 і 2
2. Абмалочваць каласы (ячмень).
||
||
каласаві́к, -а́,
Баравік, які вырастае ў час каласавання жыта.
каласавы́
каласавы́я, -ы́х.
Злакавыя збожжавыя расліны. Уборка каласавых.
каласа́льны, -ая, -ае.
Незвычайна вялікі, велізарны. Каласальныя сродкі.
||
каласі́сты, -ая, -ае.
3 мноствам каласоў або з буйным калоссем. Каласістая пшаніца.
||
каласі́цца, 1 і 2
Выпускаць колас, каласаваць. Жыта пачынае к.
каласні́к, -а́,
1. Чыгунная рашотка ў печах для праходу паветра пад паліва і выпадзення попелу з топкі.
2.
||
каласо́к
калатня́, -і́,
1. Сварка з крыкам, шумам (звычайна з пабоямі). Кожны вечар у іх к.
2. Бойка, патасоўка.
калато́ўка, -і,
Хатняя прылада ў выглядзе лапатачкі, палачкі з крыжавінай, кружком
||
калату́ша, -ы,
1. Размешаная гразь, вада са снегам, усякая негустая маса. На агародзе к. ад частых дажджоў.
2. Негустая вараная страва з раскалочанай у вадзе ці малацэ мукі.
калаўро́т, -а,
1. Прыстасаванне для ручнога прадзення кудзелі, якое прыводзіцца ў рух понажам.
2. Ручны сталярны інструмент для свідравання адтулін.
3. Прыстасаванне для падымання грузаў: вал з ручкай, на які намотваецца трос, ланцуг.
||
калаці́цца, калачу́ся, кало́цішся, кало́ціцца;
1. Дрыжаць, хістацца, трэсціся. Сцены калоцяцца ад выбухаў. К. ад страху. Лісце калоціцца. Сэрца моцна калоціцца.
2. Сварыцца, біцца (
3.
калаці́ць, калачу́, кало́ціш, кало́ціць;
1. каго-што. Выклікаць дрыжанне чаго
2. (1 і 2
3. каго-што і без
4. што. Гатаваць якую
5.
6. каго-што і без
калаццё, -я́,
Рэзкі колючы боль у баку; колікі.
кала́ч, -а́,
Круглае печыва з пшанічнай мукі ў форме абаранка.
Цёрты калач (
||
калашма́ціць, -ма́чу, -ма́ціш, -ма́ціць; -ма́чаны;
1. Кудлаціць, тармасіць, моцна тузаць. К. ніткі. Свінні калашмацілі снапы.
2. Біць. Хлапчукі калашмацілі адзін аднаго.
||
калашы́на, -ы́,
Тое, што і калоша.
калга́с, -а,
1. У СССР — адна з форм арганізацыі сельскагаспадарчай працы, аб’яднанне сялян для сумеснага вядзення сельскай гаспадаркі на аснове абагуленых сродкаў вытворчасці (са скарачэння слоў: калектыўная гаспадарка). Старшыня калгаса. Арганізаваць к.
2.
||
калга́снік, -а,
Член калгаса.
||
калго́ткі, -так.
Трыкатажны выраб у выглядзе панчох, вывязаных разам са штанамі. Дзіцячыя, жаночыя к.
||
калдо́біна, -ы,
Выбоіна, яма на дарозе; паглыбленне або ўпадзіна на дне вадаёма.
калдуны́¹, -о́ў,
Клёцкі, начыненыя мясным або іншым фаршам.
калдуны́², -о́ў.
Пра зблытаныя, скудлачаныя валасы.
кале́га, -і,
Таварыш па прафесіі, па працы, па вучобе.
кале́гія, -і,
1. Група службовых асоб, якія складаюць адміністрацыйны, дарадчы або распарадчы орган. К. Міністэрства адукацыі. Рэдакцыйная к.
2. Аб’яднанне асоб адной прафесіі. К. адвакатаў.
3. Назва цэнтральных урадавых устаноў у Расіі ў 18
4. Назва некаторых навучальных устаноў (
||
калегія́льны, -ая, -ае (
Які ажыццяўляецца сумесна, групай асоб. Калегіяльнае кіраўніцтва. Калегіяльнае рашэнне.
||
кале́дж, -а,
Вышэйшая або сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова адукацыі. Вышэйшы дзяржаўны к. сувязі. К. бізнесу і права. Харэаграфічны к.
кале́ж, -а,
Сярэдняя навучальная ўстанова ў Францыі, Бельгіі, Швейцарыі і некаторых іншых краінах.
кале́жскі, -ая, -ае.
1.
2. Як састаўная частка назваў некаторых грамадзянскіх чыноў у царскай Расіі. К. рэгістратар. К. асэсар.
калейдаскапі́чны, -ая, -ае.
1.
2.
||
калейдаско́п, -а,
1.
2.
||
кале́ка, -і,
Знявечаны, пакалечаны чалавек.
кале́ктар, -а,
1. Установа, якая займаецца зборам і размеркаваннем чаго
2. Шырокая труба ці канал для адводу вадкасцей або газаў (
3. Частка генератара пастаяннага току, якая служыць для ператварэння пераменнага току ў пастаянны (
4. Падземная галерэя для ўкладкі кабеляў (
||
калектывізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Правесці (праводзіць) калектывізацыю. К. сельскую гаспадарку.
калектывіза́цыя, -і,
Працэс аб’яднання аднаасобных сялянскіх гаспадарак у буйныя калектыўныя гаспадаркі (калгасы) у СССР. К. сельскай гаспадаркі.
калектыві́зм, -у,
Супольнасць, калектыўны пачатак як прынцып грамадскага жыцця і дзейнасці людзей, супрацьлеглы індывідуалізму. Дух калектывізму.
||
калектыві́ст, -а,
Прыхільнік калектывізму.
||
||
калекты́ў, -ты́ву,
Група людзей, аб’яднаных агульнай работай, вучобай, агульнымі інтарэсамі. Рабочы к. К. інстытута.
||
калекты́ўны, -ая, -ае.
1.
2. Агульны, сумесны, які выконваецца калектывам. Калектыўная гаспадарка. Калектыўная праца.
3. Прызначаны для калектыву. Калектыўнае забеспячэнне.
||
кале́кцыя, -і,
Сістэматызаваны набор аднародных прадметаў. К. мінералаў.
||
калекцыяне́р, -а,
Чалавек, які займаецца калекцыяніраваннем.
||
||
калекцыяні́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй і калекцыянава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й;
Збіраць калекцыю. К. манеты.
||
кале́на, -а,
1. (
2. (толькі
3. (
4. (
5. (
6. (
7. (
Мора па калена каму — нічога не страшна, нічога не цяжка.
||
||
кале́ндула, -ы,
1. Тое, што і наготкі.
2. Лекавы прэпарат з гэтай расліны. Раствор календулы. Мазь календулы.
каленко́р, -у,
Баваўняная, моцна праклееная тканіна аднаколернай афарбоўкі.
Іншы каленкор (
||
кале́нчаты, -ая, -ае.
Які складаецца з кален (у 3
калесава́ць, калясу́ю, калясу́еш, калясу́е; калясу́й; калесава́ны;
Пакараць (караць) смерцю на спецыяльным коле.
||
кале́цтва, -а,
1. Пашкоджанне арганізма, якое робіць цяжкім або немагчымым яго нармальнае функцыянаванне. Атрымаць цяжкае к.
2. Знявечанне, калечанне.
кале́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Мерзнуць, зябнуць. К. на марозе.
кале́чыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. Рабіць калекам (калекай). Вайна калечыць людзей.
2.
||
||
калёквіум, -а,
1. Гутарка выкладчыка са студэнтамі з мэтай выяўлення іх ведаў; род экзамену. Правесці к.
2. Навуковы сход, семінар з абмеркаваннем дакладаў на пэўную тэму. К. вірусолагаў.
калёсы, -лёс.
Конная чатырохколая гаспадарчая павозка. Запрэгчы каня ў к.
||
калі́,
1.
2.
4.
5.
а) частковае або поўнае супадзенне ў часе дзеяння галоўнага і даданага сказаў; у той час як. К. ўзышло сонца, мы ўжо былі дома;
б) паслядоўнасць дзеяння; пасля таго як. Я надта перапужалася, к. пачула такое;
в) паўтаральнасць дзеяння (часта са словамі «заўсёды», «кожны раз» і
6.
калі́бр, -а і -у,
1. -у. Дакладны размер якога
2. -у. Дыяметр канала ствала агнястрэльнай зброі. Снарад вялікага калібру.
3. -у,
4. -а. Вымяральны інструмент для праверкі размераў, формы і ўзаемнага размяшчэння частак вырабу (
||
калібрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Правяраць або ўдакладняць калібр (у 1
2. Правяраць шкалу дзяленняў якога
||
калі́бры,
Надзвычайна маленькая птушка з яркім апярэннем, водзіцца ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы.
ка́ліва, -а,
1. Асобна ўзятая расліна, сцябліна, саломіна
2.
3. у
Да апошняга каліва (
Ні каліва (
||
калігра́ф, -а,
Чалавек, які піша прыгожа і разборліва.
калігра́фія, -і,
Майстэрства пісаць прыгожа і разборліва.
||
калідо́р, -а,
1. Праход, які злучае асобныя часткі кватэры, будынка.
2.
||
калідо́рны, -ага,
||
калі́зія, -і,
Сутыкненне процілеглых поглядаў, інтарэсаў, імкненняў.
||
ка́лій, -ю,
Хімічны элемент, мяккі метал серабрыста-белага колеру.
||
калі́ка, -і,
У рускім народным эпасе: вандроўны старац, пераважна сляпы, які спявае духоўныя вершы і збірае міласціну.
калі́на, -ы,
Кустовая расліна сямейства бружмелевых з белымі кветкамі і чырвонымі горкімі ягадамі, а таксама ягады гэтай расліны.
||
калі́-не́будзь,
У які
калі́-нікалі́,
Зрэдку, час ад часу. К. наведвае.
калі́ннік, -у, м.,
Зараснік каліны.
калі́сьці,
Некалі ў мінулым, даўней. К. яны часта сустракаліся.
калі́т, -у,
Запаленне тоўстай кішкі.
||
калі́ўе, -я,
Калівы (у 1
ка́ліўца
калі́ф, -а,
Тое, што і халіф.
Каліф на гадзіну (
калі́шні, -яя, -яе.
Тое, што і колішні.
калма́ты, -ая, -ае.
1. Пакрыты густымі скудлачанымі валасамі, поўсцю; кудлаты, касматы. Калматыя бровы.
2.
||
калма́ціцца, 1 і 2
Станавіцца калматым, кудлаціцца, касмаціцца.
||
калма́ціць, -ма́чу, -ма́ціш, -ма́ціць; -ма́чаны;
Рабіць калматым, кудлаціць, касмаціць. К. воўну. К. валасы.
||
калмы́кі, -аў,
Народ, што складае асноўнае насельніцтва Рэспублікі Калмыкія, якая ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
кало́да¹, -ы,
1. Кароткае тоўстае бервяно.
2. Вулей, зроблены з камля дуплістага дрэва. Чатыры калоды пчол.
3.
Цераз пень калоду (
кало́да², -ы,
Камплект ігральных карт. У калодзе 52 карты.
кало́ддзе, -я, н.,
Калоды, бярвёны.
кало́дзеж, -а,
1. Збудаванне ў выглядзе вузкай глыбокай ямы, умацаванай ад абвалаў зрубам, трубамі для здабывання вады з ваданосных слаёў зямлі. Пачысціць к.
2. Яма для розных тэхнічных патрэб (
Артэзіянскі калодзеж — буравы калодзеж з труб, які падае глыбінную напорную ваду.
||
кало́дка, -і,
1. Невялікая калода; тое, што і калода (у 1
2. Кусок дрэва, які служыць асновай у некаторых інструментах, прыборах. К. рубанка.
3. Кусок дрэва, выструганы ў форме ступні, які выкарыстоўваецца пры пашыве абутку; капыл. Выплятаць лапці на калодцы.
4. Сярэдняя частка кола, у якой умацоўваюцца спіцы. Колы па калодкі ў гразі.
5. Планка для мацавання на грудзях ордэнаў, медалёў ці ордэнскіх стужак. Ордэнская к.
||
||
кало́дкі, -дак (
Масіўныя драўляныя кайданы, якія надзявалі раней на ногі, рукі і шыю арыштанта для папярэджання ўцёкаў.
кало́днік, -а,
Арыштант, закаваны ў калодкі.
кало́дый, -ю,
Густы клейкі раствор нітрацэлюлозы ў сумесі спірту і эфіру (выкарыстоўваецца ў медыцыне, фатаграфіі).
кало́ід, -у,
Некрышталізаванае клеепадобнае рэчыва (бялок, крухмал і
||
Калоідная сістэма — гетэрагенная сістэма, якая складаецца з мноства дробных часцінак якога
Калоідная хімія — раздзел фізічнай хіміі, у якім разглядаюцца працэсы ўтварэння і разбурэння дысперсных сістэм.
кало́к, калка́,
1.
2. Драўляны або металічны шпянёк для нацягвання струн у музычных інструментах. Скрыпічныя калкі.
||
кало́на, -ы,
1. Частка архітэктурнага збудавання ў выглядзе высокага слупа, якая служыць апорай франтонаў, унутраных частак будынка або ў якасці манумента. Станцыя метро з калонамі. Трыумфальная к.
2. Пра людзей, прадметы, якія размешчаны або рухаюцца адно за адным на пэўнай дыстанцыі. Паходная к. Трактарная к.
Пятая калона (
||
||
кало́нія, -і,
1. Краіна або тэрыторыя, якая знаходзіцца пад уладай замежнай дзяржавы (метраполіі), пазбаўленая палітычнай, эканамічнай і дзяржаўнай самастойнасці.
2. Паселішча выхадцаў, перасяленцаў з другой краіны, вобласці. Нямецкія калоніі ў Расіі.
3. Згуртаванне землякоў, якія жывуць у чужой краіне, у чужым горадзе.
4. Месца жыхарства асоб, паселеных разам з той або іншай мэтай. Дзіцячая працоўная к.
5. Сукупнасць арганізмаў, якія жывуць у злучэнні адзін з адным (
||
кало́нка, -і,
1.
2. Назва розных тэхнічных прыстасаванняў у форме падоўжанага цыліндра, звязанага з цэнтральным рэзервуарам, з якіх адпускаецца бензін, газ, вада і
3. Рад лічбаў, слоў, размешчаных па вертыкалі; слупок тэксту ў газеце, кнізе. К. лічбаў. К. газетнага тэксту.
||
кало́рыя, -і,
Адзінка вымярэння колькасці цеплыні.
кало́с, -а,
1. Статуя, збудаванне велізарных памераў. К. Радоскі.
2.
Калос на гліняных нагах — пра што
кало́ссе, -я, н.,
Каласы. Ядраным зернем налілося к.
кало́цца¹, калю́ся, ко́лешся, ко́лецца; каліся;
1. Мець здольнасць калоць (у 1
2. Наносіць адзін аднаму раны вострай зброяй. К. пікамі.
3. Мець звычку бадацца (
І хочацца і колецца (
кало́цца², 1 і 2
1. Паддавацца колцы; расшчапляцца, драбніцца. Сухое палена добра колецца.
2. Трэскацца, даваць трэшчыны. Дошкі ад сонца колюцца.
кало́ць¹, калю́, ко́леш, ко́ле; калі́;
1. каго-што. Датыкаючыся чым
2. каго (што). Рабіць укол, уколы (
3. каго (што). Забіваць чым
4. каго-што. Біць рагамі, бадаць (
5.
Калоць (у) вочы (
Праўда вочы коле (прыказка) — пра нежаданне слухаць непрыемную праўду.
||
||
кало́ць², калю́, ко́леш, ко́ле; калі́; ко́латы;
Рассякаць, здрабняць на часткі. К. лёд. К. дровы.
||
||
кало́ша, -ы,
Частка штаноў, якая надзяваецца на адну нагу; калашына.
калумба́рый, -я,
Месца, дзе пасля крэмацыі захоўваюцца урны з прахам.
калу́н, -а́,
Цяжкая сякера для колкі дроў.
||
калупа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Капацца, корпацца ў чым
2.
калупа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Падчэпліваючы чым
||
калчада́н, -у,
Руда, якая складаецца пераважна з сярністых мінералаў. Серны к. Медны к.
||
калча́н, -а,
Скураная або драўляная сумка, чахол для стрэл.
||
калы́м, -у,
1. У некаторых народаў Усходу: выкуп за нявесту.
2.
||
калыма́га, -і,
Пра нязграбныя калёсы, павозку, машыну.
||
калы́міць, -млю, -міш, -міць;
Падзарабляць пабочным заробкам.
калы́мшчык, -а,
Той, хто калыміць, працуе дзеля атрымання калыму (у 2
калы́ска, -і,
1. Невялікая плеценая з лазы або драўляная люлька, у якой закалыхваюць дзіця (уст).
2.
3. Вісячы памост для падымання на вышыню рабочых, будматэрыялаў і
||
калыха́нка, -і,
Песня, якую спяваюць, калышучы дзіця. Матуліна к.
калыха́цца, -лышу́ся, -лы́шашся, -лы́шацца; -лышы́ся;
Мерна рухацца зверху ўніз ці з боку ў бок; гайдацца, хістацца. К. на ветры. К. на вадзе. К. на арэлях.
||
калыха́ць, -лышу́, -лы́шаш, -лы́ша; -лышы́;
1. каго-што. Злёгку мерна рухаць зверху ўніз ці з боку ў бок; гайдаць, хістаць. Вецер калыхаў галінку. Вагон калыхала (
2. каго (што). Гайдаючы калыску, спяваючы калыханку, усыпляць (дзіця). К. дзіця.
3. чым. Рабіць чым
||
||
кальві́ль, -ю,
Сорт паўднёвай яблыні з вялікімі ружова-жоўтымі яблыкамі, а таксама плады гэтай яблыні.
||
калье́,
Каралі, упрыгожаныя каштоўнымі камянямі з падвескамі. К. з брыльянтамі.
ка́лька, -і,
1. Празрыстая папера або тканіна, пры дапамозе якой знімаюцца дакладныя копіі з чарцяжоў і малюнкаў.
2. Копія чарцяжа, малюнка на такім матэрыяле.
3. У мовазнаўстве: слова або выраз, утвораны па ўзоры слова або выразу з іншай мовы. Слова «самавызначэнне» — к. рускага «самоопределеные».
калькава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. Зняць (знімаць) копію з чаго
2. Стварыць (ствараць) слова або выраз па ўзоры іншамоўнага слова або выразу. К. лацінскі выраз.
||
калькулява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Вылічаць вартасць тавару, велічыню выдаткаў і
||
||
калькуля́тар, -а,
Электронны прыбор для аўтаматычнага вылічэння.
||
кальма́р, -а,
Марскі малюск, мяса якога з’яўляецца каштоўным харчовым прадуктам.
||
кальну́ць
кальра́бі,
Разнавіднасць капусты з патаўшчэннямі на сцябле. Капуста к.
кальсо́ны, -аў.
Нацельныя мужчынскія штаны, споднікі, нагавіцы.
кальцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
1. каго-што. Меціць (жывёліну), надзяваючы кольцы на лапкі птушак або хвасты рыб для даследавання напрамку і хуткасці іх перамяшчэння, працягласці жыцця і
2. што. Рабіць кругавы зрэз кары або надзяваць на ствол дрэва драцяныя кольцы з мэтай уздзеяння на яго рост.
3. што. Абмазваць ствол дрэва для аховы яго ад шкодных насякомых.
||
||
кальцавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Які мае выгляд кольца; кругавы. К. маршрут.
ка́льцый, -ю,
Хімічны элемент, мяккі серабрыста-белы метал.
||
кальча́к, -а́,
Група галін, лістоў, кветак, якія растуць на сцябле на адной вышыні.
||
кальчу́га, -і,
||
калю́га, -і,
Выбітая коламі яма на дарозе, звычайна з вадой, граззю.
калю́чка, -і,
1. Усякае колкае вастрыё, шып, тое, што колецца. К. ружы.
2.
калю́чы, -ая, -ае.
1. Які мае калючкі, з калючкамі. К. дрот. Калючая ружа.
2. Які колецца, робіць уколы. Калючая барада. К. ржэўнік.
3.
4.
||
каля́,
1. Ужыв. для абазначэння асобы, прадмета, месца, паблізу або вакол якіх адбываецца што
2. Ужыв. пры абазначэнні аб’екта, у дачыненні да якога адбываецца дзеянне, на які накіравана дзеянне. К. кветак вельмі многа працы.
3. Ужыв. пры абазначэнні прыблізнай велічыні, меры чаго
каляву́шны, -ая, -ае.
Які знаходзіцца каля вуха. Калявушная залоза.
каляда́, -ы́,
Старадаўні (у 2
||
калядава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й;
Хадзіць па дварах у калядныя вечары, віншаваць гаспадароў, спяваючы калядныя песні.
||
каля́днік, -а,
Той, хто калядуе, ходзіць па калядзе. У акно пастукалі каляднікі.
каля́дніца, -ы,
Калядная пара, калядная ноч.
калядо́ўшчык, -а,
Тое, што і каляднік.
Каля́ды, -ля́д і Ко́ляды, -ляд (з вялікай літары).
Народнае зімовае свята дахрысціянскага паходжання, звязанае з перыядам зімовага сонцастаяння (адзначаецца 25 снежня па старым стылі і ў наступныя дні да Вадохрышча). Посная куцця на Каляды.
||
калязямны́, -а́я, -о́е (
Які знаходзіцца каля Зямлі, акружае Зямлю. Калязямная атмасфера.
каляі́на, -ы,
1. Паглыблены след на дарозе ад колаў або санных палазоў.
2.
калякве́тнік, -а,
Частка кветкі (чашачка і вяночак), якая акружае тычынкі і песцік.
калялітарату́рны, -ая, -ае.
Які мае толькі знешнія адносіны да літаратуры, да літаратурнага асяроддзя. Калялітаратурныя колы.
калянавуко́вы, -ая, -ае.
Які мае толькі знешнія адносіны да навукі, да навуковага асяроддзя. Калянавуковыя функцыянеры.
калянда́р, -а́,
1. Сістэма лічэння дзён у годзе. Юліянскі к. (старога стылю). Грыгарыянскі к. (новага стылю).
2. Табліца або кніжка з пералікам усіх дзён года (з рознымі даведачнымі звесткамі). Настольны к. Адрыўны к.
3. Размеркаванне па днях, месяцах асобных відаў дзейнасці. К. заняткаў. К. футбольных гульняў.
||
каля́ны, -ая, -ае.
1. Цвёрды, грубы навобмацак; нягнуткі. Каляная тканіна.
2.
||
каляро́вы, -ая, -ае.
1. Які афарбаваны або мае які
2. Пра людзей, якія належаць не да белай расы. Каляровае насельніцтва.
||
калясардэ́чны, -ая, -ае (
Які знаходзіцца вакол сэрца, абкружае яго. Калясардэчная сумка.
калясі́ць, каляшу́, калясі́ш, калясі́ць; калясі́м, калесіце́, каляся́ць;
Многа ездзіць, раз’язджаць у розных напрамках. К. па ўсёй краіне.
каля́ска, -і,
1. Чатырохколавы экіпаж на рысорах з адкідным верхам.
2. Маленькая ручная павозка, звычайна крытая, для катання дзяцей; вазок. Дзіцячая к.
3. Невялікая павозка спецыяльнага прызначэння. Матацыкл з каляскай.
||
каляя́, -і́;
1. Чыгуначны пуць з дзвюх паралельных рэек. Шырокая к.
2. Тое, што і каляіна (у 1
кама́нда, -ы,
1. Кароткі вусны загад па ўстаноўленай форме. Раздалася к.: «Адбой!»
2. Камандаванне якой
3. Атрад, вайсковае падраздзяленне, а таксама часова выдзеленая вайсковая часць спецыяльнага прызначэння. Сапёрная к. Пажарная к.
4. Асабовы састаў, экіпаж судна. К. з 20 чалавек.
5. Спартыўны калектыў. Футбольная к.
6. Калектыў аднадумцаў. Працаваць у камандзе.
Далажыць па камандзе — у ваенных: далажыць непасрэднаму начальніку.
Як па камандзе — разам, дружна.
||
кама́ндаванне, -я,
1.
2.
кама́ндаваць, -дую, -дуеш, -дуе; -дуй;
1. Вымаўляць словы каманды, аддаваць каму
2. кім-чым. Быць камандзірам. К. палком. К. парадам.
3.
||
||
камандзі́р, -а,
1. Начальнік вайсковай часці, падраздзялення, ваеннага судна. К. палка. К. крэйсера.
2. Пра таго, хто любіць камандаваць, аддаваць загады (
||
камандзірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Адправіць (адпраўляць) куды
||
камандзіро́ўка, -і,
1.
2. Службовае заданне, звязанае з паездкай куды
3. Паездка для выканання такога задання. Паехаць у камандзіроўку.
4. Пасведчанне аб такім заданні (
||
камандзі́рскі, -ая, -ае.
1.
2.
кама́ндны, -ая, -ае.
1.
2. Камандзірскі, які мае адносіны да камандавання. К. састаў.
Камандная вышыня — мясцовасць, якая ўзвышаецца над наваколлем і дае войскам рад пераваг перад праціўнікам.
камандо́р, -а,
Вышэйшае званне ў рыцарскім ордэне, а таксама асоба, якая мела такое званне.
||
кама́ндуючы, -ага,
Начальнік буйнога вайсковага злучэння. К. арміяй.
кама́р, -а́,
Маленькае двухкрылае насякомае-крывасмок з тонкім цельцам і доўгім хабатком.
Камар носа не падточыць — зроблена вельмі добра, што не прыдзярэшся.
||
камато́зны
кама́шы, -аў,
Тое, што і гамашы.
камбаджы́йцы, -аў,
Насельніцтва Камбоджы.
||
||
камба́йн, -а,
Перасовачная або самаходная машына, якая адначасова выконвае работу некалькіх машын або механізмаў. Збожжаўборачны к. Горны к.
||
камба́йнер, -а,
Механізатар, які працуе на сельскагаспадарчым камбайне.
||
ка́мбала, -ы,
Прамысловая марская рыба са сплюснутым целам з вачамі на адным баку.
||
камбіко́рм, -у,
Скарачэнне: камбінаваны корм; прыгатаваная ў пэўных прапорцыях сумесь сухіх кармоў для жывёлы.
||
камбінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
1. што. Злучаць, спалучаць розныя (але аднародныя) элементы ў пэўным парадку ў адно цэлае (у 1
2. Рабіць камбінацыю (у 2
||
||
камбіна́т, -а,
Аб’яднанне прамысловых прадпрыемстваў розных вытворчых галін, а таксама аб’яднанне дробных прадпрыемстваў. К. бытавых паслуг. Швейны к.
||
камбіна́тар, -а,
Той, хто схільны да камбінацый (у 2
||
||
камбінато́рны, -ая, -ае (спец).
Заснаваны на камбінаванні. К. аналіз (у матэматыцы). Камбінаторнае змяненне гукаў.
камбінато́рыка, -і,
Раздзел дыскрэтнай матэматыкі, які вывучае, колькі магчымых злучэнняў элементаў існуе ў зададзеным канечным мностве.
камбіна́цыя, -і,
1. Спалучэнне, злучэнне, узаемна абумоўленае размяшчэнне чаго
2. Складаная задума, сістэма прыёмаў для дасягнення якой
||
камбінезо́н, -а,
Суцэльны касцюм з курткі і штаноў.
||
ка́мбуз, -а,
Кухня на судне.
||
камво́льны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да гатункаў гладкіх тонкіх шарсцяных тканін і вырабаў з іх. Камвольныя тканіны. К. камбінат.
каме́дзь, -і,
Густы клейкі сок некаторых раслін, які выкарыстоўваецца ў тэхніцы і медыцыне.
||
каме́дыя, -і,
1. Драматычны твор з вясёлым, забаўным або сатырычным сюжэтам, а таксама спектакль або фільм па сцэнарыі такога твора. Музычная к.
2.
Ламаць (разыгрываць, строіць) камедыю (
||
камедыя́нт, -а,
1. Тое, што і комік (у 1
2.
||
||
камедыя́нцтва, -а,
Прытворства, крыўлянне.
каме́лія, -і,
Дэкаратыўная расліна сямейства чайных з вечназялёным лісцем і буйнымі прыгожымі белымі або чырвонымі кветкамі.
каме́ль, камля́,
1. Ніжняя патоўшчаная частка дрэва, расліны, якая прылягае да кораня.
2. Перавязаны канец снапа, веніка
||
каменда́нт, -а,
1. Начальнік войск крэпасці або ўмацаванага раёна.
2. Вайсковы начальнік, які наглядае за дысцыплінай, парадкам і правільным нясеннем службы ў гарнізоне. К. горада. К. лагера.
3. Асоба, адказная за які
||
Каменданцкая гадзіна — забарона без спецыяльнага дазволу з’яўляцца на вуліцы населенага пункта ў пэўны час пры аб’яўленні ваеннага або асаднага становішча.
камендату́ра, -ы,
Установа, якую ўзначальвае камендант (у 1 і 2
камендо́р, -а,
Матрос-артылерыст.
||
камене... (а таксама каменя...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да каменя (у 1 і 3
2) які змяшчае ў сабе камень (у 1
3) падобны на камень (у 1
каменедрабі́лка, -і,
Машына для драблення камення і іншых горных парод.
ка́менка, -і,
Печ у лазні без коміна, складзеная з камення.
каменнаву́гальны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да каменнага вугалю. К. басейн.
каме́нне, -я,
Камяні. Збіраць к. ў кучы.
каме́нны, -ая, -ае.
1.
2.
3.
4. Ужыв. як састаўная частка ў назвах некаторых раслін, матэрыялаў
каментава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны і каменці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Даць (даваць) каментарыі да чаго
||
камента́рый, -я,
1. звычайна
2.
камента́тар, -а,
Асоба, якая каментуе што
||
ка́мень, -ю і -я,
1. -ю,
2. -я. Асобны кавалак такой пароды. Збіраць камяні ля дарогі. Каштоўны к.
3.
Камень на сэрцы — душэўны цяжар, гора.
Каменя на камені не пакінуць — разбурыць усё.
Кідаць каменем у каго — асуджаць, ганьбаваць каго
Найшла (наскочыла) каса на камень — сутыкнуліся розныя непрымірымыя погляды, інтарэсы, характары.
Насіць камень за пазухай — мець злосць на каго
Як камень у ваду — бясследна прапасці, знікнуць.
||
Кідаць каменьчыкі ў агарод чый — намякаць на што
||
Каменны мяшок — турма.
каменя... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
каменяло́мня, -і,
Месца, дзе здабываецца і апрацоўваецца камень.
||
каменячо́с, -а,
Рабочы, які абчэсвае камяні.
ка́мера, -ы,
1. Ізаляванае памяшканне спецыяльнага прызначэння ў некаторых установах. Дэзынфекцыйная к. Турэмная к.
2. Закрытая прастора ў сярэдзіне якога
3. Фатаграфічны, кінематаграфічны ці тэлевізійны здымачны апарат (
4. Унутраная гумавая абалонка шыны, мяча, якая напаўняецца паветрам.
||
камера́льны, -ая, -ае (
Які адносіцца да лабараторнай апрацоўкі матэрыялаў, сабраных у час экспедыцый. Камеральныя работы геолагаў.
камерге́р, -а,
У некаторых манархічных дзяржавах: прыдворны чын старэйшага рангу, а таксама асоба, якая мае такі чын.
||
камерды́нер, -а,
Слуга пры гаспадары ў багатым дваранскім доме, лакей.
||
ка́мерны, -ая, -ае.
1.
2. Пра музычны твор: які прызначаны для аднаго або некалькіх выканаўцаў абмежаванай колькасці інструментаў і выконваецца ў невялікай канцэртнай зале. Камерная музыка.
3. Які выконвае такія творы. К. аркестр. К. спявак.
4. Прызначаны для вузкага кола слухачоў, гледачоў. Камернае мастацтва. К. голас.
камерса́нт, -а,
Той, хто займаецца гандлем, камерцыяй.
||
камерто́н, -а,
Інструмент у выглядзе сталёвай вілкі, які пры ўдары ўтварае гук пэўнай пастаяннай вышыні і выкарыстоўваецца пры настройцы музычных інструментаў, у харавых спевах.
||
камерцы́йны, -ая, -ае.
1.
2. Разлічаны на прыбытак, даход. К. разлік.
3. Звязаны з гандлем па павышаных цэнах. Камерцыйныя цэны.
каме́рцыя, -і,
Гандаль, гандлёвыя аперацыі.
||
камерцыялізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Ажыццявіць (ажыццяўляць) камерцыялізацыю. К. мастацтва.
камерцыяліза́цыя, -і,
Увядзенне рыначных адносін; пераход на камерцыйную аснову.
камеры́стка, -і,
Пакаёўка, служанка пры пані ў багатым дваранскім доме.
ка́мер-ю́нкер, -а,
У некаторых манархічных дзяржавах: малодшы прыдворны чын, а таксама асоба, якая мае гэты чын.
||
каме́та, -ы,
1. Нябеснае цела, якое мае выгляд абкружанай туманнай абалонкай яркай светлай плямы з вузкай паласой святла ў форме хваста.
2. Рачное быстраходнае пасажырскае судна на падводных крылах (
||
каме́я, -і,
Упрыгожанне з рэльефнай разьбой са слаістага разнаколернага каменя або ракавіны (у брошках, пярсцёнках). Пярсцёнак з камеяй.
камзо́л, -а,
Даўнейшая мужчынская верхняя вопратка, звычайна без рукавоў.
||
камі́зм, -у,
Камічнае, смешнае ў чым
камізэ́лька, -і,
Кароткая мужчынская і жаночая адзежына без рукавоў і каўняра, якую надзяваюць на сарочку або блузку.
||
каміла́ўка, -і,
Высокі цыліндрычны галаўны ўбор — ганаровая ўзнагарода праваслаўным святарам.
камі́н, -а,
1. Пакаёвая печ з шырокай адкрытай топкай.
2. Электрычны прыбор для абагрэву пакоя.
||
камі́нак, -нка,
Выемка ў печы, дзе раскладалі агонь для асвятлення хаты. На камінку гарэў смольны корч.
каміна́р, -а,
Чысцільшчык комінаў.
||
камісава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Вызваліць (вызваляць) на медыцынскай камісіі ад ваеннай службы, работы
||
каміса́р, -а,
1. Кіруючая асоба з грамадска-палітычнымі або адміністрацыйнымі функцыямі (у перыяд 1918—1942 гг. — палітычны кіраўнік воінскай часці.). Брыгадны к.
2. Асоба, якая ўзначальвае ваенны камісарыят. Ваенны к.
3. У студэнцкіх будаўнічых атрадах: асоба, якая адказвае за арганізацыйна-выхаваўчую работу.
||
камісарыя́т, -а,
Назва некаторых дзяржаўных і адміністрацыйных устаноў, на чале якіх стаіць камісар. Народны к. Ваенны к.
||
камісіёнка, -і,
Камісійны магазін.
камі́сія, -і,
1. Група асоб або орган з групы асоб са спецыяльнымі паўнамоцтвамі, што ўтвараецца напастаянна або часова для выканання пэўных задач. Прыёмная к. Рэвізійная к.
2. Даручэнне, якое выконваецца за пэўнае ўзнагароджанне (звычайна звязанае з купляй або продажам). Браць тавар на камісію.
||
камісіяне́р, -а,
Пасрэднік у гандлёвых здзелках.
||
камітэ́т, -а,
Калегіяльны выбарны орган, які кіруе якой
||
камі́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які выклікае смех, забаўны. К. сюжэт. К. выгляд.
||
камлі́сты, -ая, -ае.
3 тоўстым камлём. К. дуб.
||
камло́т, -у,
Грубая шарсцяная ці баваўняная тканіна.
||
камлы́га, -і,
Вялікі абломак якой
||
камлю́к, -а́,
Ніжняя частка ствала дрэва; камель.
камлюкава́ты, -ая, -ае.
1. 3 тоўстым, моцным ствалом; камлісты. К. дуб.
2.
||
камо́да, -ы,
Прадмет мэблі ў выглядзе невысокай шафы з шуфлядамі для бялізны, розных хатніх рэчаў.
||
камо́ра, -ы,
1. Халоднае памяшканне пры хаце для захоўвання запасаў ежы, адзення і іншых хатніх рэчаў. Злажыць сала і мяса ў камору.
2. Бакоўка ў вясковай хаце, дзе спяць. Дзеці спалі ў каморы.
3. Кантрольны пункт лясніцтва (
||
камо́рнік, -а,
Спецыяліст па межаванні і землеўпарадкаванні.
||
камо́рніцтва, -а,
Занятак каморніка; каморніцкая справа.
кампазі́тар, -а,
Аўтар музычных твораў.
||
кампазі́цыя, -і,
1. Будова, суадносіны і ўзаемнае размеркаванне асобных частак, элементаў. К. рамана. К. карціны. К. сімфоніі.
2. Мастацкі (музычны, жывапісны, скульптурны і
3. Тэорыя стварэння музычных твораў. Клас кампазіцыі.
4. Твор, які складаецца з літаратурнай і музычнай частак, аб’яднаных адной тэмай, сюжэтам. Літаратурна-музычная к.
||
кампа́ктны, -ая, -ае.
1. Сціснуты шчыльна, без прамежкаў. Кампактная маса.
2. Які займае мала месца пры вялікай змяшчальнасці. Кампактная сумка.
||
кампанава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Складаць цэлае з частак. К. карціну. К. матэрыял даследавання.
||
||
||
кампане́йскі¹, -ая, -ае (
Які любіць падтрымліваць кампанію (у 1
кампане́йскі², -ая, -ае (
Пра непланамерную арганізацыю работы: бессістэмны, выпадковы, які праводзіцца нерэгулярна, рыўкамі. К. метад работы.
кампане́йшчына, -ы,
Пра бессістэмную, нерэгулярную арганізацыю грамадскай або вытворчай работы.
кампане́нт, -а,
Састаўная частка чаго
||
кампа́нія¹, -і,
1. Група асоб, якія разам праводзяць вольны час. Сабраць кампанію. У вясёлай кампаніі з кім
2. Прамысловае, гандлёвае, транспартнае
За кампанію — разам (заадно) з іншымі; у знак салідарнасці.
кампа́нія², -і,
1. Сукупнасць ваенных аперацый, аб’яднаных агульнай стратэгічнай мэтай. Руска-японская к.
2. Перыяд знаходжання карабля ў плаванні або ваенных аперацый флоту.
3. Мерапрыемствы для ажыццяўлення чарговай важнай грамадска-палітычнай або гаспадарчай задачы. Выбарчая к. Пасяўная к.
кампаньён, -а,
1. Той, хто складае кампанію каму
2. Член прамысловай або гандлёвай кампаніі; саўладальнік.
||
||
кампаньёнка, -і,
1.
2. Жанчына, якую наймалі ў панскі дом для забаўляння і суправаджэння куды
кампараты́ў, -ты́ва,
Граматычная катэгорыя прыметніка і прыслоўя, якая абазначае большую ступень праяўлення прыметы ў параўнанні з той жа прыметай, названай у звычайнай ступені (
кампастава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Ператварыць (ператвараць) у кампост.
||
||
кампасці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Прабіваць пры дапамозе кампосцера. К. білет.
||
||
кампе́ндыум, -а,
Сціслы выклад асноўных палажэнняў якой
кампенсава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
1. Аплаціць (аплачваць), пакрыць (пакрываць) выдаткі, страты, чужую працу і
2. Ураўнаважыць (ураўнаважваць), замяніць (замяняць) чым
кампенса́цыя, -і,
1. Аплата, узнагарода за якую
2. Ураўнаважанне, выраўноўванне ў арганізме парушаных функцый (
||
кампетэ́нтны, -ая, -ае.
1. Дасведчаны, аўтарытэтны ў якой
2. Які мае пэўныя паўнамоцтвы. Перадаць дакументы ў кампетэнтную арганізацыю.
||
кампетэ́нцыя, -і,
1. Дасведчанасць у якой
2. Сукупнасць правоў і абавязкаў той ці іншай установы або адказнай асобы (
кампілява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Рабіць кампіляцыю. К. чужыя думкі.
||
||
кампіля́тар, -а,
Той, хто займаецца кампіляцыяй.
||
кампіляты́ўны, -ая, -ае (
Заснаваны на кампіляцыі. Кампілятыўная работа.
||
кампіля́цыя, -і,
Праца, заснаваная на выкарыстанні ўжо вядомых прац і чужых вынікаў без самастойнага даследавання першакрыніц і вывадаў, а таксама сама работа, зробленая такім спосабам. К. чужых думак. Літаратурная к.
кампле́кт, -а,
Поўны набор, састаў каго-, чаго
||
камплектава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Дапаўняць да камплекта, складаць камплект чаго
||
||
||
кампле́кцыя, -і,
Целасклад чалавека. Чалавек магутнай камплекцыі.
кампліме́нт, -у,
Пахвальны водзыў, прыемныя словы. Сказаць каму
||
кампо́ст, -у,
Угнаенне, якое атрымліваецца ад змешвання розных адходаў расліннага, жывёльнага або мінеральнага паходжання з зямлёй.
||
кампо́сцер, -а,
Апарат для прабівання ўмоўных знакаў кантролю на пасажырскіх білетах і іншых дакументах.
||
кампо́т, -у,
Салодкае пітво са звараных у вадзе ягад, садавіны.
||
кампраметава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Ставіць у няёмкае становішча, няславіць каго
||
||
кампрамі́с, -у,
Пагадненне з кім
||
кампрэ́с, -а,
Змочаная вадой або лекавым растворам павязка на хворае месца. Пакласці к. на руку.
||
кампрэ́сар, -а,
Машына для сціскання паветра, пары, газаў. Кіслародны к.
||
камп’ю́тар, -а,
Электроннае прыстасаванне для апрацоўкі і захоўвання вялікага аб’ёму інфармацыі (у 1
||
камп’ютарызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Ажыццявіць (ажыццяўляць) камп’ютарызацыю. К. навучальныя ўстановы.
камп’ютарыза́цыя, -і,
Шырокае выкарыстанне камп’ютараў ва ўсіх сферах жыцця грамадства, перавод працаёмкіх аперацый і працэсаў на камп’ютарную аснову. Праграма камп’ютарызацыі навукі.
камса́, -ы́,
Тое, што хамса.
камсамо́л, -а,
Скарачэнне: Камуністычны саюз моладзі — грамадская арганізацыя моладзі ў СССР (1918—1991 гг.).
||
камсамо́лец, -льца,
Член камсамола.
||
||
камсо́рг, -а,
Камсамольскі арганізатар — выбарны кіраўнік пярвічнай камсамольскай арганізацыі.
||
каму́на, -ы,
1. Калектыў людзей, якія аб’ядналіся для супольнага жыцця пры абагуленні маёмасці і працы. Жыць камунай. Працоўная к.
2. Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў некаторых краінах.
Парыжская камуна — рэвалюцыйны ўрад паўстанцкіх працоўных мас у Парыжы ў 1871 г.; першая спроба ўстанаўлення дыктатуры пралетарыяту.
||
камуна́льны, -ая, -ае.
1.
2. Які мае адносіны да гарадской гаспадаркі. Камунальныя паслугі.
Камунальная кватэра — кватэра, у якой жывуць некалькі сямей.
камуна́р, -а,
1. Член камуны (у 1
2. Удзельнік Парыжскай камуны.
||
камуні́зм, -у,
Грамадска-эканамічная фармацыя, заснаваная на пабудове бяскласавага грамадства з агульнай уласнасцю на сродкі вытворчасці і з поўнай сацыяльнай роўнасцю ўсіх членаў грамадства, а таксама навуковая тэорыя стварэння такой фармацыі. Навуковы к.
Ваенны камунізм — часовая эканамічная палітыка савецкай улады ў перыяд Грамадзянскай вайны (1918—1920 гг.) і ваеннай інтэрвенцыі.
||
камуніка́бельны, -ая, -ае.
Такі, з якім лёгка ўстанаўліваць кантакты і дамаўляцца аб чым
||
камуніка́цыя, -і,
1. часцей
2. Паведамленне, абмен думкамі, перадача інфармацыі пры дапамозе мовы (
||
камуні́ст, -а,
Член камуністычнай партыі.
||
камута́тар, -а,
1. Прыбор для змянення напрамку або пераключэння электрычнага току.
2. Род мясцовай тэлефоннай станцыі з ручным або аўтаматычным злучэннем тэлефонных ліній. Званіць трэба праз к.
||
камуфле́т, -у,
1. Падземны выбух міны для разбурэння падземных збудаванняў праціўніка або разрыў артылерыйскага снарада без утварэння варонкі (
2.
||
камуфлі́раваць, -рую, -руеш, -руе, -руй; -раваны;
Маскіраваць сродкамі камуфляжу.
||
камуфля́ж, -у,
1. Маскіроўка вайсковай тэхнікі, будынкаў
2.
||
ка́мфара і камфо́ра, -ы,
Крышталічнае, з моцным пахам рэчыва,
||
камфарта́бельны, -ая, -ае.
Які адпавядае ўсім патрабаванням камфорту. Камфартабельная гасцініца.
||
камфо́рт, -у,
Сукупнасць бытавых выгод, зручнасцей; утульнасць. Жыць з камфортам.
||
камчада́лы, -аў,
У 18
||
||
камюніке́,
Афіцыйнае паведамленне (пераважна па пытаннях міжнароднага значэння). К. для друку.
камя́к, -а́,
Сціснуты, змяты або злеплены ў адно кавалак якой
камякава́ты, -ая, -ае (
3 камякамі, няроўны. Камякаватае цеста.
||
камяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Рабіцца цвёрдым, як камень. Соль у вільготным месцы камянее.
2.
||
камяні́сты, -ая, -ае.
3 вялікай колькасцю камення. Камяністае поле.
||
камяні́ца, -ы,
1. Каменны або цагляны будынак. За год выраслі двухпавярховыя камяніцы з балконамі.
2. Камяністая глеба (
камячы́цца, 1 і 2
1. Мець уласцівасць рабіцца мятым, ператварацца ў камякі. Папера лёгка камечыцца.
2. Збірацца ў складкі, мяцца.
||
камячы́ць, -мячу́, -ме́чыш, -ме́чыць; -ме́чаны;
1. Рабіць камякі, ляпіць што
2. Сціскаць у камяк, мяць (пра кулак). К. кулакі.
||
кана́ва, -ы,
Неглыбокі і нешырокі роў, звычайна для сцёку вады. Асушальная к.
||
канавакапа́льнік, -а,
Машына для капання канаў, траншэй
канава́л, -а,
1. Знахар, які лечыць коней (уст).
2.
канаво́д, -а,
Чалавек, які наглядае за коньмі, калі коннікі спешваюцца.
канавя́зь і ко́навязь, -і,
Прыстасаванне для прывязвання коней на адкрытым месцы.
кана́дцы, -аў,
Насельніцтва Канады.
||
||
канаі́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца грэбляй на каноэ.
канакра́д, -а,
Злодзей, які крадзе коней.
канакра́дства, -а,
Крадзеж коней; занятак канакрада.
кана́л, -а,
1. Штучнае рэчышча, напоўненае вадой. Асушальны к.
2. Вузкая поласць у выглядзе трубы, трубкі ўнутры чаго
3. Лінія сувязі, камунікацыі. Перадача вядзецца па трох каналах.
4. Тое, што і тэлеканал. Пераключыць тэлевізар на больш цікавы к.
5. звычайна
||
каналіза́цыя, -і,
Сістэма труб, падземных каналаў для выдалення нечыстот. Гарадская к.
||
канана́да, -ы,
Працяглая моцная стральба з вялікай колькасці гармат. Грукат кананады.
канане́рка, -і,
Тое, што і кананерская лодка.
канане́рскі, -ая, -ае.
У выразе: кананерская лодка — невялікае ваеннае судна з некалькімі гарматамі для дзеяння паблізу берагоў.
кананізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
1. каго (што). У рэлігіі: залічыць (залічваць) у святыя, прызнаць (прызнаваць) царкоўна ўзаконеным.
2. што. Прызнаць (прызнаваць) канонам (у 2
||
канані́р, -а,
Радавы артылерыі ў дарэвалюцыйнай Расіі.
||
канані́чны, -ая, -ае.
1. Які адпавядае канону.
2. Прызнаны царквой у якасці Свяшчэннага Пісання. Кананічныя кнігі.
3. Прыняты за ўзор, цвёрда ўстаноўлены. Кананічныя тэксты.
||
кана́па, -ы,
Прадмет мяккай мэблі са спінкай і падлакотнікамі для сядзення і ляжання.
||
канапа́с, -а,
Той, хто пасе коней.
канапа́ціць, -па́чу, -па́ціш, -па́ціць; -па́чаны;
Затыкаць дзіркі, шчыліны чым
||
||
канапе́лька, -і,
Народная назва некаторых відаў лугавых траў (дрыжніку, кураслепу і
канапля́нік, -а і -у,
1. -у,
2. -а,
канапля́нішча, -а,
Поле, дзе раслі каноплі.
канапля́нка, -і,
1. Невялікая пеўчая птушка атрада вераб’іных з доўгім хвастом і канічнай дзюбай, якая жывіцца пераважна насеннем травяністых раслін.
2. Цёплая хустка з канапляных нітак (
канапля́ны
канарэ́йка, -і,
Пеўчая птушка паўднёвых краін з ярка-жоўтым апярэннем, больш вядомая як пакаёвая.
||
кана́т, -а,
Тоўстая моцная вяроўка з пяньковага валакна або дроту. Сталёвы к.
||
канатахо́дзец, -дца,
Цыркавы артыст, які выконвае пракгыкаванні на нацягнутым у паветры канаце.
кана́ус, -у,
Гатунак шчыльнай шаўковай тканіны.
||
кана́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Паміраць у муках, канчацца. К. у нечалавечых пакутах.
2.
||
канва́, -ы́,
1. Рэдкая сятчатая баваўняная або льняная тканіна, якая служыць асновай для вышыўкі крыжам па клетках. Вышываць па канве.
2.
||
канваі́р, -а,
Той, хто канваіруе каго-, што
||
канваі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Суправаджаць канвоем. К. палонных.
канве́ер, -а,
Прыстасаванне для бесперапыннага перамяшчэння вырабаў пры іх апрацоўцы ад аднаго рабочага да другога або для транспарціроўкі грузаў.
Па канвееры — ад аднаго да другога перадаваць
||
канве́нт, -а,
Назва выбарных органаў з асобымі заканадаўчымі паўнамоцтвамі ў некаторых краінах (у Францыі ў 1792—1795 гг.). Нацыянальны к.
канве́нцыя, -і,
Міжнародная дамова, пагадненне па якім
||
канверсава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Зрабіць (рабіць) пераразлік, а таксама ўвогуле змяніць (мяняць), ператвараючы ў новы від, у новую якасць. К. пазыку.
||
||
канве́рсія, -і,
1.
2. Перавод прадпрыемстваў абароннай прамысловасці на вытворчасць грамадзянскай прадукцыі і тавараў народнага спажывання.
3. Тое, што і канвертацыя.
канве́рт, -а,
1. Пакет з паперы для перасылкі пісьма па пошце. Купіць канвертаў.
2. Коўдра для грудных дзяцей, пашытая ў форме пакета.
||
канверта́цыя, -і,
Абмен грашовых сродкаў (у адпаведнасці з дзеючым валютным курсам) і каштоўных папер. К. нацыянальнай валюты.
канво́й, -ю,
Узброены атрад, які суправаджае каго-, што
||
канву́льсія, -і,
Тое, што і сутарга.
||
кангенія́льны, -ая, -ае (
Адпаведны па духу, складзе думак, таленавітасці. Пераклад, к. тэксту.
||
кангламера́т, -у,
1. Механічнае спалучэнне чаго
2. Асадкавая горная парода, якая складаецца з разнародных сцэментаваных часцінак (
||
кангрэ́с, -а,
1. З’езд, нарада. К. беларусістаў.
2. Назва парламента ў ЗША і некаторых іншых краінах.
кангрэсме́н, -а,
Член палаты прадстаўнікоў кангрэса ЗША.
кандацье́р, -а,
1. Начальнік наёмнай дружыны ў сярэдневяковай Італіі.
2.
кандуі́т, -а,
У дарэвалюцыйнай Расіі (пераважна ў духоўных навучальных установах і кадэцкіх карпусах): журнал, у які заносіліся звесткі пра паводзіны вучняў або ваеннаслужачых. Запісаць у к.
||
канду́ктар¹, -а,
Работнік чыгуначнага транспарту, які суправаджае цягнікі, а таксама работнік гарадскога транспарту, які прадае білеты пасажырам.
||
||
канду́ктар², -а,
Прыстасаванне ў станках, якое забяспечвае ўзаемна правільнае размяшчэнне інструмента і вырабу, які апрацоўваецца.
||
кандыда́т, -а,
1. Асоба, якая намячаецца да выбрання, назначэння або для прыёму куды
2. чаго. Малодшая вучоная ступень, якая прысуджаецца пасля абароны дысертацыі, а таксама асоба, якая мае гэту ступень. К. філалагічных навук.
||
||
кандыдату́ра, -ы,
1. Права ці магчымасць стаць кандыдатам (у 1
2. Тое, што і кандыдат (у 1
канды́ль, -ю,
Сорт яблыні, а таксама яе плод, які мае прадаўгаватую форму.
канды́тар, -а,
Спецыяліст па прыгатаванні кандытарскіх вырабаў.
канды́тарскі, -ая, -ае.
Які мае адносіны да вытворчасці салодкіх мучных вырабаў або да гандлю імі. Кандытарскія вырабы. К. магазін. Пайсці ў кандытарскую (
канды́цыя, -і,
Норма, якасць, якім павінна адпавядаць прадукцыя. Давесці да адпаведнай кандыцыі.
||
кандыцыяне́р, -а,
Апарат для кандыцыяніравання паветра.
||
кандыцыяні́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Прывесці (прыводзіць) у адпаведнасць з пэўнымі нормамі, патрабаваннямі. К. паветра.
||
кандэля́бр, -а,
Падсвечнік для некалькіх свечак, а таксама падстаўка-свяцільня для электрычных лямп, звычайна ў выглядзе свечак.
||
кандэнсава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й; -сава́ны;
Падвергнуць (падвяргаць) кандэнсацыі. К. пару. К. энергію.
||
||
кандэнса́т, -у,
Прадукт, які атрымліваецца ў выніку кандэнсацыі (у 1
||
кандэнса́тар, -а,
Прыбор для кандэнсацыі чаго
||
кандэнса́цыя, -і,
1. Пераход рэчыва з газападобнага стану ў вадкі або крышталічны. К. пары.
2. Накапленне ў вялікай колькасці. К. энергіі.
||
кане́ц, -нца́,
1. Мяжа, край, апошняя кропка працягласці ў прасторы чаго
2. Апошні момант чаго
3. Адрэзак шляху пэўнай працягласці; адлегласць паміж двума пунктамі (
4. Вяроўка, канат для прычалу суднаў (
5.
6. толькі
Адзін канец (
Без канца (
Да канца — канчаткова, поўнасцю.
Звесці канцы з канцамі (
З усіх канцоў — адусюль, з розных бакоў.
Канца (канца-краю) не відаць (няма) (
Канцы з канцамі не сходзяцца (
1) няма ўзгодненасці, адпаведнасці паміж рознымі часткамі, бакамі чаго
2) у каго не хапае чаго
Канцы ў ваду (
На благі канец — пры найгоршых абставінах, у горшым выпадку.
Пад канец — пры заканчэнні.
У два канцы — туды і назад (ехаць, ісці
||
кане́чнасці, -ей,
Рукі і ногі ў чалавека, а таксама органы руху ў жывёл. Верхнія канечнасці. Пярэднія і заднія канечнасці (у жывёл).
кане́чне.
1.
2.
3.
кане́чны, -ая, -ае.
1. Які мае канец, мяжу (у прасторы і часе);
2. Тое, што і канцавы. К. прыпынак.
3. Тое, што і канчатковы (у 2
||
канёк¹, канька́,
1.
2. Месца сыходжання нахіленых плоскасцей двухсхільнага даху, вільчык страхі.
3. Разное ўпрыгожанне ў выглядзе конскай галавы на канцы падоўжнага бруса, што ўтварае верхні край страхі. Разны к. упрыгожвае дах.
4.
канёк²
каніба́л, -а,
1. Людаед (
2.
||
кані́кулы, -аў.
Перапынак у занятках, які даецца навучэнцам для адпачынку. Летнія к.
||
кані́на, -ы,
Мяса каня.
кані́стра, -ы,
Бак з герметычнай накрыўкай для бензіну, змазачных масел
||
каніфа́с, -у,
Лёгкая баваўняная тканіна з рэльефным тканым малюнкам.
||
каніфо́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
Націраць каніфоллю. К. смык.
||
каніфо́ль, -і,
Жаўтавата-чырвонае смалістае рэчыва, якое выкарыстоўваецца ў якасці клеявога і ізаляцыйнага матэрыялу ў прамысловасці, а таксама для націрання смычкоў струнных інструментаў.
||
каніце́ль, -і,
1. Вельмі тонкая металічная нітка для вышывання.
2.
||
каніце́льшчык, -а,
1. Рабочы каніцельнай вытворчасці.
2.
||
||
кані́чны, -ая, -ае.
Які мае форму конуса. Канічная паверхня.
канка́н, -а,
Эксцэнтрычны эстрадны танец, які выконваецца ў хуткім тэмпе з характэрным высокім ускідваннем ног.
канкарда́нс, -а,
Тып слоўніка, які поўна падае словы канкрэтнага тэксту з лексікаграфічнымі характарыстыкамі (камбінаторнымі, частотнымі і
канкла́ў, -ла́ва,
Савет кардыналаў які выбірае Папу Рымскага.
канкрэ́тны, -ая, -ае.
Які рэальна існуе, дакладны, прадметна акрэслены ў адрозненне ад абстрактнага, адцягненага. К. прадмет. Разважаць канкрэтна (
||
канкрэтызава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Даць (даваць) канкрэтнае выражэнне чаму
||
канкрэ́тыка, -і,
Канкрэтныя факты, справы, учынкі.
канку́р, -а,
У конным спорце: пераадоленне некалькіх перашкод на пэўным маршруце. Спаборнічаць у канкуры.
||
канкурса́нт, -а,
Удзельнік конкурсу (звычайна музычнага).
||
канкуры́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Уступаць у канкурэнцыю з кім
канкурэ́нт, -а,
Той, хто канкурыруе з кім
||
||
канкурэнтаздо́льны, -ая, -ае.
Здольны вытрымаць канкурэнцыю, супрацьстаяць канкурэнтам.
||
канкурэ́нцыя, -і,
Саперніцтва, барацьба за перавагу, за дасягненне большых выгод. Гандлёвая к.
||
кано́н, -а,
1. Царкоўнае ўстанаўленне, правіла, узаконенае вышэйшай царкоўнай іерархіяй. Царкоўны к.
2. Правіла або сукупнасць правіл якога
3. Спіс рэлігійных кніг, прызнаных царквою ў якасці Свяшчэннага Пісання (
4. Царкоўнае песнапенне ў пахвалу святога або свята (
кано́плі, канапе́ль.
Высокая травяністая расліна сямейства каноплевых, са сцёблаў якой вырабляюць пяньку, а з семя — алей, а таксама семя гэтай расліны.
Як Піліп з канапель (
||
кано́э,
Адкрытая спартыўная лодка без уключын, у якой грабуць адналопасцевым вяслом, стоячы на адным калене (бываюць адзіночкі і двойкі).
кансалідава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
1. З’яднаць (яднаць), згуртаваць (згуртоўваць) (
2. Ператварыць (ператвараць) кароткатэрміновыя даўгавыя абавязацельствы ў доўгатэрміновыя або бестэрміновыя (
||
кансана́нс, -у,
Мілагучнае спалучэнне гукаў;
||
кансервава́ць, -рву́ю, -рву́еш, -рву́е; -рву́й; -рвава́ны;
1. Нарыхтоўваючы, падвяргаць спецыяльнай апрацоўцы для засцярогі ад псавання. К. мяса.
2. Прымаць спецыяльныя тэхнічныя меры для засцярогі ад псавання, карозіі (
3. Часова прыпыняць развіццё, дзейнасць чаго
||
||
кансерва́тар, -а,
1. Чалавек кансерватыўных поглядаў.
2. Член кансерватыўнай партыі.
||
кансервато́рыя, -і,
Вышэйшая музычная навучальная ўстанова.
||
кансерваты́зм, -у,
Кансерватыўныя погляды, перакананні. К. у кіраўніцтве.
кансерваты́ўны, -ая, -ае.
Варожы ўсяму новаму, прагрэсіўнаму, які абараняе старое, аджылае. Кансерватыўная палітыка. Кансерватыўныя погляды.
||
кансе́рвы, -аў.
Кансерваваныя прадукты харчавання. Мясныя к.
||
кансі́ліум, -у,
Нарада ўрачоў для абмеркавання стану хворага, удакладнення дыягназу і спосабаў лячэння.
кансісто́рыя, -і,
1. Царкоўна-адміністрацыйны і царкоўна-судовы орган пры епархіяльным архірэі ў дарэвалюцыйнай Расіі.
2. У каталіцкай царкве: нарада, савет кардыналаў які ўзначальвае Папа Рымскі.
||
кансістэ́нцыя, -і,
Ступень шчыльнасці, цвёрдасці, густаты чаго
кансо́ль, -і,
Выступ у сцяне для падтрымкі некаторых частак будынка (карніза, балкона і
||
канспе́кт, -а,
Кароткі запіс зместу чаго
||
канспектава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Складаць канспект чаго
||
||
канспекты́ўны, -ая, -ае.
Які мае характар канспекта; кароткі. К. пераказ лекцыі. Канспектыўнае паведамленне.
||
канспірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
Прымяняць метады канспірацыі, захоўваць канспірацыю. К. падпольную работу.
||
канспіра́тар, -а,
Той, хто карыстаецца канспірацыяй.
||
канспіраты́ўны, -ая, -ае.
Звязаны з канспірацыяй; тайны, падпольны. К. сход. Канспіратыўная кватэра.
||
канспіра́цыя, -і,
Сістэма і метады, якія прымяняюцца для захоўвання ў тайне дзейнасці каго-, чаго
||
канста́нта, -ы,
Пастаянная велічыня.
||
канстатава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Устанавіць (устанаўліваць) наяўнасць, несумненнасць чаго
||
канстру́ктар, -а,
1. Спецыяліст, які канструюе (у 1
2. Дзіцячая гульня — набор дэталей для канструявання.
||
канструктыві́зм, -у,
Кірунак у розных галінах мастацтва і літаратуры 20
||
канструктыві́ст, -а,
Паслядоўнік канструктывізму.
||
||
канструкты́ўны, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да канструкцыі (у 1
2. Які складае аснову чаго
||
канстру́кцыя, -і,
1. Будова, узаемнае размяшчэнне частак, дэталей якога
2. Размяшчэнне слоў у мове з пункту гледжання іх граматычнай сувязі; граматычная будова словазлучэнняў. К. складанага сказа. Сінтаксічная к.
||
канструява́ць, -рую́ю, -рую́еш, -рую́е; -рую́й; -руява́ны;
1. Ствараць канструкцыю чаго
2. Ствараць у пэўным саставе (
||
канстыту́цыя¹, -і,
Асноўны закон дзяржавы, які вызначае асновы грамадскага і дзяржаўнага ладу, сістэму дзяржаўных органаў, правы і абавязкі грамадзян. К. Рэспублікі Беларусь.
||
канстыту́цыя², -і,
Будова арганізма, склад цела. К. чалавека.
||
кансультава́цца, -ту́юся, -ту́ешся, -ту́ецца; -ту́йся;
Раіцца са спецыялістам па якім
||
кансультава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Даваць кансультацыю (у 2 і 4
||
кансульта́нт, -а,
Той, хто дае кансультацыі (у 2
||
||
кансульта́цыя, -і,
1. Парада спецыяліста па якім
2. Установа, якая аказвае дапамогу насельніцтву парадамі спецыялістаў па якіх
3. Дадатковыя заняткі выкладчыка з навучэнцамі для лепшага засваення прадмета. Расклад кансультацый перад сесіяй.
4. Абмеркаванне якога
||
кансье́рж, -а,
Швейцар пры доме.
||
кансэ́нсус, -у,
Адзінства меркаванняў, узаемная згода па спрэчным пытанні, дасягнутая ў выніку абмеркавання і збліжэння пазіцый.
кант¹, -а,
1. Востры край, рабро чаго
2. Каляровы шнурок, аблямоўка па краях або швах адзення, часцей форменнага.
3. Палоска, якой абклеены (абведзены) па краях у выглядзе рамкі малюнак, табліца
||
||
кант², -а,
Пахвальнае песнапенне ўрачыстага царкоўнага або свецкага зместу.
кантава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
1. Абчэсваючы (бервяно, дошку, камень
2. Пераварочваць, паварочваць на бок (груз ці выраб пры перамяшчэнні, апрацоўцы
||
||
||
канта́кт, -а,
1. Сутыкненне, непасрэдная блізкасць па месцы знаходжання. Уступіць у к. з хворым.
2.
3. Прыстасаванне, якое забяспечвае судакрананне правадоў электрычнага ланцуга (
||
кантаміна́цыя, -і,
1. Змешванне дзвюх або некалькіх падзей пры іх апісанні (
2. У мовазнаўстве: узнікненне новага слова або выразу ў выніку змешвання частак двух розных слоў або выразаў, блізкіх па значэнні ці гучанні, а таксама слова або выраз, якія ўзніклі такім чынам;
||
ка́нтар¹, -а,
Вуздэчка без цугляў для прывязвання каня.
ка́нтар², -а,
Род бязмена.
ка́нтар³, -а,
1. Пеўчы хору ў каталіцкай царкве.
2. Галоўны пеўчы ў сінагозе.
3. Настаўнік і дырыжор хору, а таксама арганіст у пратэстанцкай царкве.
канта́та, -ы,
1. Буйны музычны твор урачыстага або лірыка-эпічнага зместу для салістаў хору і аркестра.
2. Жанр урачыстай лірыкі — вершаваны твор на міфалагічную тэму або да якой
||
канто́вы, -ая, -ае.
Які мае канты, з кантамі (у 1
канто́н, -а,
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Бельгіі, Францыі і
||
канто́ра, -ы,
Агульная назва адміністрацыйна-канцылярскіх аддзелаў прадпрыемстваў, а таксама самастойных устаноў пераважна гаспадарчага, фінансавага характару. К. завода.
||
канто́рка, -і,
1. Высокі пісьмовы стол з нахіленай дошкай, за якім працуюць, стоячы або седзячы на высокай табурэтцы.
2. Невялікае памяшканне для майстра, кіраўніка цэха
канто́ршчык, -а,
Работнік канторы.
||
||
кантраба́нда, -ы,
Незаконны тайны правоз або перанос праз дзяржаўную граніцу абкладзеных пошлінай або забароненых тавараў каштоўнасцей і
||
кантрабанды́ст, -а,
Той, хто займаецца кантрабандай.
||
||
кантраба́с, -а,
Струнны смычковы музычны інструмент самага нізкага гучання.
||
кантра́кт, -а,
Пісьмовая дамова, пагадненне з узаемнымі абавязкамі двух бакоў. Падпісаць к. К. паміж работнікам і работадаўцам. Заключыць к.
Шлюбны кантракт — пісьмовы дагавор, пагадненне, якое рэгламентуе паводзіны і матэрыяльныя адносіны паміж мужам і жонкай.
||
кантрактава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Заключаць кантракт на атрыманне, выкарыстоўванне каго-, чаго
||
||
кантралёр, -а,
Службовая асоба, якая правярае каго-, што
||
||
кантра́льта,
1.
2.
||
кантралява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й; -лява́ны;
Браць пад кантроль, правяраць. К. працоўную дысцыпліну.
||
||
кантрама́рка, -і,
Талон або другі ўмоўны знак, які дае права на бясплатнае наведванне тэатра, кіно
||
кантрапу́нкт, -а,
У музыцы: мастацтва спалучэння некалькіх самастойных мелодый, галасоў, якія гучаць адначасова, у адно гарманічнае цэлае (шматгалоссе), а таксама раздзел тэорыі музыкі, прысвечаны вывучэнню такіх спалучэнняў.
||
кантра́сны, -ая, -ае.
1.
2. 3 рэзкай розніцай паміж светлымі і цёмнымі часткамі. Кантрасныя колеры.
||
кантра́ст, -у,
Рэзка выражаная процілегласць.
||
кантрастава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Быць кантрасным каму-, чаму
кантрацэпты́вы, -аў (
Процізачаткавыя сродкі.
||
кантрацэ́пцыя, -і,
Папярэджанне цяжарнасці з дапамогай спецыяльных сродкаў.
кантро́ль, -ю,
1. Праверка, а таксама назіранне з мэтай праверкі. К. за якасцю прадукцыі. Грамадскі к. Дзяржаўны к.
2.
||
кантрыбу́цыя, -і,
Плацяжы, якія накладаюцца дзяржавай-пераможцай на пераможаную дзяржаву.
||
канту́зіць, -ту́жу, -ту́зіш, -ту́зіць; -ту́жаны;
Нанесці кантузію каму-, чаму
канту́зія, -і,
Удар або траўма арганізма без пашкоджання знешняга покрыва цела. Цяжкая к. пры выбуху бомбы.
кантынге́нт, -у,
1. Сукупнасць людзей, якія складаюць аднародную ў якіх
2. Устаноўленая для пэўных мэт найбольшая колькасць, норма чаго
кантыне́нт, -а,
Тое, што і мацярык.
||
канты́чка, -і,
Зборнік каталіцкіх малітоўных песень і кантаў².
кантэ́йнер, -а,
Від тары для захоўвання і перавозкі грузаў, прадуктаў
||
кантэ́кст, -у,
Закончаны ўрывак тэксту, які дазваляе вызначыць сэнс кожнага слова або выразу, што ў яго ўваходзіць. Слова выяўляе значэнне ў кантэксце.
||
ка́нуць, -ну, -неш, -не; кань;
Бясследна знікнуць, прапасці. К. у нябыт.
Кануць у Лету (
канфармі́зм, -у,
Прыстасавальніцтва, пасіўнае прыняцце існуючага парадку, пануючых думак, модных тэндэнцый.
||
канфармі́ст, -а,
Прыхільнік канфармізму.
||
||
канфедэра́т, -а,
Удзельнік, член канфедэрацыі (у 1 і 2
канфедэра́тка, -і,
Польскі нацыянальны мужчынскі галаўны ўбор у выглядзе чатырохкантовай шапкі без казырка.
канфедэра́цыя, -і,
1. Саюз, аб’яднанне якіх
2. Пастаянны саюз дзяржаў, якія захоўваюць незалежнае (суверэннае) існаванне і аб’ядналіся з мэтай каардынацыі асобных пытанняў (знешнепалітычных і ваенных) у сваёй дзейнасці; адпаведная форма дзяржаўнага ўпарадкавання.
||
канфера́нс, -у,
Эстрадны жанр — выступленне на сцэне, звязанае з аб’яўленнем нумароў праграмы, канцэрта, а таксама тэкст такога выступлення.
канферансье́,
Артыст, які аб’яўляе нумары праграмы на эстрадным прадстаўленні, канцэрце і займае гледачоў у перапынках паміж нумарамі.
канферэ́нц-за́ла, -ы,
Зала для ўрачыстых пасяджэнняў, канферэнцый.
канферэ́нцыя, -і,
Сход, нарада прадстаўнікоў якіх
канфе́сія, -і,
Тое, што і веравызнанне.
||
канфеці́,
Рознакаляровыя папяровыя кружочкі, якімі абсыпаюць адзін аднаго на карнавалах, маскарадах
канфігура́цыя, -і,
Знешнія абрысы, формы чаго
||
канфідэнцыя́льны, -ая, -ае (
Сакрэтны, даверны. Канфідэнцыяльная размова. Паведаміць канфідэнцыяльна (
||
канфірма́цыя, -і,
У каталікоў і пратэстантаў (у розных формах) таінства мірапамазання і абрад прыёму ў царкоўную супольнасць.
||
канфіскава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Забраць (забіраць) на карысць дзяржавы пастановай дзяржаўнай улады. К. маёмасць.
||
канфлі́кт, -у,
Сутыкненне, сур’ёзнае разыходжанне, спрэчка. Сямейны к. Узброены к.
||
канфліктава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Уступаць у канфлікт, канфлікты. К. з адміністрацыяй.
канфо́рка, -і,
1. Чыгунны або металічны кружок над адтулінай у кухоннай пліце (на дровах, газавай
2. Падстаўка для чайніка на самаварнай трубе.
||
канфранта́цыя, -і,
Проціпастаўленне, супрацьборства. Палітычная к.
||
канфу́з, -у,
Стан няёмкасці, збянтэжанасці; няёмкае, часам смешнае становішча. Вось такі к. здарыўся.
||
канфу́зіцца, -фу́жуся, -фу́зішся, -фу́зіцца;
Адчуваць няёмкасць; саромецца, бянтэжыцца. К. на людзях.
||
канфу́зіць, -фу́жу, -фу́зіш, -фу́зіць;
Прыводзіць у канфуз.
||
канфу́злівы, -ая, -ае (
Які лёгка канфузіцца, бянтэжыцца; сарамлівы.
||
канцавы́, -а́я, -о́е.
Які знаходзіцца на канцы чаго
канцла́гер, -а,
Скарачэнне: канцэнтрацыйны лагер.
||
ка́нцлер, -а,
1. Адна з вышэйшых урадавых пасад у некаторых краінах Заходняй Еўропы, Вялікабрытаніі і
2. Начальнік канцылярыі вялікага князя ў Вялікім Княстве Літоўскім, хавальнік дзяржаўнай пячаткі (
3. Вышэйшы грамадзянскі чын у Расіі да 1917 г. (
||
канцо́ўка, -і,
1. Графічнае ўпрыгожанне ў канцы кнігі, раздзела.
2. Заключная частка літаратурнага ці музычнага твора.
канцыля́рскі, -ая, -ае.
1.
2. Сухі, невыразны, насычаны словамі, характэрнымі для мовы дзелавых папер. К. стыль.
канцыля́ршчына, -ы,
Неапраўданы, празмерны фармалізм у вядзенні спраў.
канцыляры́ст, -а,
Служачы канцылярыі.
||
канцыля́рыя, -і,
Аддзел установы, заняты справаводствам, а таксама памяшканне гэтага аддзела.
Нябесная канцылярыя (
||
канцэнтрава́ны, -ая, -ае.
1. Які вызначаецца высокай канцэнтрацыяй (у 2
2. Абагачаны (пра руды, горныя пароды).
||
канцэнтрава́цца, 1 і 2
Збірацца, групавацца ў якім
||
||
канцэнтрава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. каго-што. Збіраць, групаваць у адным месцы. К. вытворчасць. К. войскі.
2.
3. што. Згушчаць, насычаць (
4. што. Тое, што і абагачаць (у 2
||
||
канцэнтра́т, -у,
1. Гатовы сухі прадукт, спецыяльна апрацаваны для хуткага прыгатавання. К. кашы. К. квасу.
2. Корм высокай пажыўнасці для жывёлы (мука, вотруб’е, макуха, зерне).
3. Канцэнтраваная руда (
||
канцэнтрацы́йны, -ая, -ае.
У выразе: канцэнтрацыйны лагер — месца масавага зняволення і фізічнага знішчэння ваеннапалонных, палітычных праціўнікаў, прадстаўнікоў нацыянальнасцей, якія праследуюцца,
канцэнтра́цыя, -і,
1.
2. Колькасць растворанага рэчыва, якая змяшчаецца ў пэўнай колькасці раствору. Раствор моцнай канцэнтрацыі.
канцэнтры́чны, -ая, -ае (
Які мае агульны цэнтр;
||
канцэптуа́льны, -ая, -ае (
1.
2. Які мае сур’ёзную самастойную канцэпцыю. Гэта навуковая праца глыбока канцэптуальная.
||
канцэ́пцыя, -і,
1. Сістэма поглядаў, тое ці іншае разуменне з’яў, працэсаў.
2. Агульная задума, галоўная ідэя якога
||
канцэраге́н, -у,
Хімічнае рэчыва, якое садзейнічае ўзнікненню злаякаснай пухліны.
||
канцэ́рн, -а,
Адна з форм аб’яднання розных прадпрыемстваў з высокім узроўнем канцэнтрацыі і цэнтралізацыі капіталаў і вытворчасці.
канцэ́рт, -а,
1. Публічнае выкананне музычных і іншых твораў. Эстрадны к. Даць к.
2. Буйны музычны твор для аднаго інструмента ў суправаджэнні аркестра. К. для фартэпіяна з аркестрам.
||
канцэртава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
Выступаць у канцэртах, даваць канцэрты.
канцэрта́нт, -а,
Артыст, які дае канцэрт (у 1
||
канцэртма́йстар, -тра,
1. Піяніст-акампаніятар.
2. Музыкант, які ўзначальвае адну са струнных груп аркестра.
3. Саліст сімфанічнага або опернага аркестра.
||
канцэрці́на,
1. Музычны інструмент, які мае выгляд шасціграннага гармоніка. Іграць на к.
2. Музычны твор тыпу канцэрта (у 2
канцэ́сія, -і,
1. Дамова на здачу дзяржавай у эксплуатацыю прыватным прадпрымальнікам або іншаземным фірмам прамысловых прадпрыемстваў, прыродных багаццяў або іншых гаспадарчых аб’ектаў. Міжнародныя канцэсіі. К. на будаўніцтва чыгункі.
2. Само прадпрыемства, арганізаванае на аснове такой дамовы.
||
канцэсіяне́р, -а,
Уладальнік канцэсіі.
||
канча́так, -тка,
Зменная частка слова, якая паказвае на сінтаксічную сувязь з іншымі словамі; флексія. Склонавы к.
канчатко́вы, -ая, -ае.
1. Які не будзе больш пераглядацца, змяняцца; беспаваротны. Канчатковае заключэнне камісіі. Канчатковае рашэнне.
2. Які з’яўляецца вынікам, завяршэннем або ажыццяўленнем чаго
3. Поўны, даведзены да канца. Канчатковая перамога.
канча́цца
канча́ць
канчу́к, -а́,
Раменны бізун.
каньён, -а,
Глыбокая вузкая даліна, размытая ракой.
||
канькабе́жац, -жца,
Той, хто займаецца канькабежным спортам.
||
канькабе́жны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да катання на каньках. К. спорт.
ка́нькала, -ы,
Той, хто канькае, дакучае просьбамі, скаргамі.
ка́нькаць, -аю, -аеш, -ае;
Назойліва прасіць аб чым
||
канькі́, -о́ў,
1. Спартыўны інвентар, які складаецца са спецыялізаванага абутку і прымацаваных да яго рухомых ці нерухомых вузкіх сталёвых палазкоў; прызначаны для катання на лёдзе. Фігурныя к.
2. Канькабежны спорт (
||
канья́к, -у́,
Моцны алкагольны напітак з вінаграднага спірту.
||
каню́к, -а́,
Тое, што і каня (у 1
кан’юнкту́ра, -ы,
Становішча, абставіны, што склаліся ў якой
||
кан’юнкту́ршчык, -а,
Беспрынцыповы чалавек, які змяняе свае паводзіны ў залежнасці ад той ці іншай кан’юнктуры; прыстасаванец.
||
кан’юнкты́ва, -ы,
Слізістая абалонка вока, якая пакрывае ўнутраную паверхню павек і пярэднюю частку вочнага яблыка.
||
кан’юнктыві́т, -у,
Запаленне кан’юктывы. Хранічны к.
каню́шня, -і,
Памяшканне для коней.
||
канюшы́на, -ы,
Кармавая травяністая расліна сямейства бабовых з трайчастым лісцем і шарападобнымі кветкамі.
||
ка́ня, -і,
1. Драпежная птушка сямейства ястрабіных, якая жыве на балотах, сырых лугах, крык якой нагадвае слова «піць»; сарыч, канюк. Плачуць кані над балотам, просяць піць.
2. Назва кнігаўкі ў некаторых мясцовасцях Беларусі (
каняво́д, -а,
Спецыяліст па конегадоўлі.
каня́ка, -і,
Пра слабага заезджанага каня.
кап...
Першая састаўная частка складаных слоў са
ка́па, -ы,
Узорыстае пікейнае пакрывала на ложак.
||
капа́¹, -ы́,
1. Сена, снапы, складзеныя конусам. Атава ў копах.
2.
||
капа́², -ы́,
Даўнейшая адзінка лічэння: шэсцьдзясят штук чаго
капакла́д, -а,
Сельскагаспадарчая машына для збору і складання ў копы сена або саломы.
капа́л, -у,
Цвёрдая выкапнёвая смала расліннага паходжання, якая выкарыстоўвалася для прыгатавання лакаў.
||
капа́льнік, -а,
Той, хто займаецца капаннем, копкай чаго
||
ка́пар, -а,
Дзіцячы, а таксама жаночы галаўны ўбор з завязкамі пад падбародкам.
||
капата́ж, -у,
Від аварыі, пры якой самалёт перакульваецца цераз насавую частку пры пасадцы або ўзлёце.
||
капатлі́вы, -ая, -ае (
Марудлівы, непаваротлівы.
||
капаце́ць, 1 і 2
Ка́паць часта, буйнымі кроплямі.
капа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. у чым. Рыцца, капаючы. К. ў градках. К. ў пяску.
2.
3. з чым і без
4. (1 і 2
||
||
ка́паць, -аю, -аеш, -ае;
1. (1 і 2
2. што. Наліваць, разліваць кроплі чаго
3.
||
||
капа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Размякчаць, рыхліць верхні слой глебы, аддзяляючы і падымаючы (лапатай, матыкай
2. Выкідваючы, выбіраючы зямлю, рабіць паглыбленне. К. яму.
3. Выкопваць, даставаць што
Капаць яму — рыхтаваць пагібель, тварыць зло каму
||
||
||
||
капа́ч, -а́,
1. Той, хто займаецца капаннем зямлі; землякоп.
2. Прылада для капання зямлі, выкопвання караняплодаў
||
капе́ечны, -ая, -ае.
1.
2. Які каштуе танна, нядорага. Капеечная цацка.
3.
||
капе́ж, капяжу́ і капяжа́,
1. -у́. Падзенне кропель талага снегу са стрэх, дрэў, а таксама самі гэтыя кроплі. Сярод дня пачаўся к.
2. -а́,
||
капе́йка, -і,
1. Дробная манета, адна сотая рубля. Рассыпаць капейкі.
2.
Без капейкі — без якіх
Да (апошняй) капейкі — без астатку патраціць, заплаціць, атрымаць
Жывая капейка — пра ўсё, што дае даход.
Капейка ў капейку — пры падліку грошай: абсалютна дакладна, колькі патрабуецца.
Ні капейкі (за душой) — зусім няма грошай.
||
Абысціся ў капеечку — дорага каштаваць.
||
капельды́нер, -а,
Тэатральны служачы, які правярае білеты і паказвае гледачам месцы ў зале.
||
||
ка́пелька, -і,
1. Маленькая кропля. Капелькі расы. Выпіць да капелькі.
2.
капельма́йстар, -тра,
Кіраўнік хору або аркестра; дырыжор.
||
ка́пельніца, -ы,
Тое, што і кропельніца.
ка́пельны, -ая, -ае (
Тое, што і кропельны. Капельнае ўвядзенне лякарства.
ка́пер, -а,
1. Прыватнаўласніцкае судна, якое займалася (да сярэдзіны 19
2. Уладальнік такога судна.
ка́перс, -а,
1. Паўднёвая паўхмызняковая расліна, якая сцелецца па зямлі.
2.
||
капе́ц, -пца́,
1. Месца для захавання на зіму агародніны. К. бульбы.
2. Насып са слупам як межавы знак. На мяжы лесу з полем стаялі капцы.
3. Насып, курган.
4. звычайна
||
кап’ё, -я́,
1. Даўнейшая колючая або кідальная зброя ў форме доўгага дрэўка з вострым металічным наканечнікам.
2. Лёгкаатлетычны снарад (у 3
Ламаць коп’і — спрачацца з-за чаго
капёр, -пра́,
Збудаванне над шахтным ствалом для ўстанаўлення пад’ёмніка.
||
капіі́ст, -а,
1. Чалавек, які знімае копіі з дакументаў, рукапісаў (
2. Мастак, які робіць копіі карцін.
капіля́р, -а,
1. Трубачка з вельмі вузкім унутраным каналам.
2. Самы тонкі крывяносны сасуд.
||
капіля́рнасць, -і,
Уласцівасць вадкасцей паднімацца або апускацца па капілярах.
капі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -піраваны, капірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -пірава́ны і капіява́ць, -пію́ю, -пію́еш, -пію́е; -піява́ны;
1. што. Знімаць, рабіць копію з чаго
2. каго-што. Падрабляць чые
||
||
||
капіро́ўшчык, -а,
Спецыяліст па капіраванні.
||
капіта́л, -у,
1. Вартасць, якая ў выніку выкарыстання наёмнай рабочай сілы прыносіць прыбавачную вартасць. Прамысловы к. Фінансавы к. Пераменны к. Пастаянны к.
2. звычайна
Мёртвы капітал — каштоўнасці, маёмасць, якія не прыносяць даходу́.
капіталаўклада́нне, -я,
Затраты на стварэнне новых, рэканструкцыю і пашырэнне дзеючых асноўных фондаў.
капіталізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Ператварыць (ператвараць) прыбавачную вартасць у капітал (у 1
||
капіталі́зм, -у,
Грамадска-эканамічны лад, які змяніў сабой феадалізм і ў аснове якога ляжаць розныя формы прыватнай уласнасці на сродкі вытворчасці, а грамадства складаюць дзве асноўныя групы — уладальнікі сродкаў вытворчасці і наёмныя рабочыя. Эпоха капіталізму.
||
капіталі́ст, -а,
1. Уласнік капіталу, сродкаў вытворчасці, які выкарыстоўвае наёмную працу.
2. Багаты, разбагацелы чалавек (
||
||
капіта́льны, -ая, -ае.
Грунтоўны, асноўны, карэнны, вельмі важны. Капітальнае даследаванне.
Капітальная сцяна — асноўная сцяна, якая служыць апорай для даху.
Капітальныя ўкладанні (
||
капіта́н, -а,
1. Афіцэрскае званне або чын, а таксама асоба, якая мае гэта званне. К. медыцынскай службы. К.-лейтэнант. К. 3-га рангу.
2. Камандзір судна. К. карабля.
3. Кіраўнік спартыўнай каманды. К. валейбольнай каманды.
||
капітулява́ць, -лю́ю, -лю́еш, -лю́е; -лю́й;
1. Здацца (здавацца), згадзіўшыся на капітуляцыю, адмовіўшыся ад барацьбы. Безагаворачна к.
2.
капітуля́нт, -а,
Той, хто капітулюе, адмаўляецца ад ранейшай пазіцыі.
||
капітуля́цыя, -і,
1. Спыненне ваенных дзеянняў і здача пераможцу на прадыктаваных ім умовах. Безагаворачная к.
2.
капітэ́ль, -і,
Верхняя частка калоны, слупа або пілястры.
||
капіява́ць
ка́пішча, -а,
Язычніцкі храм, культавае збудаванне.
каплі́ца, -ы,
Невялікі царкоўны або касцельны будынак з абраза́мі без алтара; малельня.
||
||
каплу́н, -а́,
Пакладаны певень, якога адкормліваюць на мяса.
ка́пля, -і,
Тое, што і кропля.
ка́пнуць
капну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́;
1.
2.
капо́т¹, -а,
Адкідная накрыўка розных механізмаў. К. аўтамабіля.
||
капо́т², -а,
Жаночае плацце свабоднага пакрою; род халата.
капра́л, -а,
Воінскае званне малодшага камандзіра ў арміях некаторых краін, а таксама асоба, якая мае гэта званне.
||
капро́вы
капро́н, -у,
Штучнае валакно высокай трываласці, а таксама тканіна з гэтага валакна.
||
капры́з, -у,
1. Беспадстаўнае, але настойлівае жаданне, патрабаванне чаго
2.
||
капры́за, -ы,
Капрызны чалавек, капрызнае дзіця.
капры́зіць, -ры́жу, -ры́зіш, -ры́зіць;
Паводзіць сябе капрызна, быць капрызным.
||
капры́знік, -а,
Капрызны чалавек, капрыза.
||
капры́знічаць, -аю, -аеш, -ае;
Тое, што і капрызіць.
капры́чыа,
Віртуозны музычны твор, які вызначаецца жывасцю, нечаканымі і арыгінальнымі пераходамі.
ка́псула, -ы,
1. Абалонка з жэлаціну, крухмалу або іншага рэчыва для вадкіх ці парашкападобных лекаў. Валідол у капсулах.
2. Назва злучальнай абалонкі ў розных органаў або іх частак (
3. Частка касмічнага лятальнага апарата.
||
ка́псуль, -я,
У патронах, снарадах: каўпачок з выбуховым рэчывам, якое загараецца ад удару.
||
капта́н і кафта́н, -а,
Даўнейшая двухбортная мужчынская і жаночая верхняя адзежына з доўгімі поламі і падоўжанымі рукавамі.
||
капту́р, -а́,
1. Дзіцячы або жаночы вязаны галаўны ўбор, які завязваецца пад падбародкам; капар.
2. Невялікі дах, заслона, навес над чым
||
капту́р
капу́снік, -у і -а,
1. -у,
2. -а,
капу́сніца, -ы,
Белы матылёк, вусень якога есць капусту.
капу́снішча, -а,
Поле, з якога сабрана капуста.
капу́ста, -ы,
1. Агародная расліна, лісце якой звіваецца ў качаны, а таксама самі качаны. Шаткаваць капусту.
2. Вараная страва з крышанага качана гэтай расліны. Міска гарачай капусты.
Марская капуста — марскія водарасці, якія ўжыв. як ежа і як лячэбны сродак.
||
капу́т,
Канец, гібель. К. усяму ліхому.
капу́ха, -і,
Жанчына, якая ўсё робіць марудна, вяла.
капуцы́н¹, -а,
Манах рымска-каталіцкага францысканскага ордэна, які носіць плашч з капюшонам.
||
||
капуцы́н², -а,
Род амерыканскіх малпаў з шырокімі насамі і доўгімі валасамі на галаве ў выглядзе капюшона.
капцёр, -а,
Службовая асоба ў арміі, у абавязкі якой уваходзіць захаванне і выдача маёмасці, абмундзіравання і
||
капцёрка, -і,
Склад маёмасці ў вайсковай часці, а таксама на будоўлі, у цэху, гаражы.
капцо́вы
капцю́р
капцю́рны
капшу́к, -а́,
Мяшочак для тытуню, які сцягваецца шнурком; кісет. Насыпаў махоркі ў к.
капы́л, -а́,
1. Кавалак дрэва ў форме ступні, на якім шавец робіць абутак.
2. Адзін з драўляных брускоў, якія ўстаўляюцца ў палазы і служаць апорай для кузава саней.
Гнуць на свой капыл (
Усё (усе) на адзін капыл (
капы́лле, -я,
Капылы.
капы́т, -а́,
Рагавое ўтварэнне на канцы ног у некаторых млекакормячых.
||
||
капы́ціцца, 1 і 2
Спатыкацца (пра каня).
||
капэ́ла, -ы,
Вялікая музычная група выканаўцаў — хор у спалучэнні з аркестрам. Дзяржаўная харавая к.
капюшо́н, -а,
Адкідны галаўны ўбор, прымацаваны ззаду да каўняра верхняга адзення. Паліто з капюшонам.
||
капялю́ш, капелюша́,
Галаўны мужчынскі ўбор з палямі, жаночы — розных фасонаў. Саламяны к.
||
||
капялю́шнік, -а,
Майстар па вырабе капелюшоў.
||
капяну́ць
ка́ра, -ы,
Суровае пакаранне за правіннасць. К. за злачынства.
кара́, -ы́,
1. Паверхневая частка ствала, галін і кораня дрэвавых раслін. К. бярозы.
2. чаго або якая. Верхні цвёрды слой на чым
Зямная кара — верхняя цвёрдая абалонка Зямлі.
Кара вялікіх паўшар’яў галаўнога мозга; кара галаўнога мозга — паверхневы слой галаўнога мозга ў вышэйшых пазваночных і чалавека.
||
караба́ты, -ая, -ае.
Няроўны, пагнуты, скрыўлены. Карабатая дошка.
||
караба́ціцца, 1 і 2
Рабіцца карабатым, выгінацца, скрыўляцца. Фанера на сонцы карабаціцца.
||
караба́ціць, -ба́чу, -ба́ціш, -ба́ціць;
1. што. Рабіць карабатым.
2.
||
карабе́йнік, -а,
Дробны гандляр, які разносіў па вёсках тавары (мануфактуру, галантарэю, дробныя рэчы і
карабе́л, -а,
Тое, што і караблебудаўнік.
карабе́ль, -бля́,
1. Вялікае марское судна. Ваенны к. Акіянскі к.
2. Лятальны апарат. Касмічны к.
Спаліць свае караблі (
||
||
Карабельны лес — лес з высокіх мачтавых дрэў, прыгодных для караблебудавання.
карабе́льшчык, -а,
1. Уладальнік карабля; марак (
2. Тое, што і караблебудаўнік (
карабі́н, -а,
Вінтоўка з пакарочаным ствалом.
||
карабі́н, -а,
Механічная зашчапка, зажым. К. павадка.
карабіне́р, -а,
1. У Заходняй Еўропе і Расіі да сярэдзіны 19
2. Жандар у Італіі.
||
кара́бкацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Падымацца, чапляючыся нагамі і рукамі за што
||
караблебудава́нне, -я,
Будаванне суднаў, а таксама навука аб іх будаванні.
||
караблебудаўні́к, -а́,
Спецыяліст па караблебудаванні.
караблеваджэ́нне, -я,
Майстэрства кіравання ходам карабля, а таксама шэраг навуковых дысцыплін і практычных прыёмаў, на якіх яно заснавана. Майстэрства караблеваджэння.
караблекрушэ́нне, -я,
Гібель карабля ў моры. Пацярпець к.
карабо́к, -бка́,
Невялікая стандартная каробка для запалак. К. запалак.
||
карава́й, -я,
Вясельны абрадавы пірог круглай формы або вялікая булка, спечаная для якой
||
карава́н, -а,
1. Група ўючных жывёл, якія перавозяць грузы і людзей (у пустыні, у стэпе). К. вярблюдаў.
2. Група суднаў, якія ідуць адно за адным.
||
кара́вець, 1 і 2
Тое, што і каравіцца.
кара́віцца, 1 і 2
Станавіцца каравым ад бруду (у 1
караво́кі, -ая, -ае.
3 карымі вачамі.
караву́л, -а,
1. Вайсковая ўзброеная варта. Выклікаць к.
2. Абавязкі па ахове чаго
3. у
Узяць на каравул — аддаць пашану асобым ружэйным прыёмам.
||
кара́вы, -ая, -ае.
1. Каляны ад засохлай гразі. Каравая ануча.
2. Нягладкі, скрыўлены, шарахаваты, загрубелы. Каравыя рукі.
3.
||
каравя́к, -у́,
Каровін гной (у 2
карага́ч, -а́ і (пра драўніну і
Паўднёвае дрэва ці куст сямейства вязавых; бераст.
||
караго́д, -а,
1. Калектыўны танец у славянскіх народаў, удзельнікі якога з песнямі ходзяць па крузе (звычайна ўзяўшыся за рукі), а таксама ўдзельнікі такога танца. Вадзіць к. Кружыцца ў карагодзе.
2. Круг, утвораны людзьмі, якія ўзяліся за рукі падчас гульні, танца
||
карае́д, -а,
Дробны жук-шкоднік, які грызе драўніну і кару дрэў.
каразі́йны
караі́мы, -аў,
Народнасць цюркскай моўнай групы, якая жыве ў Крыме, Заходняй Украіне, Польшчы, а таксама ў Літве.
||
||
ка́рак, -рка,
Браць (узяць) за карак — прыцягнуць да адказнасці.
Гнаць у карак — прымушаць хутка рабіць што
Сядзець на карку — быць на ўтрыманні ў каго
каракалпа́кі, -аў,
Народнасць цюркскай моўнай групы, якая складае асноўнае карэннае насельніцтва Рэспублікі Каракалпакстан, што ўваходзіць у склад Узбекістана.
||
||
карака́ціца, -ы,
1. Марскі малюск з групы галаваногіх, які пры небяспецы выпускае фарбавальнае рэчыва.
2.
кара́кі, -аў,
Народнасць, якая складае асноўнае карэннае насельніцтва Камчацкага краю.
||
||
кара́кулі, -ляў,
Неразборлівыя, няўмела ці няўдала напісаныя літары. У сшытку адны к.
кара́куль, -ю,
Каштоўныя шкуркі ягнят каракульскіх авечак.
||
кара́кульскі, -ая, -ае.
У выразе: каракульская авечка — каштоўная парода авечак, шкуркі ягнят якой ідуць на выраб каракулю і каракульчы.
каракульча́, -ы́,
Мех са шкурак неданошаных ягнят каракульскіх авечак. Паліто з каракульчы.
||
каракуляво́д, -а,
Спецыяліст па каракуляводстве.
каракуляво́дства, -а,
Развядзенне каракульскіх авечак як галіна жывёлагадоўлі.
||
караку́рт, -а,
Ядавіты павук, распаўсюджаны ў пустынях Сярэдняй Азіі і ў стэпах Крыма.
кара́л, -а,
1. Марская жывёліна, якая жыве нерухомымі калоніямі на скалах; род паліпаў.
2. Вапнавае адкладанне некаторых відаў гэтых жывёлін — чырвоны, ружовы або белы камень, які пасля апрацоўкі выкарыстоўваецца як упрыгожанне. Пацеркі з каралаў.
||
кара́лавы, -ая, -ае.
1.
2. Ярка-чырвоны, колеру карала. Шалік каралавага колеру.
карале́ва, -ы,
1.
2. Жонка караля (у 1
3. У шахматах: тое, што і ферзь (
4.
карале́віч, -а,
Сын караля (звычайна ў казках).
карале́ўна, -ы,
Дачка караля (звычайна ў казках).
карале́ўскі
карале́ўства, -а,
Дзяржава, на чале якой стаіць кароль (у 1
кара́лі, -яў,
Пацеркі з каралавых або іншых каштоўных камянёў.
кара́льны, -ая, -ае (
Які падлягае пакаранню, цягне за сабой пакаранне. К. учынак.
||
карамбо́ль, -ю,
У більярдзе: рыкашэтны ўдар шара, які адскочыў ад другога шара, па трэцім. Зрабіць к.
||
караме́ль, -і,
1.
2. Палены цукар для падфарбоўвання кандытарскіх вырабаў.
3. Падпражаны солад для падфарбоўвання піва.
||
караме́лька, -і,
Адна цукерка карамелі.
Кара́н, -а,
Свяшчэнная кніга, у якой змяшчаюцца догматы і палажэнні мусульманскай рэлігіі.
каранава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Правесці (праводзіць) цырымонію каранацыі. К. на царства.
||
||
карана́рны, -ая, -ае (
Які мае адносіны да сасудаў, што сілкуюць сардэчную мышцу. К. кровазварот.
карана́сты, -ая, -ае.
1. Які мае тоўстыя, моцныя карані. К. дуб.
2. Невысокі, моцнага целаскладу, шыракаплечы; каржакаваты. Каранастая фігура.
||
карана́цыя, -і,
Урачыстая цырымонія ўскладання кароны на манарха, які ўступае на прастол.
||
каранда́ш, -а́,
Тое, што і аловак. Каляровыя карандашы.
Браць на карандаш — звяртаць на што
||
каранёвы
карані́цца, 1 і 2
1. Пускаць карані.
2. у чым. Мець сваёй асновай, крыніцай. Прычына караніцца ў іншым.
3. у кім-чым. Быць уласцівым каму-, чаму
КАРАННÍК, -а,
Сярэдні конь у тройцы, які запрагаецца ў аглоблі ў адрозненне ад прысцяжных. У гэтай тройцы к. быў самым надзейным канём.
каранты́ш, -а́,
Пра чалавека малога росту.
каранці́н, -у,
1. Часовая ізаляцыя заразных хворых і асоб, якія былі ў кантакце з такімі хворымі.
2. Санітарны пункт для агляду людзей і грузаў, якія прыбылі з заражанай мясцовасці.
||
караняпло́д, -а,
Расліна з тоўстым мясістым коранем, якая ідзе ў ежу або на корм скаціне.
||
карапу́з, -а,
Пра малое дзіця.
||
кара́скацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Падымацца, чапляючыся нагамі і рукамі за што
||
кара́сь, -я́,
Прэснаводная рыба сямейства карпавых з чырванаватымі плаўнікамі.
||
кара́т, -а,
Мера масы каштоўных камянёў, роўная 0,2 грама.
||
карата́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Бавіць час так, каб ён праходзіў незаўважна. К. вечары.
||
каратка... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
караткава́ты, -ая, -ае.
Крыху карацейшы, чым трэба. Караткаватыя рукавы.
караткахва́левы, -ая, -ае.
Які працуе на кароткіх радыёхвалях. Караткахвалевая радыёстанцыя.
караткахво́сты, -ая, -ае.
3 кароткім хвастом. К. заяц.
караткашэ́рсны, -ая, -ае.
3 кароткай шэрсцю. Караткашэрсная парода авечак.
караты́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца каратэ.
каратэ́,
Спартыўная барацьба, якая выкарыстоўвае эфектыўныя прыёмы японскай сістэмы самаабароны без зброі, заснаванай на ўдарах рукамі і нагамі па найбольш уразлівых месцах цела чалавека.
караце́лька, -і,
Сорт морквы з кароткім акруглым коранем; мышатка.
караце́ць, 1 і 2
Станавіцца карацейшым, менш працяглым у прасторы або ў часе. Пад восень дні карацеюць.
караці́н, -у,
Аранжаважоўты пігмент, які спрыяе ўтварэнню ў арганізме вітаміну А. У моркве многа караціну.
караці́ць, -рачу́, -ро́ціш, -ро́ціць;
Рабіць карацейшым. К. штаны.
кара́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Падвяргаць пакаранню каго
||
карача́еўцы, -аў,
Адзін з народаў, які насяляе Карачаева-Чаркескую Рэспубліку, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
кара́чкі,
У выразах: на карачкі; на карачках (
карбана́д, -у,
Свіное філе спецыяльнага прыгатавання.
||
карбі́д, -у,
Злучэнне вугляроду з некаторымі металамі і металоідамі. К. кальцыю.
||
карбо́лавы, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе карболавую кіслату. К. раствор.
Карболавая кіслата — ядавітая вадкасць з характэрным пахам, якая скарыстоўваецца як антысептычны і дэзынфекцыйны сродак; раствор фенолу.
карбо́лка, -і,
Карболавая кіслата.
||
карбу́нкул, -а і -у,
1. -а. Гнойнае запаленне скуры і падскурнай клятчаткі.
2. -у. Каштоўны камень чырвонага колеру; чырвоны гранат (
||
карбюра́тар, -а,
Прыбор, у якім адбываецца карбюрацыя.
||
карбюра́цыя, -і,
Утварэнне гаручай сумесі з вадкага паліва і паветра ў рухавіках унутранага згарання.
||
карга́, -і,
Пра злую, шкодную старую. Старая к.
кардамо́н, -у,
1. Трапічная расліна сямейства імбірных.
2. Насенне гэтай расліны, якое ўжыв. як вострая прыправа.
||
карда́н, -а,
1. Механізм, што служыць для перадачы вярчэння паміж валамі, размешчанымі пад вуглом адзін да аднаго.
2. Вал у такім механізме.
||
кардана́ж, -у, м.,
Вырабы з кардону (каробкі, футляры, дзіцячыя цацкі
||
кардо́н¹, -у,
Тоўстая цвёрдая папера. Ліст кардону.
||
кардо́н², -а,
1. Пагранічны або загараджальны атрад; пост аховы.
2. Месца, дзе знаходзіцца такі атрад ці пост, варта.
3. Дзяржаўная мяжа, граніца (
||
кардо́нка, -і,
1. Каробка з кардону.
2. Невялікі кавалак кардону. Выразаць самалёцік з кардонкі.
кардыёлаг, -а,
Урач — спецыяліст па кардыялогіі.
кардына́л, -а,
1. Вышэйшы пасля Папы Рымскага духоўны сан у каталіцкай царкве, а таксама асоба, якая мае гэты сан.
2. Невялікая пеўчая птушка сямейства аўсянкавых з ярка-чырвоным (колеру кардынальскай мантыі) пер’ем, якая водзіцца ў Амерыцы.
||
кардына́льны, -ая, -ае.
Галоўны, асноўны, самы істотны. Кардынальныя перамены ў грамадстве.
кардыя...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да сэрца,
2) які мае адносіны да кардыялогіі,
кардыягра́ма, -ы,
Графічны паказ работы сэрца. Зрабіць кардыяграму.
||
кардыяло́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які займаецца хваробамі сардэчна-сасудзістай сістэмы і іх лячэннем.
||
кардэбале́т, -у,
Артысты балета, якія выконваюць масавыя і групавыя танцы (у адрозненне ад салістаў балета).
||
кар’е́р¹, -у,
Самы хуткі бег каня. Пусціць каня ў к. (кар’ерам).
З месца ў кар’ер — адразу, без падрыхтоўкі.
||
кар’е́р², -а,
Месца адкрытай здабычы карысных выкапняў, а таксама месца, дзе капаюць гліну, пясок
||
кар’е́ра, -ы,
1. Высокі сацыяльны і службовы статус, дасягнуты дзейнасцю ў якой
2. Род дзейнасці; прафесія, занятак. Артыстычная к.
||
кар’еры́зм, -у,
Пагоня за кар’ерай (у 1
||
кар’еры́ст, -а,
Чалавек, які імкнецца зрабіць кар’еру (у 1
||
||
каржа́к, -а́,
Сукаваты ствол дрэва; корч.
каржакава́ты, -ая, -ае.
1. Пра дрэва: нізкі, з тоўстым сукаватым ствалом. К. дуб.
2. Невысокі, шыракаплечы, моцнага целаскладу (пра чалавека, яго постаць).
||
карзі́на, -ы,
1. Тое, што і кашолка.
2. Гандола аэрастата.
3. У баскетболе: сетка на абручы, у якую закідваюць мяч.
||
каркаві́на, -ы,
Частка тушы, якая прылягае да карка.
||
карка́с, -а,
Унутраная апорная частка збудавання, канструкцыі, на якой трымаюцца астатнія часткі. К. карабля.
||
ка́ркаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Пра варону: ствараць гукі, падобныя на «кар-кар».
2.
||
||
||
ка́рлік, -а,
1. Чалавек вельмі малога росту.
2. Пра рэч, прадмет і
||
ка́рлікавасць, -і,
1.
2. Хвароба, якая выклікаецца паражэннем залоз унутранай сакрэцыі і выражаецца ў ненармальна малым росце (
ка́рлікавы, -ая, -ае.
1.
2. У назвах парод жывёл, відаў раслін, якія вызначаюцца малымі памерамі. Карлікавая антылопа. Карлікавая бяроза.
||
карма́, -ы́,
Задняя частка судна, процілеглая носу. К. карабля.
||
карма... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
кармавы́¹
кармавы́², -а́я, -о́е.
1.
2. у
кармаку́хня, -і,
Спецыяльнае памяшканне на ферме для прыгатавання корму жывёле і птушцы.
карманьёла, -ы,
Французская народная рэвалюцыйная песня-танец.
кармі́лец, -льца,
Тое, што і карміцель.
кармі́ліца, -ы,
Тое, што і карміцелька.
кармі́н, -у,
Ярка-чырвоная фарба, якая здабываецца з насякомага кашанілі.
||
кармі́навы і кармі́нны, -ая, -ае.
1.
2. Ярка-чырвоны, пунсовы, колеру карміну.
кармі́цель, -я,
Той, хто корміць, забяспечвае пражыткам.
||
кармі́целька, -і,
1.
2. Жанчына, якая корміць грудзьмі чужое дзіця.
кармі́цца, кармлю́ся, ко́рмішся, ко́рміцца;
1. Есці, атрымліваць корм; насычацца. Коні кормяцца на лугах.
2. чым і без
3. чым, з чаго, на што. Здабываць сродкі для існавання, пражыцця. К. паляваннем.
||
кармі́ць, кармлю́, ко́рміш, ко́рміць; ко́рмлены;
1. чым і без
2. Выкормліваць дзіця сваім малаком. К. немаўля.
3.
Карміць абяцанкамі — абяцаць зрабіць што
||
||
карму́шка, -і,
1. Карыта, скрынка
2.
||
карнава́л, -у,
Гулянне-маскарад з песнямі, танцамі [першапачаткова вясенняе — у Італіі]. Навагодні к.
||
карнаву́хі, -ая, -ае.
3 абрэзаным або пакалечаным вухам. К. кот.
||
карне́т¹, -а,
У царскай арміі: афіцэрскі чын у кавалерыі, роўны падпаручніку пяхоты, а таксама афіцэр, які меў гэты чын.
карне́т², -а,
Духавы медны музычны інструмент у выглядзе ражка.
карні́з, -а,
1. Гарызантальны выступ у верхняй частцы будынка, над вокнамі, дзвярамі.
2. Прыстасаванне над акном звычайна ў выглядзе папярочнага бруса, на якое вешаюць шторы, парцьеры.
||
ка́рнік, -а,
Той, хто карае; удзельнік карнага атрада.
||
карнішо́н, -а і -у,
1. -а. Маленькі, зняты хутка пасля цвіцення агурок, прызначаны для марынавання.
2. -у. Гатунак такіх агуркоў.
||
ка́рны, -ая, -ае.
Які мае сваёй мэтай караць каго
каро́бка, -і,
1. Невялікая скрынка (з кардону, дрэва, пластмасы
2. Каркас будынка. К. дзевяціпавярховага дома.
Каробка хуткасцей — у розных машын: механізм для змены хуткасці і напрамку руху.
Чарапная каробка — тое, што і чэрап (у 1
||
||
каро́бчаты, -ая, -ае (
Які мае выгляд каробкі, карабка. Каробчатае скляпенне.
каро́ва, -ы,
Буйная свойская жывёліна, якая дае малако; самка быка, а таксама некаторых парод буйной рагатай жывёліны (лася, аленя, зубра).
Марская карова — вымерлае воднае млекакормячае атрада сірэн.
Дойная карова — пра крыніцу матэрыяльных даброт, якой звычайна карыстаюцца несумленныя людзі ў асабістых мэтах.
Як карова языком злізала каго-што (
||
||
каро́зія, -і,
Разбурэнне металаў пад уздзеяннем асяроддзя — вільгаці, хімічных рэчываў
||
каро́ль, караля́,
1. Адзін з тытулаў манарха, а таксама асоба, якая носіць гэты тытул. Іспанскі к.
2.
3.
4. Галоўная фігура ў шахматнай гульні.
5. Ігральная карта, на якой намалявана мужчынская фігура ў кароне.
||
||
каро́мысел, -сла,
1. Драўляная дуга з выемкамі або кручкамі на канцах для пераносу на плячах вёдзер з вадой і іншых грузаў.
2. Рычаг у некаторых механізмах,
Дым каромыслам (
каро́на, -ы,
1. Галаўны ўбор манарха з каштоўнымі ўпрыгожаннямі, які з’яўляецца сімвалам улады манарха. Царская к.
2.
3. Тое, што і крона¹.
4. Светлы арэол вакол Сонца, бачны ў час сонечнага зацьмення (
5. у
Карона з галавы не зваліцца (не спадзе) (
||
каро́ністы, -ая, -ае.
Які мае вялікую карону (у 3
||
каро́нка, -і,
1. Знешняя частка зуба.
2. Артапедычная канструкцыя, мікрапратэз, які пакрывае частку сапсаванага зуба з мэтай яго захавання. Паставіць каронку.
||
каро́нны, -ая, -ае.
1. У манархічных краінах: дзяржаўны, урадавы (
2. Найбольш удалы, лепшы. К. нумар канцэрта.
каро́слівы, -ая, -ае.
1. Які выклікаецца каростай. К. сверб.
2. у
каро́ста, -ы,
Заразная хвароба скуры ў чалавека і жывёл, якая суправаджаецца моцным свербам.
||
Кароставы клешч — паразіт жывёльнага паходжання, які з’яўляецца ўзбуджальнікам каросты.
каротка... (а таксама каратка...) Першая састаўная частка складаных слоў са
кароткаметра́жны, -ая, -ае.
3 невялікай колькасцю метраў плёнкі ў адрозненне ад поўнаметражнага. Хранікальны к. фільм.
кароткатэрміно́вы, -ая, -ае.
Які працягваецца кароткі тэрмін, дазваляецца на кароткі час. К. водпуск. Кароткатэрміновая пазыка.
||
кароткахваляві́к, -левіка́,
Радыёаматар, які працуе на кароткіх хвалях (радыёхвалі ад 10 да 200 метраў).
кароткачасо́вы, -ая, -ае.
Які працягваецца нядоўгі час. К. дождж. К. перапынак.
||
каро́ткі, -ая, -ае; -так, -тка.
1. Невялікі па даўжыні;
2. Непрацяглы ў часе;
3. Сціслы, нешматслоўны. Кароткае пісьмо. Адказаць коратка (
4. Рашучы, хуткі, суровы. К. удар. Прысуд ворагам к.
5. Які вымаўляецца хутка, адрывіста (пра гукі, склады).
6. Які характарызуецца няпоўнай формай. Якасныя прыметнікі ў кароткай форме.
Кароткая памяць у каго (
Кароткі завароткі у каго (
Кароткі розум — пра слабы, невялікі розум.
На кароткай назе хто з кім — у добрых, сяброўскіх адносінах з кім
Рукі кароткія ў каго (
||
||
каро́ўнік, -а,
Памяшканне, хлеў для кароў і быкоў.
карп, -а,
Прэснаводная рыба сямейства карпавых, якая разводзіцца ў штучных вадаёмах; культурная разнавіднасць сазана. Люстраны к.
||
карпані́на, -ы,
Марудлівая, малапрадукцыйная работа. Не работа, а толькі к.
карпа́нне
карпараты́ў, -а,
Від адпачынку, мерапрыемства забаўляльнага характару, у якім прымаюць удзел члены ці супрацоўнікі аднаго прадпрыемства, арганізацыі, фірмы
||
карпараты́ўны, -ая, -ае.
1.
2. Вузкагрупавы, замкнуты ў межах карпарацыі. Карпаратыўныя інтарэсы.
||
карпара́цыя, -і,
1. Група асоб, аб’яднаных прафесійнымі або саслоўнымі інтарэсамі. Радыёвяшчальная к.
2. Адна з форм манапалістычнага аб’яднання.
||
карпатлі́вы, -ая, -ае.
1. Старанны, руплівы, дбайны. К. супрацоўнік.
2. Які патрабуе шмат увагі, стараннасці, цярплівасці. Карпатлівая праца.
||
карпа́цца
карпа́ць
карпа́ч, -а́,
карпе́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. над чым і без
2.
карпусны́
карса́р, -а,
Марскі разбойнік, пірат.
||
карст, -у,
Сукупнасць з’яў, звязаных з растварэннем прыроднымі водамі горных парод і ўтварэннем у іх пячор, правалаў, паглыбленняў і
||
карт, -а,
Гоначны мікралітражны аўтамабіль з матацыклетным рухавіком і без кузава.
ка́рта, -ы,
1. Зменшаны чарцёж зямной паверхні, зорнага неба або паверхні якой
2. Адзін з цвёрдых папяровых лісткоў, якія складаюць калоду для гульні і адрозніваюцца паміж сабой па намаляваных на іх умоўных фігурах або ачках чатырох масцей. Калода карт.
3.
4. Бланк для запаўнення якімі
Зблытаць карты — разладзіць, парушыць чые
І карты ў рукі — пра таго, хто мае ўсе магчымасці, умовы для чаго
Карта біта — пра чый
Раскрыць карты — перастаць трымаць у тайне свае планы і намеры.
Ставіць на карту што — рызыкаваць чым
||
картава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Перамешваць карты ў калодзе.
||
карта́вінка, -і,
Злёгку картавае вымаўленне. Гаварыць з картавінкай.
карта́віць, -та́ўлю, -та́віш, -та́віць;
Вымаўляць нячыста, няправільна гукі «р» або «л».
карта́вы, -ая, -ае.
3 нячыстым, няправільным вымаўленнем гукаў («р» або «л»). Картавае дзіця. Картавае вымаўленне.
||
картаграфава́ць, -фу́ю, -фу́еш, -фу́е; -фу́й; -фава́ны;
Наносіць на геаграфічную карту.
||
картагра́фія, -і,
Навука аб складанні геаграфічных карт, а таксама само складанне іх.
||
картатэ́ка, -і,
Сістэматызаваны збор картак з якой
||
карт-бла́нш,
Неабмежаваныя паўнамоцтвы, дадзеныя якой
ка́ртка, -і,
1. Прамавугольны лісток паперы або кардону для запісу якіх
2. Фатаграфічны здымак (
3. Пасведчанне, уліковы дакумент
Банкаўская плацежная картка — плацежны інструмент, які забяспечвае доступ да банкаўскага рахунку і правядзенне безнаяўных плацяжоў за тавары і паслугі, атрыманне наяўных грашовых сродкаў і ажыццяўленне іншых аперацый.
||
||
карто́вы
карто́граф, -а,
Спецыяліст па картаграфіі.
карту́з, -а́,
Мужчынскі галаўны ўбор з аколышкам і цвёрдым казырком.
||
ка́ртынг, -а,
Гонкі на аўтамабілях тыпу карт як від спорту.
картынгі́ст, -а,
Спартсмен, які займаецца картынгам.
картэ́ж, -у,
Урачыстае шэсце, працэсія. Вясельны к.
||
картэ́ль, -я,
1. Аб’яднанне буйных прадпрыемстваў якой
2. Пісьмовы выклік на дуэль (
||
карумпава́ны, -ая, -ае.
Прасякнуты карупцыяй. Карумпаваныя элементы.
||
кару́начніца, -ы,
Жанчына, якая вырабляе карункі.
кару́нд, -а,
Вельмі цвёрды мінерал, разнавіднасцямі якога з’яўляюцца рубін, тапаз, сапфір.
||
кару́нкі, -аў.
Ажурныя вырабы з ільняных, шаўковых і іншых нітак для аздобы бялізны, адзення
||
кару́пцыя, -і,
Подкуп хабарам, прадажнасць службовых асоб, дзяржаўных чыноўнікаў і палітычных дзеячаў. Барацьба з карупцыяй.
||
карупцыяне́р, -а,
Дзяржаўны чыноўнік, палітычны або грамадскі дзеяч, замешаны ў карупцыі.
карусе́ль, -і,
Спецыяльная пляцоўка з сядзеннямі ў форме конікаў, экіпажаў, лодак і
||
ка́рцар, -а,
Памяшканне для часовага адзіночнага зняволення (у турмах, канцлагерах і
||
карце́ць, 1 і 2
1.
2. Не даваць спакою, непакоіць, хваляваць. Не вучоба карціць, а паездка ў горад.
карце́ч, -ы,
1. Артылерыйскі снарад, начынены круглымі кулямі для масавага паражэння жывой сілы праціўніка на блізкай адлегласці (
2. Буйны шрот для паляўнічага ружжа.
||
карцёжнік, -а,
Заўзяты гулец у карты.
||
||
карці́на, -ы,
1. Твор жывапісу, выкананы фарбамі. Карціны мастака М. Савіцкага.
2. Тое, што можна бачыць, уяўляць у канкрэтных вобразах. Карціны прыроды.
3. Адлюстраванне чаго
4. Агульны стан, выгляд чаго
5. Частка акта ў драматычным творы, якая патрабуе самастойнай дэкарацыі. Другая к. першага акта.
6. Кінакарціна, кінафільм (
||
||
карці́нны, -ая, -ае.
1.
2.
||
карчава́ць, -чу́ю, -чу́еш, -чу́е; -чу́й; -чава́ны;
Выкопваць з карэннем. К. пні.
||
||
карча́га¹, -і,
Пень, вывернуты з карэннем; корч.
||
карча́га², -і,
1. Тое, што і амфара (уст).
2. Гляк для мазі (
||
карча́жына, -ы,
Тое, што і карчага¹.
карча́к, -а́,
Вывернуты з зямлі корч. Выцяў нагу аб к.
карчакава́ты, -ая, -ае.
1. 3 вялікай колькасцю карчоў; карчысты (
2. Пра чалавека, яго постаць: каржакаваты (
||
карчане́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Моцна азябшы, траціць адчувальнасць. Ногі карчанеюць на холадзе.
||
карчма́, -ы́,
Заезны дом з начлегам у дарэвалюцыйнай Беларусі, ва Украіне і ў Польшчы.
||
карчма́р, -а́,
Гаспадар карчмы.
||
||
карчы́сты, -ая, -ае.
3 вялікай колькасцю карчоў, пнёў.
||
карчэ́ўе, -я,
Карчы, пні.
карша́к
каршако́вы
каршу́н, -а́,
Вялікая драпежная птушка сямейства ястрабіных з доўгімі крыламі і загнутай дзюбай.
Каршуном наляцець — злосна і хутка накінуцца, напасці на каго
||
ка́ры¹, -ая, -ае.
Карычневы (пра колер вачэй). Карыя вочы.
ка́ры², -аў.
1. Сані для перавозкі бярвення.
2. Вялікія калёсы для перавозкі грузаў.
кары́да, -ы,
Масавае відовішча ў Іспаніі і ў некаторых іншых краінах: бой тарэадора з быком.
ка́рыес і карыёз, -у,
Паступовае разбурэнне цвёрдай тканкі косці зуба.
||
карыкату́ра, -ы,
1. Малюнак, на якім намаляваны хто
2.
||
карыкату́рны, -ая, -ае.
1.
2.
||
карыкатуры́ст, -а,
Мастак, які малюе карыкатуры.
||
||
кары́нка, -і,
Чорны дробны сушаны вінаград без костачак.
||
кары́слівец, -ліўца,
Тое, што і карысталюбец.
кары́слівы, -ая, -ае.
1. Заснаваны на карысці, які мае на ўвазе выгаду, карысць. Карыслівыя намеры. Карыслівая разважлівасць.
2. Які імкнецца да асабістай выгады, нажывы. К. чалавек.
||
кары́сны, -ая, -ае.
1. Які прыносіць карысць. Карысная кніга. Карысная заўвага.
2. Які складае частку цэлага, выкарыстоўваецца непасрэдна па прызначэнні (
||
карыста́льнік, -а,
Асоба або ўстанова, якая карыстаецца чым
карысталю́бец, -бца,
Карыслівы чалавек.
карысталюбі́вы, -ая, -ае.
Тое, што і карыслівы.
карысталю́бны, -ая, -ае.
Тое, што і карысталюбівы.
карысталю́бства, -а,
Імкненне да асабістай выгады, прага да нажывы.
карыста́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Выкарыстоўваць для сваёй патрэбы. К. газам. К. гарадской бібліятэкай.
2. Выкарыстоўваць што
3. Мець што
||
||
кары́сць, -і,
1. Добрыя, спрыяльныя вынікі для каго-, чаго
2. Матэрыяльная выгада для каго-, чаго
Гаварыць на карысць каго-чаго — служыць доказам, пацвярджэннем дадатных якасцей каго-, чаго
На карысць каго-чаго —
1) са станоўчымі вынікамі для каго-, чаго
2) дзеля чыёй
кары́та, -а,
Прадаўгаватая пасудзіна, збітая з дошак або выдзеўбаная з дрэва, якая звычайна выкарыстоўваецца для кармлення жывёлы. Збіць к.
Застацца ля разбітага карыта — ні з чым, страціўшы ўсё набытае.
||
||
карыфе́й, -я,
Выдатны дзеяч у якой
кары́ца, -ы,
Высушаная пахучая кара з галінак карычных дрэў,
||
кары́цца, кару́ся, ко́рышся, ко́рыцца;
Падпарадкоўвацца чыёй
кары́ць¹, кару́, ко́рыш, ко́рыць; ко́раны;
Абчышчаць дрэва ад кары; акорваць. К. жэрдкі.
кары́ць², кару́, ко́рыш, ко́рыць; ко́раны;
Папракаць, дакараць. Хопіць яго к.
карычнева-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
кары́чневы, -ая, -ае.
1. Цёмны, буравата-жоўты (колеру жолуда або карыцы). Карычневае паліто.
2. у
карыяты́да, -ы,
Калона, апора ў будынку ў выглядзе жаночай фігуры.
карэ́,
1. Баявое пастраенне пяхоты ў форме чатырохвугольніка, якое прымянялася ў еўрапейскіх арміях да канца 19
2.
карэ́йка, -і,
Свіная або цялячая грудзінка спецыяльнага прыгатавання.
карэ́йцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Карэйскага паўвострава.
||
||
карэ́ктар, -а,
Работнік выдавецтва, газеты або друкарні, які чытае і правіць карэктуру.
||
карэ́ктны, -ая, -ае.
Ветлівы, тактычны, далікатны. Карэктная заўвага. Карэктна (
||
карэкту́ра, -ы,
Выпраўленне памылак на адбітку друкарскага набору, а таксама сам гэты адбітак. Чытаць карэктуру.
||
карэкты́ў, -ты́ву,
Частковая папраўка, змяненне чаго
карэкці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
1. Уносіць карэктывы, папраўкі ў што
2. Выпраўляць памылкі ў карэктуры. К. артыкул.
||
||
карэкціро́ўшчык, -а,
1. Той, хто ажыццяўляе карэкціроўку. Лётчык-к.
2. Лятальны апарат або іншае спецыяльнае прыстасаванне, з якіх вядзецца карэкціроўка артылерыйскага агню.
карэ́кцыя, -і,
1. Выпраўленне, частковае змяненне чаго
2. Унясенне паправак у дзеянне вымяральных прыбораў, рэгулятараў у залежнасці ад змен умоў іх эксплуатацыі. К. траекторыі палёту самалёта.
карэ́лы¹, -аў,
Народ, які складае карэннае насельніцтва Рэспублікі Карэлія, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
||
Карэльская бяроза — від бярозы з прыгожай узорыстай драўнінай на зрэзе.
карэ́лы², -ая, -ае.
Пакрыты слоем засохлай гразі; брудны. Карэлая сукенка. Карэлыя рукі.
||
карэляты́ўны, -ая, -ае (
Які знаходзіцца ў карэляцыі з чым
карэля́цыя, -і,
Узаемная сувязь, суадноснасць прадметаў, паняццяў або з’яў.
||
карэ́нішча, -а,
1. Падземнае сцябло шматгадовых травяністых раслін, якое адрозніваецца ад кораня наяўнасцю недаразвітага лісця.
2. Асноўны, галоўны корань дрэва, які з’яўляецца працягам ствала.
||
карэ́нне, -я,
1. Карані (
2. Падземныя часткі некаторых раслін (пятрушкі, сельдэрэю і
карэ́нны, -ая, -ае.
1. Спрадвечны, пастаянны (пра жыхароў пэўнай мясцовасці). К. мінчанін.
2. Рашаючы, самы істотны, які датычыцца асноў чаго
3. Які мае адносіны да кораня слова; каранёвы. Карэнная частка слова.
Карэнныя зубы — пяць задніх зубоў з кожнага боку верхняй і ніжняй сківіц.
Карэнным чынам — поўнасцю, зусім.
карэ́ньчык
карэспандава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
1. Накіроўваць куды
2. з чым. Адпавядаць чаму
карэспандэ́нт, -а,
1. Той, хто знаходзіцца ў перапісцы з кім
2. Аўтар карэспандэнцый у газеце, часопісе, на радыё, тэлебачанні. Уласны к. Спецыяльны к. Пазаштатны к. Ваенны к.
||
||
карэспандэ́нцыя, -і,
1. Паштовая перапіска паміж асобамі або ўстановамі. Весці карэспандэнцыю.
2.
3. Паведамленне пра падзеі, дасланае адкуль
карэ́та, -ы,
Закрыты з усіх бакоў чатырохколы конны экіпаж на рысорах.
Карэта хуткай дапамогі — спецыяльная аўтамашына, якая высылаецца для неадкладнай медыцынскай дапамогі.
(Прыйшоўся) як вол да карэты (
||
||
карэ́тка, -і,
1.
2. Рухомая частка некаторых машын, механізмаў, апаратаў (
||
карэ́ц, -рца́,
Драўляны або металічны коўш (у 1
||
карэ́ць, -рэ́ю, -рэ́еш, -рэ́е;
Рабіцца карэлым, каравым (ад гразі).
карэя́нка
ка́са, -ы,
1. Аддзяленне ў банку і іншых установах, дзе праводзяцца грашовыя аперацыі; памяшканне, дзе знаходзіцца гэта аддзяленне. Разлічыцца ў касе. Білетная к. Магазінная к.
2. Наяўныя грошы ўстановы, прадпрыемства. Здаць касу.
3. Апарат, на якім адціскаюцца квіткі з указаннем атрыманай сумы, а таксама кабінка, месца, дзе знаходзіцца гэты апарат і работнік, які яго абслугоўвае. Выбіць у касе булку хлеба.
4. У друкарскай справе: скрынка з наборам друкарскага шрыфту (
||
каса́¹, -ы́,
Доўгія заплеценыя разам валасы. Улажыць касу вакол галавы. Расплесці касу.
каса́², -ы́,
Ручная сельскагаспадарчая прылада, якая складаецца з доўгага загнутага ляза, насаджанага на касільна, і служыць для скошвання травы, збожжа
Найшла каса на камень — сутыкнуліся розныя непрымірымыя погляды, інтарэсы, характары.
Хоць касою касі — вельмі многа.
||
каса́³, -ы́,
Доўгая вузкая паласа, што цягнецца ад берага; мыс. Намыўная к.
каса́⁴, -ы́,
Селязёнка.
каса... (а таксама коса...).
Першая састаўная частка складаных слоў,
касабо́кі, -ая, -ае.
3 касым, крывым бокам. Касабокая хатка.
||
касабо́чыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
Станавіцца касабокім, крывым. Паркан касабочыцца.
||
касаваро́тка, -і,
Мужчынская кашуля са стаячым каўняром, які зашпільваецца збоку.
касава́ць, касу́ю, касу́еш, касу́е; касу́й; касава́ны;
1. Закрэсліваць, выкрэсліваць. К. напісанае.
2. Спыняць, адмяняць дзеянне чаго
3. Апратэстоўваць рашэнне суда ў касацыйным парадку (
||
||
касаві́льна, -а,
Тое, што і кассё.
касаві́ца, -ы,
Час касьбы. Разгарнулася самая к.
касаво́касць, -і,
Стан вачэй, пры якім зрэнкі накіраваны ў розныя бакі.
касаво́кі, -ая, -ае.
3 касымі вачамі, які мае касавокасць.
касаву́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца;
1. на каго-што. Глядзець скоса. К. на дзверы кабінета.
2.
||
касаву́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Глядзець коса, убок (пра вочы). Вока касавурыць.
||
касаго́р, -а,
Схіл гары, пагорка. Узбірацца давялося па камяністым касагоры.
касала́пы, -ая, -ае.
Які пры хадзе ставіць ступні наскамі ўсярэдзіну або ў бакі. К. мядзведзь.
||
каса́тка¹, -і,
Народная назва вясковай ластаўкі.
каса́тка², -і,
Буйная драпежная млекакормячая жывёліна сямейства дэльфінавых, падобная на кіта.
касаўё, -я́,
Тое, што і кассё.
каса́цыя, -і,
1. Абскарджанне і перагляд судовага рашэння, якое яшчэ не ўступіла ў законную сілу, вышэйстаячай судовай інстанцыяй па скарзе бакоў або пратэсце пракурора (
2. Заява з просьбай аб пераглядзе або адмене судовага рашэння (
3. Адмена выбараў або прызнанне іх несапраўднымі ў выніку парушэння выбарчага закона.
||
каса́ч¹, -а́,
Травяністая расліна з доўгімі мечападобнымі лістамі і вялікімі кветкамі жоўтага, сіняга або фіялетавага колеру.
||
каса́ч², -а́,
Цецярук-самец, які ў адрозненне ад самкі мае ў хвасце доўгае выгнутае пер’е.
||
касе́канс, -а,
Адна з трыганаметрычных функцый — секанс дадатковага вугла.
касе́та, -ы,
1. Святлонепранікальны футляр для засцярогі святлоадчувальных матэрыялаў (фота-, кінаплёнкі
2. Стандартная па форме прылада, кантэйнер, у які змяшчаюцца якія
3. Плоская закрытая каробка для магнітафоннай стужкі.
||
касе́ц, касца́,
Той, хто косіць траву, збажыну.
касі́лка, -і,
Сельскагаспадарчая машына для касьбы.
касі́льна, -а,
Тое, што і кассё.
касі́р, -а,
Службовая асоба, якая распараджаецца касай, выдае і прымае грошы, каштоўныя паперы, прадае білеты; работнік ка́сы (у 1 і 3
||
||
касі́цца, кашу́ся, ко́сішся, ко́сіцца;
1. (1 і 2
2. на каго-што. Глядзець коса, убок. Конь косіцца на машыну.
3.
||
касі́ць¹, кашу́, ко́сіш, ко́сіць; ко́шаны;
1. што. Зразаць траву касой² або касілкай. К. атаву.
2.
||
||
касі́ць², кашу́, ко́сіш, ко́сіць;
1. што. Рабіць касым, крывым; перакошваць. К. рот.
2. што і чым. Глядзець коса, убок. Конь касіў вокам на кучу канюшыны.
3. Быць касавокім, касым. Левае вока косіць.
||
ка́ска, -і,
Засцерагальны галаўны ўбор (звычайна металічны) у выглядзе шлема. Салдацкая к. Пажарная к.
||
каска́д, -а,
1. Натуральны або штучны вадаспад з уступамі.
2.
3. Акрабатычны прыём, які імітуе падзенне з чаго
4. У аперэце: хуткі танец, які суправаджаецца спевамі.
5. У тэхніцы: група паслядоўна звязаных і аб’яднаных у адну сістэму аднатыпных прыстасаванняў, збудаванняў
||
каскадзёр, -а,
Артыст, які ў кінафільмах выконвае складаныя і небяспечныя для жыцця трукі.
||
каске́тка, -і,
Лёгкі мужчынскі галаўны ўбор з казырком і аколышкам.
ка́слаўка, -і,
Пасма валасоў, травы, лёну
касма...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да космасу, да касмалогіі,
2) які мае адносіны да касманаўтыкі як да навукі,
3) які мае адносіны да касмічных палётаў, да знаходжання чалавека ў космасе,
касмаго́нія, -і,
Вучэнне аб паходжанні касмічных цел і іх сістэм. К. Сонечнай сістэмы.
||
касмадро́м, -а,
Пляцоўка з комплексам спецыяльных збудаванняў і тэхнічных сродкаў для запуску касмічных караблёў і штучных спадарожнікаў Зямлі.
||
касмало́гія, -і,
Вучэнне пра Сусвет як пра адзінае цэлае.
||
касмана́ўт, -а,
Спецыяліст, удзельнік палёту ў космас.
||
||
касмана́ўтыка, -і,
Тэорыя і практыка палётаў у космас. Дасягненні касманаўтыкі.
касмапалі́т, -а,
Паслядоўнік касмапалітызму.
||
||
касмапаліты́зм, -у,
1. Ідэя сусветнага грамадзянства, якая ставіць агульначалавечыя інтарэсы і каштоўнасці вышэй за інтарэсы асобнай нацыі або ўвогуле адмаўляе паняцце нацыянальных традыцый і нацыянальнай культуры.
2. Ідэалогія, светапогляд, згодна з якім усе народы належаць да адной супольнасці, заснаванай на агульнай маралі.
||
касма́ты, -ая, -ае.
1. 3 доўгай густой поўсцю; лахматы. К. сабака. Касматая шапка.
2. 3 доўгімі валасамі; валасаты. Касматая галава.
||
касма́ціць, -ма́чу, -ма́ціш, -ма́ціць;
Рабіць касматым, лахматым. К. валасы.
||
касмачы́, -о́ў (
Доўгія ўзлахмачаныя пасмы валасоў.
касметало́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які займаецца лячэбнай касметыкай.
||
касмето́лаг, -а,
Спецыяліст па касметалогіі.
касме́тыка, -і,
1. Вучэнне аб сродках і метадах паляпшэння знешняга выгляду чалавека.
2. Сродкі і спосабы догляду скуры твару, цела і
||
касметы́чка, -і,
1. Невялікая сумачка для прадметаў касметыкі.
2. Спецыялістка па касметычным доглядзе твару, цела.
касмі́чны, -ая, -ае.
1.
2.
касмы́к, -а́,
Тое, што і касмыль.
касмыкава́ты, -ая, -ае (
Які выступае касмыкамі, складаецца з касмыкоў. Касмыкаватая кудзеля.
||
касмы́ліна, -ы,
Пасма, касмыль (воўны, валасоў).
касмы́ль, -я́,
Скудлачаная пасма валасоў, воўны
||
касні́к, -а́,
1. Вузкая палоска тканіны; істужка, якую ўплятаюць у касу¹. Завязаць каснікі бантам.
2.
||
||
кассё, -я́,
Ручка ў касе²; касільна.
ка́ста, -ы,
1. У краінах Усходу: грамадская група, адасобленая паходжаннем, родам заняткаў і прававым становішчам сваіх членаў. К. брахманаў.
2.
||
ка́ставасць, -і,
Каставая замкнутасць, адасобленасць. Саслоўная к.
кастае́да, -ы,
Хвароба, звязаная з паступовым разбурэннем касцявой тканкі.
кастанье́ты, -нье́т,
Ударны музычны інструмент — дзве злучаныя між сабой драўляныя ці пластмасавыя пласцінкі, якімі рытмічна пастукваюць, надзеўшы на пальцы.
||
кастапра́ў, -ра́ва,
Лекар, які ставіць на месца вывіхнутыя косці або правільна складае пераламаныя.
кастарэ́з, -а,
Майстар разьбы па косці.
||
касто́р, -у,
Суконная шарсцяная тканіна з густым ворсам.
||
кастра́, -ы́,
Тое, што і кастрыца.
||
кастра́т, -а,
Той, каго кастрыравалі; скапец.
каструбава́ты, -ая, -ае.
Шурпаты, нягладкі. Каструбаватая дошка.
||
кастру́ля, -і,
Пасудзіна, звычайна цыліндрычнай формы, з ручкамі і крышкай для прыгатавання ежы метадам варкі.
||
||
кастры́вы, -ая, -ае.
3 кастрой, кастрыцай. Кастрывая кудзеля.
||
кастры́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Вы́разаць (выраза́ць) палавыя залозы; палягчаць (лягчаць).
||
кастры́ца, -ы,
Адходы лёну і канапель, якія атрымліваюцца пасля перацірання і трапання.
||
кастры́чнік, -а,
1. Дзясяты месяц каляндарнага года.
2. (з вялікай літары). Рэвалюцыя 1917 года, а таксама яе гадавіна 7 лістапада (25 кастрычніка па старым стылі). Свята Кастрычніка.
||
кастры́шча, -а,
Тое, што і вогнішча.
касты́ль, -я́,
1. Апора для чалавека без ног або з хворымі нагамі; мыліца.
2. Металічны шпень, які забіваецца ў шпалу для прымацавання да яе рэйкі.
||
кастэля́нка, -і,
Жанчына, якая ведае бялізнай у бальніцы, інтэрнаце, доме адпачынку
кастэ́т, -а,
Халодная зброя ў выглядзе металічнай пласцінкі, якая надзяваецца на пальцы і заціскаецца ў кулаку. Выцяць кастэтам.
||
касцёл, -а,
Назва каталіцкага храма.
||
касцёр¹, -стра́,
Складзеныя пэўным парадкам папілаваныя і паколатыя дровы. Скласці дровы ў к.
касцёр², -стра́,
Тое, што і вогнішча (у 1
||
касці́сты, -ая, -ае.
1. 3 шырокімі буйнымі касцямі. Касцістая фігура.
2. 3 вялікай колькасцю дробных касцей. Акунь — рыба касцістая.
||
касцю́м, -а,
1. Мужчынскае (пінжак і штаны) ці жаночае (жакет і спадніца) верхняе адзенне. Пашыць к.
2. (часцей з азначэннем). Адзенне спецыяльнага прызначэння. Спартыўны к. Маскарадны к.
||
||
касцюме́р, -а,
Спецыяліст па тэатральных касцюмах; работнік касцюмернай.
||
касцюме́рны, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да тэатральных і маскарадных касцюмаў, звязаны з іх вырабам, падрыхтоўкай і захоўваннем. Касцюмерная майстэрня.
2. у
касцюмі́раваны, -ая, -ае.
1. Адзеты ў тэатральны або маскарадны касцюм. Касцюміраваныя вучні.
2. Які праходзіць, адбываецца з удзелам людзей у маскарадных касцюмах. Касцюміраванае выступленне.
касцюмі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Адзець (адзяваць) у тэатральны або маскарадны касцюм.
||
||
касцявы́
касця́к, -а́,
1. Тое, што і шкілет.
2.
касцяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. (1 і 2
2.
||
касцяні́цы, -ні́ц,
Лясная травяністая ягадная расліна сямейства ружакветных, а таксама ярка-чырвоныя кіслыя ягады гэтай расліны.
||
касця́нкі, -нак,
Тое, што і касцяніцы.
||
касцяны́, -а́я, -о́е.
1.
2. Здабыты, прыгатаваны з касцей жывёлы. К. клей. Касцяная мука.
касы́, -а́я, -о́е і ко́сы, -ая, -ае.
1. Размешчаны, накіраваны пад вуглом да гарызантальнай паверхні, не адвесны. К. прамень. К. почырк.
2. Скрыўлены, несіметрычны. Касая рама. Касыя дзверы.
3. Касавокі. Касая дзяўчына.
4. Размешчаны не пасярэдзіне, а збоку. К. каўнер. Касая засцежка.
5.
Касы вугал — вугал, які большы або меншы за прамы.
Касы парус (
Касы сажань у плячах (
касы́нка, -і,
Хусцінка трохвугольнай формы, якую носяць на галаве або шыі.
||
||
кася́к¹, -а́,
Тое, што і вушак.
||
кася́к², -а́,
Чарада птушак, рыб. К. журавоў.
||
кат, ка́та,
1. Асоба, якая прыводзіць у выкананне смяротны прыгавор, учыняе кару, катуе.
2.
||
катава́льня, -і,
Месца катаванняў.
||
катава́сія, -і,
1. Песнапенне, што выконваецца абодвума клірасамі, якія выходзяць на сярэдзіну царквы.
2.
катава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Моцна і балюча біць, жорстка мучыць. К. на допыце. Не катуй сябе.
||
||
катаклі́зм, -у,
Нечакана рэзкі пералом, разбуральны пераварот (у прыродзе, грамадстве).
катако́мбы, -аў,
Падзямеллі, пячоры з вузкімі і доўгімі хадамі [першапачаткова служылі сховішчам для першых хрысціян у Старажытным Рыме].
||
каталагізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Скласці (складаць) каталог чаго
||
катала́жка, -і,
Турма, месца зняволення. Трапіць у каталажку.
ката́ліз, -у,
Узбуджэнне хімічнай рэакцыі або змяненне яе хуткасці пад уздзеяннем каталізатара.
||
каталіза́тар, -а,
Рэчыва, якое паскарае ход хімічнай рэакцыі.
||
каталі́к
каталіко́с, -а,
Тытул патрыярха ў армяна-грыгарыянскай, а таксама ў грузінскай праваслаўнай царкве.
каталіцы́зм, -у, м. і каталі́цтва, -а,
Адзін з асноўных кірункаў хрысціянства з царкоўнай арганізацыяй, якую ўзначальвае Папа Рымскі.
||
каталі́чка
катало́г, -а,
Спіс, сістэматызаваны пералік якіх
||
ката́ль, -я́,
Рабочы, які займаецца падвозам грузаў на тачцы.
катамара́н, -а,
1. Паруснае або маторнае судна з двух паралельных карпусоў злучаных між сабой агульнай палубай. Пасажырскі к.
2. Невялікае прагулачнае судна з парным сядзеннем, якое працуе па прынцыпе веласіпеда; водны веласіпед.
||
ката́нгенс, -а,
Трыганаметрычная функцыя, роўная адносінам косінуса да сінуса.
катапу́льта, -ы,
1. У старажытнасці: прыстасаванне для кідання на вялікую адлегласць камення, бочак з запаленай смалой
2. Механізм для паскарэння старту самалёта з палубы карабля (
3. Аўтаматычнае прыстасаванне для выкідвання з самалёта лётчыкаў, касманаўтаў з далейшым спускам на парашуце (
||
катапультава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Выкінуць (выкіда́ць) з самалёта пры дапамозе катапульты (у 3
||
ка́тар¹, -у,
Запаленне слізістай абалонкі якога
||
ка́тар², -а,
1. Невялікае вяслярнае або самаходнае судна для транспартных, спартыўных і прамысловых мэт. К. на падводных крылах.
2. Малы ваенны карабель спецыяльнага або дапаможнага прызначэння. Тарпедны к.
||
катара́кта, -ы,
Памутненне крышталіка вока, якое выклікае аслабленне і страту зроку. Вылечыць катаракту.
||
ка́тарга, -і,
1. Цяжкія прымусовыя работы для зняволеных у турмах ці ў іншых месцах зняволення ўзмоцненага рэжыму. Саслаць на катаргу.
2.
||
катаржа́нін, -а,
Чалавек, які адбывае катаргу або які быў на катарзе.
||
||
ка́таржнік, -а,
Тое, што і катаржанін.
||
||
катастрафі́чны, -ая, -ае.
Які з’яўляецца катастрофай, вядзе да катастрофы. Катастрафічнае становішча.
||
катастро́фа, -ы,
1. Падзея з трагічнымі вынікамі, раптоўнае вялікае бедства. Дарожная к. Авіяцыйная к.
2. Значная змена, якая цягне за сабой рэзкі пералом у грамадскім або асабістым жыцці. Нацыянальная к. Сямейная к.
3. Нечаканая і грандыёзная падзея ў гісторыі планеты, якая робіць уплыў на яе далейшае існаванне (
||
катафа́лк, -а,
1. Транспартны сродак для дастаўкі труны з целам нябожчыка.
2. Высокая падстаўка для труны.
||
ката́х, -а́,
Суквецце з патоўшчанай воссю, на якой шчыльна сядзяць кветкі; насенне. К. кукурузы. Катахі вярбы.
||
||
ката́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Ездзіць на чым
2. Шмат разоў ездзіць куды
||
ката́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. каго (што). Вазіць на чым
2. што. Апрацоўваць шляхам пракаткі (
||
катлава́н, -а,
Паглыбленне ў зямлі для закладкі фундамента якога
||
катлаві́на, -ы,
Паглыбленне, упадзіна на паверхні зямлі або на дне мора, акіяна.
||
катле́та, -ы,
Засмажаны кусок мяса з рабрынкай (адбіўная катлета) або кулінарны выраб авальнай ці круглай формы з рыбнага, мяснога фаршу, кашы
||
||
като́д, -а,
Адмоўны электрод;
||
като́к¹, -тка́,
Пакрытая лёдам гарызантальная пляцоўка для катання на каньках.
като́к², -тка́,
1. У будаўніцтве: машына са стальнымі валкамі для ўшчыльнення і выраўноўвання грунту, дарожных пакрыццяў і
2. Круглая драўляная калодка, па якой перакочваюць цяжкія прадметы. Перакочваць бярвенне на катках.
като́к³, -тка́,
1.
2. Ласкавы зварот да хлопчыка. Андрэйка, мой каток, дапамажы мне.
като́к⁴, -тка́,
Суквецце дробных кветак у выглядзе маленькіх пушыстых шарыкаў (на вярбе, лазе і
като́лік, -а,
Той, хто прыняў каталіцтва і прытрымліваецца ўсіх абрадаў каталіцкай царквы.
||
като́ры, -ая, -ае,
1.
2.
3.
като́ры-не́будзь, -ая-не́будзь, -ае-не́будзь,
Які
като́ўня, -і,
Тое, што і катавальня.
катры́нка, -і,
Пераносны механічны арган у выглядзе металічнай скрынкі, на якім ігралі вандроўныя музыканты.
Завесці катрынку (
||
катры́ншчык, -а,
Вандроўны музыкант з катрынкай.
кату́рхаць, -аю, -аеш, -ае;
Штурхаць каго
кату́х, -а́,
1. Невялікі хлеў або адгароджанае месца ў хляве. К. для свіней.
2.
||
кату́шка, -і,
Цыліндр для намотвання дроту, нітак, лёскі
||
катэгары́чны, -ая, -ае.
Безумоўны, рашучы, які не дапускае пярэчанняў. К. загад. Катэгарычнае патрабаванне. Катэгарычная думка. К. адказ.
||
катэго́рыя, -і,
1. У філасофіі: асноўнае паняцце, якое адлюстроўвае найбольш істотныя сувязі і адносіны рэальнай рэчаіснасці і пазнання. К. часу. К. формы і зместу.
2. У навуковай тэрміналогіі: родавое паняцце, якое абазначае разрад з’яў, прадметаў ці найбольш агульную іх прымету. Граматычныя катэгорыі. К. роду. Гістарычныя катэгорыі.
3. Група асоб, аднародных прадметаў, з’яў, аб’яднаных агульнасцю якіх
||
катэ́дж, -а,
Індывідуальны гарадскі ці сельскі жылы дом (звычайна двухпавярховы) з зямельным участкам. К. з мансардай.
ка́тэт, -а,
У матэматыцы: старана прамавугольнага трохвугольніка, якая прымыкае да яго прамога вугла.
катэхі́зіс, -а,
Кароткі выклад хрысціянскага веравучэння ў пытаннях і адказах.
каўбаса́ і кілбаса́, -ы́,
Прадукт харчавання з асоба прыгатаванага фаршу ў кішачнай або штучнай абалонцы. Вараная, вэнджаная к.
||
каўба́снік і кілба́снік, -а,
Той, хто вырабляе або прадае каўбасу.
||
каўбо́й, -я,
На паўночнаамерыканскім захадзе: конны пастух, які аб’язджае статкі вярхом.
||
каўбо́йка, -і,
Верхняя мужчынская клятчастая сарочка асобага крою з адкладным каўняром.
каўза́льнасць, -і,
1.
2. У філасофіі: тое, што і прычыннасць.
каўза́льны, -ая, -ае (
Які адносіцца да прычынна-выніковых адносін, да выражэння гэтых адносін; прычынны. Каўзальная сувязь з’яў.
||
каўка́зец, -зца,
Ураджэнец, жыхар Каўказа.
||
||
каўне́р, -няра́,
Верхняя, часцей прышыўная частка адзення, што прылягае да шыі. Прышыць к.
||
||
каўпа́к, -а́,
1. Галаўны ўбор конусападобнай, авальнай або іншай формы. К. повара.
2. Накрыўка такой формы над чым
||
||
ка́ўстык, -у,
Тэхнічная назва едкіх шчолачаў.
||
каўту́н, -у́,
1. Хвароба скуры на галаве, пры якой валасы зблытваюцца і зліпаюцца ў камяк. К. марудна вылечваецца. К. і ў коней бывае.
2.
||
каўчу́к, -у́,
Эластычнае рэчыва, якое здабываецца з млечнага соку некаторых трапічных раслін або штучным спосабам і выкарыстоўваецца для вырабу гумы. Натуральны к. Сінтэтычны к.
||
каўчукано́с, -а,
Расліна, з млечнага соку якой здабываецца каўчук.
||
каўчэ́г, -а,
1. У біблейскай міфалогіі: судна, у якім Ной выратаваў людзей і жывёл ад Сусветнага патопу.
2. У праваслаўнай царкве: скрынка для захоўвання некаторых асабліва каштоўных рэчаў; скарбонка.
||
каўшо́вы
ка́федра, -ы,
1. Узвышэнне для лектара, прамоўцы. Лектар падняўся на кафедру.
2. У вышэйшай школе: аб’яднанне спецыялістаў вучэбных дысцыплін, якія адносяцца да адной галіны навукі. К. хіміі. К. беларускай мовы і літаратуры.
3. Пасада епіскапа, які кіруе епархіяй.
||
Кафедральны сабор — галоўны сабор у горадзе, у якім богаслужэнне вядзе епіскап.
кафеі́н, -у,
Рэчыва, якое здабываецца з кававых зярнят, чайнага лісця і скарыстоўваецца ў медыцыне як стымулятар дзейнасці цэнтральнай нервовай сістэмы.
||
кафе́йнік, -а,
Пасудзіна для варкі або падачы кавы.
кафе́йніца, -ы,
1. Банка для захоўвання кавы.
2. Ручны млынок для размолвання кававых зерняў.
кафе́йны, -ая, -ае.
1.
2. Колеру кофе, цёмна-карычневы.
кафе́йня, -і,
Невялікая кавярня, якая спецыялізуецца на продажы розных гатункаў кавы.
кафетэ́рый, -я,
Кафэ з сістэмай самаабслугоўвання.
ка́фліна, -ы,
Адна плітка кафлі.
ка́фля, -і,
Керамічны выраб у выглядзе пліткі для абліцоўкі сцен, камінаў
||
кафта́н
кафэ́,
Невялікі рэстаран, дзе падаюць каву, чай, закускі
кафэшанта́н, -а,
Кафэ або рэстаран з адкрытай сцэнай для выступленняў артыстаў, якія выконваюць нумары забаўляльнага характару.
кафява́рка, -і,
Тое, што і кававарка.
||
кафямо́лка, -і,
Тое, што і кавамолка. Электрычная к.
каха́нак, -нка,
1. Любы, каханы (у 2
2. Тое, што і палюбоўнік.
каха́нка, -і,
1. Любая, каханая (у 2
2. Тое, што і палюбоўніца.
каха́нне, -я,
Вялікае сардэчнае пачуццё да пэўнай асобы іншага полу. Першае к. Прызнацца ў каханні.
каха́ны, -ая, -ае.
1. Які выклікае каханне, да якога накіравана каханне. К. хлопец.
2. у
||
каха́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Кахаць адзін аднаго.
каха́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Мець вялікае сардэчнае пачуццё да асобы іншага полу.
кахеці́нцы, -аў,
Назва грузінаў, якія жывуць у Кахеціі — гістарычнай вобласці Усходняй Грузіі.
||
||
кацаве́йка, -і,
Кароткая кофта на ваце, футры або на падкладцы.
каце́льны, -ая, -ае.
1.
2. у
каце́льня, -і,
Тое, што і кацельная (
каце́льшчык, -а,
Спецыяліст па абслугоўванні і эксплуатацыі катлоў.
кацёл, катла́,
1. Вялікая металічная пасудзіна круглай формы (для награвання вады, прыгатавання ежы
2. Пра харчаванне з агульнай кухні. Ротны к. Агульны к.
3. Закрытая пасудзіна для ператварэння вады ў пару. Паравы к.
4.
||
кацёлка, -і,
1. Драўляны кружок, круг.
2.
||
каці́ны
каці́равацца, -руюся, -руешся, -руецца; -руйся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. Атрымліваць, мець тую або іншую ацэнку ў вачах грамадства: цаніцца, прызнавацца значным. Чалавек з ведамі каціруецца ўсюды.
каці́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Вызначыць (вызначаць) цану (курс) якіх
||
||
каці́цца¹, качу́ся, ко́цішся, ко́ціцца;
1. Рухацца, верцячыся ў адным напрамку, а таксама ехаць, пасоўвацца (пра сродкі перамяшчэння на колах). З гары коціцца камень. Калёсы каціліся па дарожцы.
2. (1 і 2
3.
каці́цца², 1 і 2
Нараджаць дзіцянят (пра некаторых жывёл — авечку, казу, кошку і
||
каці́ць, качу́, ко́ціш, ко́ціць;
1. каго-што. Рухаць, перамяшчаць што
2. Хутка ехаць (
кацю́ша, -ы,
У Вялікую Айчынную вайну: народная назва рэактыўнага мінамёта, устаноўленага на аўтамабілі.
кацяло́к, -лка́,
1. Невялікі кацёл, пасудзіна для варкі ежы і для яды з яго. Салдацкі к.
2. Цвёрды мужчынскі капялюш з акруглым верхам і вузкімі палямі.
3. Галава (
||
кацяня́ і кацянё, -ня́ці,
Дзіцяня кошкі.
качава́ць, качу́ю, качу́еш, качу́е; качу́й;
Весці неаседлы лад жыцця, пераязджаць з месца на месца; вандраваць.
||
качавы́, -ая, -ое.
Які не мае аселасці, звязаны з частай пераменай месца жыхарства; вандроўны;
качага́р, -а,
Рабочы, які абслугоўвае топкі паравых катлоў.
||
качага́рка, -і,
Памяшканне, дзе знаходзяцца топкі паравых катлоў.
||
кача́лка¹, -і,
Крэсла з выгнутымі палазамі, на якіх яно качаецца.
кача́лка², -і,
1. Драўляны валік для раскачвання цеста.
2. Прыстасаванне для разгладжвання бялізны качаннем (устар.).
кача́н, -а́,
Плод капусты: шчыльна звітыя ў галоўку капусныя лісты.
||
качаня́ і качанё, -ня́ці,
Птушаня качкі.
ка́чар, -а,
Самец качкі.
||
качарга́, -і́,
Тоўсты жалезны прут, сагнуты на канцы, для перамешвання паліва ў печы, выграбання попелу.
||
||
кача́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Тое, што і каціцца¹ (у 1
2. Пераварочвацца, перакульвацца з боку на бок (пра чалавека, жывёлу). К. ў траве. Конь качаецца па зямлі. Дзеці качаюцца ў снезе.
3. Ляжаць без справы, без сну (
4. Быць хворым (
||
кача́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. каго-што. Тое, што і каціць (у 1
2. што. Размякчаючы ў руках і рухаючы па якой
3. што. Паварочваць з боку на бок у чым
4. што. Разгладжваць пры дапамозе качалкі, качалак. К. абрусы.
5. што. Рабіць пракатку (
6. Падкідваць каго
||
||
ка́чачніца, -ы,
Работніца, якая даглядае качак на птушкаферме.
ка́чка, -і,
Вадаплаўная птушка сямейства качыных з шырокай пляскатай дзюбай і кароткімі шырока расстаўленымі лапкамі. Прыляцелі дзікія качкі.
||
||
качкано́с, -а,
Яйцаносная млекакормячая жывёліна, у якой пярэдняя частка галавы выцягнута і заканчваецца шырокай дзюбай, падобнай на качыную (водзіцца ў Аўстраліі і Тасманіі).
качу́лка, -і,
1. Драўлянае кола, якое качаюць дзеля забавы.
2. Драўляны прадмет цыліндрычнай формы, з дапамогай якога ставяць у печ і вымаюць з печы вялікія чыгуны.
||
качэ́лі, -яў.
Тое, што і арэлі.
||
качэ́ўе, -я,
Стаянка качэўнікаў, а таксама мясцовасць, па якой качуюць. К. аленяводаў.
качэ́ўнік, -а,
Чалавек, які вядзе качавы лад жыцця; вандроўнік.
||
||
ка́ша, -ы,
1. Густая страва са звараных круп. Манная к. Аўсяная к.
2.
3.
Бярозавая каша — розгі або дубец, рэмень
Кашы не зварыш з кім — не дагаворышся з кім
Мала кашы еў — малады, нявопытны, недастаткова дужы.
||
кашава́р, -а,
Повар у вайсковай часці.
||
кашава́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Быць кашаварам.
кашалёк, -лька́,
Невялікая, звычайна скураная сумачка для грошай. Новы к.
||
кашало́т, -а,
Род зубатых кітоў з вялікай галавой.
||
ка́шаль, -шлю,
Сутаргавы выдых з хрыпам і шумам (пры захворванні дыхальных шляхоў). Моцны к.
кашамі́р і кашмі́р, -у,
Тонкая шарсцяная або напаўшарсцяная тканіна.
||
кашані́ль, -і,
Агульная назва некаторых відаў насякомых, з цела самак якіх здабываюць чырвоную фарбу, кармін.
||
каша́ра, -ы,
Вялікі загон, агароджанае месца на полі, дзе летам трымаюць жывёлу.
каша́чы
кашла́ты, -ая, -ае.
1. Пакрыты густой доўгай поўсцю ці валасамі; калматы. К. сабака. Кашлатыя валасы.
2. 3 густым веццем, шырокімі лапкамі; разгалісты. Кашлатая елка.
||
кашла́ціць, -ла́чу, -ла́ціш, -ла́ціць; -ла́чаны;
Касмаціць, кудлаціць.
ка́шляць, -яю, -яеш, -яе;
Пераносіць прыступ кашлю; хварэць на кашаль.
||
кашма́, -ы́,
Вялікі кусок лямцу, а таксама посцілка з такога лямцу.
||
кашма́р, -у,
1. Цяжкі, жудасны сон.
2. Што
||
кашмі́р
кашміро́вы
кашміро́ўка, -і,
Кашміровая хустка. Прыгожая к.
кашнэ́,
Вузкі шалік на шыю. Мужчынскае к.
кашо́вы
кашпо́,
Дэкаратыўная ваза для кветкавага гаршка.
каштава́ць¹, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й;
1. Мець тую ці іншую цану, грашовую вартасць. Кніга каштуе дзесяць рублёў.
2. Абыходзіцца ў якую
3.
каштава́ць², -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Спрабаваць на смак ежу, пітво. К. варэнне.
||
||
кашта́н¹, -а і -у,
1. -а. Дрэва сямейства букавых з пладамі ў выглядзе буйнога арэха, а таксама плод гэтага дрэва. Разгалісты к. Назбіраць каштанаў.
2. -у,
||
кашта́н², -а,
Пра масць коней: светла-каштанавы, рыжаваты.
кашта́навы, -ая, -ае.
1.
2. Колеру каштана, чырванавата-карычневы. Каштанавыя валасы.
каштары́с, -а,
Фінансавы дакумент для вызначэння і планавання выдаткаў і прыбыткаў. Скласці к.
||
кашто́ўнасць, -і,
1.
2.
кашто́ўны, -ая, -ае.
1. Які дорага каштуе, мае вялікую цану. К. камень.
2. Які мае важнае, істотнае значэнне. Каштоўныя парады. К. дакумент.
||
кашу́ля, -і,
Сарочка, рубашка.
||
кашча́вы, -ая, -ае.
Схуднелы, высахлы, з выступаючымі касцямі. Кашчавыя рукі.
||
кашчу́нства, -а,
Блюзнерства, зневажальныя адносіны да таго, чым даражаць, што паважаюць як святыню (першапачаткова рэлігійную).
||
кашчу́нстваваць, -вую, -вуеш, -вуе; -вуй;
Блюзнерыць, праяўляць кашчунства да каго-, чаго
кашчэ́й, -я,
1. (з вялікай літары). У рускіх народных казках: злы і худы стары, уладальнік багацця. К. Бессмяротны.
2.
кашэ́ль, -шаля́,
Вялікая кашолка, звычайна з лучыны. Злажыць сухія грыбы ў к.
Плесці кашалі з лапцямі (
кашэ́нне
кашэ́чы
каэфіцые́нт, -а,
1. Лікавы (або літарны) множнік у алгебраічным выразе.
2. Адносная велічыня, якая колькасна вызначае якую
Каэфіцыент карыснага дзеяння (ккд) — адносіны колькасці карыснай работы, выкананай якім
||
каю́к,
Канец, смерць. Думала, ужо к. будзе.
каю́р, -а,
Паганяты сабак або аленяў, запрэжаных у нарты.
каю́та, -ы,
Асобнае жылое памяшканне на судне. Капітанская к.
||
каю́т-кампа́нія, -і,
Агульнае памяшканне на судне для сталавання, адпачынку
ка́яцца, ка́юся, ка́ешся, ка́ецца; ка́йся;
1. Прызнавацца ў грахах, спавядацца ў царкве.
2. Прызнаваць сваю віну, памылку перад кім
||
ква́дра, -ы,
Кожная з чатырох фаз Месяца.
||
квадра́т, -а,
1. Роўнастаронні прамавугольнік, а таксама прадмет або ўчастак такой формы. К. стала.
2. У матэматыцы: здабытак ад памнажэння якога
3. У матэматыцы: паказальнік ступені, роўны двум. Узвесці шэсць у к.
||
квадрату́ра, -ы,
У матэматыцы: вылічэнне плошчы або паверхні фігуры.
Квадратура круга —
1) невырашальная задача ператварэння круга ў роўнавялікі квадрат;
2) наогул невырашальная задача.
квадры́га, -і,
Двухколавая антычная калясніца, запрэжаная чацвёркай коней у адзін рад.
квадрыльён, -а,
Назва ліку ў выглядзе адзінкі з пятнаццаццю нулямі, а ў некаторых краінах — з дваццаццю чатырма нулямі.
||
квазі... (
Першая састаўная частка складаных слоў; тое, што і ілжэ... (у 1, 2 і 4
ква́каць, -аю, -аеш, -ае;
Утвараць гукі, падобныя на «ква-ква».
||
||
ква́кер, -а,
Паслядоўнік адной з пратэстанцкіх рэлігійных сектаў, якая адвяргае царкоўныя абрады (у ЗША, Англіі і некаторых іншых краінах).
||
квакта́нне
квакта́ць
квакту́ха
ква́кша, -ы,
Дрэвавая жабка.
квалітаты́ўны, -ая, -ае (
Якасны. К. метад.
||
кваліфікава́ны, -ая, -ае.
1. Які мае кваліфікацыю (у 2
2. Які патрабуе спецыяльных ведаў. Кваліфікаваная праца.
||
кваліфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. каго (што). Устанавіць (устанаўліваць) ступень чыёй
2. каго-што. Ацаніць (ацэньваць), вызначыць (вызначаць) якім
||
кваліфіка́цыя, -і,
1.
2. Прафесія, спецыяльнасць. Набыць кваліфікацыю слесара.
||
квант, -а,
У фізіцы: найменшая колькасць якой
||
квантытаты́ўны, -ая, -ае (
Колькасны.
||
ква́піцца, -плюся, -пішся, -піцца;
Пасягаць на што
||
ква́рта, -ы,
1. Даўнейшая мера аб’ёму вадкіх і сыпучых рэчываў (розная ў розных краінах).
2. Металічная пасудзіна з ручкай, роўная прыблізна гэтай меры.
3. У музыцы: чацвёртая ступень гамы, а таксама інтэрвал, які ахоплівае чатыры ступені.
||
||
кварта́л, -а,
1. Частка горада, абмежаваная некалькімі перакрыжаванымі вуліцамі. Новы к.
2. Чацвёртая частка года (3 месяцы).
||
квартэ́т, -а,
1. Ансамбль з чатырох выканаўцаў. Вакальны к. Струнны к.
2. Музычны твор для чатырох галасоў або для чатырох інструментаў.
||
кварц, -у,
1. Мінерал, адна з крышталічных разнавіднасцей крэменязёму.
2. Апраменьванне кварцавай лямпай з лячэбнымі мэтамі (
||
Кварцавая лямпа — электрычная лямпа ў выглядзе невялікага балона з кварцавага шкла, якая дае ўльтрафіялетавыя прамяні.
кварцава́ць, -цу́ю, -цу́еш, -цу́е; -цу́й; -цава́ны;
Апрамяняць кварцавай лямпай. К. медыцынскія інструменты.
||
квас, -у,
Кіславаты напітак, прыгатаваны на вадзе з хлеба з соладам, а таксама з фруктаў, ягад. К. з каліны.
Перабівацца з хлеба на квас — жыць бедна, галадаючы.
||
||
Квасны патрыятызм (
квасава́рня, -і,
Прадпрыемства, дзе вараць і гатуюць квас.
ква́сіць, ква́шу, ква́сіш, ква́сіць; ква́шаны;
Даводзіць да стану браджэння, акісляць. К. капусту.
||
||
кватарава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
1. Часова жыць у каго
2. Размяшчацца на пастой (пра войска).
кватара́нт, -а,
Тое, што і кватэранаймальнік.
||
||
кватар’е́р, -а,
Ваеннаслужачы, які пры пераводзе вайсковай часці пасылаўся ўперад для падрыхтоўкі кватэр для вайскоўцаў.
||
кватэ́ра, -ы,
1. Асобнае жылое памяшканне ў доме, якое складаецца з аднаго або некалькіх пакояў, кухні і
2. Памяшканне, якое часова наймаецца ў каго
3.
||
||
кватэранайма́льнік, -а,
Той, хто наймае кватэру.
||
кватэ́рка¹
кватэ́рка², -і,
Даўнейшая мера вадкіх або сыпкіх рэчываў, роўная чацвёртай частцы кварты (у 1
||
квахта́ць, 1 і 2
Пра курэй і самак некаторых птушак: ствараць кароткія, адрывістыя гукі.
||
квахту́ха і квакту́ха, -і,
Курыца, якая выседжвае або выводзіць куранят.
квач¹, -а́,
Вялікі памазок з пакулля, рагожы
квач², -а́,
Дзіцячая гульня, па правілах якой адзін з удзельнікаў, дагнаўшы другога, павінен дакрануцца да яго.
квашані́на, -ы,
ква́шаны, -ая, -ае.
Атрыманы ў выніку квашання; кіслы. Квашаная капуста.
квета...
Першая састаўная частка складаных слоў са
кветало́жа, -а,
Расшыраны верх кветаножкі, на якім размешчаны пялёсткі, песцікі і тычынкі кветкі.
кветано́жка, -і,
Частка сцябла, на якой размешчана кветка.
кветано́сны, -ая, -ае (
Які мае кветкі. Кветаносныя расліны.
кве́тачніца, -ы,
Прадаўшчыца кветак.
кве́тка, -і,
1. Орган размнажэння ў раслін з венчыкам з пялёсткаў вакол песціка і тычынак. Апылкаванне кветак.
2. Травяністая расліна, якая прыгожа і пахуча цвіце. Палявыя кветкі. Садовыя кветкі.
||
||
кве́тка...
Першая састаўная частка складаных слоў са
кветкаво́д, -а,
Спецыяліст па кветкаводстве.
кветкаво́дства, -а,
Вырошчванне кветак як галіна садаводства. Трэба развіваць к.
||
кве́тнік, -а,
Градка, клумба, агародзік, дзе растуць кветкі. К. перад вокнамі.
||
кве́цень, -і, ж.,
Кветкі (на дрэвах, раслінах, лузе
квіеты́зм, -у,
Пасіўна-сузіральныя, абыякавыя адносіны да жыцця.
||
кві́нта, -ы,
1. Пятая ступень гамы, а таксама інтэрвал, які ахоплівае пяць ступеней.
2. Самая высокая па тоне струна некаторых струнных інструментаў.
Павесіць нос на квінту (
квінтэсе́нцыя, -і,
Аснова, самая сутнасць чаго
квінтэ́т, -а,
1. Ансамбль з пяці выканаўцаў. К. цымбалістаў.
2. Музычны твор для пяці галасоў або для пяці інструментаў. К. Мікалая Аладава.
||
квіт, -а́,
Квітанцыя. Паштовы к.
||
кві́та, у
Усё, даволі; ніякай размовы. Заплаціла і к. І к., дзядзька Мікіта!
квіта́нцыя, -і,
Афіцыйная распіска ў атрыманні ад каго
||
квіта́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
Разлічвацца, расквітвацца.
квітне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Знаходзіцца ў спрыяльных для развіцця ўмовах, паспяхова развівацца. Жыццё наша будзе к.
2. Мець прыгожы выгляд, быць здаровым. Дзяўчына квітнее.
квіто́к, -тка́,
1. Білет, талон. Набыць к. у тэатр.
2. Чэк. Атрымаць у касе к.
3. Квітанцыя, распіска (
||
кві́ты, у
У разліку, разлічыліся. Цяпер мы з табой к.
кво́ліцца, -люся, -лішся, -ліцца;
Адчуваць сябе нездаровым, слабым; стагнаць. К. на ногі.
кво́лы, -ая, -ае.
1. Фізічна слабы, хваравіты. Кволае дзіця. Кволае здароўе.
2. Далікатны, маладзенькі, які слаба развіваецца (пра расліны, грыбы
3. Невялікі па сіле, інтэнсіўнасці, напружанасці. К. голас. К. плач.
4. Недастаткова моцны; нетрывалы. Кволае крэсла.
5.
||
кво́рум, -у,
Найменшая колькасць членаў сходу, дастатковая для прызнання яго правамоцным.
кво́та, -ы,
Доля, норма чаго
||
квэ́цаць, -аю, -аеш, -ае;
1. і чым. Мазаць, размазваць; пэцкаць. К. сцяну фарбай. К. халат.
2.
||
квяці́сты, -ая, -ае.
1. Пакрыты кветкамі. Квяцістая сенажаць. К. верас.
2. 3 узорам у кветкі; яркі, каляровы. Квяцістая тканіна.
3.
||
ке́глі, -яў,
1. толькі
2. Драўляныя або пластмасавыя слупкі для гэтай гульні.
||
кедр, -а і -у,
1. -а. Хвойнае вечназялёнае дрэва. Гімалайскі к.
2. -у. Драўніна гэтага дрэва.
||
ке́драўка, -і,
Лясная птушка атрада вераб’іных, якая харчуецца кедравымі арэшкамі.
кедра́ч, -у́,
Тое, што і кедроўнік.
кедро́ўнік, -у,
Лес з кедравых дрэў.
ке́ды, -аў,
Спартыўны абутак з матэрыі на мяккіх рабрыстых гумавых падэшвах.
||
кейф
кейфава́ць
кекс, -а,
Кандытарскі выраб са здобнага цеста, пераважна з разынкамі.
||
келе́йны, -ая, -ае.
1.
2.
||
ке́ліх, -а,
Пасудзіна для віна ў выглядзе вялікай, звычайна высокай чаркі.
ке́лля, -і,
Асобны пакой манаха ў манастыры.
||
ке́льма, -ы,
Тое, што і кельня.
ке́льнер, -а,
У некаторых краінах: афіцыянт, слуга ў атэлі.
||
||
ке́льня, -і,
Прылада муляра, тынкоўшчыка ў выглядзе трохвугольнай лапаткі для набірання і нанясення раствору на цэглу.
ке́льты, -аў,
Група старажытных плямёнаў індаеўрапейскай моўнай сям’і, якія насялялі тэрыторыю Заходняй Еўропы.
||
ке́міць, ке́млю, ке́міш, ке́міць;
Разумець, разбірацца, цяміць.
||
ке́млівы, -ая, -ае.
Які ўсё хутка і лёгка разумее; здагадлівы. К. вучань.
||
ке́мны, -ая, -ае (
Тое, што і кемлівы.
||
ке́мпінг, -а,
Спецыяльна абсталяваны лагер для аўтатурыстаў.
||
кена́ф, -у,
Аднагадовая травяністая расліна сямейства мальвавых, з лубянога валакна якой атрымліваецца тэкстыльная сыравіна.
кенгуру́,
Аўстралійскае сумчатае млекакормячае з доўгімі заднімі і кароткімі пярэднімі нагамі, якое перамяшчаецца скачкамі.
||
кента́ўр, -а,
У старажытнагрэчаскай міфалогіі: істота з тулавам каня, галавой і грудзьмі чалавека.
ке́пікі, -аў (
Насміханне, кпіны.
Кепікі строіць (
ке́пка, -і,
Мужчынскі галаўны ўбор з казырком без аколышка.
||
ке́пскі, -ая, -ае.
1. Не такі, як трэба, якога хацелася б; дрэнны. К. малаток. Кепска (
2. у
керага́з, -а,
Награвальны газавы прыбор, род бясшумнага прымуса.
||
кера́міка, -і,
1.
2. Ганчарная вытворчасць, ганчарнае майстэрства. Займацца керамікай.
||
ке́рнер, -а,
Слясарны інструмент у выглядзе стальнога стрыжня з загартаваным канічным вастрыём, які ўжыв. для разметкі дэталей.
||
ке́рхаць, -аю, -аеш, -ае;
Хваравіта пакашліваць; перхаць.
ке́сар, -а,
Манарх, уладар [славянская перадача старажытнарымскага імя Цэзар].
Кесару — кесарава! — няхай той, каму належыць права кіраваць, карыстаецца гэтым правам.
ке́сараў, -ава.
У выразе: кесарава сячэнне (
кесо́н, -а,
Воданепранікальная камера, якую выкарыстоўваюць пры падводных будаўнічых работах.
||
Кесонная хвароба — захворванне, якое ўзнікае пры хуткім выхадзе з асяроддзя з павышаным атмасферным ціскам у асяроддзе з больш нізкім ціскам.
ке́та, -ы,
Марская прамысловая рыба сямейства ласасёвых.
||
кетгу́т, -у,
Ніці, якія атрымліваюць з кішак дробнай рагатай жывёлы (скарыстоўваюцца пры хірургічных аперацыях для ўнутраных швоў).
||
кетме́нь, -я,
У Сярэдняй Азіі: сельскагаспадарчая прылада тыпу матыкі для акучвання пасеваў, капання і чысткі арыкаў.
||
кефа́ль, -і,
Марская прамысловая рыба з падоўжаным і сплюснутым з бакоў целам.
||
кефі́р, -у,
Густы кісламалочны напітак, які вырабляюць з каровінага малака, заквашанага на спецыяльных грыбках.
||
ке́шкацца, -аюся, -аешся, -аецца;
Доўга і марудна рабіць што
||
кіберне́тык, -а,
Спецыяліст па кібернетыцы.
кіберне́тыка, -і,
Навука аб агульных заканамернасцях працэсаў кіравання і перадачы інфармацыі ў машынах, жывых арганізмах і грамадстве.
||
кібі́тка, -і,
1. Крытая дарожная павозка ў качэўнікаў.
2. Пераноснае жыллё ў качэўнікаў; юрта.
||
ківа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Рытмічна хістацца з боку ў бок або зверху ўніз. Галінкі ківаюцца на ветры.
2. Ісці з цяжкасцю, хістаючыся (ад стомы, хваробы
||
||
ківа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. што. Рухаць з боку ў бок або зверху ўніз; хістаць. К. слупок.
2. чым. Утвараць хістальныя рухі чым
3. Лёгкім нахілам галавы выказваць знак прывітання, адабрэння
4. Рухам галавы, пальца падзываць каго
Нечага (няма чаго) на бога ківаць (
||
||
кі́вер, -а,
У некаторых еўрапейскіх арміях у 18—19
||
ківо́к, кіўка́,
Нахіл галавы ў знак прывітання, згоды
ківо́т, -а,
Зашклёная створкавая рама або шафка для абразоў.
кігі́каць, -аю, -аеш, -ае;
Абзывацца гукамі, падобнымі на «кі-гі».
||
||
кіда́льнік, -а,
Спартсмен, які кідае дыск, кап’ё, молат і
||
||
кіда́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для кідання. Кідальныя спартыўныя прылады.
кі́дацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1.
2. чым. Кідаць у каго-, што
3.
4. Жыць у пастаянных клопатах, у горы, бедна; гадавацца без належнага догляду (
Асою ў вочы кідацца (
кі́даць, -аю, -аеш, -ае;
1.
2. што. Складаць у стог (сена, салому). К. стог.
Кідаць грошы на вецер — неашчадна расходаваць, дарэмна траціць.
||
кі́дкі, -ая, -ае.
1. Які рэзка кідаецца ў вочы; яркі. Кідкая сукенка.
2. Ахвочы, схільны да чаго
||
кіёк, кійка́,
Невялікі кій; тое, што і кій. Абаперціся на к.
||
||
кіёск, -а,
Невялікая будыніна для дробнага гандлю; шапік. Газетны к.
кізі́л, -у,
Паўднёвае дрэва або куст з сакавітымі кіславата-салодкімі чырвонымі пладамі, а таксама самі плады гэтай расліны.
||
кізя́к, -у́,
Гной з дамешкай саломы, які ў паўднёвых краінах высушваецца ў выглядзе цаглін і скарыстоўваецца як паліва.
||
кій, кі́я,
1. Прамая тонкая палка. Бярозавы к.
2. Доўгая прамая палка з патанчэннем на канцы для гульні ў більярд.
Не кіем дык палкай; ці кіем ці палкай (
кіла́, -ы́,
1. Тое, што і грыжа (
2. Хвароба крыжакветных раслін, пры якой на карэнні ўтвараюцца нарасці.
кіла...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па
кілава́т, -а,
Адзінка вымярэння магутнасці электрычнага току, роўная 1000 ват.
кілава́т-гадзі́на, -ы,
Адзінка вымярэння энергіі электрычнага току, роўная рабоце, што выконваецца за 1 гадзіну пры магутнасці току ў 1 кілават.
кілагра́м, -а,
Асноўная адзінка масы ў Міжнароднай сістэме адзінак, роўная 1000 грамаў.
||
кіламе́тр, -а,
Адзінка даўжыні, роўная 1000 метраў.
||
кіламетра́ж, -у,
Працягласць чаго
||
кікс, -у,
Няўдалы ўдар кіем па шары ў більярднай гульні.
кіксава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
Няўдала ўдараць кіем па більярдным шары.
кілбаса́
кілба́снік
кілба́сны
кі́лечны
кілза́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Класці цуглі ў рот каню. К. стаенніка.
||
кілі́м, -а,
Шарсцяны бязворсавы дыван ручной работы. Там ткуць кілімы дарагія.
||
кілі́шак, -шка,
Шкляная чарка на ножцы. Поўны к.
||
кіло́,
Тое, што і кілаграм. Купіць к. яблыкаў.
кіль, -я,
Падоўжны брус, які праходзіць па ўсёй даўжыні судна ў сярэдзіне яго днішча.
||
кільва́тар, -а,
Хвалевы струмень ззаду судна, якое рухаецца.
Ісці ў кільватары — адзін за адным, тым жа курсам (пра судны).
||
кі́лька, -і,
Невялікая прамысловая рыба сямейства селядцовых.
||
кімано́,
Японскае нацыянальнае адзенне свабоднага крою з вельмі шырокімі рукавамі.
кімберлі́т, -у,
Магматычная горная парода, якая ўтрымлівае алмазы.
||
кімва́л, -а,
Старадаўні музычны інструмент, які складаецца з дзвюх медных талерак.
||
кіна...
Першая састаўная частка складаных слоў са
кінаакцёр, -а,
Артыст кіно.
||
||
кінаама́тар, -а,
1. Аматар кіно.
2. Чалавек, які здымае кіно як аматар, непрафесіянал.
||
кінаапара́т, -а,
Апарат для здымак і паказу кінафільмаў.
кінава́р, -ы,
Мінерал чырвонага колеру розных адценняў (сярністая ртуць), сыравіна для атрымання ртуці, а таксама фарба з гэтага мінералу.
||
кіназды́мка, -і,
Здымка на кінематаграфічную стужку.
кіназна́ўства, -а,
Навука, якая даследуе кіно як мастацтва, сродак асветы і інфармацыі.
||
кінакарці́на, -ы,
Мастацкі фільм.
кінало́гія, -і,
Навука, якая вывучае сабак, іх развядзенне і догляд за імі.
||
кінамеха́нік, -а,
Спецыяліст па дэманстрацыі кінафільмаў.
кінаперасо́ўка, -і,
Перасовачная ўстаноўка для дэманстрацыі кінафільмаў.
кінаплёнка, -і,
Плёнка для кіназдымкаў.
кінапрака́т, -у,
Дэманстраванне кінафільмаў на экранах кінатэатраў, клубаў.
||
кінары́нак, -нку,
Купля і продаж фільмаў рознымі краінамі.
кінасту́жка, -і,
Кінематаграфічная стужка.
кінатэа́тр, -а,
Тэатр для дэманстрацыі кінафільмаў.
кінафікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Арганізаваць (арганізоўваць) кінатэатры дзе
||
кінафі́льм, -а,
Твор кінамастацтва, прызначаны для дэманстрацыі на экране; кінакарціна. К. для дарослых.
кінгсто́н, -а,
Клапан, што закрывае адтуліну ў падводнай частцы судна.
||
кіндзю́к, -а́,
Страўнік.
||
кінематаграфі́ст, -а,
Спецыяліст па кінематаграфіі, работнік кіно.
||
||
кінематагра́фія, -і,
1. Род мастацтва, творы якога ствараюцца з дапамогай кіназдымкі. К. Беларусі.
2. Галіна культуры і прамысловасці, якая займаецца выпускам і кінапракатам фільмаў.
||
кінемато́граф, -а,
Тое, што і кіно.
||
кінема́тыка, -і,
Раздзел механікі, які вывучае рух цел без уліку іх масы і ўздзеяння на іх сіл.
||
кінеско́п, -а,
Прыёмная электронна-прамянёвая трубка тэлевізара, якая дае відарыс.
||
кіне́тыка, -і,
Раздзел механікі, які ўключае дынаміку і статыку.
||
кінжа́л, -а,
Колючая зброя ў выглядзе клінка, вострага з двух бакоў і звужанага на канцы.
||
кінжа́льны, -ая, -ае.
1.
2. Які дзейнічае, робіцца на вельмі блізкай адлегласці (
кіно́,
1. Тое, што і кінафільм. Паглядзець цікавае к.
2. Тое, што і кінематаграфія.
3. Кінатэатр (
||
кіно́лаг, -а,
Спецыяліст па кіналогіі.
кіно́шнік, -а,
1. Работнік кінематаграфіі.
2. Аматар хадзіць у кіно.
||
кі́нуцца, -нуся, -нешся, -нецца; -нься;
1. Хутка рынуцца куды
2. Паспешліва, імкліва пачаць якое
3. Праявіць моцнае імкненне да каго
4. Напасці, накінуцца на каго-, што
5. Скокнуць з вышыні. К. з берага ў рэчку.
Кінуцца ў вочы — стаць асабліва прыметным.
||
кі́нуць, -ну, -неш, -не; кінь; -нуты;
1. каго-што і чым. Штуршком рукі (рук) прымусіць што
2. што. Тое, што і выкінуць (у 1
3.
4. Зірнуць, хутка паглядзець (у спалучэнні са словамі «погляд», «позірк»). К. позірк на каго-, што
5. Сказаць, выказаць што
6. каго-што і
7. Перастаць рабіць што
8. што. Працягнуць ніткі праз бёрда (
9.
10.
||
||
кі́па, -ы,
1. Вязка або пачак якіх
2. Вялікая ўпаковачная мера (
кіпары́с, -а і -у,
1. -а. Паўднёвае вечназялёнае хвойнае дрэва сямейства кіпарысавых.
2. -у. Драўніна гэтай расліны. Зроблены з кіпарысу.
||
кі́пень, -ю,
Вада ў час кіпення; вар.
кі́пець, -пця,
Тое, што і кіпцюр.
||
кіпе́ць, -плю́, -пі́ш, -піць; -пім, -піце́, -пя́ць; -пі́;
1. Даходзіць да стану кіпення; закіпаць. Вада кіпіць пры 100° па Цэльсію.
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5.
||
||
кіпрыёты, -аў,
Жыхары Рэспублікі Кіпр.
||
||
кіпу́чы, -ая, -ае.
1. Бурлівы, пеністы. К. вадаспад.
2.
||
кіпцю́р і капцю́р, -а́,
1. Востры загнуты рагавы прыдатак на пальцах птушак, многіх паўзуноў і млекакормячых.
2. Пазногаць (
Паказаць кіпцюры — пра пагрозу.
Трапіць у кіпцюры каму — аказацца, быць пад уладай каго
||
||
||
кіпцюра́сты, -ая, -ае.
3 вялікімі і вострымі кіпцюрамі.
||
кіпяці́льнік, -а,
Электранагравальная прылада ў выглядзе спіралі для кіпячэння вады.
кіпяці́цца, -пячу́ся, -пяці́шся, -пяці́цца; -пяці́мся, -пеціце́ся, -пяця́цца;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3.
||
кіпяці́ць, -пячу́, -пяці́ш, -пяці́ць; -пяці́м, -пеціце́, -пяця́ць; -пячо́ны;
1. Награваючы, даводзіць да кіпення; гатаваць. К. малако.
2. Трымаць, варыць у кіпені; стэрылізаваць.
||
||
кіпячо́ны, -ая, -ае.
Такі, які кіпеў. Кіпячонае малако.
кірава́льнасць, -і,
Здольнасць паддавацца кіраванню (пра механізм, машыну). Лёгкая к. машыны.
кірава́нне, -я,
1.
2. Дзейнасць органаў дзяржаўнай улады. Органы дзяржаўнага кіравання.
3. Сукупнасць прыбораў, пры дапамозе якіх кіруюць механізмам. Аўтаматычнае к.
4. У граматыцы: сінтаксічная сувязь, якая выражаецца ў тым, што адно слова патрабуе пасля сябе дапаўнення (у 3
кірава́цца, -ру́юся, -ру́ешся, -ру́ецца; -ру́йся;
1. чым. Накіроўваць сваю дзейнасць, працаваць у адпаведнасці з чым
2. Браць, трымаць кірунак, рухацца куды
кірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й;
1. кім-чым. Карыстаючыся прыборамі, рулём
2. кім-чым. Быць на чале чаго
3. кім-чым. Накіроўваць чыю
4. Тое, што і кіравацца (у 2
5.
6. У граматыцы: патрабаваць пасля сябе пэўнага ўскоснага склону.
||
кіра́са, -ы,
Латы, металічны панцыр на спіну і грудзі.
кірасі́р, -а,
Коннік цяжкай кавалерыі, які даўней насіў кірасу.
||
кіраўні́к, -а́,
Асоба, якая кіруе кім-, чым
||
||
кіраўні́цтва, -а,
1.
2. Падраздзяленне якой
3.
||
кіргі́зы, -аў,
Народ цюркскай моўнай групы, які складае карэннае насельніцтва Рэспублікі Кыргызстан.
||
||
кі́рза, -ы,
Заменнік скуры: насычаная спецыяльным хімічным рэчывам тканіна з кручаных нітак.
||
кі́рка, -і,
Ручная прылада — прадаўгаваты, завостраны з двух канцоў малаток для драблення цвёрдай пароды або лёду.
||
кірма́ш, -у́,
1. Вялікі продаж тавараў, які праводзіцца ў пэўную пару года ў вызначаным месцы і часта звязаны з выстаўкай. Вясенні Лейпцыгскі к.
2.
||
кірмашо́вец, -шо́ўца,
Удзельнік кірмашу.
кіро́ўца, -ы,
Той, хто кіруе аўтамабілем або іншым транспартным сродкам. К. тралейбуса.
кі́рпа, -ы,
Пра кароткі і задраны ўгору нос.
кірпано́сы, -ая, -ае.
3 кароткім і задраным носам. Кірпаносая дзяўчынка.
||
кірпа́ты, -ая, -ае.
1. Кароткі і задраны ўгору (пра нос).
2. Тое, што і кірпаносы.
||
кіру́нак, -нку,
1. Узяты напрамак куды
2.
3. Грамадская, навуковая, літаратурная
кіру́ючы, -ая, -ае.
1. Такі, якому належыць кіраўніцтва (у 1
2. Такі, якім трэба кіравацца. Кіруючыя ўказанні.
кі́рха, -і,
Лютэранская царква.
кіры́ліца, -ы,
Адна з дзвюх стараславянскіх азбук, якая лягла ў аснову рускага, беларускага, украінскага і іншых алфавітаў. К. і глаголіца.
||
кі́са, -ы,
Ласкальная назва кошкі.
||
кісе́ль, -сялю́,
Студзяністая страва з аўсянай мукі або ягаднага соку, заваранага на крухмале. К. з журавін. Аўсяны к.
Дзясятая вада на кісялі — пра вельмі далёкага родзіча.
||
кісе́т, -а,
Маленькі мяшочак для табакі, які зацягваецца шнурком.
||
кісламало́чны, -ая, -ае.
Пра прадукты: прыгатаваны з малака (са смятанкі, сыроваткі) шляхам сквашвання. К. сыр.
кісларо́д, -у,
Хімічны элемент, празрысты бясколерны газ, які ўваходзіць у склад паветра і неабходны для дыхання і гарэння.
||
кі́сла-сало́дкі, -ая, -ае.
Які мае адначасова і кіславаты і саладкаваты смак. Кісла-салодкія яблыкі.
кіслата́, -ы́,
1.
2.
||
кіслі́нка, -і,
Кіславаты прысмак у чым
кіслі́ца, -ы,
Травяністая расліна з белымі кветкамі, у лісцях якой знаходзіцца шчаўевая кіслата.
||
кіслі́ць, -лю́, -лі́ш, -лі́ць; -лі́м, -ліце́, -ля́ць; кі́слены;
Рабіць кіслым. К. боршч.
кісло́тнасць, -і,
Ступень змяшчэння кіслаты ў чым
кісло́тны
кі́слы, -ая, -ае.
1. Які мае своеасаблівы смак, падобны на смак лімона, журавін. К. яблык. К. сок.
2. Які закіс у выніку браджэння, прыгатаваны квашаннем. Кіслае малако. Кіслая капуста.
3.
4. Які змяшчае кіслату (у 2
||
кісля́к, -а́,
Тое, што і кісляціна (у 2
кісля́ціна, -ы,
1. Што
2.
кі́снуць, -ну, -неш, -не; кіс, кі́сла; -ні;
1. (1 і 2
2.
||
кіста́, -ы́,
Пухліна, звычайна напоўненая вадкай масай.
||
кісце́нь, -цяня́,
Даўнейшая зброя ў выглядзе кароткай палкі, на адным канцы якой падвешваўся металічны шар ці іншы цяжар для нанясення ўдараў, а на другім была пятля для надзявання на руку. Разбойнік з кісцянём.
кісць, -і,
Частка рукі, якая складаецца з запясця, пясці і пальцаў.
||
кісяя́, -і;
Празрыстая тонкая тканіна.
||
кіт¹, -а́,
1. Вялікая марская млекакормячая жывёліна, знешне падобная на рыбу. Зубатыя кіты.
2. часцей
||
кіт², -у,
Замазка для акон.
кіта́бы, -аў,
Кнігі, напісаныя ў 16
||
кітабо́ец, -бо́йца,
Судна для кітабойнага промыслу.
кітабо́й, -я,
Марак, які займаецца промыслам кітоў.
кітабо́йны, -ая, -ае.
Звязаны з промыслам кітоў. Кітабойная флатылія. К. промысел.
кітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Замазваць кітам.
||
||
кітаі́ст, -а,
Спецыяліст па кітаістыцы.
||
кітаі́стыка, -і,
Сукупнасць навук аб кітайскай культуры, гісторыі, літаратуры, мове.
кіта́йцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Кітая.
||
||
кітало́ўны, -ая, -ае.
Тое, што і кітабойны.
кітая́нка
кіто́вы
кіто́ўка
кіў, ківа́,
Тое, што і ківок. Не баішся ківа, пабаішся кія (прымаўка).
кіўну́цца
кіўну́ць
кі́цель, -я,
Форменная аднабортная куртка са стаячым каўняром.
||
кішачнады́хальныя, -ых.
Клас марскіх жывёл з чэрвепадобным целам; распаўсюджаны ў цёплых морах, жывуць на дне, харчуюцца расліннымі і жывёльнымі астанкамі.
кішачнапо́ласцевыя, -ых.
Назва аднаго з найбольш прымітыўных тыпаў мнагаклетачных беспазваночных жывёлін, у якіх поласць выконвае функцыі кішэчніка (медузы, паліпы і
кі́шка, -і,
1. Эластычная трубка — частка органаў стрававання ў чалавека, жывёлін. Тонкая к.
2. Гумавая або брызентавая трубка для падачы вады (
Кішка тонка (тонкая) у каго (
Кішкі марш іграюць (
||
кішла́к, -а́,
Паселішча вясковага тыпу ў Сярэдняй Азіі.
||
кішма́,
У выразе: кішма кішэць (
кішмі́ш, -у,
Гатунак салодкага вінаграду без костачак, а таксама разынкі з гэтага вінаграду.
||
кішэ́ннік, -а,
Кішэнны злодзей. Нечакана злавілі кішэнніка.
кішэ́нь і кішэ́ня, -і,
1. Частка адзення (штаноў, паліто, пінжака) у форме прышытага або ўшытага мяшочка для дробных рэчаў. Сукенка з кішэнямі. Ушыць кішэні.
2. Асобнае аддзяленне ў партфелі, чамадане
3. Паглыбленне, выемка (
Біць па кішэні — уводзіць у выдаткі.
За словам у кішэнь не лазіць — быць знаходлівым, дасціпным у размовах.
Класці сабе ў кішэнь — прысвойваць чужыя грошы.
Набіць кішэнь — нажыцца.
Не па кішэні каму — надта дорага.
Пустыя кішэні ў каго — няма грошай.
||
||
кішэ́ць, 1 і 2
1. Мітусліва рухацца ў розных напрамках (пра вялікую колькасць каго
2. кім. Быць перапоўненым мноствам жывых рухавых істот. Базарная плошча кішэла народам.
кішэ́чнік, -а,
Частка стрававальнай сістэмы чалавека і жывёл, якая пачынаецца за страўнікам і заканчваецца прамой кішкай; сукупнасць кішак.
кіяскёр, -а,
Прадавец у кіёску.
||
клаа́ка, -і,
1. Падземны канал для сцёку нечыстот.
2.
3. Вывадная адтуліна, агульная для кішэчніка і мочапалавых органаў (у земнаводных, паўзуноў, птушак, некаторых рыб і аднапраходных млекакормячых;
||
клабу́к, -а́,
Высокі галаўны ўбор з пакрывалам, які носяць праваслаўныя манахі.
клавесі́н, -а,
Даўнейшы клавішна-струнны шчыпковы музычны інструмент, папярэднік фартэпіяна.
||
клавіко́рды, -аў.
Даўнейшы клавішна-струнны ўдарны музычны інструмент.
||
кла́віш, -а,
1. Пласцінка ў музычным інструменце (фартэпіяна, баяне і
2. Наканечнік рычажка ў розных механізмах, які прыводзіцца ў рух пальцамі. Клавішы камп’ютарнай клавіятуры.
||
клавіяту́ра, -ы,
1. Сістэма клавішаў. К. раяля.
2. Прыстасаванне, якое дазваляе ўводзіць інфармацыю ў камп’ютар. Камп’ютарная к.
||
кладаўшчы́к, -а́,
Работнік склада.
||
||
кла́дка, -і,
1.
2. Частка якой
3. Дошка, жэрдкі або некалькі пален, прыстасаваныя для пераходу цераз рэчку, канаву, гразкае месца
5. Невялікі драўляны памост на беразе рэчкі для паласкання бялізны, чэрпання вады.
6. Адкладванне яец насякомымі, птушкамі.
кладо́ўка, -і,
Памяшканне для захавання прадуктаў харчавання, садавіны, гародніны
клак, -а́,
Тое, што і пыж.
||
клакёр, -а,
Чалавек, наняты для апладзіравання артыстам або іх асвістання, каб зрабіць уражанне поспеху або правалу спектакля.
кла́ксан, -а,
Ранейшая назва прыстасавання для падачы гукавога сігналу ў аўтамабілі, матацыкле і
клан, -а,
1. Род, радавая абшчына [першапачаткова ў кельцкіх народаў] (
2.
||
клані́раваць, -рую, -руеш, -руе;
Ажыццявіць (ажыццяўляць) біялагічнае капіраванне метадам геннай інжынерыі. К. расліны.
||
кла́няцца, -яюся, -яешся, -яецца;
1. каму-чаму. Рабіць паклоны ў знак прывітання, павагі, удзячнасці. К. бацькоўскаму дому.
2. каму. У пісьме або праз каго
3.
||
кла́пан, -а,
1. Дэталь у кампрэсарах, рухавіках унутранага згарання і
2. Частка полага органа ў выглядзе складкі ў сэрцы, якая не дае рухацца крыві ў адваротным напрамку. Сардэчны к.
3. Нашыўка з куска матэрыі, якая прыкрывае кішэню або шво на адзенні.
||
клапата́ць, -пачу́, -по́чаш, -по́ча; -пачы́;
Вельмі старанна, настойліва і рупліва займацца чым
||
клапатлі́вы, -ая, -ае.
1. Уважлівы, старанны. К. гаспадар.
2. Які патрабуе клопатаў, турбот. Клапатлівая справа.
||
клапату́н, -а́,
Клапатлівы чалавек.
||
клапаці́цца, -пачу́ся, -по́цішся, -по́ціцца;
1. па кім-чым, каля каго-чаго. Старанна і дбайна займацца чым
2. без
3. аб кім-чым і пра каго-што. Праяўляць клопат аб кім-, чым
||
клапі́ны
клапо́тны, -ая, -ае (
Тое, што і клапатлівы.
||
клапо́ўнік, -у,
Расліна сямейства крыжакветных з непрыемным пахам,
кларне́т, -а,
Драўляны духавы музычны інструмент у выглядзе трубкі з клапанамі і невялікім раструбам на другім канцы.
||
кларнеты́ст, -а,
Музыкант, які іграе на кларнеце.
клас, -а,
1. У навуковых і іншых класіфікацыях: сукупнасць прадметаў, з’яў, аб’яднаных на аснове якіх
2. Вялікая група людзей, аб’яднаных аднолькавымі адносінамі да сродкаў вытворчасці, да размеркавання грамадскага багацця і агульнасцю інтарэсаў. Рабочы к.
3. Падраздзяленне вучняў пачатковай і сярэдняй школы, якое адпавядае году навучання. Шосты к.
4. Падраздзяленне вучняў мастацкай або іншай спецшколы, якія вывучаюць пэўны прадмет. К. цымбалаў. К. жывапісу.
5. Памяшканне ў школе, дзе займаюцца вучні. Рамонт класа.
6. Група вучняў, якія вучацца сумесна. Дружны к.
7. Мера якасці, ступень, узровень чаго
||
кла́савы, -ая, -ае.
1.
2. Які ўласцівы, адпавядае ідэалогіі якога
||
кла́сік, -а,
1. Выдатны, агульнапрызнаны дзеяч навукі, мастацтва, літаратуры. Класікі беларускай літаратуры.
2. Прадстаўнік класіцызму ў мастацтве.
3. Спецыяліст у галіне класічнай філалогіі (старажытнагрэчаская і лацінская мовы і літаратуры).
кла́сіка, -і,
Узорныя, агульнапрызнаныя творы літаратуры і мастацтва, якія з’яўляюцца каштоўнасцю для нацыянальнай і сусветнай культуры. Выданне класікі.
класіфікава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Размеркаваць (размяркоўваць) па групах, разрадах, класах
|| таксама
||
класіфіка́цыя, -і,
1.
2. Сістэма, па якой што
||
класіцы́зм, -у,
Стыль і кірунак у літаратуры і мастацтве 17 — пачатку 19
||
класі́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які з’яўляецца класікам (у 1
3. Які мае адносіны да старажытнай грэка-рымскай культуры; антычны. Класічная трагедыя. Класічныя мовы.
4. Звязаны з вывучэннем антычных моў і літаратур. Класічная філалогія.
5. Тыповы, характэрны. К. прыклад.
кла́сны, -ая, -ае.
1.
2. у
3. Які мае пэўны клас, разрад (пра судна
4. Які мае высокую ступень чаго
кла́сці, кладу́, кладзе́ш, кладзе́; кладзём, кладзяце́, кладу́ць; клаў, кла́ла; кладзі́;
1. каго-што. Надаваць ляжачае становішча каму-, чаму
2. Змяшчаць, засоўваць куды
3. Адпраўляць на лячэнне, змяшчаць (у клініку, шпіталь
4. што. Накладваць, наносіць на паверхню чаго
5. што. Накладваць (страву, корм); дадаваць унутр чаго
6. што. Рабіць адбітак на чым
7. што. Узводзіць, будаваць. К. сцены з цэглы.
8. што. Рабіць, пракладваць, укладваць. К. падлогу. К. мост.
9. (1 і 2
10.
Класці галаву (жыццё) за каго-што — паміраць, аддаваць жыццё за каго-, што
||
||
кла́сціся, кладу́ся, кладзе́шся, кладзе́цца; кладзёмся, кладзяце́ся, кладу́цца; кла́ўся, кла́лася; кладзі́ся;
1. Прымаць ляжачае становішча. К. на ложак.
2. Укладвацца, размяшчацца для сну, адпачынку. К. адпачыць.
3. Адпраўляцца на лячэнне. К. ў шпіталь.
4. (1 і 2
5. (1 і 2
6. (1 і 2
7.
8. (1 і 2
||
клаўна́да, -ы,
1. Жанр цыркавога мастацтва, заснаваны на буфанадзе і гратэску.
2. Частка цыркавога спектакля — клоўнская сцэнка.
||
кле́іцца, 1 і 2
1. Рабіцца ліпкім, клейкім. Ад смалы пальцы клеяцца.
2. Паддавацца склейванню. Папера добра клеіцца.
3.
кле́іць, кле́ю, кле́іш, кле́іць; кле́ены;
Рабіць што
||
||
клей, -ю,
Ліпкае рэчыва для трывалага змацавання (склейвання) чаго
||
клейкаві́на, -ы,
Бялковае рэчыва, якое знаходзіцца ў зерні пшаніцы.
||
кле́йкі, -ая, -ае.
Які склейвае, клеіцца; ліпкі. К. лісток. Клейкія рукі.
||
клеймава́ць, кляйму́ю, кляйму́еш, кляйму́е; кляйму́й; клеймава́ны;
1. Ставіць кляймо на каго-, што
2.
||
||
кле́йстар, -у,
Клей з мукі або крухмалу. Зварыць к.
||
клеката́ць, 1 і 2
1. Ствараць клёкат, крычаць падобна некаторым птушкам. На ліпе клякоча бусел.
2. Бурліць, шумна кіпець. У трубах клекатала вада.
3.
||
кле́нчыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Станавіцца на калені.
2.
||
||
клептама́н, -а,
Чалавек, які хварэе на клептаманію.
||
клептама́нія, -і,
Псіхічнае захворванне, якое заключаецца ў неадольным імкненні да крадзяжу.
клерк, -а,
Канторскі служачы ў некаторых краінах.
клерыка́л, -а,
Прыхільнік клерыкалізму; член клерыкальнай партыі.
клерыкалі́зм, -у,
Ідэалагічная і палітычная плынь, якая імкнецца ўзмацніць уплыў царквы на грамадска-палітычнае і культурнае жыццё. Прыхільнікі клерыкалізму.
||
кле́тка¹, -і,
1. Памяшканне з металічных або драўляных прутоў для птушак і жывёлін. К. для папугаяў.
2. Спосаб складання некаторых матэрыялаў (дроў, дошак, цэглы
3. Квадрат, усякі чатырохвугольнік, начэрчаны на паверхні чаго
Грудная клетка — частка тулава, якая складаецца з рэбраў, грудзіны, пазванкоў і змяшчае ў сабе сэрца, лёгкія, стрававод.
||
||
кле́тка², -і,
Элементарная адзінка будовы жывога арганізма, якая складаецца з ядра, пратаплазмы і абалонкі. Нервовая к.
||
||
клець, -і,
1. Традыцыйная сялянская будыніна для захавання збажыны, маёмасці; свіран.
2. Шахтавы ліфт.
3. Асноўная частка пракатнага стана.
клешч, кляшча́,
Невялікая членістаногая жывёліна атрада павукападобных, якая паразітуе на целе чалавека, жывёлы, а таксама на раслінах.
||
клешчаві́на, -ы,
Алейная расліна сямейства малачаевых, з насення якой атрымліваюць рыцыну.
||
кле́шчы, -аў.
1. Металічныя шчыпцы. Кавальскія к.
2. Драўляная частка хамута, якая складаецца з дзвюх кляшчын.
3. У ваеннай справе — акружэнне ворага з двух бакоў. Узяць у к.
клешчына́, -ы́,
Адна з дзвюх драўляных частак хамута, якія сцягваюцца пад шыяй каня супоняй.
клёк, -у,
1. Розум, развага. У гэтага чалавека к. ёсць.
2. Жыццёвая сіла; сокі. Нельга ж цягнуць з чалавека апошні к.
Не мець клёку ў галаве (
клёкат, -у,
1. Перарывістыя крыкі, характэрныя для некаторых птушак. К. бусла.
2. Гукі, якія ўтвараюцца пры кіпенні, бульканні вадкасцей. К. вады ў трубах.
клён, -а і -у,
1. -а,
2. -у. Драўніна гэтай расліны. Начоўкі з клёну.
||
||
клённік, -у, м.,
Зараснік клёну; кляновы лес.
клёпка¹, -і,
Кожная асобная дошчачка для бакавых сценак бочкі
Клёпкі ў галаве не хапае (не стае) (
||
клёпка²
клёцкі, -цак,
Галушкі з мучнога цеста або дранай бульбы, звараныя ў вадзе або малацэ.
клёш, -а,
Асаблівы крой спадніцы, штаноў, расшыраны ўнізе. Шырокі к. Спадніца к.
||
кліе́нт, -а,
1. Пастаянны наведвальнік, пакупнік або заказчык. Надзейны к. фірмы.
2. Асоба, якая карыстаецца паслугамі адваката, натарыуса, крэдытнай установы
||
||
кліенту́ра, -ы, ж.,
Кліенты. Пастаянная к. ў цырульні.
||
клі́зма, -ы,
1. Увядзенне якой
2. Прыстасаванне для такога ўвядзення вадкасці. Рызінавая к.
||
клік, -у,
1. Кліч, вокліч (
2. Крык некаторых дзікіх птушак. Лебядзіныя клікі.
клі́ка, -і,
Група, шайка людзей, якія займаюцца непрыгожымі, непрыстойнымі справамі. К. інтрыганаў.
клі́каць, клічу, клічаш, кліча; кліч;
1. каго (што). Голасна зваць, прасіць прыйсці, адгукнуцца. К. на ратунак. К. бабулю.
2. каго (што). Запрашаць з якой
3. каго-што. Заклікаць да якіх
4. каго (што) кім або (пры пытанні) як. Называць якім
||
||
||
кліку́нства, -а,
Нервовае істэрычнае захворванне жанчын, якое выражаецца ў сутаргавых прыпадках і вішчанні.
||
кліку́ша, -ы,
Жанчына, хворая на клікунства.
клі́макс, -у,
Тое, што і клімактэрый.
клімактэ́рый, -ю,
Перыяд угасання функцый палавой сістэмы з набліжэннем старасці.
||
клі́мат, -у,
1. Метэаралагічныя ўмовы, уласцівыя пэўнай мясцовасці ў залежнасці ад геаграфічных абставін. Кантынентальны к.
2.
||
клін, -а,
1. Завостраны ўнізе і расшыраны ўверсе кусок дрэва або металу, якім расколваюць або заціскаюць што
2. Вузкая трохвугольная ўстаўка ў сукенцы і іншым адзенні. Уставіць к. у сарочку.
3.
4. чаго або які. Пра ўсё, што мае трохвугольную, завостраную з аднаго боку форму. Жураўліны к.
5. Частка зямельных угоддзяў, якая вылучаецца па якой
Забіць (загнаць) клін — раз’яднаць, зрабіць варожым.
Куды ні кінь — усюды клін — за што ні вазьміся, чаго
Свет клінам (не) сышоўся на кім-чым (
||
||
клінава́ты, -ая, -ае.
Тое, што і клінападобны.
клінава́ць, -ну́ю, -ну́еш, -ну́е; -ну́й; -нава́ны;
Забіваць клін; закліноўваць.
клінападо́бны, -ая, -ае.
Які мае форму кліна. Клінападобная барада.
клі́напіс, -у,
Спосаб пісьма старажытных народаў Пярэдняй Азіі, клінападобныя знакі якога наносілі на гліну або камень. Вавілонскі к.
||
клі́ніка, -і,
Стацыянарная лячэбная ўстанова, у якой лячэнне хворых спалучаецца з навукова-даследчай і вучэбнай работай.
||
клініцы́ст, -а,
Урач, які працуе ў клініцы.
||
кліні́чны, -ая, -ае.
1.
2. Які мае адносіны да лячэбнага ўздзеяння, які патрабуе або паддаецца лячэнню (
клі́нкер, -у,
Вельмі моцны вогнетрывалы і воданепранікальны штучны камень, а таксама абпаленая да спякання цэментная сыравіна.
||
кліно́к, -нка́,
1.
2. Вострая частка халоднай зброі; лязо.
3. Трохвугольная торбачка для прыгатавання сыру.
||
кліп, -а,
Тое, што і відэакліп.
клі́пер, -а,
Быстраходнае паруснае або парусна-паравое судна.
||
клі́псы, -аў,
Заціскныя завушніцы.
||
клір, -а,
1. У хрысціянскай царкве: сукупнасць свяшчэннаслужыцеляў і царкоўнаслужыцеляў аднаго храма.
2. Царкоўны хор.
клі́рас, -а,
Месца для пеўчых у царкве на ўзвышэнні перад алтаром, з левага і правага боку Царскіх дзвярэй. Спяваць на клірасе.
||
кліч, -у,
Заклік да чаго
клі́чка, -і,
1. Імя, якое даюць свойскай жывёле.
2. Мянушка чалавека (для жарту, насмешкі, у канспіратыўных мэтах). Крыўдная к. К. рэвалюцыянера.
клі́чнік, -а,
Знак прыпынку (!), які ставіцца ў канцы клічнага сказа.
клі́чны, -ая, -ае.
1. Які выражае заклік, загад і розныя пачуцці. К. сказ. Клічная інтанацыя.
2. Які выражае зварот да асобы, прадмета (пра форму, склон назоўніка,
клішы́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Вырабіць (вырабляць) клішэ. К. здымак.
||
клішэ́,
1. Рэльефны рысунак, чарцёж
2. Збіты выраз, фраза. Гатовае к.
клон, -а,
Генетычна аднароднае патомства расліны або жывёліны, якое ўтварылася шляхам бясполага, пераважна вегетатыўнага, размнажэння.
клоп, клапа́,
Насякомае-паразіт, якое корміцца кроўю чалавека і жывёл або сокам раслін.
||
кло́пат, -у,
1. Неспакойная думка пра што
2. Увага да патрэб і запатрабаванняў каго
3. Неспакойны, трывожны стан; хваляванне. К. ад сэрца не адступае. Не хочацца рабіць людзям клопату.
клоўн, -а,
Цыркавы артыст-комік.
||
клуб¹, -а,
1. Установа, грамадская арганізацыя культурна-асветнага, палітычнага, спартыўнага і іншага характару. Сельскі к. Шахматны к.
2. Будынак, памяшканне для такой арганізацыі. Сёння ў клубе цікавы канцэрт.
||
клуб², -а́,
Лятучая шарападобная маса пылу, дыму
клуб³, -а́,
Верхняя частка бядра. Выбіць нагу з клуба.
клу́бень, -бня,
Патоўшчаная мясістая частка сцябла або кораня расліны. Клубні бульбы.
||
клубі́цца, 1 і 2
Узнімацца клубамі². Пыл клубіцца пад капытамі.
клубні́цы, -ніц,
Шматгадовая травяністая расліна з салодкімі чырвонымі ягадамі, а таксама ягады гэтай расліны.
||
клубні́чнік, -у, м.,
Травяністыя кусты клубніц.
клубні́чына, -ы,
Адна ягада клубніц; клубніца.
клубняпло́ды, -аў,
Харчовыя, кармавыя і тэхнічныя расліны, якія ўтвараюць на падземных сцёблах клубні.
клубо́к, -бка́,
1. Зматаныя шарыкам ніткі, шпагат
2.
3. Невялікі клуб², тое, што і клуб¹. Дым клубкамі слаўся па страсе.
Клубок у горле — пра пачуццё сутаргавага, хваравітага сціску ў горле.
Разматаць клубок — разблытаць якую
||
клу́мак
клу́мба, -ы,
Градка для кветак у выглядзе якой
||
клу́нак, -нка,
Дробныя рэчы, звязаныя хусткай, абрусам, кавалкам матэрыі або складзеныя ў торбу. Пагрузіць клункі на калёсы.
||
клы́гаць, -аю, -аеш, -ае;
Марудна ісці; клыпаць.
клык, -а́,
Тое, што і ікол.
клыка́сты, -ая, -ае.
Тое, што і ікласты.
||
клы́паць, -аю, -аеш, -ае;
Ісці марудна, накульгваючы, перавальваючыся з нагі на нагу.
клышано́гі, -ая, -ае (
Тое, што і касалапы.
||
ключ¹, -а́,
1. Металічная прылада для адмыкання і замыкання замка. К. ад клеці.
2. Прылада для завінчвання і адвінчвання гаек, адкаркоўвання чаго
3.
||
||
ключ², -а́,
Знак у пачатку нотнага радка, які вызначае вышыню нот. Басовы к. Скрыпічны к.
ключ³, -а́,
Чарада птушак (гусей, жураўлёў
ключ⁴, -а́,
Верхні камень, якім заканчваецца арка, скляпенне.
||
ключавы́, -а́я, -о́е.
1.
2.
клю́чнік, -а,
Слуга ў панскім маёнтку, у распараджэнні якога знаходзіліся прадукты харчавання і ключы ад месцаў іх захоўвання.
||
клю́чыкі, -аў.
Тое, што і першацвет.
ключы́ца, -ы,
Парная трубчастая косць плечавога пояса чалавека і хрыбетных жывёл, якая злучае лапатку з грудной косцю.
||
клю́шка, -і,
Спартыўны снарад у выглядзе палкі з загнутым канцом для гульні ў хакей, гольф.
||
клю́шня, -і,
Канечная частка ножкі рака і ракападобных, якая нагадвае клешчы.
||
кляве́ц, кляўца́,
Малаток са сплюснутым канцом для насякання млынавых камянёў, для кляпання кос.
кляймо́, -а́,
1. Пячатка, знак, які ставяць, выпальваюць на кім-, чым
2.
3. Прылада, якой кляймуюць.
||
кля́кса, -ы,
Чарнільная пляма. Пасадзіў кляксу.
кля́мар, -а,
Сагнутая пад вуглом жалезная скаба для змацавання драўляных частак пабудовы. Узяць у клямары сцяну.
||
кля́мка, -і,
Прыстасаванне, з дапамогай якога зачыняюць і адчыняюць дзверы.
||
кляні́на, -ы,
Драўніна клёну.
кляно́вік, -у,
Кляновы сок. Частавалі нас кляновікам.
кляно́вы
кляпа́льшчык, -а,
Спецыяліст па кляпанні, па кляпальных работах.
||
кляпа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е і кляплю́, кле́плеш, кле́пле; кляпа́ны;
1. Злучаць часткі чаго
2. Ударамі малатка вастрыць лязо касы.
||
кля́сер, -а,
Альбом для марак.
||
клясці́, кляну́, кляне́ш, кляне́; клянём, кленяце́, кляну́ць; кляў, кляла́, -ло́; кляні́;
Пасылаць праклёны; праклінаць.
||
клясці́ся, кляну́ся, кляне́шся, кляне́цца; клянёмся, кленяце́ся, кляну́цца; кля́ўся, кляла́ся, -ло́ся; кляні́ся;
1. чым і без
2. Праклінаць каго
||
кля́тва, -ы,
Урачыстае абяцанне, запэўненне. К. ў дружбе.
||
клятвапаруша́льнік, -а,
Той, хто парушае клятву.
||
клятвапарушэ́нне, -я,
Парушэнне дадзенай клятвы.
клятча́сты, -ая, -ае.
Які мае ўзор, рысунак у клетку¹ (у 3
клятча́тка, -і,
1. Арганічнае рэчыва, з якога складаецца абалонка клетак расліны.
2. Рыхлая падскурная злучальная тканка ў арганізме чалавека і жывёлы.
||
кля́ўза, -ы,
1. Дробязная прыдзірлівая скарга; нагавор, паклёп (
2. Прыдзірлівы дробны судовы іск (
||
кля́ўзнік, -а,
Той, хто займаецца кляўзамі.
||
||
кля́ўзнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Займацца кляўзамі; нагаворваць, паклёпнічаць.
||
кляцьба́, -ы́,
1.
2. Словы лаянкі, якімі выказваюць пажаданне зла, няшчасця каму
кля́ча, -ы,
Пра худога, заезджанага каня.
кля́штар, -а,
Каталіцкі манастыр.
||
кмен, -у,
Травяністая расліна сямейства парасонавых, а таксама яе насенне, што скарыстоўваецца як прыправа.
||
кнехт, -а,
Тумба на палубе судна або на прыстані для замацавання троса, каната.
кні́га, -і,
1. Друкаванае (даўней таксама рукапіснае) выданне ў выглядзе пераплеценых разам аркушаў з якім
2. Сшытыя разам чыстыя або разлінееныя лісты паперы для якіх
3. Адна з некалькіх вялікіх частак літаратурнага твора. Раман у трох кнігах.
||
||
кні́га...
Першая састаўная частка складаных слоў са
кнігавыдаве́цтва, -а,
Кніжнае выдавецтва.
||
кнігага́ндаль, -длю,
Гандаль кнігамі.
||
кнігадрукава́нне, -я,
Друкаванне і выданне кніг.
||
кнігазна́ўства, -а,
Навука аб кнізе і кніжнай справе, аб працэсах стварэння, распаўсюджвання і выкарыстання твораў пісьменнасці і друку ў грамадстве.
||
кнігалю́б, -а,
Аматар і знавец кніг.
||
кнігано́ша, -ы,
1. Прадавец кніг або бібліятэчны работнік, якія разносілі кнігі па дамах.
2. Чалавек, які займаўся дастаўкай кніг праз мяжу нелегальным шляхам.
кніга́рня, -і,
Кніжны магазін.
кнігасхо́вішча, -а,
1. Памяшканне для захоўвання кніг і іншых друкаваных выданняў у бібліятэцы, кніжным магазіне.
2. Буйная грамадская бібліятэка.
кні́гаўка, -і,
Птушка сямейства сяўцоў, якая жыве на балотах, сырых лугах.
||
кні́жка, -і,
1.
2. У складзе назвы некаторых дакументаў у выглядзе сшытых разам лісткоў з тэкстам і месцам для афіцыйных запісаў. Працоўная к.
3. Асобны нумар тоўстага часопіса. Сакавіцкая к. часопіса «Полымя».
4. Адзін з чатырох аддзелаў страўніка жвачных жывёл, слізістая абалонка якога ўтварае складкі, падобныя на лісты паўразгорнутай кнігі (
кні́жнік, -а,
1. Знавец і аматар кніг. Заўзяты к.
2. Перапісчык або друкар; выдавец кніг (
3. Пра адарванага ад жыцця чалавека, які кіруецца ў сваёй дзейнасці ведамі, набытымі з кніг (
||
кні́жны, -ая, -ае.
1.
2. Які апіраецца на веды з кніг, не падмацаваны жыццёвым вопытам. Кніжныя веды.
3. Характэрны для пісьмовага літаратурнага тэксту, не ўласцівы жывой мове. К. стыль.
||
кні́ксен, -а,
Пачцівы паклон з прысяданнем перад старэйшым; рэверанс (у 1
кно́пка, -і,
1. Тонкі кароткі цвічок з шырокай плоскай плешкай, якім прымацоўваюць паперу, тканіну
2. Невялікі акруглы выступ, які служыць для замыкання электрычнага ланцуга і прывядзення ў дзеянне розных механізмаў націсканнем на яго. К. ліфта.
3. Металічная або пластмасавая засцежка, якая складаецца з дзвюх частак, што ўваходзяць адна ў адну. Пальчаткі на кнопках.
4. Пра чалавека маленькага росту (
Націснуць на ўсе кнопкі — выкарыстаць усе магчымасці для дасягнення чаго
||
||
кно́раз, -а,
Тое, што і кныр.
кнот, -а,
Спецыяльная стужка або шнурок, якія служаць для гарэння ў газавай лямпе, свечцы
||
кныр, -а́,
Самец свінні.
княгі́ня, -і,
Жонка князя.
княжна́, -ы́,
Тое, што і князёўна.
кня́жыць, -жу, -жыш, -жыць;
Правіць княствам.
||
князёўна, -ы,
Незамужняя дачка князя.
князь, -я,
1. Правадыр войска і правіцель феадальнай манархічнай дзяржавы або асобнага ўдзельнага княства. Полацкі к.
2. Тытул такіх асоб, які перадаваўся ў спадчыну або прысвойваўся царом як узнагарода, а таксама асоба, якая мела такі тытул.
||
||
кня́ства, -а,
1. Феадальнае ўладанне на чале з князем. Пінскае к.
2. У складзе назвы некаторых сучасных дзяржаў. К. Ліхтэнштэйн.
ко́бальт, -а,
Хімічны элемент, серабрыста-белы метал з чырванаватым адлівам.
||
ко́бза, -ы,
Старадаўні ўкраінскі шчыпковы струнна-музычны інструмент.
ко́бра, -ы,
Вялікая ядавітая змяя сямейства аспідаў, якая пры небяспецы прымае своеасаблівую позу, падымаючы пярэднюю частку цела вертыкальна над зямлёй і расшыраючы шыю ў выглядзе дыска (пашырана ў Афрыцы, Азіі, Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы).
ко́ваны
ко́вачны
ко́вы, -аў (
Тое, што і аковы.
код, -а,
Сістэма ўмоўных абазначэнняў, сігналаў, якія перадаюць інфармацыю. Тэлеграфны к. Лічбавы к.
Генетычны код (
||
ко́дла, -а,
1. Дом, сяліба.
2. Сям’я, род. Сусед прыехаў з усім сваім кодлам.
3.
ко́дэкс, -а,
1. Сістэматызаваны звод законаў. Грамадзянскі к.
2.
3. Старадаўні рукапіс у пераплёце (
ко́жны, -ая, -ае, (
Усякі; адзін з усіх, узяты асобна. Кожная сям’я. К. дзень. Кожныя дзве гадзіны. Кожныя тры дні. На к. дзень. Кожнаму (
козагадо́вец, -до́ўца,
Спецыяліст у галіне козагадоўлі.
козагадо́ўля, -і,
Развядзенне коз як галіна жывёлагадоўлі.
||
ко́зачка
ко́злік, -а,
1.
2. Тое, што і казёл (у 6
ко́злы, -аў.
1. Сядзенне для фурмана ў перадку экіпажа.
2. Падстаўка для пілавання дроў у выглядзе бруса на чатырох ножках, збітых крыж-накрыж. Пілаваць дровы на козлах.
3. Спосаб састаўлення вінтовак. Саставіць вінтоўкі ў к.
ко́зыр, -а,
1. Карта той масці, якая лічыцца старшай у гульні.
2.
Хадзіць козырам (
||
ко́зыт, -у,
Адчуванне лёгкага нервовага раздражнення, якое выклікаецца дотыкам да скуры. Баяцца козыту.
кок¹, -а,
Повар на судне.
кок², -а,
Мужчынская прычоска — начэсаная або закручаная пасма валасоў над ілбом. Прычоска з кокам.
кок³
ко́ка-ко́ла, -ы,
Безалкагольны газіраваны танізуючы напітак.
ко́кан, -а,
Ахоўная абалонка, у якой вусень ператвараецца ў кукалку. Шаўкавічны к.
||
ко́кі, -аў,
Шарападобныя бактэрыі.
||
ко́клюш, -у,
Інфекцыйная (пераважна ў дзяцей) хвароба, якая выражаецца ў прыступах сутаргавага кашлю.
||
ко́кнуць, -ну, -неш, -не; -ні;
1. што. Стукнуўшы, разбіць. К. вазу.
2. каго. Забіць, знішчыць. К. вартавога.
||
кокс, -у,
Від цвёрдага паліва, якое атрымліваецца з каменнага вугалю або торфу шляхам моцнага награвання без доступу паветра.
||
кол, кала́,
Завостраная на канцы палка, шост. Часаць кляновы к.
Хоць кол на галаве чашы каму — пра ўпартага, няўступчывага чалавека, які не паддаецца ўгаворам.
||
ко́ла, -а,
1. Вобад (суцэльны або са спіцамі), які круціцца на восі і забяспечвае рух сродкаў перамяшчэння (калёс, аўтамашын
2. Пра ўсё, што мае форму круга або кальца. К. каўбасы.
3.
4.
5.
6. звычайна
Ні ў кола ні ў мяла (
Пятае кола ў возе — пра што
||
||
ко́лас, -а,
1. Суквецце злакаў і некаторых іншых раслін, у якіх кветкі размяшчаюцца ўздоўж канца сцябла. Каласы пшаніцы.
2. Суквецце з пладамі, насеннем гэтых раслін. Спелы к. жытнёвы.
||
||
ко́латы¹, -ая, -ае.
Нанесены колючай зброяй. Колатая рана.
ко́латы², -ая, -ае.
Разбіты на кавалкі. К. цукар.
ко́лба, -ы,
Лабараторная шкляная пасудзіна з доўгім горлам для хімічных работ.
||
||
ко́лер, -у,
1. Светлавы тон чаго
2. У жывапісе: адценне фарбы, густата, ступень яе яркасці.
||
колера...
Першая састаўная частка складаных слоў са
ко́леравы, -ая, -ае.
Звязаны з успрыняццем колеру. Колеравыя ўражанні.
Колеравая слепата — тое, што і дальтанізм.
колераму́зыка, -і,
Спалучэнне музыкі з колерасветлавымі эфектамі; святламузыка.
||
ко́лі,
Шатландская аўчарка.
ко́лік
ко́лікі, -аў,
Востры, рэзкі боль у жываце, у баку.
ко́лісь,
Калісьці, некалі ў мінулым. К. і мы былі маладыя.
ко́лішні, -яя, -яе.
Які быў, меў месца ў мінулым. Колішнія сустрэчы з аднакласнікамі.
ко́лка
ко́лкасць, -і,
1.
2.
ко́лкі¹, -ая, -ае.
1. Які пры дакрананні колецца; калючы. Колкія лапкі сасны.
2.
||
ко́лкі², -ая, -ае.
Які лёгка колецца. Колкія дровы.
||
ко́лькасць, -і,
1. Велічыня, лік, аб’ём, маса. Вялікая к. дрэў у парку. К. ападкаў за суткі.
2. Філасофская катэгорыя, якая характарызуе прадметы і з’явы навакольнага свету з боку велічыні, аб’ёму, ліку, ступені развіцця, тэмпаў змянення і
||
ко́лькі,
1.
2.
3.
4.
а) у даданых дапаўняльных сказах. Дзеці дрэнна адчуваюць, к. праходзіць часу;
б) у даданых азначальных сказах і сказах меры і ступені. Буду працаваць, к. дазволіць здароўе.
5. у
Колькі ёсць духу (сілы) (
1) вельмі хутка (бегчы, ехаць);
2) вельмі моцна (крычаць, клікаць на дапамогу).
ко́лькі-не́будзь,
1.
2.
кольт, -а,
Рэвальвер (а таксама кулямёт або іншая стралковая зброя) асобай сістэмы.
ко́льца, -а,
1. Прадмет, звычайна металічны, які мае форму вобада, абруча, акружнасці. Кольцы дроту. Гімнастычныя кольцы.
2. Тое, што мае форму такога прадмета. Кольцы дыму.
ко́льчаты, -ая, -ае.
1. Які складаецца з кольцаў. К. ланцуг.
2. Як састаўная частка батанічных і заалагічных назваў. Кольчатыя чэрві.
ко́лючы, -ая, -ае.
1. Такі, якім можна ўкалоць, пракалоць што
2. Які стварае адчуванне ўколу (уколаў). К. боль.
Ко́ляды
ком, -а,
Круглаваты, звычайна зацвярдзелы кавалак якога
Ком у горле; ком падкаціўся (падступіў) да горла — пра спазмы ў горле пры адчуванні моцнай крыўды, радасці
ко́ма¹, -ы,
Вельмі цяжкі стан, які пагражае смерцю і характарызуецца парушэннем усіх функцый арганізма. Знаходзіцца ў коме.
||
ко́ма², -ы,
Невялікі (меншы за 1/8 тону) інтэрвал паміж двума гукамі.
ко́мельгам,
Хутка, паспешліва, неабдумана. Кінуўся к.
ко́мі,
Народ фінаўгорскай моўнай групы, які складае асноўнае насельніцтва Рэспублікі Комі, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.
||
коміваяжо́р, -а,
Раз’язны гандлёвы агент якой
||
ко́мік, -а,
1. Акцёр, які выконвае камічныя ролі.
2.
ко́мікс, -а,
Невялікая кніжка з малюнкамі або серыя малюнкаў з тэкстам лёгкага, звычайна прыгодніцкага зместу.
ко́мін, -а,
Труба для адводу дыму з печы.
||
ко́мкаць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
1. Тое, што і камячыць.
2.
||
ко́мпас, -а,
Прыбор для вызначэння старон свету, у якім намагнічаная стрэлка заўсёды паказвае на поўнач.
||
ко́мплекс, -у,
1. Сукупнасць прадметаў, з’яў, дзеянняў, уласцівасцей, якія складаюць адно цэлае. Мемарыяльны к. К. гімнастычных практыкаванняў.
2. Сукупнасць цесна звязаных галін народнай гаспадаркі ці прадпрыемстваў розных галін гаспадаркі. Аграпрамысловы к. Паліўна-энергетычны к. Тэрытарыяльна-вытворчы к. Ваенна-прамысловы к.
||
кон, -у,
1. Месца, дзе ставяцца фігуры, якія трэба выбіваць (пры гульні ў гарадкі, пікара
2. Адна партыя якой
Ставіць на кон — рызыкаваць сваім жыццём.
ко́навязны
ко́навязь
ко́наўка, -і,
Металічная пасудзіна з ручкай для піцця вады.
||
ко́ндар, -а,
Вялікая драпежная птушка сямейства грыфаў з голай галавой і шыяй, якая корміцца пераважна падлай.
конегадо́вец, -до́ўца,
Спецыяліст па конегадоўлі.
конегадо́ўля, -і,
Развядзенне коней як галіна жывёлагадоўлі.
||
ко́нік¹
ко́нік², -а,
Насякомае, якое скача і стракоча крыламі.
||
ко́нка, -і,
Да ўвядзення трамвайнага руху: гарадская рэйкавая дарога, па якой хадзілі вагоны на коннай цязе, а таксама вагон такой дарогі.
||
ко́нкурс, -у,
Спаборніцтва, мэтай якога з’яўляецца вылучэнне лепшых удзельнікаў, лепшых работ. К. музыкантаў імя П. Чайкоўскага. Аб’явіць к. на лепшую п’есу. Вытрымаць к.
||
ко́нна,
Вярхом, на кані.
конна...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да каня, коней,
2) які ажыццяўляецца з удзелам коней,
3) які мае адносіны да конегадоўлі,
коннагвардзе́ец, -дзе́йца,
1. Той, хто служыць у гвардзейскай кавалерыі.
2. Ваеннаслужачы лейб-гвардыі коннага палка ў дарэвалюцыйнай Расіі.
||
конназаво́дства, -а,
Развядзенне пародзістых коней на конных заводах.
||
ко́ннік, -а,
1. Той, хто едзе на кані вярхом; верхавы.
2. Конны воін, кавалерыст.
ко́нніца, -ы,
Коннае войска, кавалерыя.
ко́нны, -ая, -ае.
1.
2. Які прыводзіцца ў рух коньмі. Конная касілка.
3. Які мае адносіны да конніцы; кавалерыйскі. К. ўзвод. К. атрад.
ко́нскі
ко́нсул, -а,
1. Службовая асоба дыпламатычнага ведамства, якая прадстаўляе і абараняе прававыя і эканамічныя інтарэсы сваёй дзяржавы і яе грамадзян перад уладай іншай дзяржавы. Генеральны к.
2. У Старажытным Рыме і ў Францыі (у першыя гады 19
||
ко́нсульства, -а,
Дыпламатычнае прадстаўніцтва на чале з консулам (у 1
||
контр...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае процідзеянне, проціпастаўленне, процілегласць таму, што выражана ў другой частцы,
ко́нтра, -ы,
Тое, што і контррэвалюцыянер.
контраге́нт, -а,
Асоба або ўстанова, якія ўзялі на сябе пэўныя абавязкі па дагаворы.
||
контр-адміра́л, -а,
Першае адміральскае званне або чын на флоце, роўнае званню генерал-маёра ў сухапутных войсках, а таксама асоба, якая мае гэта званне.
||
контрата́ка, -і,
Сустрэчная атака, якую арганізоўваюць з мэтай адбіць наступаючыя варожыя войскі або перайсці ў наступленне самім. Перайсці ў контратаку.
контратакава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
Правесці (праводзіць) контратаку. К. ворага.
контрга́йка, -і,
Другая гайка, якая прыкручваецца за асноўнай для засцярогі яе ад самаадкручвання пры ўдарах, штуршках.
контрмане́ўр, -у,
Сустрэчны манеўр, манеўр у адказ.
контрнаступле́нне, -я,
Падрыхтаванае ў ходзе абароны наступленне ў адказ на наступленне праціўніка. К. войск пад Масквой у снежні 1941 года.
контрразве́дка, -і,
Спецыяльныя органы дзяржавы для процідзеяння разведцы праціўніка, для барацьбы са шпіянажам, дыверсіямі
контрразве́дчык, -а,
Работнік контрразведкі.
||
контррэвалю́цыя, -і,
Барацьба праціўнікаў рэвалюцыі супраць дзейнасці рэвалюцыйных улад.
||
контррэвалюцыяне́р, -а,
Удзельнік, прыхільнік контррэвалюцыі.
||
контруда́р, -у,
Удар, які наносяць войскі па арміі праціўніка, з мэтай яго разгрому і пераходу ў наступленне. Нанесці ворагу к. з фланга.
ко́нтры.
У выразе: быць у контрах (
ко́нтур, -у,
Абрыс, лінія, якая ачэрчвае што
||
Контурная карта — геаграфічная карта, на якую нанесены толькі абрысы вадаёмаў і сушы.
Контурная лінія — перарывістая лінія з кропак або кароткіх рысак.
ко́нус, -а,
1. Геаметрычнае цела, якое ўтвараецца вярчэннем прамавугольнага трохвугольніка вакол аднаго з яго катэтаў.
2. Прадмет такой формы. К. тэрыкона.
||
конусападо́бны, -ая, -ае.
Які мае выгляд конуса.
ко́нчаны, -ая, -ае.
1. Вырашаны, закончаны. Кончаная справа.
2. Непапраўны ў сваіх паводзінах, імкненнях
ко́нчык, -а,
1.
2. Пра востры ці звужаны канец чаго
ко́нчыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
1. (1 і 2
2. Памерці ў пакутах (
||
ко́нчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны;
1. што, а таксама з чым і з
2. што чым. Зрабіць што
3. што, з чым і з
4. што. Завяршыць навучанне дзе
5. каго (што). Звесці са свету (
Дрэнна (кепска) кончыць — пра ганебны канец чыйго
Кончыць жыццё — памерці.
||
конь, каня́,
1. Буйная свойская аднакапытная жывёліна, якая выкарыстоўваецца для перавозкі грузаў і людзей, а таксама для верхавой язды. Купіць каня. Навязаць каня. Па конях! (кавалерыйская каманда для пасадкі на коней).
2. Шахматная фігура з галавой каня. Хадзіць канём.
3. Абабіты скурай брус на чатырох ножках для гімнастычных практыкаванняў.
На кані і пад канём — у самых разнастайных, прыемных і непрыемных сітуацыях (пабываць, быць).
Ні па кані, ні па аглоблях (
Ход канём — пра смелае, рашучае дзеянне.
||
||
ко́нюх, -а,
Работнік, які даглядае коней.
ко́панік, -а,
Полаз са ствала дрэва, выкапанага з коранем.
ко́панка, -і,
Выкапаны штучны вадаём, запоўнены вадой; сажалка.
копасклада́льнік, -а,
Сельскагаспадарчая машына для складання сена, саломы ў копы.
ко́паць, -і,
Сажа, якая асядае слоем на паверхні чаго
коп’епадо́бны, -ая, -ае.
Які мае выгляд, форму кап’я.
ко́пія, -і,
1. Дакладнае ўзнаўленне, паўтарэнне чаго
2.
ко́пка¹
ко́пка²
ко́птур, -а і капту́р, -а́,
У выразе: з коптурам (каптуром) (
ко́раб, -а,
Выраб з лубу, бяросты, саломы
Сем карабоў (нагаварыць, наабяцаць
ко́рак, -рка,
1. Закупорка для бутэлек.
2. Абцас (
||
ко́рань, -я,
1. Падземная частка расліны, пры дапамозе якой яна замацоўваецца ў зямлі і атрымлівае пажыўныя рэчывы. Выкапаць куст з коранем.
2. Частка зуба, ногця, воласа
3.
4. У граматыцы: асноўная частка слова без суфікса і прыстаўкі. Правільна вызначыць к. слова.
5. У матэматыцы: лік, які пры ўзвядзенні ў пэўную ступень дае дадзены лік. Квадратны к. Здабыць к.
Глядзець у корань (
Вырваць з коранем — канчаткова пазбавіцца ад чаго
На корані — пра расліны: не зжаты, не скошаны.
Пад корань —
1) ля самай асновы (ссякаць, зразаць што
2) канчаткова (разбураць, знішчаць).
Пусціць карані — трывала, надоўга абаснавацца дзе
У корані —
1) зусім, абсалютна (не згаджацца з чым
2) у самай аснове, карэнным чынам (змяняць
||
||
ко́рба, -ы,
Ручка, якой прыводзяць у рух што
ко́рда, -ы,
Доўгая вяроўка, на якой ганяюць коней па крузе пры выездзе, абучэнні. Ганяць на кордзе.
корж, каржа́,
Прэснае, сухое печыва з мукі; праснак. Напячы каржоў.
||
||
ко́ржык, -а,
1.
2. Салодкі кандытарскі выраб, від пячэння.
||
ко́рка, -і,
Зацвярдзелы верхні слой чаго
||
ко́ркавы¹
ко́ркавы²
корм, -у,
Ежа жывёлы.
||
корма... (а таксама карма...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
ко́рмны, -ая, -ае.
Якога кормяць на забой; адкормлены. Кормныя свінні.
ко́рпацца, -аюся, -аешся, -аецца і карпа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Капацца ў чым
2.
||
ко́рпаць, -аю, -аеш, -ае і карпа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. што чым. Раскопваць, калупаць. К. зямлю матыкай.
2.
||
ко́рпус, -а,
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8. Назва аднаго з размераў друкарскага шрыфту.
||
Корпусная лінгвістыка — раздзел мовазнаўства, які займаецца распрацоўкай і стварэннем корпусаў тэкстаў, а таксама іх выкарыстаннем у якасці інструмента для лінгвістычных даследаванняў.
корт¹, -у,
Баваўняная тканіна, звычайна цёмнага колеру, для рабочага і спартыўнага адзення; «чортава скура».
||
корт², -а,
Пляцоўка для гульні ў тэніс. Тэнісныя корты.
||
ко́рушка, -і,
Невялікая марская прамысловая рыба атрада селядцовападобных.
||
ко́рцік, -а,
Афіцэрская халодная колючая зброя ў форме кароткага кінжала.
корч, карча́,
1. Пень, вывернуты з зямлі з карэннем. Сабраць карчы ў кучы.
2. Куст бульбы, цыбулі, вывернуты з зямлі (
||
ко́ршак, -а і карша́к, -а́,
Тое, што і ястраб.
||
коса... (а таксама каса...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
ко́сінус, -а,
Трыганаметрычная функцыя вугла ў прамавугольным трохвугольніку, роўная адносінам да гіпатэнузы катэта, прылеглага да дадзенага вострага вугла.
ко́ска¹
ко́ска²
ко́ска³, -і,
Знак прыпынку (,), які раздзяляе словы, групы слоў і сказы. Раздзяліць коскай аднародныя члены сказа.
ко́смас, -у,
1. Сусвет (Сонечная сістэма, зоркі, галактыкі
2. Прастора, якая распасціраецца за межамі зямной атмасферы на вышыні, большай за 100 км. Палёт у к. Асваенне космасу.
||
коснаязы́касць, -і,
1. Расстройства мовы, якое праяўляецца ў няздольнасці правільна вымаўляць гукі; невыразнае вымаўленне.
2.
коснаязы́кі, -ая, -ае.
1. Хворы на коснаязыкасць (у 1
2. Невыразны, незразумелы (пра мову).
ко́сны¹, -ая, -ае.
Неўспрымальны да новага, перадавога; адсталы. Косныя погляды. К. чалавек.
||
ко́сны²
ко́стачка, -і,
1.
2. Цвёрдае ядро, семя ў некаторых пладах. К. персіка. К. слівы.
3. Тое, што і шчыкалатка. У рацэ вады па костачкі.
4. Гібкая пласцінка, што ўшываецца ў карсет, сукенку
||
ко́стка, -і,
1. Тое, што і косць (у 1
2. Тое, што і косць (у 5
Як костка ў горле (
ко́сць, -і,
1. Асобная састаўная частка шкілета хрыбетных жывёл і чалавека. Ключычная к.
2.
3.
4.
5. якая. Пра сацыяльнае паходжанне. Панская к.
Да касцей — вельмі моцна (прамокнуць, прамерзнуць
Легчы касцьмі — загінуць.
Скура ды косці — пра вельмі худога чалавека.
||
Перамываць костачкі каму — абгаворваць, пляткарыць.
Разабраць па костачках — вельмі падрабязна.
||
ко́сы
кот, ката́,
Свойская жывёліна сямейства кашэчых; самец кошкі. Сібірскі к.
Кату па пяту (
Купіць ката ў мяшку (
Як кот наплакаў каго-чаго (
||
||
ко́тлішча, -а,
1. Месца жыхарства, сяліба. Ён і цяпер на дзедавым котлішчы сядзіць.
2.
ко́тная, -ай.
Цяжарная (пра авечку, казу, кошку).
ко́ўдра, -ы,
Пасцельная прыналежнасць, якой накрываюцца. Цёплая к.
||
ко́ўзанка, -і,
Расчышчанае роўнае месца, пакрытае лёдам, для катання; каток.
ко́ўзацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Рухацца па слізкай паверхні; слізгацца. К. па ледзяной дарозе. Ногі коўзаюцца.
2. Катацца па слізкай паверхні. Дзеці коўзаюцца на лёдзе.
3. Рухацца, не сядзець спакойна, ёрзаць. К. па канапе.
||
ко́ўзаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Тое, што і коўзацца (у 1
2. Вадзіць, соўгаць па якой
||
ко́ўзкі, -ая, -ае (
1. Зусім гладкі, які не стварае трэння і на якім цяжка ўтрымацца; слізкі. Коўзкая сцежка.
2. Які мае гладкую паверхню і рухаецца шляхам слізгання. Коўзкія санкі.
||
ко́ўка
ко́ўкі, -ая, -ае.
Які добра паддаецца каванню, коўцы. Коўкае жалеза.
||
коўш, каўша́,
1. Шырокая круглая пасудзіна з ручкай для чэрпання вадкасці. Зачэрпнуць вады каўшом.
2. Вялікае металічнае прыстасаванне ў розных механізмах для зачэрпвання, высыпання, разлівання
||
ко́фе,
Тое, што і кава.
||
ко́фта, -ы,
Верхняе кароткае (звычайна трохі ніжэй пояса) жаночае адзенне. Модная к.
||
||
ко́хлік, -у,
Тое, што і коклюш.
||
ко́цік¹, -а,
1. Марская млекакормячая жывёліна сямейства вушастых цюленяў з каштоўным футрам.
2. Футра гэтай жывёліны.
||
ко́цік², -а,
Суквецце з дробных кветачак у некаторых дрэвавых раслін, якое ападае пасля цвіцення. Коцікі на вербах.
ко́цік³
кош, каша́,
1. Сплеценая з лазы, карэння
2. Скрыня ў млыне пад жорнамі, у якую засыпаюць збожжа для памолу.
||
ко́шанка, -і,
Зялёная падкормка (сумесь вікі з аўсом, зялёнае жыта
ко́шка¹, -і,
1. Свойская млекакормячая жывёліна сямейства кашэчых; самка ката. К. з кацянятамі. К. мыецца — госці будуць (павер’е). К. мышцы не таварыш (прыказка). Збродлівай кошцы хвост уцінаюць (прыказка).
2. Драпежная млекакормячая жывёліна сямейства кашэчых (леў, тыгр, барс і
3.
4. Невялікі якар (
На сэрцы (на душы) кошкі скрабуць — пра трывожны стан, чаканне чаго
Чорная кошка прабегла паміж кім — сапсаваліся адносіны, пасварыліся.
||
||
ко́шка², -і,
Раменны бізун з некалькімі хвастамі.
кошт, -у,
Выражаная ў грашах вартасць чаго
На чый (які) кошт; за чый (які) кошт — на чые
ко́шык, -а,
Тое, што і кош (у 1
||
кпі́ны, кпін і -аў.
Злыя жарты з каго-, чаго
||
кпі́ць, кплю, кпіш, кпіць; кпім, кпіце́, кпяць;
Строіць кпіны, насміхацца. Нельга к. з чалавека.
кплі́вы, -ая, -ае.
1. Які любіць насміхацца з іншых, схільны да кпін. Кплівая суседка.
2. Які заключае ў сабе кпіны, насмешку. К. тон. К. выраз твару.
||
краб, -а,
1. Род марскога рака з дзесяццю нагамі.
2. Мяса гэтай жывёліны.
3. Эмблема на форменнай фуражцы маракоў (
||
крабало́ў, -ло́ва,
1. Лавец крабаў.
2. Судна для лоўлі крабаў і перапрацоўкі іх на кансервы.
||
краве́ц, краўца́,
Спецыяліст па шыцці адзення.
||
кра́гі, -аў,
1. Скураныя накладныя халявы з засцежкамі.
2. Раструбы ў пальчатках.
крадзе́ж
кра́дзены, -ая, -ае.
Здабыты крадзяжом. Крадзенае дабро. Скупшчык крадзенага (
крадко́м,
Скрытна, крадучыся, незаўважна для іншых.
кра́дучыся,
Употай, скрытна, крадком. Увайсці ў хату к.
краевуго́льны, -ая, -ае (
Істотны, вельмі важны. Краевугольнае пытанне.
Краевугольны камень чаго — аснова, асноўная ідэя чаго
краёвы, -ая, -ае.
1.
2. Які адлюстроўвае дыялектныя асаблівасці пэўнага рэгіёна. Віцебскі к. слоўнік.
краж, -а,
1. Ланцуг невысокіх гор. Лясісты к.
2. Кароткі абрубак тоўстага бервяна. Дубовы к.
краі́на, -ы,
1. Мясцовасць, тэрыторыя, край (у 2
2. Дзяржава. Родная к.
край¹, -ю,
1. Гранічная лінія, канечная частка чаго
2. Вобласць, мясцовасць, што вылучаюцца па якой
3. Буйная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка. Прыморскі к.
Пярэдні край — перадавыя пазіцыі.
Біць (ліцца) цераз край — праяўляцца з вялікай сілай.
З краю ў край, ад краю да краю; з краю да краю — па ўсіх напрамках.
Канца-краю не відаць — пра тое, чаго вельмі многа.
Краем вока — мімаходам, вельмі кароткі час (бачыць каго-, што
Краем вуха — няўважліва, урыўкамі (слухаць каго
Край свету — вельмі далёка.
На краі магілы (гібелі) — у непасрэднай блізкасці са смяртэльнай небяспекай (быць, знаходзіцца).
Хапіць цераз край — зрабіць або сказаць што
||
||
край²,
Каля, побач (чаго
кра́йнасць, -і,
1. Крайняя ступень чаго
2.
3. Цяжкае і небяспечнае становішча. Давесці чалавека да крайнасці.
кра́йне,
Вельмі, надзвычайна. К. неабходна ехаць.
кра́йні, -яя, -яе.
1. Які знаходзіцца на краі чаго
2. Вельмі моцны, надзвычайны, выключны. Крайняя патрэба. Крайнія меры.
3. Найбольш непрымірымы, радыкальны (пра погляды, кірункі, палітычныя групоўкі
4. Які нельга адкладваць на потым, апошні (пераважна пра час). К. тэрмін.
У крайнім выпадку — калі не будзе іншага выйсця.
Па крайняй меры — ва ўсякім выпадку, не менш чым.
кракавя́к, -а,
Польскі нацыянальны танец, а таксама музыка ў рытме гэтага танца.
кракадзі́л, -а,
Буйны паўзун з тоўстай панцырнай скурай, які водзіцца ў вадаёмах трапічных краін.
||
Кракадзілавы слёзы — пра няшчырае, прытворнае спачуванне.
кракадзі́лавы, -ая, -ае.
1.
2. Зроблены са скуры кракадзіла. Кракадзілавая сумка.
кра́каць, -аю, -аеш, -ае;
Крычаць «кра-кра» (звычайна пра качак і некаторых іншых птушак).
||
||
краке́т, -а,
Гульня, у якой драўляныя шары ўдарамі драўляных малаткоў праводзяцца праз драцяныя варотцы.
||
кракі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Гуляючы ў кракет, стукнуць (стукаць) сваім шарам шар іншага іграка.
||
кралі́ст, -а,
Спартсмен, які плавае кролем.
||
кра́ма, -ы,
Магазін. Купіць у краме. Вакол крам ды зноў к нам (прыказка).
||
||
крамзану́ць
крамзо́лі, -яў,
Невыразна, непрыгожа напісанае; каракулі.
крамзо́ліць, -лю, -ліш, -ліць;
Няўмела, неакуратна пісаць; крэмзаць. Калі абы-як к., дык лепш не псаваць паперу.
крамлёўскі
кра́мнік, -а,
Уладальнік крамы або прадавец у ёй.
||
||
крамні́на, -ы,
Матэрыя фабрычнага вырабу.
кра́мны, -ая, -ае (
1.
2. Фабрычнага вырабу, куплены ў краме. Крамная сукенка.
крамо́ла, -ы,
1. Змова, мяцеж, бунт (
2.
||
крамо́льнік, -а,
Змоўшчык, бунтаўшчык, а таксама наогул чалавек, які выступае супраць улады, законаў.
||
крамо́льнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Займацца крамолай (у 1
крамяне́ць, 1 і 2
Станавіцца крамяным, цвярдзець, налівацца. Качаны капусты крамянеюць.
||
крамянёвы
крамяні́сты, -ая, -ае.
1. Усеяны каменнем, камяністы. Крамяністая дарога.
2. Які складаецца з крэменязёму. К. сланец.
||
крамя́ны, -ая, -ае.
1. Пругкі, цвёрды, сакавіты. К. качан капусты.
2. Поўны сілы і здароўя (пра чалавека).
3.
||
кран¹, -а,
Прыстасаванне ў выглядзе трубкі для выпускання вадкасці або газу з рэзервуара або трубаправода. Уключыць к. з гарачай вадой.
||
кран², -а,
Механізм для пад’ёму і перамяшчэння грузаў. Вежавы к. Пад’ёмны к.
||
крана́льны, -ая, -ае.
Які кранае, хвалюе. Кранальная карціна.
||
кранаўшчы́к, -а́,
Машыніст, які абслугоўвае кран².
||
||
крана́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Зрушвацца з месца, пачынаць рухацца. Электрычка кранаецца з месца.
2. каго-чаго. Датыкацца да каго-, чаго
||
крана́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Датыкацца, дакранацца да каго-, чаго
2. Парушаць чый
3.
4. Прыводзіць у рух. Паравоз кранае вагоны.
||
краншнэ́п, -а,
Вялікая балотная птушка з доўгай, загнутай уніз дзюбай; род куліка.
кранштэ́йн, -а,
Выступ або ўмацаваная ў сцяне касая падпорка для падтрымкі балкона, карніза
крап, -у,
1. Дробныя, іншага колеру плямкі, крапіны на чым
2. Умоўная паметка на рубашцы ігральнай карты. Шулерскі к.
||
кра́павы, -ая, -ае.
1.
2. Тое, што і марэнавы.
крапасны́
кра́паць, -аю, -аеш, -ае;
1. (1 і 2
2. Пакрываць крапам што
||
крапе́ж, -пяжу́, м.,
1. Матэрыял (стойкі, шчыты
2. Дэталі для змацавання чаго
||
крапіва́, -ы́,
Травяністая расліна сямейства крапіўных з тонкімі пякучымі валаскамі на сцябле і лісці. Нарваць крапівы.
||
Крапіўная ліхаманка — тое, што і крапіўніца (у 1
крапі́ла, -а,
Пэндзаль для апырсквання свянцонай вадой пры царкоўных абрадах.
крапі́льніца, -ы,
Пасудзіна для свянцонай вады, у якую мачаюць крапіла.
крапі́льшчык, -а,
Горнарабочы, які працуе на крапежных работах.
кра́піна, -ы,
Пляма іншага колеру на чым
||
крапі́ўнік, -а і -у,
1. -а,
2. -у. Зараснік крапівы.
крапі́ўніца, -ы,
1. Хвароба, якая суправаджаецца свербам і з’яўленнем на скуры пухіркоў, падобных да апёкаў крапівы.
2. Род матылькоў з чорным абрамленнем крылаў і блакітнымі плямамі на іх.
крапі́ць, краплю́, кро́піш, кро́піць; кро́плены;
1. Пырскаць на каго-, што
2. Пырскаць свянцонай вадой пры выкананні некаторых царкоўных абрадаў. К. крапілам.
||
крапле́нне, -я,
Нанясенне крапу на што
краплёны
краса́, -ы́,
1. Хараство, прыгажосць; што
2. Упрыгожанне, слава чаго
3. Пылок на злакавых раслінах, што красуюць.
красава́цца, -су́юся, -су́ешся, -су́ецца; -су́йся;
1. Прыцягваць увагу, вылучацца сваім хараством. У цэнтры горада красуецца новы тэатр. Нібы кветка, красуецца дачка.
2. (1 і 2
3. Выстаўляць сябе напаказ, любуючыся сваёй знешнасцю. Любіць дзяўчына к. перад люстрам.
4. Жыць шчасліва, паспяхова развівацца. Красуйся, мой родны край!
||
||
красава́ць, -су́ю, -су́еш, -су́е; -су́й;
1. (1 і 2
2. Тое, што і красавацца (у 4
||
красаві́к, -а́,
Чацвёрты месяц каляндарнага года.
||
краса́ла, -а,
Тое, што і крэсіва.
красамо́ўны, -ая, -ае.
1. Надзелены красамоўствам. К. дакладчык.
2.
||
красамо́ўства, -а,
Уменне гаварыць прыгожа і пераканаўча; прамоўніцкі талент. Валодаць красамоўствам.
краса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
Высякаць агонь крэсівам.
||
красво́рд, -а,
Тое, што і крыжаванка.
||
красёнцы
кра́сіць, кра́шу, кра́сіш, кра́сіць;
Рабіць прыгожым, упрыгожваць. Ёлку красяць гірлянды. Хвароба не красіць чалавека.
кра́ска, -і,
Палявая кветка. На лузе багата красак.
||
||
красну́ха, -і,
Заразная дзіцячая хвароба, якая суправаджаецца чырванаватай высыпкай на целе.
||
кра́сны, -ая, -ае; -сен, -сна і -сна́ (
Прыгожы. Не радзіся к., а радзіся шчасны (
красо́ўкі, -со́вак,
Шырока распаўсюджаны від спартыўнага абутку.
||
красу́н, -а́,
Тое, што і прыгажун.
||
красу́ня, -і,
Тое, што і прыгажуня.
кра́сці, кра́ду, кра́дзеш, кра́дзе; краў, кра́ла; кра́дзены;
Прысвойваць чужое, быць злодзеем.
||
||
кра́сціся, кра́дуся, кра́дзешся, кра́дзецца; кра́ўся, кра́лася;
Употай прабірацца куды
кратаві́на, -ы,
Нара крата.
кратаві́нне, -я,
Кучкі зямлі, нарытыя кратом.
кра́тар, -а,
Адтуліна на вяршыні вулкана, праз якую вывяргаецца лава, а таксама ўпадзіна, абкружаная кальцавымі валамі, у ландшафце Месяца і іншых планет.
||
кра́тацца, -аюся, -аешся, -аецца;
1. Рухацца, скранацца з месца. Машына кратаецца з месца.
2. Варушыцца. У траве нешта кратаецца.
||
кра́таць, -аю, -аеш, -ае;
1. каго-што. Дакранацца да каго-, чаго
2. што і чым. Рухаць, варушыць. К. сена. К. фіранку. К. параненай рукой.
||
кра́тны, -ая, -ае.
У матэматыцы: які дзеліцца без астатку на які
||
крато́вы
кра́ты, -аў.
Металічная рашотка на вокнах, на дзвярах. К. на дзвярах.
За краты — у турму (сесці, пасадзіць
||
кра́ўчы, -ага,
У Рускай дзяржаве да 18
краўчы́ха, -і,
1. Спецыялістка па шыцці адзення.
2. Жонка краўца (
крах, -у,
1. Разарэнне, банкруцтва. К. банка.
2.
крахта́ць, крахчу́, крэ́хчаш, крэ́хча; крахчы́ і кракта́ць, кракчу́, крэ́кчаш, крэ́кча; кракчы́;
Утвараць міжвольна ціхія, адрывістыя гукі, стогны (ад болю, пры няёмкім становішчы
||
||
кра́цісты, -ая, -ае.
1. Які ўяўляе сабой краты. Крацістая агароджа.
2. 3 кратамі. Крацістае акно.
кра́чка, -і,
Вадаплаўная птушка сямейства чаек, водзіцца па адложыстых узбярэжжах рэк, азёр і харчуецца рыбай.
краяві́д, -у,
1. Агульны выгляд якой
2. Малюнак, карціна, якая адлюстроўвае віды прыроды, а таксама апісанне прыроды ў літаратурных творах. Краявіды ў творах Якуба Коласа.
краявы́
краязна́вец, -на́ўца,
Чалавек, які займаецца вывучэннем свайго краю, краязнаўствам.
краязна́ўства, -а,
Вывучэнне асобных мясцовасцей краіны з пункту гледжання іх геаграфічных, культурна-гістарычных, эканамічных, этнаграфічных асаблівасцей.
||
крова...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па
кровазваро́т, -у,
Бесперапынны рух крыві па сасудах крывяноснай сістэмы ў целе чалавека або жывёліны.
кровазліццё, -я́,
Зліццё крыві з пашкоджаных сасудаў у органы і тканкі. К. ў мозг.
кровазмяшэ́нне, -я,
Палавая сувязь паміж блізкімі сваякамі.
||
кровападцёк, -у,
Сіняк ад падскурнага кровазліцця, выкліканага ўдарам
||
кровапралі́тны, -ая, -ае.
Які суправаджаецца кровапраліццем. Кровапралітная вайна.
||
кровапралі́цце, -я́,
Забойства, масавая гібель людзей. Пазбегнуць кровапраліцця.
кровапуска́нне, -я,
Спусканне з арганізма пэўнай колькасці крыві з лячэбнай мэтай.
||
кроваспыня́льны, -ая, -ае.
Прызначаны для спынення кровацячэння. Кроваспыняльныя сродкі.
кроватачы́вы, -ая, -ае.
Такі, з якога выдзяляецца, цячэ кроў.
||
кроватачы́ць, 1 і 2
Выдзяляць кроў. Рана пачала к.
кровацячэ́нне, -я,
Выцяканне крыві з крывяносных сасудаў. К. з вены.
кро́іць, кро́ю, кро́іш, кро́іць; кро́ены;
1. Разразаць (матэрыю, футра
2. Адразаць часткі ад цэлага або разразаць на кавалкі чым
3.
||
||
||
крой, -ю,
1.
2. Фасон, пакрой (
крок, -у,
1. Рух нагой пры хадзьбе, бегу, а таксама адлегласць ад нагі да нагі пры такім руху. Дзіця зрабіла першыя крокі. Ступіць на к. уперад.
2. толькі
3. звычайна
4.
5.
Адзін крок — зусім блізка.
За два (тры
Кроку не ступіць без каго-, чаго
На кожным кроку — усюды. Не даваць кроку ступіць — не даваць самастойна дзейнічаць.
Першы крок — самы пачатковы перыяд якіх
крокаме́р, -а,
Прыбор для вымярэння пройдзенай адлегласці ў кроках.
||
кро́ква, -ы,
Апора, аснова для страхі — два брусы, злучаныя верхнімі канцамі пад вуглом, а ніжнімі прымацаваныя да бэлек або да верхняга вянца падоўжных сцен.
||
кроль, -ю,
Стыль спартыўнага плавання, пры якім робяцца пераменныя грабкі паўсагнутымі рукамі. Плысці кролем.
кро́на¹, -ы,
Верхняя галіністая частка дрэва з яго лісцем. Пад кронамі дубоў.
кро́на², -ы,
Грашовая адзінка ў Чэхіі, Даніі, Нарвегіі, Швецыі і некаторых іншых краінах Заходняй Еўропы.
кроп, -у,
Аднагадовая агародная травяністая расліна сямейства парасонавых з вострым прыемным пахам;
||
кро́пельніца, -ы,
1. Прыбор, які падае́ вадкасць кроплямі (лякарства ў вену, ваду ў расліны
2. Бутэлечка з жалабком для налівання лякарства кроплямі.
3. Тое, што і піпетка.
кро́пельны, -ая, -ае.
У выглядзе кропель. Кропельнае ўвядзенне лякарства.
кро́пка, -і,
1. След ад дакранання, уколу чым
2. Знак прыпынку (.), які аддзяляе сказы, а таксама ўжыв. пры скарочаным напісанні слоў, напрыклад:
3. Месца, пункт у сістэме, сетцы якіх
4. у
Агнявая кропка — кулямёт, мінамёт, дот
Біць у адну кропку — накіроўваць свае дзеянні на што
Кропка ў кропку (
Папасці ў самую кропку (
Ставіць кропкі над «і» — удакладняць, высвятляць, не пакідаючы нічога недаказанага.
||
кро́пля, -і,
1. Маленькая акруглая часцінка якой
2.
3.
Да (апошняй) кроплі — усё без астатку выпіць, расходаваць, аддаць
Кропля за кропляй — паступова, патрошку.
Кропля ў моры — вельмі нязначная колькасць у параўнанні з чым
Ні кроплі — ніколькі, ані.
Ні кроплі ў рот не браць — зусім не піць алкагольных напіткаў.
Як дзве кроплі вады — абсалютна, поўнасцю падобны, супадае.
||
крос, -у,
Спартыўны бег або гонкі па перасечанай мясцовасці з пераадоленнем перашкод.
||
кро́сны, красён і кро́снаў.
1. Ручны ткацкі станок. Паставіць к.
2. Ніцяная аснова, якая навіваецца на навой станка.
||
крот, крата́,
Невялікая млекакормячая жывёліна атрада насякомаедных, якая жыве пад зямлёй, а таксама футра гэтай жывёліны. Каўнер з крата.
||
кроў, крыві́;
1. Чырвоная вадкасць, якая рухаецца па крывяносных сасудах арганізма, жывіць яго клеткі і забяспечвае абмен рэчываў. Артэрыяльная к.
2.
3. Пра пароду жывёл. Бульдог чыстай крыві.
Гарачая кроў — пра тэмпераментнага чалавека.
Кроў за кроў — помсціць забойствам за забойства.
Кроў з малаком — пра чалавека з румяным свежым тварам.
Кроў іграе (кіпіць) у каго — пра багацце жыццёвых сіл, энергіі.
Кроў ледзянее (стыне) (у жылах) — пра пачуццё жаху, моцнага перапуду.
Льецца (праліваецца) кроў — пра масавае забойства, звычайна ў час вайны.
Плоць ад плоці, кроў ад крыві (
Псаваць кроў каму — псаваць настрой, раздражняць.
Сэрца кроўю абліваецца — цяжка каму
Умыцца кроўю — быць збітым.
||
кро́ўны і (
1. Родны па крыві; які паходзіць ад адных продкаў. К. брат. Кроўная радня.
2.
Кроўная крыўда — цяжкая, якая глыбока кранае.
Кроўная помста — помста забойствам за забойства сваяка як перажытак родавага ладу.
Кроўныя грошы (
||
кро́хкі, -ая, -ае.
Які лёгка крышыцца, развальваецца на часткі; ломкі. Крохкае пячэнне. Крохкае дрэва.
||
кро́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. Ісці мерным крокам. К. па вуліцы.
2.
кро́шка, -і,
1. Маленькая, дробная часцінка чаго
2.
Да крошкі — поўнасцю, зусім расходаваць, аддаць
||
круг, -а,
1. Частка плоскасці, абмежаваная акружнасцю, а таксама сама акружнасць.
2. Круглы ўчастак якой
3. Прадмет, падобны па форме на круг ці кола. Выратавальны к.
4.
5.
6. каго або які. Сукупнасць, група людзей з агульнымі інтарэсамі, сувязямі; кола (у 5
7. Больш далёкі, абходны шлях, дарога
Кругі пад вачамі ў каго — сінякі пад вачамі ў каго
Кругі перад вачамі (у вачах) — цямнее ў вачах ад слабасці, стомы
На круг (
||
||
Кругавая абарона — лінія абароны, якая ўтварае замкнуты ланцуг вакол якога
Кругавая парука —
а) адказнасць усіх за кожнага і кожнага за ўсіх;
б) узаемнае ўкрывальніцтва, узаемная выручка ў нядобрых справах.
кругаабаро́т, -у,
Працэс, які заканчваецца зваротам да зыходнага становішча. К. капіталу.
кругаваро́т, -у,
1. Працэс, які бесперапынна перыядычна паўтараецца. К. вады ў прыродзе.
2. Увогуле бесперапынны рух, змяненне чаго
кругавы́
кругагля́д, -а,
1. Прастора, якую можна ахапіць позіркам.
2.
кру́гам,
У форме круга, утвараючы круг. Стаць вакол стала к.
кругападо́бны, -ая, -ае.
Падобны па форме на круг. Кругападобная дзялянка лесу.
||
кругасве́тны, -ая, -ае.
Звязаны з падарожжам, паездкай вакол зямнога шара. Кругасветнае плаванне.
круглагадо́вы, -ая, -ае.
Які працягваецца ўвесь год. К. адкорм свіней. Круглагадовая работа экспедыцыі.
кругласу́тачны, -ая, -ае.
Які працягваецца бесперапынна на працягу сутак. Кругласутачнае нагляданне.
круглатва́ры, -ая, -ае.
3 круглым тварам. К. юнак.
||
кругле́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. Станавіцца круглым (у 1
2. Таўсцець, папраўляцца.
||
круглі́на, -ы,
Акругласць формы.
кру́глы, -ая, -ае.
1. Які мае форму круга, шара, кола або падобны да іх па форме. К. мячык. К. стол.
2. Поўны, абсалютны (
3. Вылічаны без дробавых адзінак. Круглыя лічбы.
4. Увесь, цэлы (у спалучэнні са словамі год, дзень, суткі).
Круглая (кругленькая) сума — пра вялікія грошы.
||
||
кругля́вы, -ая, -ае.
Круглаваты, акруглены. К. твар.
||
кругля́к, -а́ і -у́,
1. -а́. Тоўстае кароткае палена акруглай формы. Адрэзаць пару круглякоў ад бервяна.
2. -у́,
круго́м,
1.
2.
3.
4.
кружа́ла, -а,
У будаўніцтве: драўляная або металічная дуга, па якой выкладваюць скляпенне, арку
кружны́
кружы́цца, кружу́ся, кру́жышся, кру́жыцца;
1. Рухацца па крузе. К. ў вальсе.
2. Лятаючы, рабіць кругі. Бусел кружыцца над гняздом. Самалёт кружыўся над горадам.
3. Узнімаць снег, пыл, месці (пра мяцеліцу, завіруху
Галава кружыцца ў каго —
а) пра галавакружэнне;
б) хто
||
кружы́ць, кружу́, кру́жыш, кру́жыць; кру́жаны;
1. каго-што. Застаўляць рухацца па крузе. К. у танцы каго
2. Тое, што і кружыцца (у 2
3. Блукаць, хадзіць, збіўшыся з дарогі. Тры гадзіны кружыла па сасонніку.
4. Тое, што і кружыцца (у 3
||
кружэ́лка, -і,
Дыск з гукавым запісам для прайгравальніка, патэфона
круі́з, -у,
1. Падарожжа па вадзе, звычайна марское.
2. Турыстычная паездка. К. па Еўропе.
||
крук, -а́,
1. Металічны ці драўляны стрыжань з загнутым тупым канцом. Павесіць паліто на к.
2. Кароткі металічны прут, загнуты на адным канцы і прымацаваны другім канцом да каната, вяроўкі
3. Зашчэпка на дзвярах у форме загнутага на канцы металічнага прута, які накідваецца на прабой. Узяць дзверы на к.
4. Лішняя адлегласць пры хадзьбе кружным шляхам.
Крукам галавы (носа) не дастаць (
Сагнуць у крук каго (
Сядзець крукам (
||
крумка́ч, -а́,
Вялікая чорная птушка сямейства крумкачовых, якая жывіцца пераважна падлай; груган.
||
крумкачаня́ і крумкачанё, -ня́ці,
Птушаня крумкача.
круп, -у,
Вострае запаленне гартані, а таксама некаторых іншых органаў дыхання.
||
крупадзёрка, -і,
Машына для вырабу круп, а таксама невялікае прадпрыемства, дзе вырабляюць крупы.
крупе́ня, -і,
Тое, што і крупнік.
крупі́на, -ы,
Асобнае зерне круп.
Крупіна за крупінай ганяецца з дубінай (
||
крупі́нка, -і,
1.
2. Дробная часцінка чаго
3.
кру́пка, -і,
1.
2.
кру́пнік, -у,
Крупяны суп, крупеня.
крупо́зны
крупча́к, -а́,
Кабан, хворы на трыхінелёз.
крупча́сты, -ая, -ае.
Які складаецца з крупінак, з дробных часцінак. К. мёд.
крупча́тка, -і,
Самы высокі гатунак пшанічнай мукі.
кру́пы, круп.
1. Прадукт харчавання з цэлых або сечаных зярнят розных культур. Грэчневыя к. Зварыць кашу з манных круп.
2.
||
||
крутаве́рць, -і,
1. Дрэннае надвор’е з завірухай, мяцеліцай. На дварэ к.
2. Вірлівая вада, паводка.
крутаду́шнік, -а,
Тое, што і крывадушнік.
крутасве́т, -а,
Пранырлівы, жулікаваты чалавек.
крутну́цца і крутану́цца
крутну́ць і крутану́ць
крутня́, -і́,
1. Падман, махлярства. Займацца крутнёй.
2. Справа, якая патрабуе вялікіх турбот і многіх клопатаў.
круты́¹, -а́я, -о́е.
1. Абрывісты. К. бераг ракі.
2. 3 рэзкім, раптоўным змяненнем напрамку. Крутыя павароты на дарогах.
3.
4. Суровы, строгі. К. характар.
||
круты́², -а́я, -о́е.
1. Даведзены варкай, замешваннем да пэўнай ступені шчыльнасці, гушчыні. Крутое яйцо. Крутое цеста.
2. Туга звіты, скручаны. Крутая пража.
крухма́л, -у,
Белы парашок без смакавых якасцей, які атрымліваецца з некаторых раслін (прымяняецца ў харчовай, хімічнай і іншай прамысловасці). Бульбяны к. Кукурузны к.
||
крухма́лісты, -ая, -ае.
Які ўтрымлівае ў сабе многа крухмалу.
||
крухма́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Мачыць у крухмальным растворы для надання цвёрдасці, глянцу. К. бялізну. К. ручнікі.
||
||
круце́ль, -цяля́,
Хітрун, махляр.
||
||
круце́льства, -а,
Паводзіны, дзеянні круцяля; махлярства, ашуканства. Займацца круцельствам.
круцёлка, -і,
1. Назва розных прыстасаванняў, прадметаў, якія круцяцца.
2. Легкадумная, ветраная жанчына.
||
круцізна́, -ы́,
1.
2. Крутое месца, абрыў. Па такой круцізне цяжка падняцца.
круці́цца, кручу́ся, кру́цішся, кру́ціцца;
1. Вярцецца па крузе або вакол сваёй восі. Свердзел круціцца.
2. Быць ахопленым віхравым рухам; кружыцца. Снег круціўся ля страхі. У паветры круціўся пыл.
3. Пастаянна быць дзе
4. Неспакойна паварочвацца то ў адзін, то ў другі бок; вярцецца. К. на месцы.
5.
6. Хітрыць, выкручвацца (
7. Быць у любоўных адносінах з кім
||
||
круці́ць, кручу́, кру́ціш, кру́ціць; кру́чаны;
1. каго-што. Вярцець па крузе. К. сячкарню. К. кран.
2. чым. Паварочваць з боку ў бок. К. галавой.
3. што. Звіваючы, вырабляць, скручваць што
4. каго-што. Звязваць, сцягваць. К. рукі назад.
5. каго-што і без
6. Хітрыць, не даваць прамога адказу (
7. Караючы, цягаць за вушы, валасы (
8.
9. з кім. Быць у любоўных адносінах з кім
10. што. Свідраваць дзіркі ў чым
11.
||
||
||
||
кру́ча, -ы,
Круты спуск, абрыў.
кру́чаны, -ая, -ае.
1. Зроблены скручваннем. Кручаная пража. К. абаранак.
2. Спіралепадобны, віты. Кручаная лесвіца.
3. Хворы на шаленства (пра жывёл;
4.
кручкатво́р, -а,
Чалавек, схільны да кручкатворства.
||
||
кручкатво́рства, -а,
Канцылярская валакіта, цяганіна, бюракратычныя прыдзіркі.
кручо́к, -чка́,
1. Металічнае прыстасаванне з загібам на адным канцы для розных мэт. Дзвярны к. Рыбалоўны к.
2. Росчырк, завіток на пісьме. Пісаць з кручкамі.
3.
4. Тое, што і кручкатвор (
5. Мера гарэлкі, роўная 250 г (
||
кручэ́нне
кру́шня, -і,
Куча камення.
крушо́н, -у,
1. Сумесь белага вінаграднага віна з ромам або каньяком з дабаўленнем свежых фруктаў.
2. Прахаладжальны фрукговы напітак. У такую спёку шкляначка крушону выратавала б душу ад пакуты.
||
крушы́на, -ы,
Невялікае лісцевае дрэва сямейства крушынавых з чорнымі неядомымі ягадамі, а таксама слабіцельная настойка з кары гэтага дрэва.
||
крушы́ннік, -у,
Зараснік крушыны.
крушэ́нне, -я,
1. Няшчасны выпадак, катастрофа (цягніка, судна
2.
крыва...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па
крывабо́кі, -ая, -ае.
Са скрыўленым бокам або бакамі.
||
крыва́віцца, 1 і 2
Выдзяляць кроў; кроватачыць. Рана крывавіцца.
крыва́віць, -ва́ўлю, -ва́віш, -ва́віць;
1. каго-што. Біць, разбіваць да крыві. К. ногі аб калючкі.
2. Тое, што і крывавіцца (
крыва́вы, -ая, -ае.
1. Напоўнены, пакрыты кроўю, з прымессю крыві. К. мазоль. Крывавая рана.
2. Які суправаджаецца кровапраліццем, гібеллю многіх людзей. Крывавае злачынства. К. бой.
3. Які ўчыніў многа забойстваў. К. кат.
4.
||
крываду́шнік, -а,
Крывадушны, няшчыры, ілжывы чалавек.
||
||
крываду́шнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Паступаць няшчыра, праяўляць у паводзінах ілжывасць, прытворства.
||
крываду́шны, -ая, -ае.
Поўны крывадушша, няшчыры, ілжывы. К. чалавек.
||
крываду́шша, -а,
Неадпаведнасць слоў, учынкаў шчырым пачуццям, перакананням; няшчырасць.
крыважэ́рны, -ая, -ае.
Які прагне крыві, забойстваў; жорсткі, люты. К. драпежнік. К. вораг.
||
крывапі́вец, -піўца,
Бязлітасны, жорсткі чалавек, прыгнятальнік.
крывасмо́к, -а,
1. Кажан, які жывіцца кроўю жывёл (жыве ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы).
2.
крывасо́сны, -ая, -ае.
Які адсмоктвае, адцягвае кроў. Крывасосныя насякомыя.
крывато́лкі, -аў.
Неабгрунтаваныя, няправільныя разважанні, плёткі.
крыва́ўка, -і,
Крывавы панос; дызентэрыя.
||
крыва́ўнік, -у,
Шматгадовая травяністая лекавая расліна з пёрыстымі рассечанымі лістамі і моцным пахам.
||
крываха́рканне, -я,
Выдзяленне крыві з макротай пры кашлі.
крывацёк, -у,
Выцяканне крыві з крывяносных сасудаў. Унутраны к.
крывашы́п, -а,
Дэталь механізма, якая служыць для пераўтварэння вярчальнага руху ў паступальны і наадварот.
||
крыве́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Станавіцца крывым.
||
крывізна́, -ы́,
1.
2. Крывое, сагнутае месца. К. стала.
крыві́нка, -і,
1. Кропелька крыві.
2. Пра роднага па крыві. Гэта ж мая к.
Ні крывінкі ў твары — пра вельмі бледнага чалавека.
крыві́цкі
крыві́цца, крыўлю́ся, кры́вішся, кры́віцца;
1. Станавіцца крывым, перакрыўленым. Паркан пачаў к.
2. Крывіць губы, рот
||
крыві́ць, крыўлю́, кры́віш, кры́віць; кры́ўлены;
1. Рабіць крывым, перакошаным, выгнутым. К. абцасы.
2. Перакошваць у грымасе (пра твар, губы, рот
Крывіць душой — гаварыць няшчыра, не так, як падказвае сумленне.
||
крывічы́, -о́ў,
Усходнеславянскае племянное аб’яднанне ў 6—10
||
крывы́, -а́я, -о́е.
1. Выгнуты, не прамы. Крывая дошка. К. цвік. Крывога дрэва не выпрастаеш (прыказка).
2. Ненармальны, пакалечаны (пра часткі цела). Крывая рука.
3. 3 пашкоджанай нагой (нагамі); кульгавы (
||
крывяні́сты, -ая, -ае.
3 кроўю, які змяшчае ў сабе пэўную колькасць крыві; з кроўю. Крывяністае мяса.
||
крывя́нка, -і,
Крывяная каўбаса.
крывяно́сны, -ая, -ае.
Які служыць для кровазвароту. Крывяносныя сасуды.
крывяны́, -а́я, -о́е.
1.
2. Які складаецца з крыві. Крывяная пляма.
3. Прыгатаваны з крыві, з крывёю. Крывяная каўбаса.
кры́га¹, -і,
Ільдзіна на рацэ, на возеры.
кры́га², -і,
Рыбалоўная сетка, якой ловяць рыбу ўдвух, ідучы бродам.
крыгало́м, -у,
1. Перыяд, калі пачынае ламацца лёд на рэках.
2. Збудаванне для засцярогі моста ад крыгаходу.
крыгахо́д, -у,
Рух лёду па цячэнні рэк вясной (у час раставання) і восенню (у час замярзання).
||
крыж, -а,
1. Прадмет хрысціянскага культу ў выглядзе вертыкальнага стрыжня з адной або дзвюма папярочнымі перакладзінамі, на якім, згодна з Евангеллем, быў распяты Ісус Хрыстос; сімвал выратавання і збавення чалавецтва. К. на купале царквы. Нацельны к. Крыжы на магілах.
2. У хрысціян: малітоўны жэст правай рукой, які сімвалізуе такі прадмет.
3. Фігура з дзвюх ліній, якія перасякаюцца пад прамым вуглом. Намаляваць к.
4. Знак узнагароды, ордэн у форме такой фігуры. Георгіеўскі к.
5. Ніжняя частка хрыбетніка, якая складаецца з пяці пазванкоў, злучаных з касцямі таза (
6.
Таварыства Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца — арганізацыя для аказання дапамогі ваеннапалонным, хворым, раненым, пацярпелым у вайну.
Несці крыж — цярпліва пераносіць пакуты, выпрабаванні.
Ставіць крыж на кім-чым (
||
||
крыжава́нка, -і,
Гульня-задача, у якой фігуру з перакрыжаванымі радамі клетак патрэбна запоўніць літарамі так, каб па вертыкалі і гарызанталі атрымаліся патрэбныя словы; красворд.
||
крыжава́ны, -ая, -ае.
1. Размешчаны крыж-накрыж. Крыжаваная рыфма (цераз радок).
2.
крыжава́цца, 1 і 2
Размяшчацца крыж-накрыж; перасякацца.
||
крыжаві́к, -а́,
Павук з крыжападобным рысункам са светлых плям на спіне.
крыжаві́на, -ы,
1. Два брусы, дзве планкі, змацаваныя ў выглядзе крыжа.
2. Прыстасаванне на месцы перасячэння рэйкавых пуцей для пераводу цягніка на другі пуць (
крыжавы́, -а́я, -о́е.
1.
2. Скрыжаваны, перакрыжаваны. Крыжавыя дарогі.
крыжадзю́б, -а,
Невялікая лясная птушка сямейства ўюрковых з перакрыжаванымі канцамі дзюбы.
||
крыжа́к, -а́,
Тое, што і крыжаносец.
крыжакве́тныя, -ых.
Сямейства двухдольных раслін, кветка якіх складаецца з чатырох пялёсткаў, размешчаных крыж-накрыж (
крыжа́нка, -і,
Дзікая качка.
||
крыжано́сец, -но́сца,
Удзельнік крыжовых паходаў, які першапачаткова насіў на адзенні чырвоны крыж.
крыжападо́бны, -ая, -ае.
Які мае выгляд, форму крыжа. К. меч.
||
крыжачо́к, -чка́,
Беларускі народны парны танец, а таксама музыка да гэтага танца.
крыжо́вы, -ая, -ае.
1.
2. Які па форме нагадвае крыж. Крыжовае скляпенне.
Крыжовыя паходы — захопніцкія паходы заходнееўрапейскіх рыцараў у 11—13
крыз, -у,
Востры прыступ хваробы, які настаў раптоўна. Гіпертанічны к.
кры́зіс, -у,
1. Рэзкі, круты пералом у чым
2. Абумоўлены супярэчнасцямі ў развіцці грамадства разлад эканамічнага жыцця. Фінансавы к. У цісках эканамічнага крызісу.
3. Востры недахоп чаго
4. Пераломны момант у ходзе хваробы, які вядзе да паляпшэння або пагаршэння стану. К. хваробы.
||
крык, -у,
1. Моцны, вельмі рэзкі гук голасу. У лесе пачуўся к.
2. Нападкі, папрокі рэзкім голасам.
3.
Апошні крык моды — пра модную навінку.
крыклі́вы, -ая, -ае.
1. Які многа, часта крычыць. Крыклівыя дзеці.
2. Прарэзлівы, гучны, непрыемна рэзкі. К. голас.
3.
||
крыку́н, -а́,
1. Крыклівы чалавек.
2. Пра таго, хто многа і попусту гаворыць.
||
крыла́н, -а,
Млекакормячая жывёліна атрада рукакрылых, роднасная кажану.
крыла́тка, -і,
крыла́ты, -ая, -ае.
1. Які мае крылы (у 1—3
2.
Крылатыя словы — трапныя, характэрныя словы, якія сталі хадавымі, шырокаўжывальнымі.
||
кры́лле, -я, н.,
Крылы.
||
крыло́, -а́,
1. Орган лятання ў птушак, насякомых, а таксама некаторых млекакормячых. К. качкі. К. кажана.
2. Плоская паверхня самалёта, якая падтрымлівае яго ў паветры.
3. Лопасць ветранога млына або параходнага вінта.
4. Покрыўка над колам аўтамабіля, веласіпеда
5. Бакавы корпус або бакавая частка пабудовы. Левае к. бальніцы.
6. Левая або правая частка строю, баявога парадку войска; фланг.
7. Крайняя (левая або правая) групоўка якой
Апусціць крылы — страціць энергію, бадзёрасць.
Пад крылом — пад чыёй
Падрэзаць крылы — перашкодзіць каму
||
||
крыль, -я́,
Прамысловая назва некаторых відаў марскога рачка.
||
крымінаге́нны, -ая, -ае.
Які садзейнічае росту злачыннасці; здольны прывесці да злачынстваў. Трапіць у крымінагеннае асяроддзе. Крымінагенная абстаноўка.
||
крыміна́л, -у,
Крымінальная справа. Гэта ж к.!
крыміналі́ст, -а,
Спецыяліст у галіне крыміналістыкі.
||
крыміналі́стыка, -і,
Юрыдычная дысцыпліна, якая вывучае методыку, тактыку і тэхніку расследавання злачынстваў.
||
крымінало́гія, -і,
Навука аб злачыннасці і метадах яе папярэджання.
||
крыміна́льны, -ая, -ае.
Звязаны са злачынствам; злачынны. К. выпадак.
||
крыміно́лаг, -а,
Спецыяліст па крыміналогіі.
крымпле́н, -у,
Сінтэтычная тканіна з поліэфірнага валакна.
||
крыналі́н, -а,
Шырокая спадніца на тонкіх абручах, стальных або з кітовага вуса (у модзе з першай паловы 19
||
крыні́ца, -ы,
1. Натуральны выхад падземных вод на паверхню зямлі, а таксама вадаём, які ўтварыўся на месцы выхаду падземных натуральных вод. Прынесці вады з крыніцы.
2.
3. Пісьмовыя помнікі, дакументы, на аснове якіх пішуцца навуковыя даследаванні (
Біць крыніцай — бурна развівацца, квітнець.
Жывая крыніца — пра тое, што існуе ў сваім першапачатковым, натуральным стане.
||
крыніцазна́ўства, -а,
Раздзел гістарычнай навукі, які займаецца метадамі вывучэння і выкарыстання гістарычных крыніц.
||
крыптагра́фія, -і,
Умоўнае тайнае пісьмо, зразумелае толькі для дасведчаных.
||
крыпто́н, -у,
Хімічны элемент, інертны газ без колеру і паху, які прымяняецца ў электрычных лямпах і рэкламных трубках і дае чысты белы колер.
||
крысо́, -а́,
Ніжняя частка адзежыны, палавіны якой спераду расхінаюцца; пала. К. пінжака.
3-пад крыса (
кры́ссе, -я,
Крысы, полы.
кры́ты, -ая, -ае.
Які мае страху, дах, верх. К. ганак. К. рынак.
кры́тык, -а,
1. Чалавек, які выступае з крытыкай (у 1
2. Спецыяліст, які займаецца разглядам і ацэнкай літаратурных, музычных, тэатральных і іншых твораў мастацтва. Літаратурны к. Тэатральны к.
кры́тыка, -і,
1. Абмеркаванне, разбор чаго
2. Літаратурны жанр, задачай якога з’яўляецца аналіз, ацэнка, тлумачэнне твораў мастацтва, навукі, літаратуры. Музычная к. К. і літаратуразнаўства.
3. Адмоўнае выказванне пра што
4.
Не вытрымліваць (ніякай) крытыкі — быць нікуды не вартым.
крытыкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; -кава́ны;
1. Падвяргаць крытыцы (у 1
2. Займацца крытыкай (у 2
крытыка́н, -а,
Чалавек, які схільны ўсё крытыкаваць, ва ўсіх бачыць адны недахопы.
||
||
крытыка́нства, -а,
Прыдзірлівая, дробязная, павярхоўная і тэндэнцыйная крытыка.
крытыцы́зм, -у,
Крытычныя адносіны да чаго
крыты́чны¹, -ая, -ае.
1. Які заключае ў сабе крытыку (у 1, 2
2. Здольны адносіцца да каго-, чаго
||
крыты́чны², -ая, -ае.
1. Пераломны, які знаходзіцца ў стане крызісу. К. момант хваробы. К. ўзрост.
2. Вельмі цяжкі, небяспечны. Крытычнае становішча.
Крытычная тэмпература — тэмпература пераходу цела з аднаго стану ў другі (
||
крытэ́рый, -ю,
Прыкмета, на аснове якой даецца ацэнка чаму
кры́ўда, -ы,
1.
2. Пачуццё горычы, выкліканае несправядлівымі ўчынкамі, паводзінамі.
Быць у крыўдзе на каго — крыўдзіцца.
Не даць у крыўду каго — заступіцца за каго
Не ў крыўду хай будзе сказана — не варта злавацца на сказанае.
крыўдава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й;
Мець на каго
крыўдзі́цель, -я,
Той, хто крыўдзіў, крыўдзіць каго
||
кры́ўдзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
Адчуваць крыўду, прымаць што
кры́ўдзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
Рабіць крыўду каму
крыўдлі́вы, -ая, -ае.
Які лёгка крыўдзіцца, здольны адчуваць крыўду. К. па натуры чалавек.
||
кры́ўдны, -ая, -ае.
Які заключае ў сабе крыўду, прычыняе крыўду. Крыўдная мянушка. Крыўдныя словы.
крыўля́ка, -і,
Чалавек, які крыўляецца; ламака.
крыўля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Рабіць грымасы, трымацца ненатуральна. К. перад люстэркам.
||
крыха́, -і́,
Нязначная колькасць, часцінка чаго
крыхабо́р, -а,
Чалавек, схільны да крыхаборства.
||
крыхабо́рнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Займацца крыхаборствам, быць крыхаборам.
крыхабо́рства, -а,
1. Празмерная дробязнасць, скупасць.
2. Празмерная ўвага да дробязей, што шкодзіць больш важным агульным пытанням.
||
крыху́,
1. У невялікай колькасці, нямнога. Узяць к. солі. Назбіраць к. грыбоў.
2. У нязначнай ступені. К. падлячыцца.
крыць, кры́ю, кры́еш, кры́е; крый; кры́ты;
1. што. Рабіць страху, дах. К. хату. К. веранду.
2. каго-што. Рэзка, груба крытыкаваць, лаяць (
Крый бог (божа) (
Няма чым крыць (
Няхай бог крые (
||
крыча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́;
1. Абзывацца крыкам (у 1
2. Гучна гаварыць. Не трэба к., гавары спакойна.
3. на каго (што). Гаварыць з кім
4.
Крычма крычаць (
Хоць гвалт (каравул) крычы (
||
крыша́н, -а́,
Адрэзаны плоскі кусок чаго
кры́шанка, -і,
Што
кры́шачку,
Нямнога, трошкі.
кры́шку,
Тое, што і крыху.
крыштале... (а таксама крышталя...).
Першая састаўная частка складаных слоў са
крышталізава́цца, 1 і 2
1. Ператварыцца (ператварацца) у крышталі.
2.
||
||
крышталізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Ператварыць (ператвараць) у крышталі.
||
||
крышта́ль, -я́ і -ю́,
1. -я́,
2. -ю́. Від шкла. Ваза з крышталю.
||
||
крышта́льны, -ая, -ае.
1.
2.
3.
||
крышталя... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
крышталягра́фія, -і,
Навука аб крышталях і крышталічным стане рэчыва.
||
крышы́цца, 1 і 2
Драбіцца, рассыпацца на дробныя часткі. Пячэнне крышыцца.
||
крышы́ць, крышу́, кры́шыш, кры́шыць; кры́шаны;
1. што. Наразаць дробнымі кавалкамі; здрабняць што
2. каго-што. Ламаць, разбіваць на часткі. К. крэйду.
3.
4. Накідваць дзе
||
||
крэазо́т, -у,
Прадукт сухой перагонкі драўніны — масляністая вадкасць з пахам драўніннага дзёгцю, якая выкарыстоўваецца ў медыцыне і тэхніцы.
||
крэату́ра, -ы, ж., каго або чыя (
Той, хто займае пасаду дзякуючы пратэкцыі якой
крэве́тка, -і,
Невялікі ядомы марскі рак; мяса гэтага рака. Салат з крэветак.
||
крэ́да,
1. Сімвал веры ў каталіцкай царкве.
2.
крэ́дыт, -у,
У прыходна-расходных кнігах: падлік расходаў і даўгоў дадзенай установы.
||
крэды́т, -у,
1. Продаж тавараў з адтэрмінаванай платай або часовая выдача банкам грошай у доўг на пэўныя расходы з выплатай за гэта працэнтаў. Узяць мэблю ў крэдыт. Валютны к.
2. звычайна
3.
||
крэдытава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Адпусціць (адпускаць) каму
||
крэдытаздо́льны, -ая, -ае.
Здольны вярнуць тое, што ўзяў у крэдыт.
||
крэдыто́р, -а,
Асоба або ўстанова, якія даюць грошы або тавары ў крэдыт.
||
крэ́йда, -ы,
Мяккі белы вапняк, які ўжыв. для пабелкі, пісання і
||
крэ́йсер, -а,
Вялікі быстраходны баявы карабель. Ракетны к.
||
крэйсі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
1. Плаваць, рабіць рэйсы па пэўным маршруце.
2. Ажыццяўляць ваенны нагляд у якіх
||
Крэйсерская скорасць (
крэ́кер, -у,
Разнавіднасць сухога пячэння, якое гатуецца з пшанічнай мукі і тлушчу, на дражджах і доўга захоўвае свае харчовыя якасці.
||
крэ́кінг, -а і -у,
1. -у. Перапрацоўка нафты і нафтапрадуктаў для атрымання бензіну і іншай сыравіны для хімічнай прамысловасці.
2. -а,
||
крэм, -у,
1. Салодкая ежа з сумесі ўзбітых вяршкоў, шакаладу, фруктовых сокаў
2. Касметычная мазь.
3. Мазь для чысткі скуранога абутку; вакса, гуталін.
||
крэмава-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
крэ́мавы, -ая, -ае.
1.
2. Белы з жаўтаватым адценнем. К. колер.
крэмато́рый, -я,
Спецыяльна абсталяваны будынак для крэмацыі.
||
крэма́цыя, -і,
Спальванне трупаў у спецыяльных печах.
||
крэ́мень, -ю,
1. Вельмі цвёрды мінерал, які першапачаткова ўжываўся для высякання агню.
2.
||
крэменязём, -у,
Назва двухвокісу крэмнію, распаўсюджанага ў прыродзе ў выглядзе крэменю, кварцу, горнага хрусталю, аметысту.
||
крэ́мзаць, -аю, -аеш, -ае;
Неакуратна, невыразна пісаць або чарціць.
||
||
||
крэмі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй; -раваны;
Падвергнуць (падвяргаць) крэмацыі.
крэмль, крамля́,
Унутраная гарадская крэпасць у старажытных рускіх гарадах. Смаленскі к.
||
крэ́мній, -ю,
Хімічны элемент, які ўваходзіць у склад большасці горных парод.
||
крэм-со́да, -ы,
Салодкі прахаладжальны напітак.
крэн, -у,
1. Нахіл набок (судна, самалёта). Даць к.
2.
крэ́ндзель, -я,
Вітая здобная булка, якая па форме нагадвае васьмёрку.
||
крэо́л, -а,
Нашчадак першых іспанскіх і партугальскіх каланізатараў у Лацінскай Амерыцы.
||
||
крэп, -у,
1. Шаўковая або шарсцяная тканіна з шурпатай паверхняй.
2. Чорная празрыстая тканіна, а таксама жалобная павязка з такой тканіны.
||
крэ́пасць¹, -і,
Умацаваны пункт з доўгачасовымі абараняльнымі збудаваннямі; цвердзь. Брэсцкая к.
||
крэ́пасць²
крэпдэшы́н, -у,
Тонкая тканіна з натуральнага шоўку.
||
крэ́пнуць, -ну, -неш, -не; крэп, крэ́пла; -ні;
Дранцвець, нямець ад холаду. Рукі крэпнуць.
крэ́сіва, -а,
Кавалак сталі для высякання агню з крэменю.
крэ́сла, -а,
1. Прадмет мэблі звычайна са спінкай, прызначаны для сядзення аднаго чалавека. Драўлянае к. Расставіць крэслы вакол стала.
2. Прадмет мэблі з мяккай абіўкай і ручкамі-падлакотнікамі. Мяккае к. К.-ложак.
3.
||
||
крэ́сліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
1. Выкрэсліваць, перакрэсліваць. К. рукапіс.
2. Праводзіць па чым
||
крэ́сці, -яў (
Тое, што і трэфы.
крэ́ўнасць
крэ́ўны
крэці́н, -а,
1. Хворы на крэцінізм (у 1
2. Пра разумова абмежаванага, тупога чалавека (
||
||
крэціні́зм, -у,
1. Від эндакрыннага захворвання — адставанне, затрымка фізічнага і псіхічнага развіцця, абумоўленыя парушэннем функцый шчытападобнай залозы і галаўнога мозга (
2.
крэ́чат, -а,
Драпежная птушка сямейства сакаліных.
||
крэшчэ́нда,
У музыцы: мацней, з паступовым нарастаннем сілы гуку. Музыка гучыць к.
ксенафо́бія, -і,
1. Хваравіты, навязлівы страх перад незнаёмымі асобамі.
2. Нянавісць, нецярпімасць да чаго
ксено́н, -у,
Хімічны элемент, інертны газ без колеру і паху, які прымяняецца ў электратэхніцы і медыцыне.
||
ксерагра́фія, -і,
Адзін са спосабаў электраграфавання — атрыманне копій розных адлюстраванняў (дакументаў, тэкстаў).
||
ксеракапі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Зрабіць (рабіць) ксеракопію. К. артыкул.
||
ксерако́пія, -і,
Копія, здымак, атрыманыя шляхам ксераграфіі.
ксе́ракс, -а і -у,
1. -у. Тое, што і ксераграфія (
2. -а,
3. -а. Адбітак, атрыманы пры дапамозе такога апарата; ксераграфічная копія (ксеракопія;
||
ксерафо́рм, -у,
Жоўты парашок, вяжучы і антысептычны сродак вонкавага прымянення.
||
ксёндз, ксяндза́,
Каталіцкі святар.
ксілагра́фія, -і,
Гравіраванне на дрэве, а таксама сама гравюра на дрэве або адбітак з такой гравюры.
||
ксілафо́н, -а,
Ударны музычны інструмент, што складаецца з 3—4 радоў драўляных брусочкаў, па якіх удараюць двума драўлянымі малаточкамі.
||
куб¹, -а,
1. Геаметрычнае цела — правільны шасціграннік, усе грані якога квадраты.
2. У матэматыцы: здабытак ад множання якога
3. Кубічны метр як мера аб’ёму (
||
||
куб², -а,
Пасудзіна цыліндрычнай формы для перагонкі або кіпячэння вадкасці; тытан. Перагонны к.
||
кубава́я, -о́й,
Памяшканне, дзе знаходзіцца кіпяцільны куб.
ку́бавы, -ая, -ае.
Сіні, з густым яркім адценнем. Кубавая фарба. К. колер.
ку́бак, -бка,
1. Невялікая, звычайна з ручкай, гліняная, фарфоравая ці іншая пасудзіна для піцця. К. кавы.
2. Спартыўны прыз у выглядзе вазы (звычайна з каштоўнага матэрыялу), што ўручаецца пераможцу ў спартыўных спаборніцтвах. Пераходны к.
||
кубаме́тр, -а,
Кубічны метр. Купіць к. дроў.
куба́нка¹, -і,
Шапка кубанскіх казакоў з плоскім верхам.
куба́нка², -і,
Сорт пшаніцы.
кубату́ра, -ы,
Аб’ём чаго
ку́бел, ку́бла,
Дзежка з вушкамі і векам для захоўвання прадуктаў і рэчаў.
||
||
ку́бік, -а,
1.
2. Кубічны сантыметр як мера аб’ёму (
3. звычайна
кубі́нцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Кубы.
||
||
кубі́чны
ку́брык, -а,
Жылое памяшканне для каманды на караблі.
кува́лда, -ы,
Цяжкі кавальскі молат.
куга́каўка, -і,
Буйная птушка атрада соў.
куга́каць, -аю, -аеш, -ае;
1. Плакаць (пра грудное дзіця).
2. Крычаць (пра саву).
||
кугуа́р, -а,
Тое, што і пума.
куда́хтаць, -хчу, -хчаш, -хча; -хчы;
Пра курэй: ствараць гукі, падобныя на «куд-кудах».
||
кудзе́лісты, -ая, -ае.
Падобны на кудзелю, пушысты, лахматы. Кудзелістыя ніткі.
||
кудзе́ліцца, 1 і 2
Станавіцца падобным на кудзелю.
кудзе́ліць, -лю, -ліш, -ліць; -лены;
Рабіць падобным на кудзелю. К. ніткі.
кудзе́ля, -і,
Валакністая частка лёну, пянькі.
||
ку́дзер, -а,
Кучаравая пасма валасоў; локан.
ку́дзерка, -і,
Кучаравыя або накручаныя валасы.
кудла́ты, -ая, -ае.
1. 3 доўгімі скалмачанымі валасамі; лахматы. Кудлатая галава.
2. 3 доўгай густой поўсцю; касматы. К. сабака.
||
кудла́ціцца, -ла́чуся, -ла́цішся, -ла́ціцца;
Станавіцца кудлатым.
||
кудла́ціць, -ла́чу, -ла́ціш, -ла́ціць; -ла́чаны;
Рабіць кудлатым. К. валасы.
||
||
кудла́ч, -а́,
Пра чалавека з доўгімі кудлатымі валасамі.
ку́длы, -аў (
Доўгія скалмачаныя пасмы валасоў.
куды́,
1.
2.
3.
4. адноснае. Ужыв. ў якасці злучніка:
а) у даданых сказах месца;
б) у даданых дапаўняльных сказах; у даданых азначальных сказах. К. вецер вее, туды галлё гнецца. Хто ведае, к. вядзе гэта дарога. Усе павярнулі галовы ў той бок, к. накіраваўся бацька.
5. у
6. у
Куды каторы — у розныя бакі разляцецца, разбегчыся.
Куды ні кінь вокам (
Хоць куды (у
куды́-не́будзь,
Усё роўна куды; у няпэўнае месца. К. паедзем.
куды́-нікуды́,
У якое
куды́сьці,
Невядома куды. Сын к. пайшоў.
ку́жаль, -ю,
1. Валакно ачэсанага лёну, а таксама ніткі з такога валакна. Спрасці к.
2. Палатно з такіх нітак. Наткаць абрусаў з кужалю.
||
ку́заў, -зава,
Частка павозкі, экіпажа, аўтамашыны
||
ку́зня, -і,
1. Майстэрня з горнам для ручной коўкі металу.
2.
||
кузу́рка, -і,
||
кукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й;
1. Пра зязюлю: ствараць гукі, падобныя на «ку-ку».
2.
||
||
ку́калка, -і,
Насякомае на стадыі свайго развіцця, калі знікаюць лічынкавыя органы і развіваюцца органы дарослага насякомага.
кука́рда, -ы,
Знак устаноўленага ўзору на форменнай фуражцы.
||
кукарэ́каць, -аю, -аеш, -ае;
Крычаць «ку-ка-рэ-ку».
||
||
ку-ка-рэ́-ку,
Ужыв. для абазначэння крыку пеўня.
ку́кішкі, -шак.
У выразах: на кукішках (сядзець), на кукішкі (сесці) — сагнуўшы ногі ў каленях і трымаючыся на насках.
ку́кла, -ы,
Жаночая прычоска: сабраныя ў касу і закручаныя ззаду валасы.
ку-клукс-кла́н, -а,
Тэрарыстычная расісцкая арганізацыя ў ЗША.
||
куклукскла́навец, -наўца,
Член ку-клукс-клана; лінчавальнік.
куко́ль, -ю,
Аднагадовая травяністая расліна сямейства гваздзіковых — пустазелле з цёмна-ружовымі кветкамі і ядавітым насеннем, якое расце сярод злакаў.
ку́кса, -ы,
Частка канечнасці, якая засталася пасля ампутацыі або калецтва.
кукуру́за, -ы,
Аднагадовая травяністая расліна сямейства злакавых з высокім і тоўстым сцяблом і ядомымі буйнымі жоўтымі зярнятамі, сабранымі ў пачаткі, а таксама зерне гэтай расліны.
||
кула́к¹, -а́,
1. Кісць рукі з прыгнутымі к далоні пальцамі.
2.
||
||
Кулачнае права — панаванне насілля, грубай сілы.
кула́к², -а́,
||
||
||
куламе́са, -ы,
1. Гразь, змешаная са снегам, вязкая маса чаго
2.
кула́н, -а,
Дзікая жывёліна, роднасная аслу.
кула́чкі.
У выразе: ісці на кулачкі — удзельнічаць у кулачным баі.
куле́ш, -ляшу́,
Рэдкая мучная або крупяная каша з салам.
кулём,
1. Імкліва, перакульваючыся цераз галаву. Паляцець к. з гары.
2. Стрымгалоў. Кінуцца к. за кім
ку́лі,
Чорнарабочы (насільшчык, грузчык) у некаторых усходніх краінах.
кулі́к, -а́,
Невялікая балотная птушка з доўгімі нагамі і доўгай дзюбай. Кожны к. сваё балота хваліць (прыказка).
куліна́р, -а,
1. Спецыяліст па кулінарыі (у 1
2. Чалавек, які добра і смачна гатуе розныя стравы. Добры к.
||
||
куліна́рыя і кулінары́я, -і,
1. Майстэрства прыгатавання ежы. Курсы кулінарыі.
2. Магазін гатовых страў і харчовых паўфабрыкатаў.
||
кулі́са, -ы,
1. Бакавая плоская частка тэатральнай дэкарацыі, размешчаная па баках сцэны. Зайсці за кулісы.
2.
За кулісамі —
а) у тэатральным, акцёрскім асяроддзі;
б) тайна, скрытна, у неафіцыйнай абстаноўцы.
||
кулі́ч, -а́,
Салодкі здобны пірог цыліндрычнай формы (па праваслаўнай традыцыі выпякаецца да Вялікадня).
||
куло́н¹, -а,
Жаночае ўпрыгажэнне з каштоўных камянёў ці іншага матэрыялу, якое носяць на ланцужку на шыі.
||
куло́н², -а,
Адзінка вымярэння колькасці электрычнасці, электрычнага зараду ў Міжнароднай сістэме адзінак.
кулуа́ры, -аў.
1. Памяшканні па-за залай пасяджэння (у парламенце, тэатры
2.
||
куль¹, -я́,
Тоўсты сноп адборнай саломы, з якой раней рабілі стрэхі.
||
куль², -я́,
Задняя частка рыбалоўнай снасці (невада, жака
||
ку́льба, -ы,
Палка з загнутым верхнім канцом для апоры пры хадзьбе.
кульга́вець, -ею, -ееш, -ее;
Станавіцца кульгавым.
кульга́вы, -ая, -ае.
1. 3 карацейшай ці балючай нагой. К. дзед.
2. Са зламанай або карацейшай, чым іншыя, ножкай (пра рэчы;
3. Больш кароткі, чым іншы, іншыя (пра нагу, пра ножку чаго
||
кульга́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е;
1. Хадзіць чыкільгаючы, нясмела ступаючы на карацейшую ці балючую нагу.
2. Быць кульгавым, мець карацейшую ці балючую нагу.
3.
Кульгаць на абедзве нагі (
||
кульміна́цыя, -і,
1. Праходжанне свяціла праз нябесны мерыдыян (
2. Пункт найвышэйшага ўздыму, напружання ў развіцці чаго
||
кульну́цца
кульну́ць
культ, -у,
1. Рэлігійнае служэнне бажаству і звязаныя з гэтым абрады. К. бога Сонца ў язычнікаў. Служыцелі культу (духавенства).
2.
||
культ...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае: звязаны з абслугоўваннем і задавальненнем культурных патрэб, культурна-асветны,
культпахо́д, -у,
Калектыўнае наведванне тэатра, музея, кіно
культу́ра, -ы,
1. толькі
2. толькі
3. толькі
4. Сфера чалавечай дзейнасці, звязаная з мастацтвам, асветнай дзейнасцю
5. толькі
6. звычайна
7. Мікраарганізмы, вырашчаныя ў лабараторных умовах у пажыўным асяроддзі (
||
культурало́гія, -і,
Навука, якая вывучае ўнутраныя заканамернасці развіцця культуры, тэндэнцыі ўзаемадзеяння культуры і грамадства.
||
культу́рны, -ая, -ае.
1.
2. Які знаходзіцца на высокім узроўні культуры. Культурнае грамадства. Культурная гаспадарка.
3. Які звязаны з пашырэннем культуры, асветы. Весці культурную работу.
4. Вырашчаны чалавекам, не дзікарослы. Культурныя расліны.
Культурны слой зямлі — слой зямлі, які ўтвараецца з арганічных і іншых рэшткаў на месцах пасяленняў чалавека.
||
культуро́лаг, -а,
Спецыяліст па культуралогіі.
культуры́зм, -у,
Сістэма фізічных практыкаванняў (пераважна сілавых), якія садзейнічаюць развіццю мускулатуры цела чалавека, фарміраванню прыгожай фігуры і паставы; занятак такімі практыкаваннямі.
культуры́ст, -а,
Чалавек, які займаецца культурызмам.
культывава́ць, -тыву́ю, -тыву́еш, -тыву́е; -тыву́й; -тывава́ны;
1. Апрацоўваць зямлю культыватарам.
2. Разводзіць, вырошчваць (злакі, расліны). К. новыя гатункі бульбы.
3.
||
||
культыва́тар, -а,
Сельскагаспадарчая прылада для рыхлення глебы і знішчэння пустазелля
||
ку́ля, -і,
Невялікі свінцовы або стальны прадаўгаваты снарад для стральбы з ручной агнястрэльнай зброі і кулямётаў. Трасіруючая к. Бранябойная к.
Адліваць кулі (
Вылецець куляй (
||
кулябя́ка, -і,
Прадаўгаваты вялікі пірог, начынены мясам, рыбай, капустай і
||
кулявы́¹
кулявы́²
кулямёт, -а,
Аўтаматычная скарастрэльная зброя для стральбы кулямі. Ручны к. Станковы к.
||
кулямётчык, -а,
Стралок з кулямёта.
||
куля́цца, -я́юся, -я́ешся, -я́ецца;
Пераварочвацца цераз галаву, перакульвацца.
||
||
куля́ць, -я́ю, -я́еш, -я́е;
Валіць набок; пераварочваць, перакульваць.
Куляць чарку (
||
||
кум, -а,
Хросны бацька ў адносінах да бацькоў хрэсніка і да хроснай маці.
||
кума́, -ы́,
Хросная маці ў адносінах да бацькоў хрэсніка і да хроснага бацькі.
||
кумаўство́, -а́,
1. Сяброўскія адносіны паміж кумамі.
2.
||
кума́ч, -у́,
Баваўняная тканіна ярка-чырвонага колеру.
||
куме́каць, -аю, -аеш, -ае;
1. Разважаць, абдумваць.
2. Разумець што
кумі́р, -а,
1. Статуя язычніцкага бажаства; ідал.
2.
кумі́рня, -і,
Язычніцкая малельня з кумірамі; капішча.
кумі́цца, -млю́ся, -мі́шся, -мі́цца; -мі́мся, -міце́ся, -мя́цца;
Уступаць у кумаўскія адносіны.
||
кумпя́к, -а́,
1. Бядровая частка тушы (звычайна свіной). Вэнджаны к.
2. Знешні бок верхняй часткі бядра (
||
кумы́кі, -аў,
Народнасць, якая складае частку насельніцтва Дагестана.
||
||
кумы́с, -у,
Пажыўны напітак з малака кабылы, вярблюдзіцы. Піць к.
||
кумысалячэ́нне, -я,
Лячэнне кумысам.
кунжу́т, -у,
Аднагадовая паўднёвая травяністая расліна, з насення якой здабываюць алей.
||
куні́ца, -ы,
Невялікі драпежны звярок сямейства куніцавых з каштоўным футрам, а таксама футра гэтага звярка.
||
кунстка́мера, -ы,
Збор гістарычных, мастацкіх
кунту́ш, -а́,
Старадаўняя польская і ўкраінская адзежына ў выглядзе каптана з шырокімі адкіднымі рукавамі.
ку́па, -ы,
1. Група дрэў, кустоў, якія густа растуць. К. кустоў.
2. Гурт, група (людзей). К. людзей. Калі робіш у купе, то не баліць у пупе (
3. Вялікая колькасць чаго
Да купы (
ку́пал, -а,
1. Дах, верхняе скляпенне ў форме паўшар’я. К. цырка.
2.
||
купа́лка, -і,
1. Род травяністых раслін сямейства складанакветных з дробнымі кветкамі.
2. Купальская песня.
Купа́лле, -я,
Старажытнае свята летняга сонцастаяння ва ўсходніх славян, якое святкуецца ў ноч на 7 ліпеня (24 чэрвеня па старым стылі).
||
купа́льнік¹, -а,
Жаночы касцюм для купання.
купа́льнік², -у,
Высокая травяністая расліна сямейства складанакветных з жоўтымі кветкамі (скарыстоўваецца ў медыцыне).
купа́льня, -і,
Пабудова на вадзе або ля вады для купання.
купа́льшчык, -а,
Той, хто купаецца (у рацэ, возеры, моры).
||
купарва́с, -у,
Назва некаторых солей сернай кіслаты. Медны к. Жалезны к.
||
купа́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Апусціўшыся ў ваду, абмывацца, плаваць, асвяжацца. К. ў моры.
2.
купа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
Апускаць у ваду для мыцця, асвяжэння
||
||
||
||
купе́ль, -і,
Пасудзіна ў форме чашы, у якую апускаюць дзіця пры царкоўным абрадзе хрышчэння.
||
купе́ц, -пца́,
1. Багаты гандляр, уладальнік прыватнага гандлёвага прадпрыемства. К. першай гільдыі.
2. Пакупнік (
||
||
||
||
||
куп’ё, -я́,
Купіны.
купі́ла, -а,
Грашовыя сродкі. Купіў бы, ды купіла няма.
ку́піна, -ы,
Грудок сухой, цвёрдай зямлі на нізкім або балоцістым месцы, аброслы мохам, травой.
купі́раваны, -ая, -ае.
Тое, што і купэйны.
куп’і́сты, -ая, -ае.
3 купінамі. Куп’істая сенажаць.
||
купі́ць, куплю́, ку́піш, ку́піць; ку́плены;
1. каго-што. Набыць за грошы ці за іншыя каштоўнасці. К. кнігу. На базары розуму не купіш (прыказка).
2. каго (што). Схіліць на свой бок подкупам, абяцаннямі
||
||
купле́т, -а,
Страфа песні або верша.
||
куплеты́ст, -а,
Эстрадны артыст, які выконвае сатырычныя, жартаўлівыя песенькі.
||
куплёны, -ая, -ае.
Не хатняга вырабу, а набыты за грошы.
купо́н, -а,
1. Адразны талон у каштоўных паперах на атрыманне працэнтаў з іх.
2. Адразны талон на пакупку пэўнага тавару ва ўмовах таварнага дэфіцыту (у СССР у 1989—1991 гг.).
||
купча́сты, -ая, -ае.
Пра дрэвы, кветкі: пышны, з густой кронай. Купчастая вішня.
||
ку́пчая, -ая, -ае.
У выразе: купчая крэпасць, або купчая, -ай,
купчы́ха, -і,
1.
2. Жонка купца.
купэ́,
Асобнае памяшканне ў вагоне пасажырскага цягніка для некалькіх пасажыраў.
купэ́йны, -ая, -ае.
Падзелены на купэ. К. вагон.
||
купю́ра¹, -ы,
Скарачэнне, пропуск у тэксце літаратурнага або музычнага твора. Верш надрукаваны з купюрамі.
||
купю́ра², -ы,
Каштоўная папера — аблігацыя або грашовы знак. Старублёвая к.
ку́рава, -а,
Куродым, сажа ад дыму.
кура́вы, -ая, -ае. (
1. Які дыміць. Куравая галавешка.
2. Пакрыты сажай ад дыму, закуродымлены.
курага́, -і́,
Высушаныя абрыкосы без костачак. Кампот з курагі.
курагадо́ўля, -і,
Развядзенне курэй як галіна птушкагадоўлі.
||
кура́жыцца, -жуся, -жышся, -жыцца;
1. Важнічаць, трымацца фанабэрыста.
2. Крыўляцца.
куранны́
кура́нты, -аў.
Даўнейшая назва вежавага або насценнага гадзінніка, бой якога суправаджаецца музыкай. Бой курантаў.
кураня́ і куранё, -ня́ці,
Птушаня курыцы.
Куранят увосень лічаць (прыказка) — толькі канец справы пакажа, ці варта было яе пачынаць.
||
||
курапа́тка, -і,
Дзікая птушка сямейства цецеруковых. Шэрая к.
||
КУРАРТАЛÓГІЯ, -і,
Раздзел медыцыны, які вывучае лекавыя ўласцівасці мясцовасці і іх выкарыстанне ў лячэбных мэтах.
||
кураса́дня, -і,
Перакладзіна ў куратніку, на якую куры садзяцца на ноч; седала.
курасле́п, -у,
Народная назва шматгадовай травяністай расліны сямейства казяльцовых з жоўтымі кветкамі. Расцвіў к.
||
кура́тар, -а,
Кіраўнік, апякун.
||
кура́тнік, -а,
Памяшканне для курэй.
кура́ціна, -ы,
Мяса курыцы.
курга́н, -а́,
Высокі старадаўні надмагільны насып з зямлі ці камення. Скіфскі к.
||
ку́рды, -аў,
Народ іранскай моўнай групы, які жыве ў Паўднёва-Заходняй Азіі, краінах Блізкага Усходу і ў Расіі.
||
||
курдзю́к, -а́,
Тлушчавае адкладанне каля хваста ў некаторых парод авечак.
||
кур’е́р, -а,
1. Пасыльны ва ўстанове, які выконвае розныя даручэнні.
2. Службовая асоба, якая развозіць спешныя афіцыйныя даручэнні, сакрэтную пошту.
Дыпламатычны кур’ер — супрацоўнік Міністэрства замежных спраў, які перавозіць дыпламатычную пошту.
||
кур’ёз, -у,
Недарэчны выпадак, смешнае здарэнне.
||
||
курко́ўка, -і,
Курковая паляўнічая стрэльба.
курлы́каць, -аю, -аеш, -ае;
Пра жураўлёў: ствараць гукі, падобныя на «курлы».
||
||
курно́сы, -ая, -ае.
1. Кароткі і задзёрты (пра нос).
2. 3 кароткім і задзёртым носам. К. твар.
||
курну́ць
ку́рны, -ая, -ае.
1. Які абаграваецца печкай без коміна. Курная хата.
2. Які дае многа дыму, копаці. Курная галавешка.
курня́ўкаць, -аю, -аеш, -ае;
Пра катоў: ствараць гукі, падобныя на «курняў».
куро́дым, -у,
Густы едкі дым пры тленні, гарэнні без полымя.
куро́дымець, 1 і 2
Вылучаць куродым, дымець. Галавешка куродымее.
||
куро́дыміць, -млю, -міш, -міць;
Спальваючы што
||
куро́к, -рка́,
Частка ўдарнага механізма ў ручной агнястрэльнай зброі. Націснуць на к.
||
куро́рт, -а,
Мясцовасць з прыроднымі лекавымі ўласцівасцямі (мінеральнымі крыніцамі, гразямі
||
куро́ртнік, -а,
Чалавек, які лечыцца, адпачывае на курорце.
||
курс¹, -у,
1. Напрамак руху, шлях (карабля, самалёта
2.
3. Цана, па якой прадаюцца (купляюцца) каштоўныя паперы, валюта. Валютны к. Змагацца за ўстойлівы к. рубля.
У курсе чаго (быць) і ў курс чаго (увайсці, увесці) — пра дасведчанасць у чым
||
курс², -а,
1. Закончаны цыкл, увесь аб’ём спецыяльнага навучання, якіх
2. Асобная гадавая ступень адукацыі ў вышэйшай школе і спецыяльных навучальных установах, а таксама група навучэнцаў гэтай ступені. Скончыць к. ва ўніверсітэце. Стараста курса. Студэнт трэцяга курса.
3. Выклад навуковай дысцыпліны ў вышэйшай школе, у спецыяльнай навучальнай установе. Прачытаць к. лекцый па гісторыі Беларусі.
||
курса́нт, -а,
1. Навучэнец курсаў.
2. Навучэнец сярэдняй або вышэйшай ваеннай навучальнай установы. К. сувораўскага вучылішча.
||
||
курсі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Рабіць рэгулярныя паездкі, рэйсы па пэўным маршруце (пра самалёт, цягнік, аўтобус
курсі́стка, -і,
курсі́ў, -сіву,
Друкарскі нахілены ўправа шрыфт, падобны да рукапіснага почырку. Выдзеліць цытату курсівам.
||
курсо́ўка, -і,
Дакумент на права лячэння і харчавання на курорце, звычайна без забеспячэння жыллём.
||
ку́рсы
курта́ты, -ая, -ае (
1. 3 кароткім або адсечаным хвастом (пра жывёл). К. сабака.
2.
3. Цесны (пра адзенне). К. пінжачок.
4.
||
ку́ртка, -і,
Кароткая верхняя вопратка, якая зашпільваецца на гузікі ці на маланку.
||
||
курты́занка, -і,
Жанчына лёгкіх паводзін, якая мела апекуноў у арыстакратычным асяроддзі.
курці́на, -ы,
1. Града для кветак, клумба (
2. Участак, засаджаны адной пародай дрэў, а таксама група дрэў адной пароды.
3. Частка крапаснога вала паміж двума бастыёнамі (
||
курч, -у,
Сутаргавае сцягванне мышц цела.
ку́рчыцца, -чуся, -чышся, -чыцца;
1. Сціскацца ўсім целам (ад болю, сутаргі, холаду
2. Рабіцца няроўным, пагнутым; скручвацца, выгінацца. Бяроста курчылася на агні.
ку́рчыць, -чу, -чыш, -чыць;
1. каго (што), звычайна
2. што. Падгінаць. К. пальцы на назе.
ку́рыва, -а,
Табака і наогул тое, што можна курыць. Трэба купіць к.
куры́лка, -і,
Тое, што і курыльня.
куры́льны
куры́льня, -і,
Пакой для курэння.
куры́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
ку́рыца, -ы,
1. Свойская птушка, якую разводзяць для атрымання яек і мяса.
2. Самка птушак атрада курыных. К. з куранятамі.
3. Мяса курыцы; кураціна.
Класціся спаць з курамі — вельмі рана.
Курам на смех — пра што
Куры засмяюць каго — пра таго, хто робіць што
Куры не клююць — вельмі многа (звычайна пра грошы).
Мокрая курыца — пра растрывожанага, спалоханага або бязвольнага, бесхарактарнага чалавека.
||
||
Курыная слепата —
1) тое, што і кураслеп;
2) хвароба вачэй, калі чалавек не бачыць пры слабым святле, асабліва ў прыцемку.
куры́цца, 1 і 2
1. Слаба гарэць, тлець, вылучаючы многа дыму. На вогнішчы курыліся галавешкі. Папяроса не курыцца.
2. чым і без
3. Паднімацца ўверх, кружыцца (пра дым, туман, пыл
куры́ць, куру́, ку́рыш, ку́рыць; ку́раны;
1. што і без
2. што і чым. Спальваць пахучыя рэчывы для атрымання пахучага дыму. К. ладанам.
||
||
||
ку́рыя, -і,
1. Аб’яднанне некалькіх патрыцыянскіх родаў у Старажытным Рыме (
2. Разрад выбаршчыкаў, падзеленых па нацыянальнай, маёмаснай і іншых адзнаках. Дваранская к.
Папская (Рымская) курыя — вярхоўны орган, цераз які Папа Рымскі ажыццяўляе кіраўніцтва каталіцкай царквой.
||
курэ́нь, кураня́,
1. У некаторых мясцовасцях Беларусі: будан (
2. Жылая хата ў некаторых месцах Украіны і Прыдоння.
3. Асобная частка Запарожскага войска, а таксама яе стан (
||
курэ́ць, 1 і 2
Тое, што і курыцца (у 1—3
куса́нік, -а,
Недаедзены кавалачак хлеба. Я чужых кусанікаў не ем.
куса́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца;
1. Мець прывычку кусаць (у 1
2. Кусаць адзін аднаго; грызціся (пра сабак, звяроў).
3.
4.
куса́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны;
1. Хапаць, раніць зубамі, джалам, прыносячы боль. Сабака кусае.
2. Захопліваць зубамі, аддзяляць, адкусваць ад чаго
3.
4. Адразаць кавалачкамі. К. дрот.
5. (1 і 2
Кусаць (сабе) локці — шкадаваць аб чым
||
||
куса́чкі, -аў.
Шчыпцы для адкусвання, адразання дроту, цвікоў.
кускавы́, -а́я, -о́е.
Нарэзаны, паколаты на кускі; у кусках. К. цукар.
куслі́вы, -ая, -ае (
Які мае здольнасць кусацца, джаліць. Куслівыя пчолы. К. сабака.
кусо́к, -ска́,
1. Адрэзаная, адбітая
2. Наогул частка чаго
3. Адзінка некаторых тавараў, што выпускаюцца паштучна. К. мыла.
Кусок у горла не лезе — немагчыма есці ад крыўды, перажыванняў
||
куст¹, -а́,
1. Травяністая расліна з галінамі, якія пачынаюць расці амаль ад зямлі. К. малін. К. агрэсту.
2. Травяністая расліна, сцёблы якой растуць пучком. К. суніц.
У кусты (хавацца, уцякаць) — ухіляцца ад адказнасці, ад непасрэднай справы.
||
||
куст², -а́,
Аб’яднанне якіх
||
кустарэ́з, -а,
Прылада для падразання і выкарчоўвання кустоў.
||
кусто́ўе, -я,
Кусты (у 1
кусці́сты, -ая, -ае.
Які расце густа, кустом. Кусцістая пшаніца.
||
кусці́цца, 1 і 2
Расці кустом, даваць многа бакавых адросткаў.
||
кут, -а́,
1. Месца, дзе сыходзяцца ўнутраныя бакі прадмета; частка памяшкання, прастора паміж дзвюма сценамі. З кута ў к. і вечар тут (прымаўка).
2. Частка пакоя, якую здаюць кватарантам у наймы. Зняць свой к.
3.
||
||
кута́с, -а́,
Пучок нітак, звязаных разам на канцы, для ўпрыгожання чаго
||
ку́тні, -яя, -яе.
Які знаходзіцца, размешчаны ў куце. Кутняе акно.
Кутнія зубы — тое, што і карэнныя зубы.
ку́тнік, -а,
Крайні карэнны зуб.
куто́к, -тка́,
1. Тое, што і кут.
2. Зацішная, прыгожая, маляўнічая мясцовасць. Райскі к. на Нарачы.
||
ку́ты, -ая, -ае.
Тое, што і каваны.
ку́фар, -фра,
Вялікая скрынка з векам для захоўвання тканіны, адзежы, каштоўнасцей.
||
ку́фель, -фля,
Спецыяльны кубак для піва.
||
куфэ́рак, -рка,
1. Невялікі куфар; тое, што і куфар.
2. Дарожная скрынка (род чамадана), звычайна прыгожа аформленая.
||
ку́халь
ку́хальны
ку́хан, -а,
Невялікі круглы праснак у выглядзе піражка з паглыбленнем у сярэдзіне, куды клалі цыбулю, сыпалі мак.
||
ку́хар, -а,
Той, хто гатуе стравы; повар.
||
||
куха́рыць, -ру, -рыш, -рыць;
Гатаваць стравы; быць кухарам, кухаркай.
ку́хня, -і,
1. Асобнае памяшканне з печчу, плітой для прыгатавання ежы, а таксама камплект мэблі для такога памяшкання.
2. Падбор страў. Беларуская к.
3.
Малочная кухня — установа, якая гатуе малочныя сумесі для грудных дзяцей.
||
||
кухта́ль, -я́,
Удар кулаком. Даць кухталя.
куцця́, -і́,
1. Урачыстая вячэра напярэдадні Каляд, Новага года, якая суправаджаецца варажбою, а таксама дзень, у які адбываецца гэта ўрачыстасць.
2. Каша з ячных і іншых круп як традыцыйная абрадавая страва беларусаў і іншых славянскіх народаў.
Багатая (шчодрая) куцця — гатавалася перад Новым годам; была мясная, багатая, каб і год быў багаты.
Посная (галодная) куцця — гатавалася напярэдадні Каляд і Вадохрышча без мяса і жывёльнага тлушчу.
ку́ча, -ы,
1. Вялікая колькасць чаго
2. Скапленне людзей, жывёл. К. народу. Авечкі збіліся ў кучу.
3. Мноства, вялікая колькасць (
||
кучавы́, -а́я, -о́е.
У выразе: кучавыя воблакі — воблакі ў выглядзе густых белых клубоў.
кучара́вісты, -ая, -ае.
Які кучаравіцца, выглядае кучаравым. К. чуб.
||
кучара́віцца, 1 і 2
Пра валасы: віцца, закручвацца ў кучары. Валасы на скронях кучаравяцца.
кучара́вы, -ая, -ае.
1. Які завіваецца, мае завіткі. Кучаравыя валасы. Кучаравая дзяўчынка.
2.
||
ку́чары, -аў (
Кучаравыя або завітыя валасы.
||
ку́чка, -і,
1.
2. Невялікая група людзей, аб’яднаных агульнымі інтарэсамі. К. сяброў трымалася асобна.
ку́чма, -ы,
Тое, што і кучомка.
кучма́, -ы́,
1. Пра пышныя, густыя валасы. На галаве к. густых чорных валасоў.
2.
ку́чны, -ая, -ае.
Які харакгарызуецца густым размяшчэннем на невялікай тэрыторыі. Кучныя ўсходы морквы. К. палёт шроту.
||
кучо́мка, -і,
Шапка футрам наверх. К. на вочы напаўзае.
||
куш, -а,
1. Стаўка ў картачнай гульні. Сарваць добры к.
2. Вялікая колькасць грошай. Разлічваць на вялікі к.
кушне́р, -няра́,
Майстар, які вырабляе шкуры пушных жывёл на футра.
||
||
кушне́рны, -ая, -ае.
Звязаны з вырабам футра са шкур. Кушнерная фабрыка.
кушчэ́нне
кушэ́тка, -і,
Невялікая канапа з узгалоўем, але без спінкі.
||
кхме́ры, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Камбоджы.
||
||
кюве́т, -а,
Канава ўздоўж дарогі або чыгункі для сцёку вады.
||
к’ят, -а,
Грашовая адзінка ў М’янме (былой Бірме).
лабавы́, -а́я, -о́е.
1. Накіраваны ў лоб; франтальны. Лабавая атака. Л. удар.
2. Размешчаны ў пярэдняй частцы чаго
лабагрэ́йка, -і,
Жняярка прасцейшай будовы, што прымянялася для ўборкі асноўных збожжавых культур і вымагала вялікага фізічнага напружання ад рабочага, які працаваў на гэтай машыне (
лаба́з, -а,
Памяшканне для гандлю зернем, мукой, а таксама для захоўвання зерня, мукі; склад розных тавараў. Мучны л.
||
лаба́знік, -а,
Уладальнік лабаза або прадавец у лабазе.
||
||
лаба́н, -а́,
Прамысловая рыба з атрада кефалепадобных.
лабара́нт, -а,
1. Навукова-тэхнічны супрацоўнік лабараторыі, даследчай установы. Старшы л.
2. Памочнік выкладчыка на лабараторных занятках.
3. Супрацоўнік кафедры, які выконвае тэхнічную работу. Л. кафедры агульнага мовазнаўства.
||
||
лабарато́рыя, -і,
Спецыяльна абсталяванае памяшканне для навуковых або тэхнічных доследаў, вучэбных заняткаў, а таксама ўстанова, у якой займаюцца такімі доследамі.
||
лаба́сты, -ая, -ае.
Шыракалобы, з вялікім ілбом. Л. чалавек.
||
лаба́ты, -ая, -ае (
1. Бязрогі, які не мае рог. Лабатая карова.
2. Тое, што і лабасты.
3.
||
лаба́ч, -а́,
Пра чалавека з высокім пакатым ілбом.
лабі́льны, -ая, -ае (
Нястойкі, няўстойлівы, рухомы. Л. ціск. Лабільная тэмпература.
||
лабіры́нт, -а,
1. У Старажытнай Грэцыі і Егіпце — будынак з мноствам пакояў і складанымі, заблытанымі хадамі, з якога цяжка было выйсці.
2.
3. Унутранае вуха чалавека і пазваночных жывёл (
||
лабі́ст, -а,
Чалавек, які належыць да лобі.
||
лабі́сцкі
лабіяліза́цыя, -і,
Вымаўленне некаторых гукаў з акругленнем выцягнутых губ.
||
лабія́льны, -ая, -ае (
Утвораны з удзелам губ; губны. Лабіяльныя зычныя.
||
лабо́к, -бка́,
1.
2. Узвышэнне ў ніжняй частцы жывата на месцы зрашчэння пярэдніх касцей таза (
||
ла́ва¹, -ы,
Прадмет сялянскай мэблі для сядзення ў выглядзе шырокай дошкі на ножках.
Сесці (трапіць) на лаву падсудных — пайсці пад суд.
||
ла́ва², -ы,
1. Расплаўленая вулканічная маса, якая вывяргаецца на паверхню зямлі. Патокі лавы.
2.
||
ла́ва³, -ы,
Вялікі абшар, шырокі аднастайны масіў чаго
ла́ва⁴, -ы,
Баявы парадак конніцы для адначасовай атакі з флангаў і тылу, а таксама атрад, пастроены для такой атакі. Л. казакоў.
ла́ва⁵, -ы,
Падземная горная вырабатка з доўгімі забоямі, у якой здабываюцца карысныя выкапні.
||
лава́нда, -ы,
Вечназялёная эфіраносная расліна з блакітна-фіялетавымі або сінімі кветкамі. Горная л.
||
ла́вачка, -і,
1.
2. Пра незаконныя жульніцкія махінацыі, а таксама пра людзей — удзельнікаў такіх махінацый (
ла́вачны¹
ла́вачны²
лава́ш, -а́,
Прэсны белы хлеб у выглядзе тонкай аладкі або пласта з пшанічнай мукі, распаўсюджаны пераважна ў народаў Каўказа і Блізкага Усходу.
||
лавела́с, -а,
Спакуснік жанчын; залётнік.
лаве́ц, лаўца́,
Той, хто займаецца лоўляй рыбы, звера як промыслам. На лаўца і звер бяжыць (прыказка).
||
лаві́на, -ы,
1. Абвал вялікай масы снегу, лёду з гор. Снежная л.
2.
||
лаві́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
1. Пра паруснае судна: рухацца супраць ветру, мяняючы напрамак курсу.
2.
3.
||
||
лаві́ць, лаўлю́, ло́віш, ло́віць; ло́ўлены;
1. Хапаць, імкнуцца схапіць каго-, што
2. Імкнуцца дагнаць, схапіць таго, хто (тое, што) аддаляецца, ухіляецца. Л. хлопцаў.
3. Намацваючы, адшукваючы, браць, затрымліваць. Л. у цемры матчыну руку.
4. Здабываць (рыбу, звяроў, птушак) з дапамогай спецыяльных прыстасаванняў. Л. вудай.
5. Вышукваць, высочваць каго-, што
6. Высочваць, каб арыштаваць, абясшкодзіць. Л. шпіёна.
7. Не прапускаць магчымасці для ажыццяўлення чаго
8.
9.
10.
Лавіць на слове — прымусіць каго
||
||
лаг, ла́га,
Прыбор для вымярэння хуткасці руху судна і пройдзенай ім адлегласці.
||
ла́га, -і,
1. Драўляны брус, на які насцілаецца падлога.
2. Часовая апора пад што
лагавы́
лагадне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
Станавіцца лагодным, лагаднейшым. Стары часам лагаднеў і пачынаў казку.
||
лагапа́т, -а,
Чалавек з заганамі ў вымаўленні.
лагапа́тыя, -і,
Заганы ў вымаўленні (заіканне, картавасць, шапялявасць і
||
лагапе́д, -а,
Спецыяліст па лагапедыі.
лагапе́дыя, -і,
Раздзел дэфекталогіі, навука аб недахопах вымаўлення і іх выпраўленні.
||
лагары́фм, -а,
У матэматыцы: паказчык ступені, у якую трэба ўзвесці лік-аснову, каб атрымаць дадзены лік. Табліца лагарыфмаў.
||
лагарыфмава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны;
Знайсці (знаходзіць) лагарыфм дадзенага ліку.
||
ла́гер, -а,
1. Часовая стаянка, пасяленне, звычайна пад адкрытым небам, у палатках. Турысцкі л. Разбіць л.
2. Месца для ўтрымання вялікай колькасці ваеннапалонных ці зняволеных людзей. Л. для ваеннапалонных.
3. Часовая стаянка войска ў палявых умовах, а таксама войска, размешчанае такім чынам; сталае месцазнаходжанне партызан, паўстанцаў.
4.
Піянерскі лагер — выхаваўча-аздараўленчая ўстанова для піянераў і школьнікаў у СССР.
||
лагі́чны, -ая, -ае.
1.
2. Заканамерны, разумны, паслядоўны, які адпавядае законам логікі. Л. вынік. Л. учынак.
||
лаго́да, -ы,
1. Прыемны спакой, хараство. Л. ў лесе.
2. Згода, мір, прыязнасць, лад. Жыць у лагодзе.
лаго́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць;
1. каго-што. Лашчыць, прывабліваць. Сонца лагодзіць зямлю.
2. каму. Дагаджаць, паддобрывацца. Л. старэйшым.
лаго́дны, -ая, -ае.
Дабрадушны, ласкавы, прыемны. Л. настрой. Лагодная ўсмешка.
||
лагу́на, -ы,
1. Марскі заліў, аддзелены ад мора пясчанай касой.
2. Унутраны вадаём атола, а таксама ўчастак мора паміж каралавым рыфам і берагам.
||
лагчы́на, -ы,
1. Нізкае месца сярод адхонных схілаў; лог. Ісці лагчынай.
2. Нізіна. Вёска знаходзілася ў лагчыне.
||
||
лад¹, -у,
1. Дзяржаўная ці грамадская сістэма. Дзяржаўны л. Грамадскі л.
2. Уклад жыцця, спосаб жыцця. Будуем новы л. жыцця.
3. Згода, парадак, зладжанасць (
4. Спосаб, манера, узор. На новы л.
5. Сістэма будовы чаго
Давесці (прывесці) да ладу — прывесці што
Дайсці (да) ладу — разабрацца, дабіцца толку.
На добры лад — так, як патрэбна; па-сапраўднаму.
На свой лад — па-свойму.
На ўсе лады — усебакова (абмяркоўваць, разбіраць
Не ў лад — нязладжана, нястройна.
Не ў ладу; не ў ладах з кім-чым — быць не ў згодзе, у дрэнных адносінах.
У лад — зладжана, стройна.
(Усе) на адзін лад — (усе) аднолькавыя.
лад², -а і -у,
1. -у. Спосаб пабудовы гукарада, арганізацыя музычных гукаў.
2. -а. Папярочнае дзяленне на грыфе струнных музычных інструментаў.
3.
||
лад³, -у,
У граматыцы: сістэма форм дзеяслова, якая выражае адносіны дзеяння да рэчаіснасці. Абвесны л. Загадны л. Умоўны л.
ла́дам,
1. Парадкам, як трэба. Жыццё ідзе л.
2. У згодзе, мірна, спакойна. Пагутарыць л.
ла́дан, -у,
Араматычная смала, якая выкарыстоўваецца для абкурвання ў час богаслужэння.
На ладан дыхаць (
||
ла́данка, -і,
1. Маленькі мяшочак з ладанам або амулетам, талісманам, які носяць на грудзях з мэтай засцерагчы сябе ад няшчасця.
2. Невялікая пасудзіна, у якой спальваюць ладан.
ла́дачкі, -аў, толькі
1.
2. Назва дзіцячай гульні, пры якой, звяртаючыся да дзіцяці са словамі: «Ладачкі, ладачкі»
ладдзя́¹, -і́,
Вялікая парусная ці веславая лодка.
ладдзя́², -і́,
Шахматная фігура ў форме вежы, якая ходзіць удоўж і поперак дошкі па прамой; тура́.
||
ла́дзіцца, -джуся, -дзішся, -дзіцца;
1. (1 і 2
2. Наважвацца, рыхтавацца што
ла́дзіць¹, -джу, -дзіш, -дзіць;
1. Жыць у згодзе. Яны ўсё жыццё ладзяць з суседзямі.
2. з кім-чым. Прыйсці да згоды, справіцца з кім-, чым
||
ла́дзіць², -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны;
1. Рамантаваць, папраўляць, падрыхтоўваць, рабіць што
2. Рабіць, ствараць, спраўляць, арганізоўваць. Л. вяселле.
3. Настройваць музычны інструмент. Л. баян.
ладкава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й;
Прыводзіць у парадак, уладжваць. Л. рэчы.
||
||
ла́дкі, -дак, толькі
Дзіцячая гульня, пры якой удзельнікі ўдараюць адзін аднаго спачатку правай далонню аб правую, потым левай аб левую
Біць (пляскаць) у ладкі — выказваць адабрэнне чаго
ла́дна,
1. Зграбна, прыгожа, спраўна. Л. пашыты.
2. у
ла́дны, -ая, -ае (
1. Досыць вялікі, значны, немалы. Ладная скіба.
2. Зграбны, прыгожы, спраўны. Л. хлопец.
3. Добры, зусім здавальняючы. Ладная хата.
||
ла́ечны
ла́жанне
лажо́к
лажы́цца
лаз, -а,
1. Невялікая адтуліна ў чым
2. Адтуліна ў сценцы апарата, машыны, катла
||
лаза́, -ы́,
1. Кусты некаторых парод вярбы, вінаграду. Вінаградная л.
2. Доўгае гнуткае галлё вярбовых кустоў, вінаграду; матэрыял з лазовай драўніны ці кары. Плесці кошыкі з лазы.
Даць лазы (
||
лазавікі́, -о́ў,
Лапці з лазы.
лазарэ́т, -а,
1. Невялікі ваенны шпіталь. Палявы л.
2. Бальніца для бедных (
||
лаза́ты, -ая, -ае.
У выразе: чорт лазаты — пра таго, хто з’яўляецца ўвасабленнем зла, несправядлівасці.
ла́зенне, -я,
Дзеянне паводле
ла́зеншчык, -а,
Работнік лазні, які абслугоўвае наведвальнікаў.
||
||
ла́зенька
ла́зер, -а,
1. Аптычны квантавы генератар для атрымання вузкага інтэнсіўнага, вельмі моцнага пучка святла. Імпульсны л.
2. Пучок святла, прамень, які атрымліваецца пры дапамозе такога генератара. Зварка лазерам. Лячэнне лазерам.
||
лазера...
Першая састаўная частка складаных слоў са
ла́зершчык, -а,
Спецыяліст па лазернай тэхналогіі, рабоце з лазернай тэхнікай.
лазі́на, -ы і лазіна́, -ы́,
Галінка або сцябло лазовага куста, лазовы дубец.
||
ла́зіць, ла́жу, ла́зіш, ла́зіць;
1. Чапляючыся за што
2. Пранікаць куды
3. Уваходзіць у што
4. Забірацца праз што
5. Прабірацца куды
6. Забірацца рукой у што
7.
Лазіць па кішэнях — займацца кішэнным крадзяжом.
||
ла́зня, -і,
1. Спецыяльнае памяшканне, дзе мыюцца і парацца. Пабудаваць новую лазню.
2. Мыццё ў такім памяшканні (
3.
Даць (задаць) лазні (
||
||
лазня́к, -у́,
Кусты лазы, лазовы зараснік. Буяў густы л.
||
лазо́вы
лазу́рак, -рку,
1. Тое, што і блакіт.
2. Фарба светла-сіняга колеру. Малярны л.
лазуры́т, -у,
Мінерал сіняга колеру; выкарыстоўваецца для дробных вырабаў, упрыгожанняў, прыгатавання фарбаў (ультрамарыну).
||
лазу́тчык, -а,
Разведчык (звычайна ў тыле ці ў размяшчэнні праціўніка); шпіён. Паслаць лазутчыка.
||
||
ла́йба, -ы,
Вялікая парусная лодка з косымі парусамі (звычайна двухмачтавая).
||
лайда́к, -а́,
Гультай, бяздзейны, варты пагарды чалавек.
||
||
лайда́цтва, -а,
Гультайства, бяздзейнасць.
лайда́чыць, -чу, -чыш, -чыць;
Гультайнічаць, бяздзейнічаць, ухіляцца ад работы, ад абавязкаў.
ла́йка¹, -і,
Парода паўночных сабак, якія выкарыстоўваюцца для палявання, язды, аховы статкаў аленяў. Язда на лайках.
||
ла́йка², -і,
Гатунак мяккай (авечай і казінай) скуры.
||
ла́йнер, -а,
Вялікі акіянскі пасажырскі параход, а таксама мнагамесны самалёт. Акіянскі л. Паветраны л.
||
лак, -у,
1. Раствор смол у спірце, шкіпінары, алеі і
2. Бліскучы высахлы слой гэтага раствору на паверхні якога
3. Касметычны сродак (фарба для пакрыцця пазногцяў або раствор для фіксацыі прычоскі). Чырвоны л.
||
лакалізава́цца, 1 і 2
Сканцэнтравацца (сканцэнтроўвацца) у пэўным месцы, спыніцца (спыняцца) у пэўных межах. Эпідэмія лакалізавалася.
||
лакалізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Спыніць (спыняць) пашырэнне чаго
||
||
лака́льны, -ая, -ае (
Мясцовы, уласцівы толькі пэўнаму месцу; абмежаваны. Лакальная вайна. Лакальная сетка.
||
лакамабі́ль, -я,
Паравая перасоўная або стацыянарная ўстаноўка, якая прыводзіць у рух сельскагаспадарчыя і іншыя машыны; паравік.
||
лакаматы́ў, -ты́ва,
Машына (паравоз, цеплавоз, электравоз), якая рухаецца па рэйках і прызначана для перамяшчэння паяздоў.
||
лакані́зм, -у,
Гранічная і дакладная сцісласць выказвання. Л. выражэння.
||
лакані́чны, -ая, -ае.
Які вызначаецца лаканізмам; немнагаслоўны. Л. адказ.
||
лака́тар, -а,
Апарат для вызначэння месцазнаходжання розных аб’ектаў. Лазерны л.
||
лака́ўт, -у,
Закрыццё прадпрыемства і масавае звальненне рабочых як сродак барацьбы з іх патрабаваннямі.
лакаўтава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Аб’явіць (аб’яўляць) лакаўт каму
лака́цыя, -і,
Вызначэнне месцазнаходжання аб’екта з дапамогай лакатара. Гукавая л. Аптычная л.
||
лаке́й, -я,
1. Слуга ў панскім доме, гасцініцы, рэстаране (
2.
||
лаке́йнічаць, -аю, -аеш, -ае;
1. Быць, служыць лакеем.
2.
||
лакірава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны;
1. Пакрываць лакам. Л. мэблю.
2.
||
||
||
лакіро́ўка, -і,
1.
2. Слой лаку, якім пакрыта што
лакіро́ўшчык, -а,
1. Спецыяліст па лакіроўцы (у 1
2.
||
||
ла́кмус, -у,
Фарбавальнае рэчыва, якое змяняе колер насычанай ім паперы пад дзеяннем кіслот на чырвоны, а пад дзеяннем шчолачаў — на сіні колер.
||
Лакмусавая папера — папера, пакрытая лакмусам.
Лакмусавая паперка — сродак выяўлення, праверкі адносін паміж кім
лакры́ца, -ы,
Шматгадовая расліна сямейства бабовых, карэнне якой выкарыстоўваецца ў медыцыне і прамысловасці.
||
лакта́цыя, -і,
Працэс утварэння, назапашвання і перыядычнага выдзялення малака ў жанчын і ў самак млекакормячых.
||
лаку́на, -ы,
1. Прагал, прапушчанае месца ў якім
2. У бібліятэчнай справе — пропуск, адсутнасць кнігі ў камплекце.
лакцявы́
ла́ма¹, -ы,
Паўднёваамерыканская бязгорбая ўючная жывёліна сямейства вярблюдаў з каштоўнай шэрсцю.
ла́ма², -ы,
Будыйскі манах.
ламаві́к, -а́,
1. Перавозчык цяжкіх грузаў (
2. Парода дужых коней, на якіх перавозяць вялікі груз.
ламавы́, -а́я, -о́е.
Які прызначаны, служыць для перавозкі цяжкіх грузаў. Л. конь.
лама́ка, -і,
1. Старая або сапсаваная рэч.
2.
лама́ны і ло́маны, -ая, -ае.
1. Паламаны, сапсаваны. Л. стол.
2.
3. Няроўны, загнуты пад вуглом. Ламаныя густыя бровы.
Ламаная лінія — у матэматыцы: лінія з адрэзкаў прамой лініі, злучаных пад вуглом.
лама́цца, ламлю́ся, ло́мішся, ло́міцца; ламіся;
1. (1 і 2
2. (1 і 2
3. (1 і 2
4. Быць перапоўненым мноствам чаго
5. (1 і 2
6. Ісці напралом, імкнуцца сілай пранікнуць куды
Ламацца ў адчыненыя дзверы — даводзіць тое, што ўсім вядома.
||
лама́ць, ламлю́, ло́міш, ло́міць; ламі; лама́ны;
1. што. Згінаючы або ўдараючы з сілай, аддзяляць часткі чаго
2. Пашкоджваць часткі цела, косці; нявечыць, калечыць. Л. крылы. Л. ногі.
3. што. Разбіваючы, разбураючы, даводзіць да непрыгоднасці, псаваць. Л. стары дом.
4.
5.
6. (1 і 2
Ламаць галаву над чым (
Ламаць шапку перад кім (
||
||
лама́чча, -а,
1. Галлё, сучча, абламаныя часткі дрэў, якія валяюцца ў лесе. Збіраць л.
2. Ламаныя, непрыгодныя для карыстання або прыгодныя толькі для перапрацоўкі прадметы. Жалезнае л.
3.
лама́чына, -ы,
1. Абломак дрэва (сук, кавалак нятоўстага ствала, корч, палка
2. Старая або сапсаваная непрыгодная рэч. Не стрэльба, а л.
3.
ламба́рд, -а,
Крэдытная ўстанова для выдачы грашовай пазыкі за пэўны працэнт пад заклад рэчаў ці рухомай маёмасці.
||
ламо́та, -ы,
Тупыя працяглыя болі ў касцях, суставах, мышцах.
||
лампа́да, -ы,
Каганец, які выкарыстоўваецца ў хрысціянскім набажэнстве. Л. напаўняецца ялеем і запальваецца перад абразамі.
||
||
лампа́с, -а,
Шырокая паласа з каляровага сукна, нашытая на форменныя штаны ўздоўж бакавога шва. Генеральскія лампасы.
||
лампіён, -а,
Ліхтар з каляровай паперы або шкла для асвятлення ці ілюмінацыі.
||
ланалі́н, -у,
Тлушч, які атрымліваецца пры прамыўцы воўны, жывёльны воск; выкарыстоўваецца ў медыцыне, вытворчасці касметыкі, парфумерыі.
||
ланге́т¹, -у,
Страва з мяса лепшага гатунку, нарэзанага тонкімі прадаўгаватымі кавалкамі. Л. з гарнірам.
||
ланге́т², -а,
Павязка з гіпсу, якой карыстаюцца пры зрошчванні пераламаных касцей, або гіпсавая накладка для выпраўлення розных артапедычных дэфармацый.
лангу́ст, -а,
Ядомы марскі рак з цвёрдым панцырам, без клюшняў, з доўгімі вусікамі.
ландта́г, -а,
Выбарны орган самакіравання абласцей і зямель у некаторых краінах (Аўстрыі, Германіі і
ландша́фт, -у,
1. Агульны выгляд мясцовасці; пейзаж. Раўнінны л.
2. Сукупнасць тыповых прыкмет якой
||
ла́ндыш, -а,
Шматгадовая травяністая расліна з прадаўгаватымі лістамі і дробнымі белымі пахучымі кветкамі-званочкамі. Лясны л.
||
ланцу́г, -а́,
1. Рад аднолькавых металічных звёнаў, паслядоўна злучаных адно з адным. Л. якара.
2.
3.
4. Устройства з шэрагу злучаных між сабой элементаў, якія ўтвараюць суцэльную лінію (
Як з ланцуга сарваўся (
||
||
ланцуго́вы, -ая, -ае.
1. 3 ланцугамі, на ланцугах; які дзейнічае з дапамогай ланцугоў (у 1
2. Які ідзе адзін за адным падобна звёнам ланцуга. Ланцуговая рэакцыя.
ланцэ́т, -а,
Востры з двух бакоў хірургічны нож невялікіх памераў.
||
лань, -і,
Жывёліна сямейства аленяў, якая вылучаецца стройнасцю цела і хуткасцю бегу.
||
лао́сцы, -аў,
Група народаў, якія складаюць асноўнае насельніцтва Лаоса і часткова Тайланда.
||
||
ла́па, -ы,
1. Ступня або ўся нага ў некаторых жывёл і птушак. Каціная л.
2. Аб руцэ або назе чалавека (
3. Галіна хвойнага дрэва. Пышныя лапы ялін.
4. Расплюшчаны і загнуты канец у некаторых інструментах для выдзірання цвікоў, а таксама інструмент з такім канцом (
5. Шып на канцы бервяна (
Даць у (на) лапу — падкупіць каго
Налажыць лапу на што
Папасціся ў лапы каму
У лапах каго
Хадзіць на мяккіх лапах — хадзіць цішком; выслужвацца перад кім
||
||
лапаву́хі, -ая, -ае (
1. 3 вялікімі адтапыранымі вушамі. Лапавухая свіння.
2.
||
лапано́сы, -ая, -ае (
3 шырокім пляскатым носам.
||
лапа́та, -ы,
Металічная, драўляная і іншая прылада з дзяржаннем і шырокім плоскім ніжнім канцом для капання, перамяшчэння чаго
Грэбці грошы лапатай (
||
||
лапата́ць, -пачу́, -по́чаш, -по́ча; -пачы́;
1. Удараць па якой
2. Хутка, нязвязна гаварыць, паспешліва расказваць (
3. Гаварыць многа, бесперастанку аб чым
4. Незразумела гаварыць, гаварыць на чужой, незнаёмай для каго
||
||
лапа́тка, -і,
1. Невялікая лапата.
2. Тое, што і лопасць (у 2
3. Плоская шырокая косць трохвугольнай формы ў верхняй частцы спіны.
4. Плоскі няспелы стручок гароху ці іншай бабовай расліны. Лапаткі гароху.
Ва ўсе лапаткі (бегчы;
Палажыць (класці) на лапаткі — пры дужанні (па)валіць саперніка на спіну, а таксама наогул перамагчы.
ла́патнік, -а,
1. Той, хто пляце і прадае лапці (
2. Той, хто ходзіць у лапцях (пра беднага селяніна;
3. Неадукаваны, некультурны, адсталы чалавек (звычайна як лаянкавае слова;
лапату́н, -а́,
Той, хто бесперастанку гаворыць, лапоча; балбатун.
||
лапа́ціць, -па́чу, -па́ціш, -па́ціць; -па́чаны;
Перамешваць, перасыпаць лапатай. Л. збожжа.
ла́паць¹, -пця,
1. Плецены абутак з лыка, бяросты ці вяровак. Лазовыя лапці.
2.
Абуць у лапці (
||
||
ла́паць², -аю, -аеш, -ае;
Хапаць, мацаць рукамі. Не лапай, не купіш (прыказка).
||
||
лапіда́рны, -ая, -ае (
Сціслы, але выразны, зразумелы. Л. стыль.
||
ла́пік, -а,
1. Частка паверхні зямлі. 3-пад снегу віднеліся лапікі чорнай зямлі.
2. Тое, што і латка. Рукавы кажушка былі ўсе ў лапіках.
ла́піна, -ы,
1. Месца, якое вылучаецца чым
2. Пляма іншага колеру на поўсці жывёлы, пер’і птушкі.
3. Невялікі кавалак зямлі (
ла́піць, ла́плю, ла́піш, ла́піць; ла́плены;
Зашываць дзіркі, ставіць латкі на чым
ла́пны
лапсарда́к, -а,
Даўнейшы доўгі яўрэйскі сурдут.
лапта́, -ы́,
1. Руская народная гульня ў мяч дзвюма камандамі.
2. Драўляная лапатка, якой б’юць па мячы ў гэтай гульні.
||
лапу́шнік, -у, м.,
Зараснік лопуху.
лапушны́, -а́я, -о́е.
Шыракалісты, падобны на лісце лопуху. Лапушныя кусцікі лотаці.
лапушы́сты, -ая, -ае.
Тое, што і лапушны.
лапушы́цца, 1 і 2
Пышна разрастацца. Лапушацца лісты плюшчу.
лапцю́жнік, -а,
1. Той, хто носіць лапці; селянін-бядняк.
2.
||
лапцява́ты, -ая, -ае (
Нязграбны, нехлямяжы, пазбаўлены прывабнасці.
лапча́сты, -ая, -ае.
Падобны па форме на лапу. Лапчастае лісце.
ла́пчаты, -ая, -ае.
1. Які мае лапы з перапонкамі. Лапчатыя птушкі.
2. Тэхнічныя інструменты, у якіх часткі маюць выгляд лапы (
ларне́т, -а,
1. Род манокля ў аправе.
2. Складныя акуляры ў аправе з ручкай.
||
ларо́к, -рка́,
Гандлёвая палатка.
||
ларо́чнік, -а,
Прадавец у ларку.
||
||
ларынгало́гія, -і,
Раздзел медыцыны, які займаецца вывучэннем захворванняў гартані, іх лячэннем і прафілактыкай.
||
ларынгі́т, -у,
Запаленне слізістай абалонкі гартані.
||
ларынго́лаг, -а,
Урач, спецыяліст па захворваннях гартані.
ла́савацца, -суюся, -суешся, -суецца; -суйся;
Есці што
||
ла́саваць, -сую, -суеш, -суе; -суй;
Карміць чым
||
ласасёвы
ласасі́на, -ы,
Мяса ласося як ежа.
||
ла́сасць
ласёвы
ласі́на, -ы,
1. Вырабленая скура лася.
2. Мяса лася як ежа. Вяленая л.
ласі́навы, -ая, -ае.
Зроблены з ласіны (у 1
ласі́ны, -ая, -ае.
1.
2. толькі
3. толькі
ласі́ха, -і,
Самка лася.
ла́сіца, -ы,
1. Тое, што і ласка².
2. Тое, што і ласіха.
ла́ска¹, -і,
1. Выражэнне любові, пяшчоты; цёплыя адносіны да каго
2. Ветлівасць, далікатнае абыходжанне, прыхільнасць, лагоднасць, спагада. Выхавацелі інтэрната імкнуцца ахінуць ласкай і клопатам кожнае дзіця.
Быць у ласцы (
Дзякуй за ласку — шчыра дзякую.
Зрабіць ласку — аказаць паслугу.
Калі ласка — ветлівы зварот, ветлівая просьба або пабуджэнне.
Увайсці (убіцца) у ласку (
ла́ска², -і,
Невялікая драпежная жывёліна сямейства куніцавых, а таксама яе футра.
ла́скавы, -ая, -ае.
1. Поўны ласкі¹, пяшчотны. Ласкавае дзіця. Л. позірк.
2.
||
ласка́вы, -ая, -ае.
Ветлівы, далікатны ў абыходжанні, прыязны, добразычлівы. Ласкавыя адносіны.
На ласкавым хлебе (
||
ласка́льны, -ая, -ае.
1. Поўны ласкі¹, пяшчотны, ветлівы, мілагучны. Ласкальная ўсмешка.
2. У граматыцы: які ўносіць сваёй формай адценне ласкі ў
ласо́,
Аркан з рухомай пятлёй на канцы для лоўлі жывёл. Накінуць л.
ласо́сь, -я,
Буйная марская прамысловая рыба з мяккім мясам ружовага колеру.
||
ласт, -а,
1. Відазмененая пакарочаная канечнасць некаторых водных жывёл, птушак (цюленяў, пінгвінаў
2. пераважна
||
ластано́гія, -іх,
Атрад марскіх млекакормячых (маржы, цюлені) з канечнасцямі ў выглядзе ластаў.
ла́стаўка, -і,
1. Пералётная птушка атрада вераб’іных з вузкімі вострымі крыламі, вёрткая і хуткая ў палёце. Берагавая л. Белагрудая л.
2. Гімнастычная фігура, пры якой пастава цела нагадвае птушку ў палёце.
3. Ласкавы зварот да асоб жаночага полу.
Першая ластаўка — пра першыя прыкметы з’яўлення чаго
||
ласу́н, -а́,
Той, хто любіць паласавацца.
||
ласу́нак, -нку,
1. Што
2. звычайна
ла́сцік, -у,
1. Гумка для сцірання напісанага алоўкам.
2. Баваўняная тканіна, якая ўжыв. звычайна на падкладку. Ласцікавая падкладка.
||
ла́сы, -ая, -ае.
1. Вельмі смачны. Л. кусок.
2. на што і да чаго. Які мае асаблівую цягу да чаго
||
ласяня́ і ласянё, -ня́ці,
Дзіцяня лася.
лася́ціна, -ы,
Мяса лася як ежа. Раз у жыцці давялося пакаштаваць ласяціны.
ла́та¹, -ы,
Кавалак тканіны, скуры, якім залатана дзірка на адзенні, абутку
||
||
ла́та², -ы,
Абчасаная жэрдка, якая кладзецца ўпоперак крокваў пры крыцці страхі. Палажыць латы.
||
лата́к, -а́,
1. Адкрыты жолаб для сцёку, ссыпання чаго
2. Паўкруглае або прамавугольнае прыстасаванне ў выглядзе невялікага жолаба ў млыне для ссыпання збожжа ў жорны. Млынавы л.
||
ла́таны, -ая, -ае.
3 латкамі, рапараваны, лаплены. Л. армяк. Хоць у латаным, абы не ў хватаным (прыказка).
латарэ́я, -і,
Арганізаваная азартная гульня, падчас правядзення якой частка ўнесеных удзельнікамі (пакупнікамі) сродкаў ідзе арганізатарам, а размеркаванне выгод (рэчаў, грашовых сум і
||
лататы́.
У выразе: даць (задаць) лататы (
ла́таць, -аю, -аеш, -ае; -аны;
Зашываць дзіркі, ставячы латкі. Л. кашулю.
||
||
латашы́ць, -ташу́, -то́шыш, -то́шыць; -то́шаны;
1. што. Ірваць без разбору, псуючы і спусташаючы. Л. гарох. Л. яблыкі.
2. што. Знішчаць безразважна, спусташаць. Л. лес.
3.
4. Рабаваць.
||
ла́тка, -і,
Тое, што і лата¹. Паставіць латку.
ла́тнік, -а,
Сярэдневяковы воін у латах.
лато́,
Гульня на асобых картах з нумарамі або малюнкамі, удзельнікі якой закрываюць фішкамі названыя вядучым нумары або малюнкі. Гуляць у л.
лато́к, -тка́,
1. Адкрыты прылавак для гандлю на вуліцы.
2. Тое, што і латак (у 2
3. Ёмістасць у выглядзе каўша.
||
лато́чнік, -а,
Прадавец з латка (у 1
||
лато́чына, -ы,
Нізкае, часта забалочанае месца. Авечкі спусціліся ў латочыну.
латру́га, -і,
1. Гультай, цяльпук, абібок.
2. П’яніца.
лату́к, -у́,
Травяністая расліна, некаторыя віды якой
||
лату́нь, -і,
Сплаў медзі з цынкам, волавам ці іншай прымессю. Ліставая л.
||
ла́ты, лат і -аў.
Металічныя даспехі, браня, якія ў старажытнасці засцерагалі ад халоднай, а ў Сярэднія вякі і ад агнястрэльнай зброі.
||
латынізава́цца, -зу́юся, -зу́ешся, -зу́ецца; -зу́йся;
Засвоіць (засвойваць) лацінскую мову і культуру.
||
латынізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
1. каго-што. Увесці (уводзіць) лацінскую мову і культуру ў пэўнае асяроддзе.
2. што. Замяніць (замяняць) які
||
латыні́зм, -а,
Словы ці моўны зварот, запазычаныя з лацінскай мовы.
латыні́ст, -а,
Спецыяліст у галіне лацінскай філалогіі.
латы́нь, -і,
Лацінская мова.
Вульгарная латынь — народная латынь, лацінскае прастамоўе (у адрозненне ад літаратурнай класічнай латыні).
латыфунды́ст, -а,
Уладальнік латыфундыі.
латыфу́ндыя, -і,
Буйное прыватнае зямельнае ўладанне.
латышы́, -о́ў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Латвіі.
||
||
ла́ўка¹, -і,
1. Прыстасаванне для сядзення на некалькі чалавек у выглядзе дошкі (або дошак, збітых разам, часцей без спінкі) на слупках або на ножках у парку, на вуліцы
2. Невялікая лава (у 1
3. Прыстасаванне ў вагоне для сядзення або ляжання пасажыраў. На ніжняй лаўцы.
4. Школьная парта (
||
||
ла́ўка², -і,
Невялікая гандлёвая ўстанова. Схадзіць у лаўку.
||
лаўка́ч, -а́,
Пранырлівы чалавек, які ўмее выгадна ўладкоўваць свае асабістыя справы; спрытнюга.
||
ла́ўны
лаўр, -а і -у,
1. -а. Паўднёвае вечназялёнае дрэва, пахучае лісце якога ўжыв. як прыправа.
2. -у. Драўніна гэтай расліны.
3.
Пажынаць лаўры — атрымліваць прызнанне сваіх дасягненняў.
Спачыць на лаўрах — задаволіцца дасягнутым.
Чужыя лаўры не даюць спакою — аб зайздрасці да чыйго
||
ла́ўра, -ы,
Назва буйных мужчынскіх праваслаўных манастыроў, якія падпарадкаваны найвышэйшай царкоўнай уладзе — Сіноду. Кіева-Пячэрская л.
лаўраві́шня, -і,
Паўднёвая вечназялёная лекавая расліна сямейства ружакветных з пахучым лісцем і пладамі, якія нагадваюць вішні.
||
лаўрэа́т, -а,
Званне, якое прысуджаецца за выдатныя заслугі ў галіне навукі, мастацтва
||
||
лаўса́н, -у,
Род сінтэтычнага валакна, а таксама тканіна з гэтага валакна.
||
лафе́т, -а,
Станок, на якім замацоўваецца ствол артылерыйскай гарматы.
||
лафі́т, -у,
Гатунак чырвонага вінаграднага віна.
||
лаха́нка, -і,
Поласць ныркі, якая служыць для збірання мачы і злучаецца непасрэдна з мачаточнікам.
||
ла́хі.
У выразе: лахі пад пахі (
лахманы́, -о́ў,
Старое, паношанае або падранае адзенне; рыззё, анучы, кавалкі, абрыўкі. Скінь ты гэтыя л.
лахма́ты, -ая, -ае.
1. Які мае доўгую, густую поўсць; касматы. Л. сабака. Лахматая шапка.
2. Які мае ўскудлачаныя валасы. Л. чалавек размахваў рукамі.
||
лахма́ціцца, -ма́чуся, -ма́цішся, -ма́ціцца;
Станавіцца лахматым.
||
лахма́ціць, -ма́чу, -ма́ціш, -ма́ціць; -ма́чаны;
Рабіць лахматым (у 2
||
лахмо́цце, -я,
Старое зношанае або падранае адзенне.
лацве́й,
Лепей, зручней, ямчэй. Л. табе, калі ўсе дапамагаюць.
лаціна...
Першая састаўная частка складаных слоў са
лацінаамерыка́нцы, -аў,
Насельніцтва Лацінскай Амерыкі.
||
||
лаці́ніца, -ы,
Тое, што і лацінка.
лаці́нка, -і,
Лацінскі алфавіт, лацінскае пісьмо.
лаці́нскі, -ая, -ае.
Які мае адносіны да культуры, рэлігіі і геаграфіі Старажытнага Рыма. Лацінская прыказка. Л. шрыфт. Лацінская вера.
ла́ціць, ла́чу, ла́ціш, ла́ціць; ла́чаны;
Насцілаць латы² на кроквы. Л. хату.
||
||
ла́цкан, -а,
Адварот на грудной частцы паліто, пінжака.
||
лаша́к, -а́,
Помесь жарабка і асліцы.
||
ла́шчыцца, -шчуся, -шчышся, -шчыцца;
3 ласкаю гарнуцца да каго
||
||
ла́шчыць, -шчу, -шчыш, -шчыць;
1. Праяўляць пяшчотнасць, любоў, ласку¹. Л. дзіця.
2. Пяшчотна дакранацца да каго
3.
||
лая́льны, -ая, -ае.
Які выражае добразычліва-нейтральныя адносіны да каго-, чаго
||
ла́янка, -і,
1. Абразлівыя, грубыя словы, выразы, дакоры. Зняважлівая л.
2. Сварка. Пражыць век без лаянкі.
||
ла́яцца, ла́юся, ла́ешся, ла́ецца; ла́йся;
1. Гаварыць лаянкавыя словы.
2. з кім і без
||
||
ла́яць, ла́ю, ла́еш, ла́е; лай; ла́яны;
1. Называць лаянкавымі словамі, ганьбіць. Л. адна адну.
2. Дакараць, рабіць вымову. Настаўнік лаяў вучня за прагул.
||
лга́нне
лгаць
лгун
лгу́ння
леапа́рд, -а,
Буйны драпежнік сямейства кашэчых з плямістай шэрсцю.
||
ле́бедзь, -я,
Вялікая вадаплаўная птушка сямейства качыных з доўгай выгнутай шыяй. Чорны л. Л. ляціць к снегу, а гусь — к дажджу (прыказка).
Лебядзіная песня — апошняе праяўленне таленту.
||
лебедзянё і лебедзяня́, -ня́ці,
Птушаня лебедзя.
лебяда́, -ы́,
Пустазелле, лісце якога звычайна пакрыта мучністым налётам.
||
ле́ва.
У выразах: лева руля! лева на борт! — каманды на караблі, лодцы: паварот налева.
лева...
Першая састаўная частка складаных слоў у
левабярэ́жжа, -а,
Прастора, што знаходзіцца на левым беразе, прылягае да левага берага ракі. Л. Нёмана.
левабярэ́жны, -ая, -ае.
Размешчаны на левым беразе. Левабярэжная раўніна Прыпяці.
левафланго́вы, -ая, -ае.
Які знаходзіцца на левым флангу. Л. ўчастак фронту.
левіяфа́н, -а,
Пра каго-, што
ле́вы, -ая, -ае.
1. Размешчаны з боку левай рукі, па левы бок. Л. бераг.
2. Палітычна радыкальны ці больш радыкальны, чым іншыя. Газеты левага кірунку.
3. Пабочны або незаконны ці атрыманы нелегальным шляхам (пра заробак, тавар і
легалізава́цца, -зу́юся, -зу́ешся, -зу́ецца; -зу́йся;
Перайсці (пераходзіць) на легальнае становішча.
||
легалізава́ць, -зу́ю, -зу́еш, -зу́е; -зу́й; -зава́ны;
Перавесці (пераводзіць) на легальнае становішча.
||
лега́льны, -ая, -ае.
Дазволены законам. Легальнае становішча.
||
лега́т, -а,
1. Дыпламатычны прадстаўнік Папы Рымскага ў краінах, дзе пашыраны каталіцызм. Папскі л.
2. Наогул пасол, пасланнік з рэлігійнай місіяй.
||
леге́нда¹, -ы,
1. Народнае паэтычнае паданне аб якой
2. Выдуманы, перабольшаны аповед аб чым-, кім
3. Выдуманыя звесткі пра разведчыка, які выконвае сакрэтнае заданне.
леге́нда², -ы,
1. Сукупнасць умоўных знакаў і тлумачэнняў да карты, схемы, плана
2. Надпіс на манеце.
легенда́рны, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца легендай¹, мае адносіны да легенды; вядомы толькі па легендах; казачны. Легендарная аповесць.
2.
3.
||
легіён, -а,
1. Буйное вайсковае злучэнне ў Старажытным Рыме (
2. Назва асобных вайсковых часцей у некаторых краінах.
3.
Ордэн ганаровага легіёна — французскі ордэн часоў Напалеона.
||
легі́раваны, -ая, -ае (
Пра метал: такі, у склад якога ўведзены іншыя металы для надання яму пэўных уласцівасцей. Легіраваная сталь.
легіяне́р, -а,
1. Воін, салдат легіёна (у 1 і 2
2. Спартсмен, які выступае ў замежных клубах (камандах) па кантракце. Італьянскі л.
||
легка... (
Першая састаўная частка складаных слоў;
легкава́жны, -ая, -ае.
1. Які мае невялікую ці недастатковую вагу. Л. груз.
2.
||
легкаве́рны, -ая, -ае.
Які ўсяму верыць, залішне даверлівы. Л. чалавек.
||
легкаву́шка, -і,
Легкавая аўтамашына.
легкавы́, -а́я, -о́е.
Прызначаны для перавозкі невялікай колькасці людзей, ручнога багажу. Л. аўтамабіль.
легкаду́мны, -ая, -ае.
Які дзейнічае без дастатковага разважання; несур’ёзны. Л. ўчынак. Легкадумнае рашэнне.
||
легкакры́лы, -ая, -ае.
1. Хуткі ў палётах, рухах; з лёгкімі крыламі. Легкакрылая чайка.
2.
легкапла́ўкі, -ая, -ае (
Які плавіцца пры параўнальна невысокай тэмпературы. Л. метал.
||
легкатра́ўны, -ая, -ае (
Які лёгка засвойваецца органамі стрававання. Легкатраўныя прадукты.
||
ле́гчы, ля́гу, ля́жаш, ля́жа; ля́жам, ля́жаце, ля́гуць; лёг, лягла́ і ле́гла, лягло́ і ле́гла; ляж;
1. Прыняць ляжачае становішча. Л. на спіну.
2. Размясціцца спаць, адпачываць. Л. на сене.
3. (1 і 2
4. (1 і 2
5. (1 і 2
6. Пра самалёты, судны: прыняць якое
Легчы ў (на) дрэйф — расставіць парусы так, каб судна заставалася прыблізна на адным месцы.
Легчы касцьмі — загінуць у баі, памерці.
||
леда... (
Першая частка складаных слоў;
ледако́л, -а,
Магутнае судна, прыстасаванае для плавання і пракладвання дарогі
||
ледарэ́з, -а,
1. Судна, прызначанае для плавання ў бітых ільдах; ледакол.
2. Прыстасаванне каля мастоў, плацін, аб якое разбіваецца лёд у час крыгаходу.
||
ледасе́к, -а,
Род сякеры, кіркі, прызначаны для высякання прыступак у лёдзе пры ўзыходжанні на горныя вяршыні.
||
ледаста́ў, -та́ву,
Замярзанне ракі, возера, утварэнне суцэльнага ледзянога покрыва; перыяд, у час якога назіраецца такая з’ява.
||
ледахо́д, -у,
Рух лёду па цячэнні (у час раставання і ледаставу на рэках).
||
ледзяне́ц, -нца́,
Празрыстая цукерка з застылай сумесі цукру з фруктовым сокам. Смактаць ледзянцы.
||
ледзяне́ць, -е́ю, -е́еш, -е́е;
1. (1 і 2
2. Станавіцца халодным як лёд, мерзнуць. Пальцы ледзянеюць.
3.
||
||
ледзяні́сты, -ая, -ае.
Які ператварыўся ў лёд, падобны на лёд. Ледзяністая маса.
||
ледзяні́ць, 1 і 2
1. Замарожваць, ператвараць у лёд.
2. Пранізваць холадам. Мароз л. цела. Страх л. сэрца (
||
ледзяны́, -а́я, -о́е.
1.
2. Пакрыты лёдам. Ледзяная горка.
3. Вельмі халодны. Ледзяная вада.
4.
5.
ледніко́вы
ледэры́н, -у,
Баваўняная тканіна з лакавым пакрыццём, якая імітуе скуру.
||
лежабо́к, -а,
Чалавек, які любіць доўга спаць, гультай.
ле́жань, ле́жня,
Абібок, гультай, лодар.
ле́жбішча, -а,
1. Месца на сушы, дзе ляжаць гуртамі некаторыя марскія жывёлы. Л. марскіх коцікаў.
2. Месца, дзе ляжыць, хаваецца звер.
3. Лежыва.
||
ле́жма,
У ляжачым становішчы; лежачы. Піць л.
Лежма ляжаць (
ле́жня, -і,
1.
2. Тое, што і лежбішча (у 1 і 2
ле́жыва, -а,
След, пакінуты зверам, які ляжаў на траве. Зайцава л.
лезгі́нка, -і,
Народны танец лезгінаў, а таксама музыка да гэтага танца.
лезгі́ны, -аў,
Народ, які складае частку насельніцтва Дагестана.
||
||
ле́зці, ле́зу, ле́зеш, ле́зе; лезь;
1. Хапаючыся рукамі і чапляючыся нагамі ўзбірацца, падымацца куды
2. Пранікаць, уваходзіць куды
3. Пранікаць, забірацца куды
4. Настойліва ўмешвацца ў чужыя справы, жыццё
5. (1 і 2
6. Насоўвацца, налазіць, спаўзаць. Шапка лезе на вочы.
7. Надаедліва прыставаць, звяртацца з чым
8. Увязвацца ў што
9. Настойліва ісці, праходзіць, рабіць што
10. (1 і 2
11. Імкнуцца стаць кім
12. (1 і 2
Лезці (перціся) на ражон (
Лезці ў душу — умешвацца ў чые
ле́і, ле́яў,
Нашыўкі з моцнай тканіны ці скуры на кавалерыйскіх штанах у тых месцах, якія пры яздзе труцца аб сядло.
лей
лейб-...
Першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае: які знаходзіцца пры манарху, служыць пры двары,
лейбары́ст, -а,
Член партыі лейбарыстаў у Вялікабрытаніі і некаторых іншых краінах.
||
||
ле́йка¹, -і,
1. Прыстасаванне ў выглядзе конуса з вузкай трубкай для пералівання і фільтравання вадкасцей.
2. Пасудзіна для палівання раслін з ручкай, носікам і рассейвальнікам, што дазваляе падаваць ваду ў патрэбнай колькасці.
||
ле́йка², -і,
Серыя фотаапаратаў, бінокляў і
лейкапла́стыр, -у,
Пластыр у выглядзе тканіннай і
||
лейкацы́ты, -аў,
Састаўная частка крыві — бясколерныя клеткі, якія паглынаюць бактэрыі і выпрацоўваюць антыцелы.
||
лейко́з, -у,
Пухліннае захворванне крывятворнай тканкі, пры якім рэзка павялічваецца колькасць лейкацытаў (
||
лейтматы́ў, -ты́ву,
1. Асноўны матыў, які паўтараецца на працягу ўсяго музычнага або літаратурнага твора. Л. рамана.
2.
||
лейтэна́нт, -а,
Афіцэрскае званне або чын у арміі, флоце, міліцыі, а таксама асоба, якая носіць гэта званне або мае гэты чын. Малодшы л. (першае афіцэрскае званне).
||
ле́йцы, -аў,
Рамяні, вяроўкі для кіравання коньмі ў запрэжцы. Выпусціць л. (таксама
Ляйчына (лейчына) пад хвост папала каму
||
лек, -а,
Грашовая адзінка Албаніі.
ле́кар, -а,
Доктар, урач.
||
||
ле́карыха, -і,
Жонка лекара.
ле́кі, -аў (
1. Лякарства. Л. ад кашлю.
2. Лячэнне. Л. гразямі.
||
лексе́ма, -ы,
Слова як самастойная сэнсавая адзінка слоўнікавага складу мовы ў сукупнасці яго значэнняў і форм.
||
ле́ксіка, -і,
Слоўнікавы склад мовы або дыялекту, твораў якога
||
лексікагра́фія, -і,
Тэорыя і практыка ўкладання слоўнікаў.
||
лексікало́гія, -і,
Раздзел мовазнаўства, які разглядае і тэарэтычна асэнсоўвае слоўнікавы склад мовы.
||
лексіко́граф, -а,
Спецыяліст у галіне лексікаграфіі; укладальнік слоўнікаў.
лексіко́лаг, -а,
Спецыяліст у галіне лексікалогіі.
лексіко́н, -а і -у,
1. -а. Тое, што і слоўнік (у 1
2. -у. Запас слоў і выразаў; лексіка (
ле́ктар, -а,
Той, хто чытае лекцыі.
||
лекто́рый, -я,
1. Установа, якая займаецца арганізацыяй публічных лекцый, а таксама памяшканне для чытання публічных лекцый.
2. Цыкл лекцый, аб’яднаных тэматычна або прызначаных для пэўнага кола слухачоў.
ле́кцыя, -і,
1. Вуснае выкладанне вучэбнага прадмета або якой
2. Частка вучэбнага прадмета, якая выкладаецца ў вуснай форме. Курс лекцый па гісторыі Беларусі.
3. Публічнае чытанне на якую
4. Друкаваны курс публічных чытанняў, а таксама запісы па якім
||
ле́ма, -ы,
У матэматыцы: тэарэма, неабходная толькі для доказу
леманта́р, -а́,
Буквар.
||
лему́р, -а,
Невялікі звярок, падобны на малпу, з падоўжанымі заднімі канечнасцямі, распаўсюджаны на Мадагаскары і Каморскіх астравах.
||
ленава́ты, -ая, -ае.
Крыху лянівы, з адзнакамі ленасці. Л. хлопец.
||
ленава́цца, ляну́юся, ляну́ешся, ляну́ецца; ляну́йся;
3 ленасцю адносіцца да справы, ляніва рабіць што
Л. рана ўставаць.
||
ле́насць, -і,
Адсутнасць жадання працаваць, схільнасць да гультайства.
леніні́зм, -у,
Вучэнне У.
І. Леніна, якое ўяўляе сабой сістэму філасофскіх, эканамічных, сацыяльна-палітычных поглядаў.
ле́нінскі, -ая, -ае.
Створаны У. І. Леніным, уласцівы У. І. Леніну, які адносіцца да паслядоўнага ажыццяўлення прынцыпаў ленінізму. Л. стыль.
ле́нчык, -а,
Драўляная аснова сядла.
ле́пей,
Тое, што і лепш. У гасцях добра, а дома л. (прыказка).
ле́пет, -у,
1. Няскладная, невыразная мова, уласцівая дзецям. Л. дзіцяці.
2.
Дзіцячы лепет — пра што
ле́пка, -і,
1.
2. Пра якасць апрацоўкі, выяўленне аб’ёмнасці (скульптуры, малюнка). Цудоўная л.
3. Тое, што вылеплена. Сцены вызначаліся прыгожай лепкай.
лепразо́рый, -я,
Лячэбная ўстанова для хворых на лепру (праказу).
ле́пта, -ы,
1. Дробная медная манета ў Старажытнай Грэцыі.
2.
лепш,
1. Выш.
2. у
3. у
Лепш (і) не трэба (
Лепш позна, як (чым) ніколі —
Лепш сказаць (у
ле́пшаць, -аю, -аеш, -ае;
Станавіцца лепшым.
||
ле́пшчык, -а,
Спецыяліст па лепцы.
||
ле́пшы, -ая, -ае. Выш. і
У лепшым выпадку (
лепята́ць, лепячу́, ляпе́чаш, ляпе́ча; лепячы́;
1. Гаварыць невыразна, нязвязна (пра мову дзяцей). Дзіця ляпеча.
2. Мармытаць.
3. Балбатаць, весці лёгкую несур’ёзную размову.
4.
||
||
лепяту́н, лепетуна́,
Той, хто ляпеча.
||
лес, -у,
1. Масіў зямлі, зарослы дрэвамі. Дрымучы л. Лесам (
2.
3.
Чорны лес — лісцевы.
Чырвоны лес — хваёвы.
Навука для яго — цёмны лес — абсалютна незнаёмае, незразумелае.
Як у лесе — нічога не разумець, не разбірацца.
||
||
леса...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) які мае адносіны да лесу (у 1 і 2
2) які змяшчае лес (у 1
лесаахо́ва, -ы,
Дзейнасць чалавека, накіраваная на зберажэнне лесу як прыроднага багацця, гаспадарчы догляд ляснога масіву, барацьбу са знішчальнікамі лесу.
лесаахо́ўны, -ая, -ае.
1. Які накіраваны на ўсебаковую ахову лесу. Лесаахоўная станцыя.
2. Які прызначаны для засцярогі сельскагаспадарчых культур. Лесаахоўная зона.
лесаві́к, -а́,
1. Чалавек, які жыве ў лесе, займаецца паляваннем (
2. У міфалогіі: чалавекападобная казачная істота, якая жыве ў лесе і наводзіць жахі як нячыстая сіла, лясун.
лесаво́д, -а,
Спецыяліст па лесаводстве.
лесаво́дства, -а,
Вырошчванне лясоў, а таксама навука аб лясной гаспадарцы.
||
лесаво́з, -а,
Від транспарту, судна або аўтамашына для перавозкі лесу.
||
лесагадава́льнік, -а,
Месца, дзе вырошчваюць саджанцы драўняных і кустовых раслін.
лесага́ндаль, -длю,
Гандаль лесам, лесаматэрыяламі.
лесазаво́д, -а,
Завод па першаснай апрацоўцы лясных матэрыялаў.
||
лесанарыхто́ўкі, -то́вак,
Нарыхтоўка лясных матэрыялаў.
||
лесанасаджэ́нне, -я,
1. Штучнае развядзенне лясоў.
2.
лесапаласа́ і лесапало́са, -ы́,
Паласа лясных насаджэнняў. Ахоўная л.
лесапа́рк, -у,
Лясны масіў, які знаходзіцца ў зялёнай зоне гарадоў і выкарыстоўваецца як парк.
||
лесапі́лка, -і,
1. Машына для распілоўкі лесу (у 2
2. Тое, што і лесапільня.
лесапі́льны, -ая, -ае.
1. Які займаецца распілоўкай лесу (у 2
2. Які прызначаны для распілоўкі лесу.
лесапі́льня, -і,
Лесапільны завод.
лесапрамысло́васць, -і,
Лясная прамысловасць.
||
лесапрамысло́вец, -ло́ўца,
Прадпрыемец у галіне лясной прамысловасці.
лесараспрацо́ўка, -і,
Высечка і нарыхтоўка лесу (у 2
||
лесару́б, -а,
Рабочы, які займаецца валкай лесу.
||
лесару́бны, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да лесаруба. Лесарубная брыгада.
2. Які прызначаецца, служыць для валкі лесу, мае адносіны да яе. Л. інструмент.
лесасе́ка, -і,
Участак высечанага лесу або прызначаны для высечкі.
||
лесаспла́ў, -ла́ву,
Сплаў лесу (у 2
||
лесастэ́п, -у,
Прыродная пераходная зона паміж стэпам і лесам.
||
лесату́ндра, -ы,
Прыродная пераходная зона паміж лесам і тундрай.
||
ле́свіца, -ы,
1. Збудаванне ў выглядзе рада прыступак для пад’ёму і спуску. Пажарная л.
2. Пераноснае прыстасаванне для пад’ёму і спуску; драбіны.
3.
||
||
ле́скі, -сак.
Лёгкая пераносная або падвесная лесвіца; тое, што і драбіны (у 1
лесніко́ўна, -ы,
Дачка лесніка.
лесніко́ўскі, -ая, -ае.
Звязаны з асаблівасцямі працы лесніка, прызначаны для яго працы. Л. абавязак.
||
леснічо́ўка, -і,
Хата лесніка і яго сям’і.
леснічы́ха, -і,
Жонка лесніка.
ле́та, -а,
1. Пара года паміж вясной і восенню. Людзі рады лету, а пчолы цвету (прыказка).
2.
З лета ў лета — круглы год.
Колькі лет, колькі зім — як даўно! (вокліч пры сустрэчы з кім
||
||
ле́таваць, -тую, -туеш, -туе; -туй;
Знаходзіцца дзе
||
летазлічэ́нне, -я,
Сістэма вызначэння часу па гадах ад якой
ле́там,
У летні час.
ле́тапіс, -у,
1. Пагадовы запіс гістарычных падзей сучаснікам; кніга з такімі запісамі. Л. Аўрамкі.
2.
||
летапіса́нне, -я,
Складанне летапісаў.
летапі́сец, -пі́сца,
Складальнік летапісаў.
летаргі́я, -і,
Несапраўдная смерць, стан нерухомасці, падобны на доўгі сон, з адсутнасцю рэакцый на раздражняльнікі, рэзкім прыгнятаннем усіх прыкмет жыцця, якія можна выявіць пры пільным абследаванні.
||
ле́тась,
У мінулым годзе.
ле́ташні, -яя, -яе.
Мінулагодні. Леташняя трава.
ле́тні¹
ле́тні², -яя, -яе (
Цеплаваты, хатняй тэмпературы (пра ваду). Мыцца летняй вадой.
ле́тнік¹, -у, м.,
Адналетняя дэкаратыўная садовая расліна.
ле́тнік², -а,
Летні лагер для адпачынку, аздараўлення дзяцей і моладзі. Адпачываць у летніку.
ле́тнік³, -а,
Дарога, якой ездзяць толькі летам.
летуце́ніць, -ню, -ніш, -ніць;
Тое, што і летуцець.
летуце́нне, -я,
1.
2. Мара пра што
летуце́ннік, -а,
Той, хто схільны да летуцення, аддаецца летуценням.
||
летуце́нны, -ая, -ае.
1. Які мае схільнасць да летуцення, звязаны з летуценнем. Летуценная ўсмешка.
2. Створаны ўяўленнем, марай; фантастычны. Летуценнае шчасце.
||
летуце́ць, -тучу́, -ту́ціш, -ту́ціць; -ту́цім, -ту́ціце́, -ту́ця́ць; -туці́;
Аддавацца марам, марыць. Л. аб шчаслівых днях дзяцінства.
||
леў¹, ільва́ і (пасля галосных) льва,
1. Буйны драпежнік сямейства кашэчых з кароткай жаўтаватай поўсцю (і пышнай грывай у самцоў). Рык ільва.
2.
Марскі леў — жывёліна сямейства вушастых цюленяў.
Ільвіная доля — самая большая частка чаго
||
леў², ле́ва,
Грашовая адзінка ў Балгарыі.
леўрэ́тка, -і,
Невялікі пакаёвы сабачка з пароды хартоў.
||
ле́цішча, -а,
Тое, што і дача¹. Правесці выхадныя на лецішчы.
ле́шка
лешч, ляшча́,
Прэснаводная рыба сямейства карпавых з плоскім целам.
||
ле́я¹
ле́я², -і,
Грашовая адзінка Румыніі і Малдовы.
лёгачны
лёгка... (а таксама легка...) Першая састаўная частка складаных слоў у
лёгкаатле́т, -а,
Спартсмен, які займаецца лёгкай атлетыкай.
||
лёгкаатлеты́чны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да лёгкай атлетыкі. Лёгкаатлетычныя спаборніцтвы.
лёгкі, -ая, -ае.
1. Які мае невялікі цяжар, мала важыць. Лёгкая сумка.
2. Які выконваецца, дасягаецца, пераадольваецца без вялікай працы, намагання. Лёгкая праца. Лёгкая задача. Лёгкая дарога. Лёгка (
3. Нязначны, невялікі, слабы (па велічыні, сіле, ступені праяўлення); малапрыкметны. Л. ветрык. Л. дотык.
4. Пазбаўлены грузнасці, спрытны, хуткі. Лёгкія крокі.
5. Не напружаны. Лёгкае дыханне. Л. сон.
6. Не суровы. Лёгкае пакаранне.
7. Пра хваравіты, фізіялагічны стан: не небяспечны, несур’ёзны. Лёгкія роды. Лёгкая форма хваробы.
8. Ужыўчывы, памяркоўны. Л. чалавек. Л. характар.
9. Легкадумны, неглыбокі, несур’ёзны. Лёгкія адносіны да жыцця.
10. Які не мае цяжкага ўзбраення, рухомы. Лёгкія танкі.
Лёгкая прамысловасць — галіна грамадскай вытворчасці, якая займаецца вырабам прадметаў шырокага спажывання.
З лёгкай рукі чыёй (
Лёгкая рука ў каго — пра таго, хто прыносіць шчасце, удачу.
Лёгка выкруціцца (
Лёгка сказаць (
Лёгкі на пад’ём — пра чалавека, якога лёгка ўгаварыць куды
Лёгкі на ўспамін хто (
Лёгкі на язык (
Лёгкі хлеб (
||
лёгкія, -іх,
Орган дыхання ў чалавека і пазваночных жывёл, размешчаны ў грудной поласці. Запаленне лёгкіх.
||
лёд, лёду, ільду́ і (пасля галосных) льду,
Вада, якая замерзла і перайшла ў цвёрды стан. Палярныя льды.
Біцца як рыба аб лёд (
||
||
лёда... (а таксама леда...).
Першая састаўная частка складаных слоў, якая пішацца, калі націск у другой частцы падае не на першы склад і ўжыв. са
1) які мае адносіны да лёду,
2) які ўтрымлівае лёд,
лёк, -у,
Селядзечны расол. Мачаць хлеб у л.
лён, лёну, ільну́ і (пасля галосных) льну,
1. Травяністая расліна сямейства лёнавых, са сцёблаў якой атрымліваюць валакно, а з семя — алей. Цвітуць ільны.
2. Пасевы, усходы гэтай расліны.
3. Валакно, якое вырабляецца са сцёблаў гэтай расліны. Прасці л.
||
||
лёна...
Першая састаўная частка складаных слоў; тое, што і ільно...,
лёнаапрацо́ўка
лёнаапрацо́ўчы
лёнаачышча́льнік
лёнаачышча́льны
лёнавалакно́
лёнаво́д
лёнаво́дчы
лёнавыя, -ых,
Сямейства двухдольных раслін з валакністым сцяблом і алеістым насеннем.
лёнакамбіна́т
лёнамя́лка
лёнанарыхто́ўка
лёнапрадзе́нне
лёнасушы́лка
лёнатрапа́лка
ЛЁНАТРАСТА́
лёнаўбо́рачны
ЛЁНАЦЕРАБІ́ЛКА
лёначаса́лка
лён-даўгуне́ц, лёну-даўгунцу́, ільну-даўгунцу́ і (пасля галосных) льну-даўгунцу́,
Лён з доўгім валакном высокай якасці, сцяблом да 125 см у вышыню, з малым разгалінаваннем.
лён-кудра́ш, лёну-кудрашу́, ільну-кудрашу́ і (пасля галосных) льну-кудрашу́,
Расліна з невысокім кусцістым сцяблом (31—50 см), разводзіцца як багатая на алей культура.
лёс¹, -у,
1. Ход жыццёвых падзей, якія складваюцца незалежна ад волі чалавека; збег акалічнасцей. Л. паслаў шчасце.
2. Доля. Шчаслівы л. Жаночы л.
3. Развіццё чаго
На волю лёсу (
лёс², -у,
Рыхлая горная парода светла-жоўтага колеру, на якой фарміруецца ўрадлівая глеба.
||
лёсападо́бны, -ая, -ае.
Падобны па сваіх уласцівасцях і выгляду на лёс². Лёсападобныя суглінкі.
лёска, -і,
Прымацаваная да вудзільна капронавая (валасяная) нітка з рыбалоўным кручком.
||
лёт
лётка, -і,
Адтуліна ў доменных печах, праз якую выпускаецца расплаўлены метал ці шлак.
лётчык, -а,
Спецыяліст, які кіруе лятальным апаратам. Ваенны л.
||
||
лёх, -у,
1. Падземны ход. Глыбокая л.
2. Склеп, падзямелле. Пад палацам знайшлі каменную лёху.
лжы́васць
лжы́вы
лжэ...
лжэвучэ́нне
лжэсве́дка
лжэсве́дчанне
лібера́л, -а,
1. Прыхільнік лібералізму (у 1
2. Член ліберальнай партыі.
3. Чалавек, які свабодна мысліць, вальнадумец.
4. Паблажлівы, памяркоўны чалавек.
||
лібералі́зм, -у,
1. Ідэалагічная і палітычная плынь, якая аб’ядноўвае прыхільнікаў дэмакратычных свабод і свабоды прадпрымальніцтва. Прынцыпы лібералізму.
2. Вальнадумства. Крытыкаваць юначы л.
3. Паблажлівасць, памяркоўнасць, патуранне. Л. у ацэнцы ведаў. Л. да ворага.
||
лібера́льнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Быць залішне памяркоўным, паблажлівым у адносінах да каго
лібера́льны, -ая, -ае.
1. Які мае адносіны да лібералізму (у 1
2. Які праяўляе лібералізм (у 2 і 3
||
лібрэ́та,
1. Слоўны тэкст тэатралізаванага музычна-вакальнага твора. Л. оперы.
2. Кароткі пераказ зместу оперы, балета, п’есы.
3. План сцэнарыя для балета, кінафільма (
лібрэты́ст, -а,
Аўтар лібрэта.
||
||
ліва́нцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Лівана.
||
||
лі́вень, ліўню,
Моцны, праліўны дождж. Вясенні л.
||
лі́вер, -у,
Прадукт з печані, лёгкага, сэрца, селязёнкі забойнай жывёлы.
||
лі́га¹, -і,
1. Саюз, аб’яднанне асоб, арганізацый, дзяржаў. Ліга Нацый (міжнародная арганізацыя ў 1919—1946 гг.).
2. У спорце: група каманд, прыкладна роўных па майстэрстве, якія спаборнічаюць паміж сабой. Каманда вышэйшай лігі.
лі́га², -і,
Музычны знак у выглядзе дугі над нотамі, які паказвае, што іх трэба выконваць звязна, без перапынку.
лігату́ра, -ы,
1. Прымесь медзі ці волава да золата, серабра для надання ім большай цвёрдасці.
2. Дапаможны сплаў, які дабаўляецца ў метал у плавільнай печы.
3. Нітка, якой перавязваюць крывяносныя сасуды пры аперацыі.
4. Знак, які састаўлены з элементаў двух (ці больш) пісьмовых знакаў,
||
лі́дар, -а,
1. Той, хто ідзе першым у якой
2. Кіраўнік палітычнай партыі, грамадска-палітычнай арганізацыі
||
лі́дарства, -а,
Вядучае становішча, абавязкі лідара (у 1 і 2
лідзі́раваць, -рую, -руеш, -руе; -руй;
Быць лідарам (у 2
||
ліза́ць, ліжу́, лі́жаш, лі́жа; ліжы́; лі́заны;
1. Праводзіць языком па чым
2. Падбіраючы языком есці, піць. Кот лізаў разлітае на стале малако.
3.
||
||
лізу́н, -а́,
1. Той, хто любіць лізаць, лізацца.
2.
||
лізуне́ц, -нцу́,
Соль у камяках, якая выкарыстоўваецца для падкормлівання жывёлы. Соль-л.
||
лік¹, -у,
1.
2. Паняцце колькасці, велічыня, пры дапамозе якой праводзіцца лічэнне. Цэлыя лікі. Простыя лікі.
3. Колькасць каго-, чаго
4. Састаў, рад, колькасць каго-, чаго
5. Граматычная катэгорыя, якая выражае адзінкавасць або множнасць. Множны л. Адзіночны л.
6. Вынікі гульні, выражаныя ў лічбах.
Астранамічныя лікі — пра вельмі вялікія лічбавыя велічыні.
Круглыя лікі — лікі без дробавых адзінак.
Без ліку (
Ліку няма (
||
лік², -у,
Твар (
лікбе́з, -у,
Навучанне грамаце непісьменных дарослых і падлеткаў.
||
ліквідава́цца, 1 і 2
Спыніць (спыняць) сваю дзейнасць. Установа ліквідуецца.
ліквідава́ць, -ду́ю, -ду́еш, -ду́е; -ду́й; -дава́ны;
Правесці (праводзіць) ліквідацыю каго-, чаго
ліквіда́тар, -а,
Той, хто займаецца ліквідацыяй чаго
||
ліквіда́цыя, -і,
1. Спыненне дзейнасці чаго
2. Спыненне існавання каго-, чаго
||
лікёр, -у,
Салодкі спіртны напітак з фруктовых і ягадных сокаў; настой траў.
||
ліле́йны, -ая, -ае.
1.
2.
||
ліле́я, -і,
Тое, што і лілія.
ліліпу́т, -а,
1. Чалавек вельмі маленькага росту; карлік.
2.
||
||
лі́лія, -і,
Цыбульная расліна сямейства лілейных з прамым сцяблом і буйнымі кветкамі ў выглядзе звона. Белая л.
||
лілова-...
Першая састаўная частка складаных слоў са
1) ліловы, з ліловым адценнем,
ліло́вы, -ая, -ае.
Светла-фіялетавы, колеру бэзу ці фіялкі. Л. колер.
||
ліма́н, -а,
Заліў, утвораны морам у нізоўях ракі, а таксама салёнае возера паблізу мора, звычайна багатае на лячэбныя гразі.
||
лімана́д, -у,
Салодкі безалкагольны напітак, звычайна з сокам лімона.
||
лімі́т, -у,
Гранічная норма. Л. на электраэнергію. Л. на вываз тавараў.
||
лімітава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; -ту́й; -тава́ны;
Устанавіць (устанаўліваць) ліміт, гранічную норму чаго
лімо́н, -а,
Цытрусавае вечназялёнае пладовае дрэва, а таксама кіслы на смак плод гэтага дрэва з тоўстай пахучай скуркай.
||
лімоннакі́слы, -ая, -ае.
Які змяшчае ў сабе лімонную кіслату або атрыманы з лімоннай кіслаты. Л. хінін.
лімузі́н, -а,
Вялікі прадстаўнічы легкавы аўтамабіль з закрытым кузавам, забяспечаным шкляной перагародкай.
||
лі́мфа, -ы,
Бясколерная вадкасць у целе чалавека і пазваночных жывёл, якая ўтвараецца з плазмы крыві і запаўняе міжклетачную прастору.
||
лінагравю́ра, -ы,
1. Від гравюры (у 1
2. Від гравюры — адлюстраванне, атрыманае з плоскай друкаванай формы на лінолеуме або іншых пластычных матэрыялах.
||
лінаты́п, -а,
Друкарская машына, якая адлівае набор цэлымі радкамі.
||
лінгафо́нны, -ая, -ае.
У выразе: лінгафонны кабінет — аўдыторыя, абсталяваная спецыяльнай апаратурай, якая дае магчымасць навучэнцам самастойна авалодваць замежнай мовай, а таксама культурай маўлення роднай мовы.
лінгвагеагра́фія, -і,
Лінгвістычная геаграфія — раздзел дыялекталогіі, што вывучае тэрытарыяльнае размяшчэнне дыялектных з’яў, якімі адрозніваюцца дыялекты дадзенай мовы.
||
лінгві́ст, -а,
Спецыяліст у галіне лінгвістыкі, мовазнавец.
||
лінгві́стыка, -і,
Навука аб мове; мовазнаўства.
||
ліне́іць, -не́ю, -не́іш, -не́іць; -не́ены;
Праводзіць на чым
||
||
||
ліне́йка¹, -і,
1. Прамая лінія на паперы або дошцы, якая дапамагае пісаць роўнымі радкамі. Сшытак у лінейку.
2. Інструмент, прылада ў выглядзе планкі для вычэрчвання прамых ліній, для вымярэння. Маштабная л. Лагарыфмічная л. (прыбор для вылічэнняў).
3. Строй у шарэнгу; збор (школьны, вайсковы), на якім удзельнікі выстраены ў шарэнгі. Пастроіцца ў лінейку.
4. Адна з дарожак унутры лагера, якая падзяляе яго на прамавугольныя ўчасткі (
||
||
ліне́йка², -і,
Мнагамесны адкрыты экіпаж з бакавымі падоўжанымі сядзеннямі.
||
ліне́йны, -ая, -ае.
1. Які мае выгляд лініі, складаецца з ліній, мае адносіны да лініі (у 1
2. Тое, што і рэгулярны (у 2
3. Які складае аснову баявых злучэнняў флоту. Л. крэйсер.
4. Прызначаны для абслугоўвання лініі сувязі ці шляхоў зносін. Лінейная міліцыя. Л. манцёр.
Лінейная скорасць — скорасць руху, якая вызначаецца па даўжыні шляху, пройдзенага за адзінку часу.
ліне́йчаты, -ая, -ае.
Які мае на сваёй паверхні лініі ў адным напрамку. Л. ліст.
||
лінёўка, -і,
1.
2. Спосаб, характар лінеення. Косая л. Л. ў клетачку.
лі́нза, -ы,
Род аптычнага шкла з крывалінейнымі, звычайна сферычнымі паверхнямі. Выпуклая л.
||
лі́нія, -і,
1. Рыса на плоскасці, паверхні або ў прасторы. Прамая л. Ломаная л.
2. Рыса, якая вызначае кірунак, мяжу, узровень чаго
3. Размяшчэнне чаго
4. Шлях (чыгуначны, водны і
5. Паслядоўны рад продкаў, нашчадкаў, аб’яднаных кроўнымі сувязямі. Л. роду.
6.
7.
8. Старая руская мера даўжыні, роўная 1/10 цалі.
Весці (гнуць) сваю лінію (
Ісці па лініі найменшага супраціўлення — выбіраць найбольш лёгкі спосаб дзеянняў, ухіляючыся ад цяжкасцей.
лінка́р, -а,
Скарачэнне: лінейны карабель; вялікі добра ўзброены ваенны карабель, прызначаны для буйных баявых аперацый.
ліно́леум, -у,
Трывалы палімерны матэрыял для пакрыцця падлогі.
||
лі́нуцца, 1 і 2
Паліцца, хлынуць патокам.
лі́нуць, -ну, -неш, -не; лінь;
1. Рэзкім рухам выліць, узліць на што
2. (1 і 2
лінчава́ць, -чу́ю, -чу́еш, -чу́е; -чу́й; -чава́ны;
Падвергнуць (падвяргаць) самасуду, так званаму суду Лінча.
||
лінь, -я́,
Прэснаводная рыба сямейства карпавых з тоўстым слізістым целам.
||
лінь², -я́,
Вельмі моцны тонкі канат для карабельнай снасці.
||
||
ліню́чы, -ая, -ае.
Які лёгка ліняе, выцвітае. Л. паркаль.
||
ліня́лы, -ая, -ае.
1. Які страціў першапачатковую афарбоўку; выцвілы.
2. Які скінуў, змяніў сваё верхняе покрыва; вылінялы (пра жывёл і птушак).
ліня́ць, 1 і 2
1. Траціць сваю першапачатковую афарбоўку; выцвітаць. Тканіна ліняе на сонцы.
2. Скідваць ці мяняць у пэўныя перыяды сваё покрыва (пра жывёл, птушак). Зайцы ліняюць.
||
||
лі́па¹, -ы,
Лісцевае дрэва сямейства ліпавых з сэрцападобнымі зубчастымі лістамі і жаўтаватымі духмянымі меданоснымі кветкамі.
||
Абадраць як ліпку — аграбіць, адабраць усё (
||
лі́па², -ы,
Пра што
||
лі́пень, -я,
Сёмы месяц каляндарнага года.
||
ліпе́ць, -плю́, -пі́ш, -пі́ць; -пі́м, -піце́, -пя́ць; -пі́;
1. Ледзь-ледзь трымацца (пра каго-, што
2. Пра вельмі слабае праяўленне якіх
Ліпець на валаску (на павуцінцы) (
лі́піна, -ы,
Асобнае дрэва ліпы. Ліпіну віхор зваліў.
лі́пкі, -ая, -ае.
1. Які лёгка прыліпае; клейкі. Ліпкія рукі. Ліпкае лісце.
2.
||
лі́пнуць, -ну, -неш, -не; ліп, лі́пла; -ні;
1. (1 і 2
2.
3. (1 і 2
ліпня́к, -у́,
Ліпавы зараснік. Разросся малады л.
ліпу́чка, -і,
1. Ліпучы, клейкі пластыр, папера. Л. для мух.
2. Засцежка ў выглядзе дзвюх рознатэкстурных пласцін, якія прылепліваюцца адна да адной.
ліпу́чы, -ая, -ае (
Тое, што і ліпкі.
||
лі́ра¹, -ы,
1. Старажытнагрэчаскі струнны шчыпковы музычны інструмент, які лічыцца сімвалам паэтычнай творчасці. Л. песняра.
2. Даўнейшы народны беларускі струнны смычковы інструмент.
||
лі́ра², -ы,
1. Грашовая адзінка ў Турцыі.
2. Грашовая адзінка ў Італіі (
лі́рнік, -а,
Вандроўны беларускі музы́ка-пясняр з лірай¹ (у 2
ліры́зм, -у,
1. Лірычны характар, лірычны змест чаго
2. Чуллівасць у перажываннях, у настроі; мяккасць і тонкасць эмацыянальнага пачатку. Л. беларускага пейзажу.
лі́рык, -а,
Аўтар лірычных літаратурных твораў. Паўлюк Трус — паэт-л.
лі́рыка, -і,
1. Адзін з трох родаў мастацкай літаратуры, у якім адлюстроўваюцца перажыванні, пачуцці, настроі паэта. Беларуская л.
2. Сукупнасць твораў гэтага роду паэзіі. Л. Багдановіча.
3.
||
Лірычнае адступленне — у эпічным або ліра-эпічным літаратурным творы: прасякнутае лірызмам адступленне, афарбаванае інтымнай звернутасцю аўтара да чытача.
Лірычнае адступленне — адступленне ад тэмы (размова і
ліры́чны, -ая, -ае.
1.
2. Прасякнуты лірызмам (у 2
3. Пра голас спевака: мяккі, прыемны па тэмбры. Л. тэнар.
||
ліс, ліса,
Самец лісы.
||
ліса́, -ы́,
1. Драпежная жывёліна сямейства сабачых з вострай мордай і доўгім пушыстым хвастом, а таксама яе футра. Л. і ў сне курэй лічыць (прыказка).
2.
||
лісахво́ст, -у,
Травяністая кармавая расліна сямейства злакавых з суквеццем у выглядзе мяцёлкі.
||
лісі́ца, -ы,
1. Тое, што і ліса (у 1
2. Тоўстае круглае палена, якое кладзецца ўпоперак саней пры перавозцы бярвення (
||
лісі́чка, -і,
1.
2. Ядомы пласціністы грыб жоўтага колеру.
ліслі́віць, -ліўлю́, -лі́віш, -лі́віць;
Крывадушна хваліць каго
ліслі́вы, -ая, -ае.
1. Які ліслівіць, дагаджае каму
2. Які змяшчае ліслівасць. Ліслівая ўсмешка.
3. Ласкавы, угодлівы, які ўмее дагадзіць. Л. голас (
||
лі́снік, -у,
Тое, што і паслён.
||
ліст¹, -а́ і -у,
1. -а́. Орган паветранага жыўлення і газаабмену раслін у выглядзе тонкай, звычайна зялёнай пласцінкі на чаранку. Кляновы л.
2. -у, у
Лістам слацца (
||
ліст², -а́,
1. Тонкі плоскі кусок якога
2. Пісьмо. Атрымаць л.
3. Дакумент, якім што
Выканаўчы ліст — дакумент на права спагнання паводле рашэння суда.
Ты́тульны ліст — старонка ў пачатку кнігі, дысертацыі
З ліста (іграць, чытаць) — адразу, без папярэдняй падрыхтоўкі.
||
ліставы́¹, -а́я, -о́е.
1. Які мае адносіны да ліста¹, у лістах. Л. тытунь.
2. Пакрыты лісцем. Л. лес.
ліставы́², -а́я, -о́е.
Які мае форму ліста² (у 1
ліста́ж, -у́,
Аб’ём кнігі, брашуры
||
лістапа́д, -а і -у,
1. -а. Адзінаццаты месяц каляндарнага года. Пачатак лістапада.
2. -у. Ападанне лісця восенню, а таксама час гэтага ападання.
||
лісто́к¹
лісто́к², -тка́,
1.
2. Бланк для запісу чаго
лісто́та, -ы,
Тое, што і лісце.
лісто́ўка, -і,
Друкаваны або рукапісны лісток з тэкстам (выявай) звычайна злабадзённага агітацыйна-палітычнага або інфармацыйнага зместу. Л. паўстанцаў.
лісто́ўніца, -ы,
Хвойнае дрэва з мяккай ападаючай на зіму ігліцай і каштоўнай моцнай драўнінай. Сібірская л.
||
лі́сце, -я і лісцё, -я́,
Лісты раслін.
||
лі́сцевы і лісцёвы, -ая, -ае.
1.
2. Пра дрэвы з лістамі;
3. Які складаецца з такіх дрэў. Лісцевы лес.
лісцяны́, -а́я, -о́е (
1. Пра дрэвы з лістамі. Лісцяныя дрэвы.
2. Які складаецца з лісця. Лісцяная падсцілка.
лісяня́ і лісянё, -ня́ці,
Дзіцяня лісы.
лі́тавацца, -туюся, -туешся, -туецца; -туйся;
Берагчы, праяўляць літасць, міласэрнасць.
лі́таваць, -тую, -туеш, -туе; -туй;
Берагчы каго
літагра́фія, -і,
1. Друкаванне з плоскай паверхні каменя, на якой зроблены малюнак.
2. Прадпрыемства, дзе друкуюць такім спосабам.
3. Малюнак, зроблены такім спосабам.
||
лі́тара, -ы,
1. Знак азбукі.
2. У друкарскім наборы — металічны брусочак з рэльефным відарысам друкаванага знака (
Літара ў літару — вельмі дакладна.
||
літара́льны, -ая, -ае.
1. Тое, што і даслоўны. Л. пераклад.
2. Дакладны, прамы, не пераносны. Л. сэнс.
||
літара́тар, -а,
Чалавек, які прафесійна займаецца літаратурнай працай; пісьменнік.
||
літарату́ра, -ы,
1. Сукупнасць мастацкіх твораў пісьменнасці, якія маюць грамадскае і пазнавальнае значэнне. Навуковая л. Мемуарная л.
2. Від мастацтва, характэрнай рысай якога з’яўляецца стварэнне мастацкіх вобразаў пры дапамозе слова. Беларуская мастацкая л.
3. Сукупнасць твораў якой
||
літаратуразна́вец, -на́ўца,
Спецыяліст у галіне літаратуразнаўства.
літаратуразна́ўства, -а,
Навука аб мастацкай літаратуры, яе тэорыі, гісторыі і літаратурнай крытыцы.
||
літарату́рны, -ая, -ае.
1.
2. Які адпавядае нормам літаратурнай мовы. Л. стыль.
Літаратурная мова — унармаваная форма агульнанароднай мовы, пісьмовыя і вусныя нормы якой з’яўляюцца агульнаабавязковымі.
||
літасці́вы, -ая, -ае.
Схільны да літасці; спагадлівы. Літасцівае сэрца.
||
лі́тасць, -і,
Добрыя, велікадушныя адносіны; міласць, спагада.
Без літасці —
1) жорстка, строга, сурова;
2) неміласэрна, не шкадуючы.
літа́ўры, -аў,
Ударны музычны інструмент у выглядзе двух паўшар’яў, абцягнутых скурай.
Біць у літаўры — святкаваць перамогу.
літаўры́ст, -а,
Музыкант, які іграе на літаўрах.
літо́граф, -а,
Спецыяліст у галіне літаграфіі.
літо́ўка¹, -і,
Від касы з доўгім палатном і высокім касільнам.
літо́ўка²
літо́ўцы, -аў,
Народ, які складае асноўнае насельніцтва Літвы.
||
||
літр, -а,
Адзінка вымярэння аб’ёму і ёмістасці, роўная 1000 см³, а таксама колькасць вадкасці такога аб’ёму.
||
літра́ж, -у́,
Умяшчальнасць пасудзіны ў літрах. Л. бака.
||
літро́ўка, -і,
Бутэлька ёмістасцю ў адзін літр.
||
літургі́я, -і,
Хрысціянскае набажэнства, у час якога робяць прычасце; імша, абедня.
||
лі́ты, -ая, -ае.
Выраблены ліццём. Літая сталь.
лі́ўневы
ліўрэ́я, -і,
Форменная вопратка з галунамі для швейцараў, лакеяў, фурманаў.
||
ліф, -а,
Верхняя частка жаночай сукенкі.
||
ліфт, -а,
Пад’ёмная машына з кабінай для перамяшчэння людзей, грузаў у шматпавярховых дамах, шахтах
||
ліфцёр, -а,
Работнік, які абслугоўвае ліфт.
||
||
лі́фчык, -а,
Прадмет жаночай бялізны, які аблягае грудзі; станік.
||
лі́ха, -а,
1. Няшчасце, зло, бяда. Да ўсякага л. прывыкнуць можна.
2. У фальклоры: нячыстая сіла, чорт.
Ведаць, пачым фунт ліха (
Да ліха (
Ліха яго бяры (
Не памінай (не памінайце) ліхам (
Як на (тое) ліха (
ліхадзе́й, -я,
Той, хто чыніць ліха (у 1
||
||
ліхале́цце, -я,
Час вялікай нягоды, няшчасця і гора. Перажылі ваеннае л.
ліхама́нка, -і,
1. Хваравіты стан, які суправаджаецца гарачкай і дрыготкай. Трэсціся як у ліхаманцы.
2.
3.
ліхама́нкавы, -ая, -ае.
1. Які бывае пры ліхаманцы (у 1
2.
||
ліха́цтва, -а,
Паводзіны ліхача, залішняя адвага, безразважнасць, празмернае маладзецтва. За л. за рулём адбіраюць правы.
ліха́ч, -а́,
1. Рамізнік з франтаватым экіпажам на добрым кані (
2. Шафёр, вадзіцель, які грэбуе правіламі бяспекі язды. З такім ліхачом боязна ехаць.
||
ліхвя́р, -а́,
Чалавек, які пазычае грошы пад вельмі высокія працэнты.
||
||
ліхвя́рства, -а,
Занятак, дзейнасць ліхвяра.
ліхі́, -а́я, -о́е.
1. Які можа ці здольны прычыніць бяду, нядобры, злы, дрэнны. Л. чалавек.
2. Звязаны з цяжкім жыццём, перажываннямі. Ліхая гадзіна.
||
лі́хтар, -а,
Грузавое несамаходнае судна, прызначанае для пагрузкі і разгрузкі вялікіх суднаў ці мясцовых перавозак.
||
ліхта́р, -а́,
1. Асвятляльны прыбор у выглядзе шклянога футарала. Вулічны л. Электрычны л.
2. Шкляны праём у даху, а таксама зашклёны выступ у будынку.
3. Сіняк, кровападцёк пад вокам (
||
||
ліхта́ршчык, -а,
Той, хто наглядае за дзейнасцю і спраўнасцю ліхтароў (у 1
||
ліхту́га, -і,
Няшчаснае здарэнне, вялікая бяда.
ліце́йны
ліце́йня, -і,
Майстэрня, цэх, дзе адліваюць металічныя вырабы.
ліце́йшчык, -а,
Рабочы — спецыяліст па ліцейнай справе.
||
лі́цер, -а,
Дакумент на права бясплатнага або льготнага праезду па чыгунцы ці іншых шляхах зносін (звычайна мае спецыяльнае літарнае абазначэнне).
||
лі́цца, 1 і 2
1. Цячы струменем. Вада льецца з крана.
2.
3.
ліццё, -я́,
1.
2.
ліць¹, лью, льеш, лье; льём, льяце́, льюць і лію́, ліе́ш, ліе́; ліём, ліяце́, лію́ць; ліў, ліла́, ліло́; лі; літы;
1. што. Нахіляючы што
2. (1 і 2
3.
ліць², лью, льеш, лье; льём, льяце́, льюць і лію́, ліе́ш, ліе́; ліём, ліяце́, лію́ць; ліў, ліла́, ліло́; лі;
Вырабляць што
||
||
ліцэі́ст, -а,
Выхаванец ліцэя.
||
ліцэ́й, -я,
1. Сярэдняя навучальная ўстанова з паглыбленым вывучэннем асобных прадметаў у некаторых краінах Заходняй Еўропы, Беларусі, Расіі і
2.
||
ліцэ́нзія, -і,
1. Дазвол на права выкарыстання чаго
||
лі́чба, -ы,
1. Знак для абазначэння ліку. Арабскія лічбы (1, 2, 3
2. Паказчык чаго
||
лічбава́нне, -я,
1.
2. Лічбавае абазначэнне чаго
лічбава́ць, -бу́ю, -бу́еш, -бу́е; -бу́й; -бава́ны;
1. Абазначаць лічбамі; нумараваць. Л. старонкі.
2. Пераводзіць інфармацыю ў двайковы код з дапамогай электронных сістэм.
||
лі́чбавы, -ая, -ае.
1. Абазначаны лічбамі, выражаны ў лічбах. Лічбавыя даныя. Л. вынік.
2. Які пераводзіць інфармацыю ў двайковы код з дапамогай электронных сістэм; прызначаны для апрацоўкі, захавання, перадачы
Лічбавая вылічальная машына — вылічальная машына, якая пераўтварае велічыні, прадстаўленыя ў выглядзе набору лічбаў.
лі́чнік, -а,
У матэматыцы: лік у простых дробах, які стаіць над рысай і паказвае, з колькіх долей складаецца дроб;
лічы́лка, -і,
У дзіцячых гульнях: вершык з лічэннем, які вымаўляецца нараспеў і якім суправаджаецца размеркаванне ўдзельнікаў гульні.
лічы́льнік, -а,
Апарат для аўтаматычнага падліку чаго
лічы́льнікі, -аў (
Простая прылада для падліку ў выглядзе чатырохвугольнай рамы з нанізанымі на папярочныя металічныя пруткі рухомымі костачкамі. Канторскія л.
лічы́льшчык, -а,
Асоба, якая робіць падлік каго-, чаго
||
лічы́нка¹, -і,
Адна з першых стадый развіцця некаторых жывёльных арганізмаў (чарвей, насякомых, рыб), якія адрозніваюцца па відзе і будове ад канчаткова сфарміраванай жывёліны.
||
лічы́нка², -і,
Частка затвора вінтоўкі, якая замыкае канал ствала.
лічы́цца, лічу́ся, лі́чышся, лі́чыцца;
1. кім-чым. Расцэньвацца якім
2. з кім-чым. Браць пад увагу, улічваць што
3. чым і без
4. Знаходзіцца, быць дзе
5. (1 і 2
6. Размяркоўваць паміж сабой ролі ў гульні, карыстаючыся лічылкай (
||
лічы́ць, лічу́, лі́чыш, лі́чыць; лі́чаны;
1. Называць лікі ў паслядоўным парадку. Л. да ста.
2. Вызначыць колькасць, суму чаго
3. каго-што. Прымаць у разлік, пад увагу. Калі не л. некалькіх дзён непагоды, май быў добры.
4. каго-што. Рабіць якія
Лічыць ні за што — зусім не лічыцца з кім
||
||
лічэ́бнік, -а,
У граматыцы: часціна мовы, якая абазначае колькасць або парадак прадметаў пры іх лічэнні. Колькасныя лічэбнікі. Зборныя лічэбнікі.
ліша́й¹, -ю́,
Назва хваробы скуры з дробным свярбячым сыпам. Стрыгучы л. Лускаваты л.
||
ліша́й², -я́,
Расліна ніжэйшага тыпу, якая складаецца з грыба і водарасці, утвараючы адзін арганізм; расце на глебе, камянях і кары дрэў.
||
лі́шак, -шку,
Што
З лішкам — зверх якой
лі́шка, -і,
1. Тое, што і лішак.
2. Няцотны лік (
лі́шкавы, -ая, -ае.
Які перавышае патрэбнасць, норму; збыткоўны. Лішкавая рабочая сіла.
лі́шне,
Вельмі многа, празмерна, залішне. На фронце не будзеш л. спаць. Не было патрэбы л. гаварыць.
лі́шні, -яя, -яе.
1. Збыткоўны, які перавышае адпаведную колькасць, празмерны. Лішнія грошы. Лішнія турботы.
2. Непатрэбны, бескарысны. Лішнія рэчы.
3. Дадатковы, пабочны. Сказаць л. раз не шкодзіць.
Без лішніх слоў — не размаўляючы доўга.
лі́шніца, -ы,
1. Празмернасць, лішак. У хаце лішніцы не было.
2. Лішняе. Сказаць лішніцу.
лі́штва, -ы,
1. Накладная планка вакол дзвярнога ці аконнага праёма. Фігурная л.
2. Металічная накладная пласцінка з шчылінай для ключа на дзвярах, шуфлядах
3. Тое, што і плінтус.
4. Падгорнутая або нашытая палоска матэрыі для аддзелкі, падрубкі.
||
||
лія́на, -ы,
Павойная кустовая або дрэвавая расліна, пашыраная галоўным чынам у трапічных і субтрапічных лясах.
||
лоб, ілба і (пасля галосных) лба,
Верхняя надвочная частка твару чалавека або морды жывёлы. Адкрыты л.
Лоб у лоб (
1) з фронту, франтальным ударам. Атакаваць праціўніка ў л.;
2) залішне прамалінейна (
||
||
ло́бзік, -а,
Тонкая вузкая пілка ў рамцы для выпілоўвання ўзораў.
||
ло́бі,
Група прадстаўнікоў эканамічна моцных структур, якія аказваюць уплыў на палітыку дзяржавы.
||
ло́бны¹, -ая, -ае.
У выразе: лобнае месца — узвышэнне, з якога ў старажытнасці аб’яўляліся царскія ўказы і на якім адбываліся пакаранні смерцю.
ло́бны²
лог, -у,
Шырокі доўгі яр з адхоннымі схіламі. Ісці логам. Спусціцца ў л.
||
||
ло́гава, -а,
1. Паглыбленне ў зямлі, якое служыць жыллём зверу. Воўчае л.
2.
3.
ло́гавішча, -а,
1. Тое, што і логава.
2. Тое, што і лежня. Л. цюленяў.
ло́гік, -а,
Спецыяліст па логіцы.
ло́гіка, -і,
1. Навука аб законах і формах мыслення. Дыялектычная л.
2. Ход разважанняў, вывадаў. Выдатная л.
3. Унутраная заканамернасць чаго
||
ло́дар, -а,
Той, хто не хоча працаваць; гультай.
ло́дарнічаць, -аю, -аеш, -ае;
Ухіляцца ад працы, гультаяваць.
||
ло́дачка, -і,
1.
2. звычайна
ло́дачнік, -а,
Чалавек, які займаецца перавозкай на лодцы; той, хто плавае на лодцы.
||
ло́джыя, -і,
1. Род балкона, паглыбленага ў фасад будынка. Кватэра з лоджыямі.
2. Адкрытая галерэя, якая прымыкае да будынка.
||
ло́дка, -і,
1. Невялікае судна. Веславая л. Маторная л.
2. Назва некаторых відаў ваенных суднаў. Падводная л.
||
||
ло́жа¹, -ы,
1. Месца ў глядзельнай зале, аддзеленае перагародкай для невялікай колькасці асоб, а таксама наогул месца (у зале пасяджэнняў, на стадыёне), прызначанае для прадстаўнікоў СМІ, гасцей і
2. Аддзяленне масонскай арганізацыі, а таксама месца яе тайных сходаў. Масонская л.
ло́жа², -а,
1. Месца для спання, пасцель (
2. Паглыбленне ў грунце, па якім цячэ водны паток. Л. ракі.
Пракрустава ложа (
ло́жа³, -ы,
Драўляная частка ружжа, да якой прымацаваны ствол. Л. ружжа.
ло́жак, -жка,
Мэбля для спальні — доўгая рама з ножкамі і дзвюма спінкамі, на якую кладуцца матрац і пасцельныя рэчы.
||
ло́зунг, -а,
1. Заклік, зварот, які выражае кіруючую ідэю, палітычнае патрабаванне. Баявы л.
2. Плакат з такім заклікам. Дэманстранты неслі лозунгі.
3. Вядучы, галоўны прынцып чаго
||
лой, ло́ю,
Нутраны тлушч (авечы, ялавічны). Мазаць бліны лоем.
||
ло́кан, -а,
Кучаравая ці завітая пасма валасоў.
ло́каць, ло́кця,
1. Месца згібу рукі, дзе злучаецца плечавая косць з касцямі перадплечча. Узяць за л. Блізка л., ды не ўкусіш (прыказка).
2. Старадаўняя мера даўжыні, роўная прыблізна 0,5 м.
Кусаць (сабе) локці — шкадаваць аб чым
Пачуццё локця — пачуццё сяброўства і ўзаемнай падтрымкі.
||
ло́кшына, -ы,
Выраб з пшанічнай мукі ў выглядзе тонкіх высушаных палосак цеста, а таксама страва, прыгатаваная з такога вырабу.
||
лом¹, -а,
Металічны завостраны стрыжань, якім разбіваюць, ломяць што
||
лом², -у, м.,
1. Ломаныя ці прыгодныя толькі для перапрацоўкі (пераважна металічныя) прадметы. Жалезны л. Збіраць л.
2. Тое, што і ламачча (у 1
||
ло́мка, -і,
1.
2.
ло́мкі, -ая, -ае.
1. Які лёгка ломіцца, крохкі. Л. лёд.
2. Няўстойлівы, пераменлівы (пра голас).
||
ло́на, -а,
1. Улонне.
2.
3.
4.
У лона чаго, у
||
ло́пасць, -і,
1. Шырокі плоскі канец чаго
2. Рабочая, плоскай формы частка суднавых колаў, грабных і паветраных вінтоў. Л. кола турбіны.
||
ло́пат
ло́пацень, -патня,
1. Той, хто многа гаворыць, лапоча (
2. Няроўнасць у адкляпанай касе. Першы раз кляпаў касу і нагнаў лопатняў.
ло́пацца, 1 і 2
1. Даваць трэшчыны, ірвацца з трэскам, надзімаючыся разрывацца і знікаць. Лёд лопаецца. Шклянка лопаецца.
2.
Лопацца са смеху (
ло́паць¹, 1 і 2
Лапатаць крыламі (пра птушак).
||
||
ло́паць², -аю, -аеш, -ае;
Прагна есці.
||
ло́пнуць¹, -ну, -неш, -не; -ні;
1. Даць трэшчыну; трэснуўшы, разламацца, разадрацца, парвацца. Лопнуў графін. Лопнула струна.
2.
Лопнуць са смеху (
Цярпенне лопнула (
||
ло́пнуць²
ло́пух, -у,
Травяністая расліна сямейства складанакветных з буйным шырокім лісцем і ўчэпістымі калючымі галоўкамі, а таксама ліст гэтай расліны; дзядоўнік.
||
лорд, -а,
У Англіі: вышэйшы дваранскі наследны тытул або тытул вышэйшых службовых асоб, а таксама асоба, якая носіць гэты тытул. Л.-канцлер. Л.-мэр.
ло́скат, -у,
Тое, што і козыт.
||
лось, лася́,
Буйная жывёліна сямейства аленевых з шырокімі разгалістымі рагамі (у самцоў).
||
лот¹, -а,
Навігацыйны прыбор для вымярэння глыбіні мора з борта судна. Ручны л.
||
лот², -а,
Руская мера вагі, роўная 12,8 г, якая існавала да ўвядзення метрычнай сістэмы.
лот³, -а,
Адзінка вымярэння (тавару) пры аўкцыённым продажы.
ло́тас, -а і -у,
1. -а. Паўднёвая травяністая водная расліна сямейства гарлачыкавых з буйнымі прыгожымі кветкамі.
2. -у. Зараснік гэтай расліны.
||
ло́таць, -і,
Шматгадовая травяністая расліна сямейства казяльцовых з жоўтымі кветкамі, якая расце на балотах, берагах сажалак і
||
ло́тра, -ы,
Тое, што і латру́га.
лоўж, лаўжа́,
Куча сухога галля. Ссечанае галлё сцягвалі ў л.
ло́ўкі, -ая, -ае.
1. Спрытны, умелы. Л. варатар.
2. Выкрутлівы, які знаходзіць выйсце з цяжкага становішча. Гэта быў л. гаспадарнік.
3. Выгадны, зручны. Лоўкае сядло.
||
ло́ўля
ло́ўчы¹, -ая, -ае.
1. Прывучаны да лоўлі, палявання. Лоўчыя сабакі.
2. Прызначаны для лоўлі звяроў. Лоўчыя ямы.
ло́ўчы², -ага,
У Расіі да 17
ло́цман¹, -а,
Асоба, якая праводзіць судны па фарватары.
||
ло́цман², -а,
Невялікая марская рыба, якая суправаджае на далёкія адлегласці караблі і буйных рыб, асабліва акул.
ло́цыя, -і,
Раздзел суднаваджэння — апісанне мораў, водных шляхоў, узбярэжжаў, гідралагічных, метэаралагічных і іншых умоў, а таксама навігацыйны дапаможнік, які ўтрымлівае такое апісанне.
луб, -у,
1. Валакністая тканка раслін, па якой перамяшчаюцца арганічныя рэчывы (
2. Пласт, кавалак кары ліпы, вяза і іншых ліставых дрэў разам з валакністай унутранай часткай.
3. Валокны некаторых раслін (лёну, канапель), якія ідуць на выраб пражы.
||
лу́бачны, -ая, -ае.
1.
2. Надрукаваны з лубкоў (у 4
Лубачная літаратура —
1) танныя і прымітыўныя па змесце масавыя выданні, што выходзілі ў дарэвалюцыйнай Расіі (
2) прымітыўная літаратура, разлічаная на непатрабавальны густ (
лу́бін, -у,
Травяністая расліна сямейства бабовых, якая высяваецца для ўгнаення глебы і на корм жывёле.
||
лубо́к, -бка́,
1. Тое, што і луб (у 2
2. Ручны кораб з лубу. Ісці па ягады з лубкамі.
3. Тонкія дошчачкі, якія накладаюцца на месцы касцявога пералому. Нага ў лубках.
4. Ліпавая дошка, на якой гравіравалася карціна для друкавання, а таксама карціна такога вырабу, якая вызначалася прымітыўнасцю або даступнасцю вобразаў. Рускі л.
||
лубяне́ць, 1 і 2
Станавіцца цвёрдым, як луб (у 1 і 2
||
лубя́нка, -і,
Ручны кораб з лубу (у 2
лубяны́, -а́я, -о́е.
1.
2. Цвёрды, нягнуткі, каляны на вобмацак. Лубяная тканіна.
3. Пра расліны, якія маюць валакністую тканку, луб (у 2 і 3
луг¹, -у,
Сенажаць, пераважна заліўная. Уздоўж Нёмана цягнуліся бяскрайнія лугі. Альпійскія лугі (горныя).
||
||
луг², -у,
Едкі раствор, прыгатаваны з попелу, залітага варам, які ўжыв. для мыцця бялізны, галавы і
||
лугаві́на, -ы,
Невялікі луг сярод іншых угоддзяў. Пасвіць коней на лугавіне.
||
||
лугаво́дства, -а,
Апрацоўка і выкарыстанне лугоў, сенажацей, пашы; галіна раслінаводства.
||